
295
TRÁCHNHIỆMPHÁTTRIỂNTƯDUYPHÁPLÝCHO
SINHVIÊNCỦAGIẢNGVIÊNLUẬT
TRONGTHỜIĐẠICÔNGNGHỆSỐ
NgôThếAnh
Email:ngotheanhnb@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1046
Tómtắt:Trongbốicảnhchuyểnđổisốđangdiễnramạnhmẽtrêntoàncầu,giáodục
đạihọcnóichungvàđàotạoluậtnóiriêngđứngtrướcnhữngthayđổisâusắcvềphương
thứcgiảngdạy,nộidungchươngtrìnhvàcáchtiếpcậntrithức.Sựpháttriểnnhanhchóng
củacôngnghệsốđangđặtranhữngtháchthứcmớiđốivớiquátrìnhhìnhthànhvàphát
triểntưduypháplýcủasinhviên.Trongmôitrườnghọctậptrựctuyến,sựtươngtáctrựctiếp
giữagiảngviênvàngườihọcbịthuhẹp,nguycơhọcmáymóc,thiếuchiềusâutưduyngày
càngrõnét.Trướcthựctrạngđó,giảngviênngoàinhiệmvụtruyềnđạtkiếnthức,cònphải
đóngvaitròđịnhhướng,dẫndắtvàkhơigợitưduypháplýchosinhviên.Việcnhậnthứcrõ
tráchnhiệmvàđổimớiphươngphápgiảngdạycủagiảngviênlàyếutốthenchốtđảmbảo
chấtlượngđàotạoluậttrongthờiđạisốhóa.
Từkhóa:tráchnhiệm,giảngviên,tưduypháplý,đàotạoluật,thờiđạisố
1TrườngĐạihọcTàinguyênvàMôitrườngHàNội
I.Đặtvấnđề
Ngày22/12/2024,BộChínhtrịban
hành Nghịquyết số57-NQ/TWvề“Đột
phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi
mớisángtạovàchuyểnđổisốquốcgia”.
NộidungNghịquyếtnhấnmạnhvaitrò
độtphácủakhoahọc,côngnghệ,đổimới
sángtạovàchuyểnđổisốtrongbốicảnh
Cáchmạngcôngnghiệp4.0.Đểthựchiện
chủ trương trên, cũng như mọi lĩnh vực
khác, giáo dục pháp luật tại Việt Nam
đứngtrướcyêucầucấpthiếtphảiđổimới
cảvềnộidunglẫnphươngphápgiảngdạy.
Sựthayđổinhanhchóngcủacôngnghệsố
khôngchỉlàmbiếnđổicáchthứctruyền
đạttrithứcmàcònđặtratháchthứctrong
việchìnhthànhvàpháttriểntưduypháp
lýchongườihọc.Tuynhiên,đểphùhợp
vớibốicảnhsốhóa,việcpháttriểntưduy
nàycầnđượcgiảngviênluậtđịnhhướng
lạitheocáchtiếpcậnhiệnđại,linhhoạt
và ứngdụng côngnghệ hiệuquả.Trước
thựctiễnđó,nghiêncứusẽlàmrõvaitrò

296
vàtráchnhiệmcủagiảngviênluậttrong
việc phát triển tư duy pháp lý cho sinh
viên trong thời đại công nghệ số. Đồng
thời,nghiêncứucũnghướngđếnviệcđề
xuất các giải pháp ứng dụng công nghệ
nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, góp
phầnnângcaochấtlượngđàotạoluậtnói
chung.Phạmvinghiêncứutậptrungvào
cáccơsởgiáodụcđạihọcđàotạongành
luậttạiViệtNam,trọngtâmlàkhaithác
các yếutố công nghệsố ảnhhưởng đến
quátrìnhhìnhthànhvàpháttriểntưduy
pháp lý của người học. Việc nhận diện
đúngvaitròcủagiảngviêntrongbốicảnh
mới là tiền đề quan trọng để xây dựng
chiếnlượcđàotạophùhợp,đápứngyêu
cầu hội nhập và phát triển của nền giáo
dụcphápluậthiệnđại.
