THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
BIỆN PHÁP “BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM
GIÚP TRẺ 4-5 TUỔI MẠNH DẠN, TỰ TIN THỂ HIỆN TÌNH CẢM, CẢM XÚC
BẢN THÂN ”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai”
Chính vì lẽ đó! chúng ta, những người giáo viên mầm non đang hàng ngày chăm
sóc và nuôi dưỡng, giáo dục trẻ cần biết cách chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ để trẻ
có cảm xúc tốt nhất phát triển nhân cách bản thân giúp những mầm xanh ấy lớn lên sẽ là
những chủ nhân tương lai đất nước phát triển toàn diện về nhân cách!
Như chúng ta đã biết cảm xúc là tập hợp những phản ứng tự nhiên của con người
như vui, buồn, tức giận,… Cảm xúc xảy ra như một cơ chế tự động giúp cơ thể và tâm trí
chuẩn bị hành động thích hợp để phản ứng lại những sự việc đang tác động đến bản thân.
Cảm xúc có vai trò rất quan trọng trong cách tư duy và hành động của trẻ nhỏ. Tình cảm
là những thái độ thể hiện sự rung cảm ổn định của con người đối với những sự vật hiện
tượng, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan với nhu cầu và động cơ cá nhân,
là sản phẩm cấp cao của sự phát triển các quá trình cảm xúc trong điều kiện xã hội. Nếu
trẻ nhỏ được giáo dục tình cảm, cảm xúc phù hợp, trẻ sẽ có thể kiểm soát được tâm trạng
của bản thân, có thể tự đưa ra quyết định, biết cách giao tiếp, ứng xử hòa nhã với người
khác. Bên cạnh đó, giáo dục tình cảm, cảm xúc nhằm trang bị cho trẻ những kỹ năng để
đương đầu với những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Nếu được giáo dục tình cảm,
cảm xúc tốt từ sớm, trẻ có thể hình thành cho mình một trạng thái lạc quan, lành mạnh,
vui vẻ thân thiện với mọi người xung quanh.
Vì vậy việc giúp trẻ 4-5 tuổi mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm, cảm xúc bản thân
là điều vô cùng cần thiết giúp trẻ có cảm xúc tích cực, kỹ năng đương đầu với những khó
khăn, thử thách trong cuộc sống. Hiểu được điều đó nên tôi đã sử dụng “Biện pháp tổ
chức hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp trẻ 4-5 tuổi mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm,
cảm xúc bản thân” nhằm giúp cho trẻ có kiến thức, kỹ năng có thể kiểm soát được tâm
trạng của bản thân, có thể tự đưa ra quyết định, biết cách giao tiếp, ứng xử hòa nhã, tư
duy và hành động của bản thân từ khi còn nhỏ.
Đối tượng nghiên cứu: Trẻ 4 tuổi B3 trường mầm non Trung Lập.
Mục tiêu của biện pháp: Giúp trẻ mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm, cảm xúc bản
thân thông qua các tình huống thực tế mà trẻ có thể gặp phải nhằm trang bị cho trẻ những
kỹ năng để đương đầu với những khó khăn, thử thách trong cuộc sống cũng như ở trường
Mầm non.
II. NỘI DUNG
1. Thực trạng.
Năm học 2023 - 2024 tôi được phân công chăm sóc giáo dục trẻ lớp 4 tuổi B3 với
tổng số trẻ là 32 trẻ.
Đề biết được mức độ thể hiện tình cảm, cảm xúc của trẻ trong lớp ngày từ đầu năm
học khi nhận lớp tôi đã khảo sát từng trẻ, qua khảo sát nhận thấy kết quả như sau:
Nội dung khảo sát
Tổng
Kết quả
2
số trẻ
Tốt
Khá
TB
Trẻ biết cách thể hiện tình cảm với mọi người qua ngôn
ngữ, cử chỉ, điệu bộ, hành động.
32
40%
30%
30%
Trẻ giàu tình cảm, biết cách thể hiện cảm xúc của mình.
32
28%
38%
34%
Trẻ biết kiềm chế tức giận, cáu gắt khi xung đột.
32
30%
40%
30%
Trẻ biết đoàn kết nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè.
32
20%
35%
45%
Kỹ năng xử lý tình huống.
