295
TRÁCHNHIMPHÁTTRIỂNTƯDUYPHÁPLÝCHO
SINHVIÊNCỦAGIẢNGVIÊNLUT
TRONGTHỜIĐẠICÔNGNGHỆS
NgôThếAnh
Email:ngotheanhnb@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđưcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1046
Tómtắt:Trongbốicảnhchuyểnđổisốđangdiễnramạnhmẽtrêntoàncầu,giáodục
đạihọcnóichungvàđàotạoluậtnóiriêngđứngtrướcnhữngthayđổisâusắcvềphương
thứcgiảngdạy,nộidungchươngtrìnhvàcáchtiếpcậntrithức.Sựpháttriểnnhanhchóng
củacôngnghệsốđangđặtranhữngtháchthứcmiđốivớiquátrìnhhìnhthànhvàphát
triểntưduypháplýcủasinhviên.Trongmôitrườnghọctậptrựctuyến,sựtươngtáctrựctiếp
giữagiảngviênvàngườihọcbịthuhẹp,nguycơhọcmáymóc,thiếuchiềusâutưduyngày
càngrõnét.Trướcthựctrạngđó,giảngviênngoàinhiệmvụtruyềnđạtkiếnthức,cònphải
đóngvaitròđịnhhướng,dẫndắtvàkhơigợitưduypháplýchosinhviên.Việcnhậnthứcrõ
tráchnhiệmvàđổimớiphươngphápgiảngdạycủagiảngviênlàyếutốthenchốtđảmbảo
chấtlượngđàotạoluậttrongthờiđạisốhóa.
Từkhóa:tráchnhim,giảngviên,tưduypháplý,đàotạoluật,thờiđạisố
1TrườngĐạihọcTàinguyênvàMôitrườngHàNội
I.Đặtvấnđề
Ngày22/12/2024,BộChínhtrịban
nh Nghịquyết số57-NQ/TWvề“Đột
phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi
mớisángtạovàchuyểnđổisốquốcgia”.
NộidungNghịquyếtnhấnmạnhvaitrò
độtphácủakhoahọc,côngnghệ,đổimới
ngtạovàchuyểnđổisốtrongbốicảnh
chmạngcôngnghiệp4.0.Đểthựchiện
chủ trương trên, cũng như mọi lĩnh vực
khác, giáo dục pháp luật tại Việt Nam
đứngtrướcyêucầucấpthiếtphảiđổimới
cảvềnộidunglẫnphươngphápgiảngdạy.
Sựthayđổinhanhchóngcủacôngnghệsố
khôngchỉlàmbiếnđổicáchthứctruyền
đạttrithứcmàcònđặtratháchthứctrong
việchìnhthànhvàpháttriểntưduypháp
lýchongườihọc.Tuynhiên,đểphùhợp
vớibốicảnhsốhóa,việcpháttriểntưduy
ycầnđượcgiảngviênluậtđịnhhướng
lạitheocáchtiếpcậnhiệnđại,linhhoạt
ứngdụng côngnghệ hiệuquả.Trước
thựctiễnđó,nghiêncứusẽlàmrõvaitrò
296
tráchnhiệmcủagiảngviênluậttrong
việc phát triển tư duy pháp lý cho sinh
viên trong thời đại công nghệ số. Đồng
thời,nghiêncứucũngớngđếnviệcđề
xuất các giải pháp ứng dụng công nghệ
nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, góp
phầnnângcaochấtlượngđàotạoluậtnói
chung.Phạmvinghiêncứutậptrungvào
cáccơsởgiáodụcđạihọcđàotạongành
luậttạiViệtNam,trọngtâmlàkhaithác
các yếutố công nghệsố ảnhhưởng đến
quátrìnhhìnhthànhvàpháttriểnduy
pháp lý của người học. Việc nhận diện
đúngvaitròcủagiảngviêntrongbốicảnh
mới là tiền đề quan trọng để xây dựng
chiếnợcđàotạophùhợp,đápứngu
cầu hội nhập và phát triển của nền giáo
dụcphápluậthiệnđại.