II.Cơsởlýthuyết
2.1.Kháiniệm,đặcđiểmvàvaitrò
củatưduypháplý
Tưduypháplýlàmộtdạngtưduy
chuyênbiệt,phảnánhkhảnăngnhậnthức,
phântích,đánhgiávàvậndụngcácquy
phạm pháp luật vào thực tiễn một cách
logic, chính xác và có hệ thống. Đây là
năng lực cốt lõi mà người học luật cần
hình thành và phát triển trong quá trình
đàotạo.Tưduypháplýkhôngđơnthuần
làghinhớkiếnthứcphápluậtmàđòihỏi
người học phải hiểu bản chất của quy
phạm,biếtđặtcâuhỏi,phảnbiện,sosánh
và đưa ra lập luận chặt chẽ dựa trên cơ
sởpháplý.Tưduypháplýbaogồmkhả
năngnhậndiệnvấnđềpháplýtrongtình
huống thực tế, xác định quy phạm điều
chỉnh,phântíchmốiquanhệgiữacácquy
phạmvàđưarakếtluậnphùhợpvớitinh
thần của phápluật. Bêncạnhđó, tưduy
2NguyễnNgọcBích(2019),sáchthamkhảo“TưduypháplýcủaLuậtsư”,Nhàxuấtbảntrẻ
pháp lý còn gắn liền với đạo đức nghề
nghiệp,tưduycôngbằngvàýthứctrách
nhiệmxãhội2.Trongbốicảnhcôngnghệ
số,tưduypháplýcầnđượcpháttriểntheo
hướnglinhhoạt,thíchứngvớisựthayđổi
nhanh chóngcủa môi trường pháplývà
côngnghệ,đồngthờikhaitháchiệuquả
cáccông cụsốnhằmnângcaonănglực
phân tích và xử lý thông tin pháp luật.
YoungvàRogers(2019)chorằng,chuyển
đổisốlàmộtquátrìnhthayđổibắtnguồn
từdữliệu,kếtnốivàraquyếtđịnhhiện
diệnkhắpnơi,giúpchuyểnđổisảnphẩm,
quytrìnhvàcấutrúctổchức.Tronggiáo
dục đại học, Mohamed Hashim và cộng
sự (2022) chorằng, chuyển đổisố được
coilàmộtcáchđểthuhútsinhviên,cải
thiệntrảinghiệmcủasinhviên,cungcấp
tàiliệugiảngdạychấtlượngvàcungcấp
hìnhthứchọctậpkếthợp.Việchìnhthành
tưduypháplý trongthờiđạicôngnghệ
sốkhôngchỉlànhiệmvụcủangườihọc
màcònlàtráchnhiệmcủagiảngviênluật
trongviệcthiếtkếchươngtrình,phương
phápgiảngdạyvàmôitrườnghọctậpphù
hợp.Từnhữngphântíchtrên,cóthểđưa
rakháiniệmvềtưduypháplýnhưsau:
Tư duy pháp lý là quá trình nhận
thức,phântíchvàxửlýcácvấnđềpháp
luậtmộtcáchlogic,hệthốngvàdựatrên
cơsởquyphạmphápluật.Đâylànănglực
cốtlõigiúpngườihọchiểuvàvậndụng
pháp luật để giải quyết các tình huống
thựctiễn.
Ví dụ tình huống giả định:AnhA
ký hợp đồng mua bán xe máy với anh
B,trongđóghirõ:“AnhBbánchoanh
A chiếc xe máy hiệu X, biển số 29X1-
123.45vớigiá40triệuđồng.AnhAđãđặt
cọc5triệuđồng,sốtiềncònlạisẽthanh

297
toánkhinhậnxe.”Tuynhiên,saukhinhận
cọc,anhBlạibánchiếcxeđóchongười
khácvớigiácaohơn.AnhAyêucầuanh
Bhoàntrảtiềnđặtcọcvàbồithườngthiệt
hại,nhưnganhBtừchối.Vớitìnhhuống
trên,giảngviênsẽyêucầusinhviêngiải
quyết nhữngnội dungsau: (1)Xác định
vấnđềpháplýphátsinhtrongtìnhhuống;
(2)ÁpdụngquyđịnhcủaBộluậtDânsự
để xác định quyền và nghĩa vụ của các
bên;(3)Đưaralậpluậnpháplýđểbảovệ
quyềnlợicủaanhA;4)Nếubạnlàluậtsư
củaanhB,bạnsẽlậpluậnnhưthếnàođể
bảovệthânchủ?