32
20%
35%
45%
Qua kết quả khảo sát, dễ dàng nhận thấy thực trạng của trẻ đang còn thiếu hiểu biết
đầy đủ về trí tuệ cảm xúc, tình cảm, lòng yêu thương, sự đoàn kết nhường nhịn bạn, kiềm
chế những tức giận cáu gắt và cách xử lý các tình huống thông qua các hoạt động còn rất
hạn chế. Trẻ vẫn còn thụ động, không biết cách điều chỉnh cảm xúc bản thân. Điều đó
cũng rất dễ hiểu bởi trẻ 4 tuổi luôn được bố mẹ bao bọc, cưng chiều, nâng niu, trẻ ít được
va chạm với thế giới xung quanh. Bên cạnh đó giáo viên đôi lúc còn chưa chú trọng quan
tâm đến cảm xúc, xúc cảm của từng cá nhân trẻ chưa thường xuyên trò chuyện với từng
trẻ để phát triển các kỹ năng có thể kiểm soát được tâm trạng của bản thân đương đầu với
những khó khăn, thử thách trong cuộc sống.
2. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn.
2.1. Cơ sở lí luận.
Tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp trẻ 4-5 tuổi mạnh dạn, tự tin thể hiện
tình cảm, cảm xúc bản thân là giúp trẻ biết chia sẻ, yêu thương, đoàn kết, giúp đỡ lẫn
nhau. Trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động cùng cô và các bạn, biết thể hiện tình cảm
cảm xúc của bản thân một cách đơn giản, hồn nhiên. Giáo dục tình cảm, cảm xúc tốt từ
sớm, trẻ có thể hình thành cho mình một trạng thái lạc quan, lành mạnh, vui vẻ thân thiện
với mọi người xung quanh.
Môi trường sống của trẻ ở gia đình và môi trường học tập vui chơi của trẻ ở nhà
trường và xã hội là nơi mà trẻ luôn được tiếp cận, không phải lúc nào người lớn cũng có
thể ở bên hướng dẫn, giúp đỡ, bảo vệ, bao bọc trẻ suốt 24 giờ mỗi ngày. Vì vậy trẻ 4-5
tuổi cần được giáo dục trải nghiệm giúp trẻ 4-5 tuổi mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm,
cảm xúc bản thân để trẻ được phát triển toàn diện về cảm xúc, nhân cách, là hành trang
đầu đời, là nền tảng cho trẻ chuẩn bị bước vào lớp 1. Để làm được việc đó thì cần phải có
thời gian, có biện pháp, thường xuyên luyện tập, tạo tình huống cho trẻ với sự giúp đỡ
của giáo viên và bố mẹ.
2.2. Cơ sở thực tiễn.
Trường mầm non Trung Lập nằm ở Trung tâm xã, giao thông đi lại thuận tiện.
Trường có hai khu chia làm 16 lớp với tổng số 420 trẻ, riêng khối 4 tuổi có 4 lớp với tổng
số 128 trẻ. Khung cảnh nhà trường khang trang mang tính sư phạm, môi trường cảnh
quan sạch đẹp.
Khi thực hiện Biện pháp “Tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp trẻ 4-5 tuổi
mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm, cảm xúc bản thân” tôi gặp những thuận lợi và khó
khăn sau:
Thuận lợi.
3
Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất,
đồ dùng thiết bị chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục cho giáo viên và trẻ.
Giáo viên nhiệt tình trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ, có trình độ chuyên
môn nghiệp vụ.
Trẻ đi học đều, trẻ ngoan ngoãn.
Đa số phụ huynh quan tâm tới con em. Tích cực phối hợp với giáo viên trong công
tác chăm sóc giáo dục trẻ.
Khó khăn.
Chưa đi sâu vào tất cả các hoạt động, chưa dựa trên thực tế hoàn cảnh của lớp.
Việc lựa chọn nội dung giáo dục phát triển tình cảm - cảm xúc còn theo cảm tính
của giáo viên và chưa có kế hoạch rõ ràng cụ thể.
Ngoài ra, chưa có sự phối kết hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa giáo viên với phụ
huynh trong việc giáo dục tình cảm, cảm xúc cho trẻ mọi lúc, mọi nơi.