II.Cơsởlýthuyết
2.1.Kháiniệm,đặcđiểmvàvaitrò
củatưduypháplý
Tưduypháplýlàmộtdạngtưduy
chuyênbiệt,phảnánhkhảnăngnhậnthức,
phântích,đánhgiávàvậndụngcácquy
phạm pháp luật vào thực tiễn một cách
logic, chính xác và có hệ thống. Đây là
ng lực cốt lõi người học luật cần
hình thành phát triển trong quá trình
đàotạo.Tưduypháplýkhôngđơnthuần
ghinhớkiếnthứcphápluậtmàđòihỏi
người học phải hiểu bản chất của quy
phạm,biếtđặtcâuhỏi,phảnbiện,sosánh
đưa ra lập luận chặt chẽ dựa trên cơ
sởpháplý.duypháplýbaogồmkhả
ngnhậndiệnvấnđềpháplýtrongtình
huống thực tế, xác định quy phạm điều
chỉnh,phântíchmốiquanhệgiacácquy
phạmvàđưarakếtluậnphùhợpvớitinh
thần của phápluật. Bêncạnhđó, duy
2NguyễnNgọcBích(2019),sáchthamkhảo“TưduypháplýcủaLuậtsư”,Nhàxuấtbảntrẻ
pháp lý còn gắn liền với đạo đức nghề
nghiệp,duycôngbằngvàýthứctrách
nhiệmxãhội2.Trongbốicảnhcôngnghệ
số,tưduypháplýcầnđượcpháttriểntheo
ớnglinhhoạt,thíchngvớisựthayđổi
nhanh chóngcủa môi trường pháplývà
côngnghệ,đồngthờikhaitháchiệuquả
cáccông cụsốnhằmngcaonănglực
phân tích và xử lý thông tin pháp luật.
YoungvàRogers(2019)chorằng,chuyển
đổisốlàmộtquátrìnhthayđổibắtnguồn
từdữliệu,kếtnốivàraquyếtđịnhhiện
diệnkhắpnơi,giúpchuyểnđổisảnphẩm,
quytrìnhvàcấutrúctổchức.Tronggiáo
dục đại học, Mohamed Hashim và cộng
sự (2022) chorằng, chuyển đổisố được
coilàmộtcáchđểthuhútsinhviên,cải
thiệntrảinghiệmcủasinhviên,cungcấp
iliệugiảngdạychấtlượngvàcungcấp
hìnhthứchọctậpkếthợp.Việchìnhthành
tưduypháplý trongthờiđạicôngnghệ
sốkhôngchỉlànhiệmvụcủangườihọc
cònlàtráchnhiệmcủagiảngviênluật
trongviệcthiếtkếchươngtrình,phương
phápgiảngdạyvàmôitrườnghọctậpphù
hợp.Từnhữngphântíchtrên,cóthểđưa
rakháiniệmvềtưduypháplýnhưsau:
Tư duy pháp lý là quá trình nhận
thức,phântíchvàxửlýcácvấnđềpháp
luậtmộtcáchlogic,hệthốngvàdựatrên
sởquyphạmphápluật.Đâylànănglực
cốtlõigiúpngườihọchiểuvàvậndụng
pháp luật để giải quyết các tình huống
thựctiễn.
dụ tình huống giả định:AnhA
ký hợp đồng mua bán xe máy với anh
B,trongđóghirõ:“AnhBbánchoanh
A chiếc xe máy hiệu X, biển số 29X1-
123.45vớigiá40triệuđồng.AnhAđãđặt
cọc5triệuđồng,sốtiềncònlạisẽthanh
297
toánkhinhậnxe.”Tuynhiên,saukhinhận
cọc,anhBlạibánchiếcxeđóchongười
khácvớigiácaohơn.AnhAyêucầuanh
Bhoàntrảtiềnđặtcọcvàbồithưngthiệt
hại,nhưnganhBtừchối.Vớitìnhhuống
trên,giảngviênsẽyêucầusinhviêngiải
quyết nhữngnội dungsau: (1)Xác định
vấnđềpháplýphátsinhtrongtìnhhuống;
(2)ÁpdụngquyđịnhcủaBộluậtDânsự
để xác định quyền và nghĩa vụ của các
n;(3)Đưaralậpluậnpháplýđểbảovệ
quyềnlợicủaanhA;4)Nếubạnlàluậtsư
củaanhB,bạnsẽlậpluậnnhưthếnàođể
bảovệthânchủ?