Tưduypháplýlàmộtdạngtưduy
chuyênbiệt,mangtínhhệthống,logicvà
phản biện cao. Các đặc điểm chính của
tư duy pháplý bao gồm: Thứ nhất,tính
logicvàhệthống:Tưduypháplýđòihỏi
khảnăngsuyluậnchặtchẽ,phântíchmối
quanhệgiữacácquyphạmphápluật,xác
định nguyên tắc điều chỉnh và áp dụng
đúngquy định. Thứ hai, tưduy pháp lý
phải dựa trên quy phạmpháp luật: Mọi
lậpluậnpháplýđềuphảicócăncứpháp
lýrõ ràng,không dựavào cảm tínhhay
suyđoáncánhân.Thứba,khảnăngnhận
diệnvấnđềpháplý:Ngườicótưduypháp
lýtốtsẽnhanhchóngxácđịnhđượcbản
chấtpháplýcủamộttìnhhuống,từđóđưa
ra hướngxửlý phù hợp.Thứ tư, tưduy
pháplýđòihỏinănglựcphântíchvàphản
biện:Tưduypháplýbaogồmviệcđánh
giá nhiều góc độ của một vấn đề, phản
biệncácquanđiểmkhácnhauvàbảovệ
lậpluậncủamìnhbằnglýlẽpháplývững
chắc. Thứnăm, tư duy pháplý gắn ứng
dụngvàothựctiễn:Khôngchỉdừnglạiở
lýthuyết,tưduypháplýcònthểhiệnqua
khảnăngvậndụngphápluậtđểgiảiquyết
tranhchấp,bảovệquyềnlợivàphụcvụ
cônglý.
Về vai trò, tư duy pháp lý là mục
tiêutrọng tâm trong giáo dục pháp luật.
Việcpháttriểntưduynàygiúpsinhviên
luậttrởthànhnhữngngườihànhnghềcó
nănglực,hiểusâusắcbảnchấtphápluật
vàcókhảnăngxửlýcácvấnđềpháplý
phứctạptrongthựctiễn.Trướchết,tưduy
pháp lýgiúp ngườihành nghềluật nhận
diệnvàphântíchvấnđềpháplýmộtcách
chínhxác,từđóxácđịnhquyphạmđiều
chỉnh phùhợp. Đây là bước đầu tiênvà
quantrọngnhấttrongquátrìnhgiảiquyết
vụviệcpháplý.Thứhai,tưduypháplý
rènluyệnkhảnănglậpluậnchặtchẽ,phản
biệncócơsởvàđưaracácquanđiểmpháp
lýcótínhthuyếtphục,phụcvụchohoạt
độngtranhtụng,tưvấnhoặcraquyếtđịnh
pháplý.Thứba,tưduypháplýgiúpngười
hànhnghềluậtxửlýtìnhhuốngphứctạp,
mâuthuẫnphápluậtvàápdụngphápluật
một cách linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo
tínhhợpphápvàcôngbằng.Ngoàira,tư
duypháplýcòngắnliềnvớiđạođứcnghề
nghiệp, giúp người hành nghề luật nhận
thứcrõtráchnhiệmxãhội,bảovệquyền
lợihợpphápcủacánhân,tổchứcvàlợi
íchcôngcộng.Trongmôitrườngpháplý
hiệnđại,đặcbiệtlàthờiđạicôngnghệsố,
tưduypháplýcòngiúpngườihànhnghề
khaitháchiệuquảcáccôngcụsố,dữliệu
pháp lý và trí tuệ nhân tạo để nâng cao
hiệuquảcôngviệc.
2.2.Sựtácđộngcủacôngnghệsố
vàvaitròcủagiảngviêntronggiáodục
phápluật
Sự phát triển mạnh mẽ của công
nghệsốđangtạoranhữngchuyểnbiếnsâu
sắctronglĩnhvựcgiáodụcphápluật,đặc
biệttạicáccơsởđàotạoluậtởViệtNam.
Mộttrongnhữngtácđộngrõnétnhấtlà
sựthayđổiphươngphápgiảngdạytruyền
thống sang các hình thức hiện đại, linh

298
hoạtvàmangtínhtươngtáccao.Việchọc
trựctuyếnđãtrởthànhxuhướngphổbiến,
giúpngườihọctiếpcậnbàigiảngmọilúc,
mọinơi,đồng thời mở rộng không gian
họctậpvượtrangoàilớphọcvậtlý.Các
nềntảnghọctậpsốkhôngchỉcungcấptài
liệuphápluậtmàcòntíchhợpcáccông
cụkiểmtra,thảoluậnvàphảnhồinhanh
chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc
hìnhthànhtưduypháplý.Bêncạnhđó,
côngnghệmôphỏngphiêntòađượcứng
dụngngày càngrộngrãi,giúp sinhviên
luậttrảinghiệmthựctiễnxétxửtrongmôi
trườnggiảđịnh.Thôngquacácphiêntòa
môphỏng,ngườihọcđượcrènluyệnkỹ
năngtranhtụng,lậpluậnpháplývàxửlý
tìnhhuốngphápluậtmộtcáchsốngđộng,
từđópháttriểntưduyphảnbiệnvàkhả
năng vận dụng pháp luật vào thực tiễn.