Do nguồn thông tin trên mạng nhiều tranh ảnh, phim truyện có nội dung không lành
mạnh, chưa được kiểm duyệt vì thế trẻ và phụ huynh chưa biết chọn lọc nội dung phù
hợp với nhận thức của trẻ làm cho trẻ có những hành vi không tốt.
3. Áp dụng biện pháp.
Có rất nhiều cách giúp trẻ 4-5 tuổi Tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp
trẻ mạnh dạn, tự tin thể hiện tình cảm, cảm xúc bản thân, tuy nhiên việc tạo tình huống
cho trẻ tham gia hoạt động trải nghiệm thực tế lại giúp trẻ dễ dàng hơn trong việc tiếp thu
kiến thức. Việc xây dựng các tình huống cho trẻ trải nghiệm giúp giáo viên có cơ hội
quan sát cách xử lý của trẻ và đánh giá mức độ nhận thức của trẻ đến đâu để có biện pháp
tác động kịp thời.
Để biện pháp “Tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm giúp trẻ 4-5 tuổi mạnh dạn, tự tin
thể hiện tình cảm, cảm xúc bản thân” tổ chức có hiệu quả tôi đã thực hiện như sau:
Bƣớc 1: Xây dựng môi trƣờng giáo dục.
Môi trường giáo dục là yếu tố trực tiếp tác động hàng ngày đến trẻ. Một môi trường
học tập tốt, có hiệu quả là môi trường gây hứng thú, phát huy được trí tưởng tượng, sáng
tạo của trẻ. Đó là nơi đáp ứng tốt nhất sự phát triển tình cảm kỹ năng của trẻ. Chính vì
vậy xây dựng môi trường giáo dục tốt luôn được tôi quan tâm hàng đầu. Môi trường giáo
dục gồm có môi trường tâm lý xã hội và môi trường vật chất.
Môi trường tâm lý xã hội bao gồm các mối quan hệ có liên quan và hỗ trợ lẫn nhau,
tạo bầu không khí ấm cúng, thoải mái và an toàn cho trẻ. Mọi trẻ đều cảm thấy được cô
yêu thương và được đối xử công bằng. Tạo tâm lý tin cậy, mong muốn sẻ chia, gần gũi,
biết cách lắng nghe trẻ, chia sẻ cảm xúc kinh nghiệm, chia sẻ ý tưởng, khuyến khích trẻ
bộc lộ cảm xúc, ý nghĩ và tự tin diễn đạt trước đám đông, động viên trẻ tự tin vảo bản
thân bằng các câu nói Con sắp làm được rồi, Không sao đâu, Làm lại đi nào. Cần kiên
nhẫn đối với trẻ, tránh thúc ép căng thẳng khi luyện tập, tôn trọng sự khác biệt, tôn trọng
ý kiến cá nhân của trẻ, tạo cơ hội cho trẻ tự phục vụ và giúp đỡ lẫn nhau. Không cần can
thiệp quá nhiều vào quá trình trẻ chơi, nếu không cần thiết. Cân bằng giữa hoạt động tự
do và hoạt động có chủ đích. Không hù dọa, chê bai, trách mắng, đánh trẻ.
4
Môi trường vật chất: Ở mỗi chủ đề, tôi luôn dành thời gian nghiên cứu, thiết kế môi
trường trong lớp học sao cho phù hợp với chủ đề mà trẻ khám phá, tìm hiểu về sự vật
thông qua hình ảnh trang trí đó. Đồ dùng, đồ chơi luôn để ở tư thế “mở” để kích thích trẻ
hứng thú hoạt động. Không những chú trọng trang trí lớp học mà môi trường ngoài lớp
học cũng được tôi quan tâm. Nhất là với chủ đề xây dựng môi trường “xanh - an toàn -
thân thiện” lớp tôi đã thực hiện tốt cho lớp mình bằng việc thực hiện hàng ngày như cho
trẻ quan sát sự lớn lên của các chậu cây hoa, cây cảnh ở góc thiên nhiên của lớp, tổ chức
cho trẻ chăm sóc cây, vườn rau, hướng dẫn trẻ tưới nước cho cây hoa, cây cảnh, trò
chuyện tác dụng của cây đối với đời sống con người. Từ việc trẻ quan sát trẻ thấy vui,
thích thú khi nhìn thấy các bông hoa nở, cây rau lớn lên, trẻ thấy buồn khi cây rau, cây
hoa bị sâu ăn hay cây bị héo...Với việc tạo môi trường như vậy trẻ được tiếp cận trực
tiếp, khám phá, trải nghiệm cảm xúc. Từ đó sẽ giúp trẻ phát huy năng lực tích cực rèn
luyện các kỹ năng của mình.