Tưduypháplýlàmộtdạngtưduy
chuyênbiệt,mangtínhhệthống,logicvà
phản biện cao. Các đặc điểm chính của
tư duy pháplý bao gồm: Thứ nhất,tính
logicvàhệthống:Tưduypháplýđòihỏi
khảnăngsuyluậnchặtchẽ,phântíchmối
quanhệgiữacácquyphạmphápluật,xác
định nguyên tắc điều chỉnh và áp dụng
đúngquy định. Thứ hai, tưduy pháp lý
phải dựa trên quy phạmpháp luật: Mọi
lậpluậnpháplýđềuphảicócăncứpháp
lýrõ ràng,không dựavào cảm tínhhay
suyđoánnhân.Thứba,khảnăngnhận
diệnvấnđềpháplý:Ngườicótưduypháp
lýtốtsẽnhanhchóngxácđịnhđượcbản
chấtpháplýcủamộttìnhhuống,từđóđưa
ra hướngxửlý phù hợp.Thứ , tưduy
pháplýđòihỏinănglựcphântíchphản
biện:Tưduypháplýbaogồmviệcđánh
giá nhiều góc độ của một vấn đề, phản
biệncácquanđiểmkhácnhauvàbảovệ
lậpluậncủamìnhbằnglýlẽpháplývững
chắc. Thứm, tư duy pháplý gắn ứng
dụngvàothựctiễn:Khôngchỉdừnglạiở
lýthuyết,tưduypháplýcònthểhiệnqua
khảnăngvậndụngphápluậtđểgiảiquyết
tranhchấp,bảovệquyềnlợiphụcvụ
cônglý.
Về vai trò, tư duy pháp lý là mục
tiêutrọng tâm trong giáo dục pháp luật.
Việcpháttriểntưduynàygiúpsinhviên
luậttrởthànhnhữngngườihànhnghềcó
nglực,hiểuusắcbảnchấtphápluật
cókhảnăngxửlýcácvấnđềpháplý
phứctạptrongthựctiễn.Trướchết,tưduy
pháp lýgiúp ngườihành nghềluật nhận
diệnvàphântíchvấnđềpháplýmộtcách
chínhxác,từđóxácđịnhquyphạmđiều
chỉnh phùhợp. Đây là ớc đầu tiênvà
quantrọngnhấttrongquátrìnhgiảiquyết
vụviệcpháplý.Thứhai,tưduypháplý
rènluyệnkhảnănglậpluậnchặtchẽ,phản
biệncócơsởvàđưaracácquanđiểmpháp
lýcótínhthuyếtphục,phụcvụchohoạt
độngtranhtụng,vấnhoặcraquyếtđịnh
pháplý.Thứba,duypháplýgiúpngười
nhnghềluậtxửlýtìnhhuốngphứctạp,
uthuẫnphápluậtvàápdụngphápluật
một cách linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo
tínhhợpphápvàcôngbằng.Ngoàira,tư
duypháplýcòngắnliềnvớiđạođứcnghề
nghiệp, giúp người hành nghề luật nhận
thứcrõtráchnhiệmxãhội,bảovệquyền
lợihợpphápcủacánhân,tổchứcvàlợi
íchcôngcộng.Trongmôitrườngpháplý
hiệnđại,đặcbiệtlàthờiđạicôngnghệsố,
tưduypháplýcòngiúpngườihànhnghề
khaitháchiệuquảcáccôngcụsố,dữliệu
pháp lý và trí tuệ nhân tạo để nâng cao
hiệuquảcôngviệc.
2.2.Sựtácđộngcủacôngnghệsố
vàvaitròcủagiảngviêntronggiáodục
phápluật
Sự phát triển mạnh mẽ của công
nghệsốđangtạoranhữngchuyểnbiếnsâu
sắctronglĩnhvựcgiáodụcphápluật,đặc
biệttạicáccơsởđàotạoluậtởViệtNam.
Mộttrongnhữngtácđộngrõnétnhấtlà
sựthayđổiphươngphápgiảngdạytruyền
thống sang các hình thức hiện đại, linh
298
hoạtvàmangtínhtươngtáccao.Việchọc
trựctuyếnđãtrởthànhxuhướngphổbiến,
giúpngườihọctiếpcậnbàigiảngmọilúc,
mọii,đồng thời mở rộng không gian
họctậpvượtrangoàilớphọcvậtlý.Các
nềntảnghọctậpsốkhôngchỉcungcấptài
liệuphápluậtmàcòntíchhợpcáccông
cụkiểmtra,thảoluậnvàphảnhồinhanh
chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc
hìnhthànhtưduypháplý.Bêncạnhđó,
côngnghệmôphỏngphiêntòađượcứng
dụngngày càngrộngrãi,giúp sinhviên
luậttrảinghiệmthựctiễnxétxửtrongmôi
trườnggiảđịnh.Thôngquacácphiêntòa
môphỏng,ngườihọcđượcrènluyệnkỹ
ngtranhtụng,lậpluậnpháplývàxửlý
tìnhhuốngphápluậtmộtcáchsốngđộng,
từđópháttriểnduyphảnbiệnvàkhả
ng vận dụng pháp luật vào thực tiễn.