Đặcbiệt,trítuệnhântạo(AI)đangmởra
mộthướngđimớitrongviệchỗtrợgiảng
dạyphápluật.CáccôngcụAIcókhảnăng
phântíchánlệ,tổnghợpdữliệupháplý,
phát hiện điểm tươngđồng giữa các vụ
việc, từ đógiúp giảngviênvà sinh viên
tiếpcậntrithứcphápluậtmộtcáchnhanh
chóng,chínhxácvàcóchiềusâu.3Không
chỉdừnglạiởviệcđổimớiphươngpháp
giảng dạy, công nghệ số còn góp phần
tăngcườngkhảnăngtiếpcậntrithứcpháp
luậttoàncầu.Nhờvàointernetvàcácnền
tảng họcthuật mở,sinh viênluật có thể
tiếpcậnkhodữliệupháplýkhổnglồtừ
các quốc gia khác, nghiên cứuhệ thống
pháp luật so sánh, học hỏi kinh nghiệm
quốctếvàcậpnhậtcácxuhướngpháplý
mới.Điềunàyđặcbiệtquantrọngtrong
bốicảnhtoàncầuhóavàhộinhậppháplý,
khingườihànhnghềluậtcầncócáinhìn
rộngmởvàkhảnăngthíchứngvớinhiều
3HoàngSỹTương,NguyễnThịMỹLộc,NguyễnThịLoan(2023),sáchthamkhảo“Chuyểnđổisốtrong
giáodục”,NhàxuấtbảnThôngtinvàTruyềnthông
hệthốngphápluậtkhácnhau.Côngnghệ
sốcũnggiúpkết nốigiảngviên,chuyên
giavàsinhviêntừnhiềuquốcgia,tạora
môitrườnghọctậpđachiều,thúcđẩytrao
đổihọcthuậtvàhợptácnghiêncứu.
Trước thực tiễn trên, vai trò của
giảng viênluật càngtrở nên quan trọng
khihọ phải thích ứng với phương pháp
giảng dạy mới, tích hợp công nghệ vào
quá trình đào tạo, đồng thời giữ vững
giá trịcốtlõi củatư duypháp lý.Trước
tiên,giảngviênluậtlàngườiđịnhhướng,
truyền đạt phương pháptư duypháp lý.
Giảng viên luật đóng vai trò trung tâm
trongquátrìnhhìnhthànhvàpháttriểntư
duypháplýchongườihọc,đặcbiệttrong
bốicảnhgiáodụcphápluậtđangchuyển
mình mạnh mẽ dưới tác động của công
nghệ số. Bằng cách nào đó, giảng viên
phảigiúpsinhviênnhậnthứcđúngvềbản
chất củapháp luật,cáchtiếpcận vấnđề
pháp lý và phương pháp tư duy đặc thù
của ngành luật. Thông qua việc thiết kế
chươngtrìnhhọc,lựachọnnộidunggiảng
dạyvàphươngpháptruyềnđạt,giảngviên
giúpngườihọchìnhthànhkhảnăngphân
tích,lậpluận,phảnbiệnvàvậndụngquy
phạmphápluậtvàothựctiễn.Khôngchỉ
dừnglạiởviệctruyềnđạtkiếnthức,giảng
viêncòncótráchnhiệmhướngdẫnsinh
viêncáchtưduypháplýmộtcáchlogic,
hệthốngvàcóchiềusâu.Ngoàira,giảng
viên là cầu nối giữa lý thuyết pháp luật
vàthựctiễnpháplý.Họkhôngchỉgiảng
dạycácquyphạmphápluậtmộtcáchkhô
khan,màcòngiúpsinhviênhiểuđượcý
nghĩa,mụctiêuvàcáchápdụngcácquy
phạm đó trong đời sống xã hội. Thông
quacáchoạtđộngnhưphântíchánlệ,mô

299
phỏng phiên tòa, giải quyết tình huống
pháplýthựctế,giảngviêngiúpngườihọc
tiếpcậnphápluậtmộtcáchsốngđộngvà
thựctiễn hơn.Vai trò này đặc biệtquan
trọngtrongviệchìnhthànhtưduypháplý
mangtínhứngdụng,giúpsinhviênkhông
chỉhiểuluậtmàcònbiếtcáchsửdụngluật
đểbảovệquyềnlợi,giảiquyếttranhchấp