Ngoài lập kế hoạch và xây dựng môi trường cho trẻ tôi còn sưu tầm, thiết kế các trò
chơi như trò chơi để giúp trẻ phát triển cảm xúc, tình cảm cho trẻ. Việc sử dụng trò chơi,
tranh ảnh là giải pháp hiệu quả nhất việc khai thác cảm xúc vì trong trò chơi là niềm vui
sự sáng tạo, niềm vui chiến thắng, niềm vui đẹp đẽ, niềm vui của những phẩm giá. Hơn
nữa, khi chơi, trẻ không chỉ trải nghiệm những cảm xúc tích cực mà cả những cảm xúc,
tình cảm tiêu cực: Nỗi buồn khi thất bại, sự giận hờn, chưa thỏa mãn trước kết quả
chơi...Tuy nhiên trong phần lớn các trường hợp, trò chơi mang lại cho trẻ niềm vui, sự
thoải mái, mãn nguyện. Vì vậy tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi để từ các tình huống
trong khi chơi trẻ khám phá được cảm xúc của mình, khám phá được tốc độ, khả năng
của bản thân mà trẻ không hề hay biết.
Ví dụ 1: Trò chơi âm nhạc: Cô cho trẻ nghe giai điệu buồn, chậm thì trẻ đi chậm,
với giai điệu vui tươi nhanh hơn thì trẻ đi nhanh hơn và trẻ vỗ tay, lắc lư theo giai điệu
bài hát ấy. Trò chơi: “Ai nhanh nhất”: Cô cho trẻ nghe một bài hát trẻ vừa đi vừa hát
theo giai điều bài hát. Khi có tín hiệu trẻ nhanh chân chạy về chuồng. Thông qua trò chơi
trẻ kiểm soát được tốc độ của mình, trẻ thấy vui khi mình làm được, trẻ thấy buồn khi
mình làm chưa được. Trò chơi “Vòng tròn vui vẻ”, “Đổi chỗ”, “ Buổi hòa nhạc vui vẻ”
giúp trẻ kiểm soát tốt được cảm xúc của bản thân. Hay cô cho trẻ kể về những việc làm
mà trẻ cảm thấy vui tươi như cho trẻ treo tranh lên góc sản phẩm của bé. Cho trẻ trẻ tìm
và tô mà vào mặt cười với những bước tranh bé biết nói lời xin lỗi, tô mặt buồn vào mặt
khi trẻ chưa biết nói lời xin lỗi. Ngoài ra tôi còn tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi trải
nghiệm cảm xúc khác nhau của trẻ ở góc bé cùng trải nghiệm.
Ví dụ 2:
Trò chơi 1: “Cảm xúc của bé”
Chuẩn bị: Cắt tranh bìa với các hình vẽ các khuôn mặt thể hiện trạng thái cảm xúc
buồn, vui, tức giân, sợ hãi.
Cách chơi: Với trò chơi này cô có thể cho trẻ lên úp bức tranh. Trẻ phải thể hiện
trạng thái của bức tranh. Các trẻ khác quan sát bạn mình thể hiện trạng thái cảm xúc và
thể hiện có đúng không. Vẽ 3, 4 vòng tròn, mỗi vòng tròn để 1 khuôn mặt thể hiện trạng
thái cảm xúc (buồn, vui, tức giân, sợ hãi). Cô cùng trẻ tự do làm các động tác, vận động
của thỏ hoặc cầm tay nhau cùng hát “Cáo và thỏ”. Khi cô dừng lại hỏi: “thỏ con cảm thấy
thế nào? Thì tất cả trẻ phải tìm vòng tròn có khuôn mặt biểu tượng cho cảm xúc của thỏ
con. Tương tự như với cảm xúc buồn, tức giận, sợ hãi”
5
Luật chơi: Trẻ nào không kịp phải đứng ngoài vòng tròn hoặc đứng sai chỗ thì phải
nhảy lò cò 1 vòng.
