1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Nâng cao chất lượng giáo dục là nhiệm vụ chính trị được Đảng, Nhà nước
ta đặc biệt quan tâm và luôn là nội dung quan trọng trong văn kiện của các kỳ Đại
hội Đảng. Đặc biệt, trong các Nghị quyết của Đảng từ khi Việt Nam bước vào
công cuộc đổi mới đến nay, quan điểm giáo dục của Đảng luôn thể hiện rõ tính
nhất quán, phát triển, xem giáo dục là “quốc sách hàng đầu” nhằm nâng cao dân
trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa và
hiện đại hóa đất nước.
Để nâng cao chất lượng giáo dục, cần tập trung mọi nguồn lực tiến hành
đồng bộ các giải pháp với sự đồng thuận cao của các lực lượng giáo dục trong và
ngoài nhà trường, để thực hiện được những điều đó trước hết phải thực hiện tốt
quy chế dân chủ cơ sở. Việc thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở sẽ tạo được
không khí dân chủ, củng cố niềm tin, xây dựng khối đoàn kết thống nhất cao, phát
huy sức mạnh tập thể để hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ chính trị, góp phần
thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Ngược lại, khi
quy chế dân chủ cơ sở bị vi phạm sẽ dẫn đến tình trạng chuyên quyền, độc đoán
trong lãnh đạo điều hành, từ đó dẫn đến các hiện tượng tiêu cực, mất đoàn kết nội
bộ, suy giảm lòng tin trong cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh, phụ huynh,
chất lượng giáo dục của nhà trường vì thế sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Nhận thấy tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, từ năm 1998
đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hướng dẫn xây
dựng và thực hiện quy chế dân chủ cơ sở. Theo chủ trương đó, Bộ Giáo dục- Đào
tạo đã ban hành Quyết định số 04/2000/QĐ- BGD&ĐT ngày 01/3/2000 về việc
ban hành quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường, ngày 19 tháng 05 năm
2020 Bộ Giáo dục- Đào tạo ban hành Thông tư 11/2020/TT- BGDĐT Hướng dẫn
thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ sở giáo dục công lập, trong đó nêu rõ
mục đích thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ sở giáo dục là: “Phát huy
quyền làm chủ của nhà giáo, cán bộ quản lý, người lao động, người học và nâng
cao trách nhiệm của hiệu trưởng; Tăng cường nề nếp, kỷ cương, kỷ luật trong
hoạt động của cơ sở giáo dục, góp phần xây dựng môi trường giáo dục thân thiện,
lành mạnh, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo; phòng chống các hành vi tiêu
cực, tham nhũng, lãng phí, quan liêu, cửa quyền”.
Hàng năm, Sở Giáo dục- Đào tạo Nghệ An đã xây dựng chương trình công
tác Dân chủ cơ sở rất cụ thể, đồng thời đôn đốc việc thực hiện quy chế dân chủ ở
các cơ sở giáo dục.
Thực hiện nghiêm túc các văn bản chỉ đạo của cấp trên, trường THPT
Nam Đàn 2 những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến rõ nét về mọi mặt như
cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ, chất lượng giáo dục. Để đạt được những điều
đó, nhà trường đã tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
2
giáo dục toàn diện. Trong đó, việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở được hết sức
chú trọng, thể hiện trong tất cả các hoạt động của nhà trường.
Với tư cách là những nhà quản lý giáo dục, chúng tôi luôn trăn trở với
sự phát triển của nhà trường, trên cơ sở nghiên cứu kỹ các văn bản chỉ đạo của
cấp trên, từ đó đánh giá những việc làm được và chưa làm được, rút kinh
nghiệm, tìm hướng khắc phục, chúng tôi quyết định nghiên cứu đề tài sáng
kiến kinh nghiệm: “
Một số giải pháp nhằm thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ
sở góp phần nâng cao
chất lượng giáo dục ở trường THPT Nam Đàn 2”. Rất
mong được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm với các nhà quản lý giáo dục, các
đồng nghiệp để đề tài của chúng tôi hoàn thiện hơn và hy vọng có thể áp dụng
trong các cơ sở giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp để thực hiện tốt Quy chế dân chủ cơ
sở góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của trường THPT Nam Đàn 2.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Xác định cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thực hiện quy chế dân chủ cơ
sở góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THPT Nam Đàn 2.