phátsinhtrongthựctiễn.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiêncứunàysửdụngcácphương
phápđiểnhìnhcủamộthộithảokhoahọc,
trong đó chủ yếu là nghiên cứulý luận,
phântíchthựctrạngvàđềxuấtgiảipháp
dựa trên kinh nghiệm chuyên môn và
cáctàiliệuchínhsách,sách,bàibáoliên
quan, không sử dụng phương pháp định
lượng (khảo sát, thống kê). Cụ thể các
phương pháp nghiên cứu được sử dụng
gồm:Phươngphápphântích-tổnghợplý
luận;Phươngpháplịchsử-logic;Phương
phápquynạpvàdiễndịch;Phươngpháp
sosánh(ngầm);Phươngpháptìnhhuống
giảđịnh
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
4.1.Thựctrạnggiảngdạyvàthách
thức đốivới giảng viênluật trongphát
triểntưduypháplýchosinhviên
Thựctrạnggiảngdạyphápluậthiện
nay tại nhiều cơsở đào tạo ởViệtNam
đangbộclộnhữnghạnchếnhấtđịnh,ảnh
hưởngđếnchấtlượngđàotạovàkhảnăng
pháttriểntưduypháplýcủasinhviên.Có
thểkểđếnmộtsốtồntạisau:
Thứ nhất, phương pháp giảng dạy
nặngvềlýthuyếtvàthiếutínhứngdụng
thựctiễn. Trongnhiều chương trình đào
4TS.HoàngNgọcVinh-BGD&ĐTbiêntập(2007),Hướngdẫndạyvàhọctronggiáodụcđaihọc
từ nguyênbản TiếngAnhcó tiêu đề “Guide toTeaching and learning in HigherEducation” tại trang
Website://www.beda_guida_tripod.comUNESCO
tạo,nộidunggiảngdạychủyếutậptrung
vào việc truyền đạt các quy phạm pháp
luật, khái niệm, nguyên tắc và hệ thống
vănbảnphápluậtmàchưachútrọngđúng
mứcđếnviệchìnhthànhnănglựctưduy
pháplýchongườihọc.Sinhviênthường
tiếpcậnphápluậtquacácbàigiảngmang
tínhliệtkê,ghinhớthayvìđượcrènluyện
kỹnăngphântích,phảnbiệnvàvậndụng
phápluậtvàocáctìnhhuốngcụthể.Điều
nàydẫnđếntìnhtrạngngườihọccókiến
thức pháp luật nhưng thiếu khả năng tư
duy pháp lý độc lập, chưa đủ năng lực
xửlýcácvấnđềpháplýtrongthựctiễn
hành nghề4. Chẳng hạn, trong bài giảng
vềhợpđồngdânsự,giảngviênchỉtrình
bàykháiniệm,điềukiệncóhiệulực,các
loạihợpđồngtheoquyđịnhphápluật,rồi
yêu cầu sinh viên ghi nhớ nội dung các
điềuluậtliênquan.Tuynhiên,sinhviên
không được tiếp cận các tình huống giả
địnhnhưtranhchấphợpđồngmuabán,vi
phạmnghĩavụthanhtoánhayđiềukhoản
phạt vi phạm để vận dụng kiến thức đã
họcvàoviệcphântíchvàgiảiquyết.Điều
này khiến người học khó hình thành tư
duypháplý,khôngbiếtcáchápdụngquy
phạmvàothựctiễnvàthiếukỹnăngxửlý
vấnđềpháplývốnlàyêucầucốtlõitrong
hànhnghềluật.
Thứ hai, công nghệ số chưa được
khai thác hiệu quả trong giảngdạy luật.
Hiệnnay,mặcdùcôngnghệsốđãvàđang
phát triển mạnh mẽ,tạo ra nhiều cơhội
đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng
tronglĩnhvựcđàotạoluật,đặcbiệtlàviệc
phát triển tư duy pháp lý cho sinh viên,
côngnghệsốvẫnchưađượckhaithácmột
cách hiệuquả.Tại nhiều cơsở giáodục