Đặcbiệt,trítuệnhântạo(AI)đangmởra
mộthướngđimớitrongviệchỗtrợgiảng
dạyphápluật.CáccôngcụAIcókhảnăng
phântíchánlệ,tổnghợpdữliệupháplý,
phát hiện điểm ơngđồng giữa các vụ
việc, từ đógiúp giảngviên sinh viên
tiếpcậntrithứcphápluậtmộtcáchnhanh
chóng,chínhxácvàcóchiềusâu.3Không
chỉdừnglạiởviệcđổimớiphươngpháp
giảng dạy, công nghệ số còn góp phần
ngcườngkhảnăngtiếpcậntrithứcpháp
luậttoàncầu.Nhờvàointernetvàcácnền
tảng họcthuật mở,sinh viênluật có thể
tiếpcậnkhodữliệupháplýkhổnglồtừ
các quốc gia khác, nghiên cứuhệ thống
pháp luật so sánh, học hỏi kinh nghiệm
quốctếvàcậpnhậtcácxuhướngpháplý
mới.Điềunàyđặcbiệtquantrọngtrong
bốicảnhtoàncầuhóavàhộinhậppháplý,
khingườihànhnghềluậtcầncócáinhìn
rộngmởvàkhảnăngthíchngvớinhiều
3HoàngSỹTương,NguyễnThịMỹLộc,NguyễnThịLoan(2023),sáchthamkhảo“Chuyểnđổisốtrong
giáodục”,NhàxuấtbảnThôngtinvàTruyềnthông
hệthốngphápluậtkhácnhau.Côngnghệ
sốcũnggiúpkết nốigiảngviên,chuyên
giavàsinhviêntừnhiềuquốcgia,tạora
môitrườnghọctậpđachiều,thúcđẩytrao
đổihọcthuậtvàhợptácnghiêncứu.
Trước thực tiễn trên, vai trò của
giảng viênluật càngtrở n quan trọng
khihọ phải thích ứng với phương pháp
giảng dạy mới, tích hợp công nghệ vào
quá trình đào tạo, đồng thời giữ vững
giá trịcốtlõi củatư duypháp lý.Trước
tiên,giảngviênluậtlàngườiđịnhhướng,
truyền đạt phương pháp duypháp lý.
Giảng viên luật đóng vai trò trung tâm
trongquátrìnhhìnhthànhvàpháttriểntư
duypháplýchongườihọc,đặcbiệttrong
bốicảnhgiáodụcphápluậtđangchuyển
mình mạnh mẽ dưới tác động của công
nghệ số. Bằng cách o đó, giảng viên
phảigiúpsinhviênnhậnthứcđúngvềbản
chất củapháp luật,cáchtiếpcận vấnđề
pháp lý và phương pháp tư duy đặc thù
của ngành luật. Thông qua việc thiết kế
chươngtrìnhhọc,lựachọnnộidunggiảng
dạyvàphươngpháptruyềnđạt,giảngviên
giúpngườihọchìnhthànhkhảnăngphân
tích,lậpluận,phảnbiệnvàvậndụngquy
phạmphápluậtvàothựctiễn.Khôngchỉ
dừnglạiởviệctruyềnđạtkiếnthức,giảng
viêncòncótráchnhiệmhướngdẫnsinh
viêncáchtưduypháplýmộtcáchlogic,
hệthốngvàcóchiềusâu.Ngoàira,giảng
viên là cầu nối giữa lý thuyết pháp luật
thựctiễnpháplý.Họkhôngchỉgiảng
dạycácquyphạmphápluậtmộtcáchkhô
khan,màcòngiúpsinhviênhiểuđượcý
nghĩa,mụctiêuvàcáchápdụngcácquy
phạm đó trong đời sống xã hội. Thông
quacáchoạtđộngnhưphântíchánlệ,mô
299
phỏng phiên tòa, giải quyết tình huống
pháplýthựctế,giảngviêngiúpngườihọc
tiếpcậnphápluậtmộtcáchsốngđộngvà
thựctiễn hơn.Vai trò y đặc biệtquan
trọngtrongviệchìnhthànhtưduypháplý
mangtínhứngdụng,giúpsinhviênkhông
chỉhiểuluậtmàcònbiếtcáchsửdụngluật
đểbảovệquyềnlợi,giảiquyếttranhchấp