Phân tích thực trạng của việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, đánh giá
kết quả đạt được sau khi thực hiện các giải pháp để thấy được tính khả thi và hiệu
quả của những giải pháp đề ra.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp lí luận: Căn cứ vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính
sách pháp luật của Nhà nước, các văn bản chỉ đạo của Bộ, Sở Giáo dục và Đào
tạo về công tác dân chủ cơ sở.
- Phương pháp thực tiễn: Quan sát, điều tra, thực nghiệm, tổng hợp kinh
nghiệm việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở trường THPT Nam Đàn 2 đã góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
5. Điểm mới của đề tài
Đề tài phân tích và chứng minh việc thực hiện tốt quy chế DCCS trong các
hoạt động của trường THPT Nam Đàn 2 đã góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục của nhà trường.
Những giải pháp đưa ra trong đề tài được thực hiện trên cơ sở vận dụng
sáng tạo văn bản chỉ đạo của cấp trên phù hợp với tình hình thực tiễn của nhà
trường nên đã đem lại kết quả đáng kể góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở
Trường THPT Nam Đàn 2 trong những năm qua.
6. Cấu trúc của đề tài
3
Phần I: Đặt vấn đề
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
5. Điểm mới của đề tài
Phần II: Nội dung nghiên cứu
1. Cơ sở khoa học
1.1. Cơ sở lí luận
1.2. Cơ sở thực tiễn
2. Các giải pháp thực hiện
3. Kết quả đạt được từ 2015 đến 2020 ở trường THPT Nam Đàn 2
Phần III: Kết luận
1. Hiệu quả của đề tài
2. Nhận định về áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và khả năng mở rộng đề tài
3. Bài học kinh nghiệm và đề xuất
4
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1. Cơ sở lý luận
1.1. Xuất phát từ chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về dân chủ cơ
sở.
Chỉ thị 30-CT/TW ngày 12/02/1998 về xây dựng và thực hiện Quy chế
dân chủ cơ sở; Quyết định số 04/2000/QĐ- BGD&ĐT ngày 01/3/2000 về việc
ban hành quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; Nghị định
04/2015/NĐ-CP ngày 09 tháng 01 năm 2015 về thực hiện dân chủ trong hoạt
động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập; Thông tư
11/2020/TT-BGDĐT ngày 19 tháng 05 năm 2020 Hướng dẫn thực hiện dân chủ
trong hoạt động của cơ sở giáo dục công lập.
1.2. Xuất phát từ nhận thức đúng đắn về dân chủ và dân chủ cơ sở, vai trò của
việc thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở đối với việc nâng cao chất lượng
giáo dục của nhà trường.
- Khái niệm dân chủ và dân chủ cơ sở
Quan niệm về dân chủ đã có từ thời Hy Lạp cổ đại. Khi đó (thế kỷ thứ VI
trước Công nguyên) ở thành Aten của Hy Lạp đã hình thành một thể chế chính
trị được gọi là “Democratos”, trong đó, “Demos” là nhân dân, “Cratos” là quyền
lực. Theo thể chế này “dân chủ” có nghĩa là “quyền lực thuộc về nhân dân”. Xuất
phát từ nguồn gốc ra đời của khái niệm này, có thể nói dân chủ là một khái niệm
thuộc lĩnh vực chính trị, có nội hàm là quyền lực chính trị. Bản chất của khái
niệm này là quyền lực nhà nước phải thuộc về nhân dân. Dân chủ là hình thức tổ
chức quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc nhân dân là chủ thể duy nhất của
mọi quyền lực. Điều kiện tiên quyết để có nền dân chủ ổn định là phải có bộ máy
nhà nước hoạt động hiệu quả.
Ở Việt Nam, bản Tuyên ngôn độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết và
công bố với thế giới năm 1945 đã khẳng định quyền tự do dân chủ là của tất cả
mọi người dân Việt Nam. Lời nói đầu của Hiến pháp năm 1946 cũng đã khẳng
định ba nguyên tắc cơ bản của chế độ mới là: đoàn kết toàn dân không phân biệt
giống nòi, gái, trai, giai cấp, tôn giáo; đảm bảo các quyền tự do dân chủ; thực
hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân.