Trò chơi 2: “Vì sao bé buồn”
Chuẩn bị: Bức tranh vẽ các em bé có khuôn mặt cảm xúc.
Cách chơi: Cô giáo đưa ra bức tranh vẽ em bé có khuôn mặt và hỏi trẻ lý do vì sao
em bé lại buồn. Cô giáo gợi ý để trẻ đưa ra lời giải thích (em bé không có ai chơi cùng;
bé không có đồ chơi, mẹ bé đi vắng...).
Tùy theo khả năng của trẻ trong lớp, cô khuyến khích trẻ đưa ra những ý tưởng và
lời giải thích phù hợp cho trẻ hiểu. Từ đó trẻ có kỹ năng nhận đoán được cảm xúc trẻ
khuôn mặt qua lời gợi ý của cô.
Trò chơi 3: “Xúc xắc cảm xúc”
Chuẩn bị: Một khối vuông có mặt gắn các hình ảnh cảm xúc khác nhau.
Cách chơi: Khi cô/trẻ tung hoặc lăn khối vuông lên, mặt trẻ của khối vuông là hình
ảnh nào thì trẻ sẽ gọi tên cảm xúc đó.
Trò chơi 4: “Gọi tên cảm xúc”
Chuẩn bị: Các lô tô có hình ảnh cảm xúc: Buồn, vui, tức giân, sợ hãi.
Cách chơi: Lần 1: Cô đưa ra lô tô - trẻ gọi tên cảm xúc. Sau đó cho trẻ giải thích lý
do gọi tên cảm xúc đó. Lần 2: Cô cho mỗi trẻ 1 lô tô, sau đó cho trẻ tìm các lô tô có cảm
xúc giống nhau, tạo thành đội và cùng gọi tên cảm xúc.VD: Trẻ gọi tên cảm xúc: Vui - có
miệng cười; Tức giận - mặt đỏ, cau mày.
Những trò chơi này có thể áp dụng vào hoạt động hàng ngày. Qua trò chơi, tôi đã tạo
cơ hội để trẻ nhận biết và nói được cảm xúc, giúp cho trẻ mở rộng thêm vốn từ để sử
dụng trong cuộc sống hàng ngày. Thông qua các trò chơi trẻ được trải nghiệm các tình
huống thực tế các cảm xúc của mình, trẻ biết cách kiểm soát cảm xúc, biết được cảm xúc
của người khác. Trò chơi trẻ biết chơi hợp tác với các bạn chơi trong nhóm chơi, giữa các
nhóm với nhau làm cho giờ chơi trở nên sôi nổi hơn, thích thú hơn.
Bƣớc 2: Xây dựng hoàn cảnh, tình huống giáo dục cảm xúc cho trẻ.
Trong chương trình giáo dục mầm non nội dung giáo dục cảm xúc được đặt trong
lĩnh vực giáo dục tình cảm kỹ năng và xã hội của trẻ bao gồm những nội dung như sau:
Nhận biết một số trạng thái cảm xúc (Vui, buồn, tức giận, sợ hãi) qua nét mặt, cử
chỉ, giọng nói qua tranh ảnh.
Biểu lộ trạng thái cảm xúc, tình cảm phù hợp với cử chỉ, giọng nói; trò chơi; hát;
vận động; vẽ; nặn, xếp.
Một trong những cách tốt nhất để giúp trẻ khám phá cảm xúc là thông qua các câu
chuyện và tình huống, các nhân vật làm bằng đồ chơi mềm sẽ giúp trẻ tham gia ở một
mức độ tình cảm nhất định và khi trẻ đồng cảm được cảm xúc của nhân vật trong câu
chuyện sẽ giúp trẻ học được sâu sắc và dễ dàng hơn. Từ đó, trẻ có thể nhận biết được
những biểu hiện cảm xúc của người khác để điều chỉnh các biểu hiện và hành vi phù hợp,
trẻ nhận biết các cảm xúc, tình cảm của mình và học cách thể hiện phù hợp. Đây là một
trong những giải pháp có thể giúp trẻ bộc lộ cảm xúc của mình một cách nhanh nhất. Vì
vậy cô tạo tình huống cho trẻ trải nghiệm.