phátsinhtrongthựctiễn.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiêncứunàysửdụngcácphương
phápđiểnhìnhcủamộthộithảokhoahọc,
trong đó chủ yếu là nghiên cứulý luận,
phântíchthựctrạngvàđềxuấtgiảipháp
dựa trên kinh nghiệm chuyên môn và
cáctàiliệuchínhsách,sách,bàibáoliên
quan, không sử dụng phương pháp định
lượng (khảo sát, thống kê). Cụ thể các
phương pháp nghiên cứu được sử dụng
gồm:Phươngphápphântích-tổnghợplý
luận;Phươngpháplịchsử-logic;Phương
phápquynạpvàdiễndịch;Phươngpháp
sosánh(ngầm);Phươngpháptìnhhuống
giảđịnh
IV.Kếtquảnghiêncứuthảolun
4.1.Thựctrạnggiảngdạyvàthách
thức đốivi giảng viênluật trongphát
triểntưduypháplýchosinhviên
Thựctrạnggiảngdạyphápluậthiện
nay tại nhiều cơsở đào tạo ởViệtNam
đangbộclộnhữnghạnchếnhấtđịnh,ảnh
ởngđếnchấtợngđàotạovàkhảnăng
pháttriểntưduypháplýcủasinhviên.Có
thểkểđếnmộtsốtồntạisau:
Thứ nhất, phương pháp giảng dạy
nặngvềlýthuyếtvàthiếutínhngdụng
thựctiễn. Trongnhiều chương trình đào
4TS.HoàngNgọcVinh-BGD&ĐTbiêntập(2007),Hướngdẫndạyvàhọctronggiáodụcđaihọc
từ nguyênbản TiếngAnhcó tiêu đề “Guide toTeaching and learning in HigherEducation” tại trang
Website://www.beda_guida_tripod.comUNESCO
tạo,nộidunggiảngdạychủyếutậptrung
o việc truyền đạt các quy phạm pháp
luật, khái niệm, nguyên tắc và hệ thống
nbảnphápluậtmàchưachútrọngđúng
mứcđếnviệchìnhthànhnănglựctưduy
pháplýchongườihọc.Sinhviênthường
tiếpcậnphápluậtquacácbàigiảngmang
tínhliệtkê,ghinhớthayvìđượcrènluyện
kỹnăngphântích,phảnbiệnvàvậndụng
phápluậtvàocáctìnhhuốngcụthể.Điều
ydẫnđếntìnhtrạngngườihọccókiến
thức pháp luật nhưng thiếu khả năng tư
duy pháp lý độc lập, chưa đủ năng lực
xửlýcácvấnđềpháplýtrongthựctiễn
nh nghề4. Chẳng hạn, trong bài giảng
vềhợpđồngdânsự,giảngviênchỉtrình
ykháiniệm,điềukiệncóhiệulực,các
loạihợpđồngtheoquyđịnhphápluật,rồi
u cầu sinh viên ghi nhớ nội dung các
điềuluậtliênquan.Tuynhiên,sinhviên
không được tiếp cận các tình huống giả
địnhnhưtranhchấphợpđồngmuabán,vi
phạmnghĩavụthanhtoánhayđiềukhoản
phạt vi phạm để vận dụng kiến thức đã
họcvàoviệcphântíchvàgiảiquyết.Điều
y khiến ngưi học khó hình thành tư
duypháplý,khôngbiếtcáchápdụngquy
phạmvàothựctiễnvàthiếukỹnăngxửlý
vấnđềpháplývốnlàyêucầucốtlõitrong
nhnghềluật.
Thứ hai, công nghệ số chưa được
khai thác hiệu quả trong giảngdạy luật.
Hinnay,mặcdùcôngnghệsốđãvàđang
phát triển mạnh mẽ,tạo ra nhiều cơhội
đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng
tronglĩnhvựcđàotạoluật,đặcbiệtlàviệc
phát triển duy pháp lý cho sinh viên,
côngnghệsốvẫnchưađượckhaithácmột
cách hiệuquả.Tại nhiều cơsở giáodục