Như vậy, ngay từ khi thành lập nước, tự do dân chủ đã trở thành vấn đề ưu
tiên hàng đầu, là mục tiêu phấn đấu của nhà nước cách mạng. Sinh thời, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do
nhân dân làm chủ”; “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ”.
Bác thường hay nói với cán bộ, chiến sĩ: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó
vạn lần dân liệu cũng xong” để nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ luôn tâm niệm về một
chế độ dân chủ, đất nước của nhân dân, chính quyền của nhân dân, sức dân vô
5
cùng to lớn và mỗi chúng ta phải phục vụ nhân dân. Dân chủ không chỉ là biện
pháp mà còn là mục tiêu của cách mạng, nhân dân phải luôn được trân trọng và
tạo điều kiện tốt để làm chủ, cán bộ phải nhận thức đầy đủ về trách nhiệm phục
vụ nhân dân và phát huy dân chủ để xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ.
Là lực lượng lãnh đạo cách mạng, Đảng ta qua các kỳ Đại hội cũng có
quan điểm ngày càng rõ ràng về xây dựng nền dân chủ. Báo cáo chính trị tại Đại
hội lần thứ XII của Đảng đã nêu rõ tình hình, phương hướng, nhiệm vụ “phát huy
dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân”. Văn
kiện Đại hội khẳng định: “Dân chủ phải được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trên
tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Bảo đảm để nhân dân tham gia ở tất cả
các khâu của quá trình đưa ra những quyết định liên quan đến lợi ích, cuộc sống
của nhân dân, từ nêu sáng kiến, tham gia thảo luận, tranh luận đến giám sát quá
trình thực hiện”. Văn kiện cũng nêu rõ một trong những nhiệm vụ trọng tâm của
quá trình xây dựng đất nước là: “Tiếp tục thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở”. Báo cáo
chính trị tại Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã xác định rõ hơn nhiệm vụ, giải
pháp phát huy dân chủ: Tiếp tục cụ thể hoá, hoàn thiện thể chế thực hành dân chủ
theo tinh thần Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) và Hiến pháp năm 2013, bảo đảm tất cả
quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Thực hiện đúng đắn, hiệu quả dân chủ
trực tiếp, dân chủ đại diện, đặc biệt là dân chủ ở cơ sở. Thực hiện tốt, có hiệu quả
trên thực tế phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám
sát, dân thụ hưởng”.
Về dân chủ cơ sở (grassroots democracy), nghĩa là nền tảng của dân chủ
phải bắt nguồn từ cơ sở, nơi cuộc sống của người dân diễn ra hàng ngày, nơi trực
tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nơi cần thực
hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất. Các loại
hình cơ sở như xã, phường, doanh nghiệp, bệnh viện, trường học, viện nghiên
cứu, cơ quan hành chính,... đều cần được xây dựng quy chế dân chủ phù hợp.
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương,
chính sách để xây dựng và thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trong quá trình triển khai,
người dân được khuyến khích tham gia thảo luận và đóng góp ý kiến của mình
để các chủ trương, chính sách đó mang lại hiệu quả trong thực tế. Nhiều nỗ lực
của các tầng lớp nhân dân ở nông thôn cũng như của đội ngũ cán bộ, công chức
trong các cơ quan, tổ chức được thúc đẩy đã mang lại những tiến bộ đáng kể cho
quá trình phát triển dân chủ cơ sở.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng nêu rõ: dân chủ cơ sở thực
chất là vấn đề “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Quan điểm chỉ đạo
này đã được cụ thể hóa và đưa vào nhiều văn bản pháp luật của Nhà nước và văn
bản của các tổ chức chính trị xã hội. Quy định về dân chủ cơ sở trong Hiến pháp
và Pháp luật là nhằm đảm bảo cho người dân thực hiện quyền làm chủ của mình
trực tiếp ở cơ sở nơi cư trú và cơ quan, đơn vị công tác. Khi mọi người dân đều