Nguyễn Phương Thu, THCS Chu Văn An - Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện (học sinh giỏi)
1
HƯỚNG DẪN HỌC SINH VIẾT BÀI
VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI, DẠNG CÂU
CHUYỆN
( DÀNH CHO HỌC SINH GIỎI )
A. Phần mở đầu
I. Tên đề tài: Hướng dẫn học sinh viết bài văn Nghị luận xã hội, dạng câu
chuyện (dành cho học sinh giỏi)
II. Lý do chọn đề tài:
Tôi về nhận công tác tại trường THCS Chu Văn An từ năm học 2007-2008 và
đến năm học 2009 - 2010 được ban giám hiệu nhà trường tin tưởng giao cho nhiệm
vụ bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi lớp 9 môn Ngữ văn. Từ đó đến nay bản thân tôi
đã cố gắng không ngừng.Thứ nhất là để không phụ lòng tin của ban giám hiệu; thứ
hai là do áp lực vì từ trước đến nay thế mạnh của trường Chu văn An là có nhiều học
sinh giỏi Toán và Anh văn, môn Văn rất ít được sự quan tâm của phụ huynh và cũng
không được nhiều học sinh yêu thích, lựa chọn. Phải làm sao để thay đổi được điều
này là trăn trở không chỉ của riêng giáo viên mà còn cả lãnh đạo nhà trường. Chính vì
vậy khi biên soạn các chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi, tôi đã đưa vào một vấn đề
mới so với kiến thức của các em học sinh bậc THCS “Hướng dẫn viết văn Nghị
luận xã hội, dạng câu chuyện”. Bởi lẽ qua nhiều năm tham gia công tác bồi dưỡng
học sinh giỏi và nghiên cứu các đề thi, tôi nhận thấy đề dành cho đối tượng học sinh
giỏi không chỉ đơn thuần kiến thức nhiều hơn so với kiến thức cơ bản được học ở bậc
THCS mà còn được nâng ở tầm cao hơn: tiếp cận với các dạng bài kiểm tra, bài viết ở
bậc THPT. Nếu giáo viên chuẩn bị chu đáo cho các em điều này thì học sinh sẽ không
lúng túng khi làm bài thi, gặp dạng đề mới. Và thực tế trong những năm qua khi gặp
câu hỏi này trong đề thi, các em đã tự tin xử lý tốt và triển khai đúng hướng. Với
Nguyễn Phương Thu, THCS Chu Văn An - Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện (học sinh giỏi)
2
dạng đề Nghị luận xã hội qua một câu chuyện chứa nhiều ẩn ý, quả thật khó với học
sinh lớp 9, nhưng với đối tượng là học sinh giỏi, các em có thể tiếp thu và làm bài tốt.
Chính vì điều này mà qua nhiều năm bồi dưỡng học sinh giỏi, tôi đã từng bước
điều chỉnh, rút kinh nghiệm để làm sao thực hiện được chuyên đề một cách hài hòa
vừa cung cấp kiến thức và phương pháp làm bài cho học sinh vừa giúp các em phát
huy được khả năng sáng tạo và cảm thụ một cách tốt nhất mà không máy móc, đơn
điệu trong bài viết của mình.
III. Mục đích của đề tài
1. Trước hết thực hiện đề tài “Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện” trong các tiết dạy là để học sinh bước đầu hiểu được cách làm bài Nghị
luận xã hội dạng tư tưởng, đạo lý ở mức cao hơn so với các đề bài thông thường sau
khi đã nắm được các bước cơ bản làm bài Nghị luận về vấn đề tư tưởng, đạo lý theo
chương trình của sách giáo khoa.
2. Đưa đề tài “Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng câu chuyện”
với mục đích:
- Tạo tâm thế chuẩn bị tích cực cho học sinh khi tiếp cận với các dạng khó của đề thi
học sinh giỏi. Và nếu như không gặp dạng câu này trong đề thi thì các em cũng có sự
chuẩn bị tốt khi thi vào lớp 10 Chuyên Văn và sau này học tiếp ở bậc THPT.
- Tạo điều kiện cho các em làm việc nhóm một cách hiệu quả, cùng nhau đóng góp ý
kiến xây dựng bài trong nhóm cũng như tiếp thu những ý kiến của các thành viên
khác để bổ sung kiến thức cho mình khi làm việc cá nhân.
- Tạo ra các bài viết cảm thụ sâu sắc, phát huy được khả năng sáng tạo, cách nhìn
nhận vấn đề của học sinh qua một câu chuyện để từ đó rút ra những vấn đề về tư
tưởng xã hội một cách sâu sắc.
IV. Nhiệm vụ của đề tài
Việc đào tạo đội ngũ học sinh giỏi để đáp ứng cho trường Chuyên của tỉnh là
nhiệm vụ mà người làm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 9 thật sự quan tâm.
Chọn đề tài này là giáo viên đã đưa vào các vấn đề mới so với trình độ học sinh bậc
Nguyễn Phương Thu, THCS Chu Văn An - Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện (học sinh giỏi)
3
THCS để các em có thể tiếp cận được cái mới ở mức cao hơn hẳn xứng với tầm học
sinh giỏi; để các em thỏa sức khám phá và thể hiện năng lực viết văn cũng như nhìn
nhận vấn đề xã hội, cuộc sống xung quanh một cách thấu đáo mà không phải chỉ
quanh quẩn với những dạng đề quen thuộc.
V. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Từ thực tế công tác bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 9 trong nhiều năm nay, tôi nhìn
thấy mình cần thay đổi phương pháp giảng dạy, đầu tư nhiều hơn cho bài dạy để
không chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh mà còn tạo ra hứng thú đối với các em thật
sự yêu thích môn Văn nhất là các em học sinh giỏi. Mặt khác tôi muốn làm thay đổi
suy nghĩ của một số phụ huynh và học sinh khi cho rằng môn Văn rất khó học, nhàm
chán chỉ cần học tốt và dành nhiều thời gian cho các môn tự nhiên.
VI. Phạm vi nghiên cứu đề tài
- Đối tượng: học sinh giỏi lớp 9
- Nội dung nghiên cứu: Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng câu
chuyện
VII. Khẳng định tính mới của đề tài
Đây là đề tài mà tôi thực hiện suốt nhiều năm qua. Điểm mới của đề tài là đưa
vào dạng Nghị luận xã hội về vấn đề tư tưởng đạo lý những câu chuyện có giá trị về
tư tưởng đạo lý để học sinh nhìn nhận đánh giá, rút ra vấn đề tránh theo lối mòn trong
cảm thụ. Đây là dạng đề mới hoàn toàn so với mặt bằng chung của học sinh THCS.
Mặt khác từ thực tế của ngành nói chung, trường THCS Chu Văn An nói riêng rất
quan tâm và tạo mọi điều kiện từ vật chất đến tinh thần cho giáo viên toàn tâm, toàn ý
dạy học nâng cao chất lượng của học sinh đã giúp tôi thực hiện ý tưởng của mình.
B. NỘI DUNG
I. Cơ sở khoa học
Từ năm học 2007 – 2008, Đề án trường Tạo nguồn ra đời và thực hiện thí điểm
ở trường Chu Văn An, tôi đã được tham gia giảng dạy từ năm đầu tiên và có nhiều
năm liền giảng dạy đối tượng học sinh Tạo nguồn, học sinh giỏi lớp 9. Tôi nhận thấy
Nguyễn Phương Thu, THCS Chu Văn An - Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện (học sinh giỏi)
4
dạy học sinh giỏi có thuận lợi là trình độ các em ngang nhau, khả năng tiếp thu và vận
dụng tốt; lại thêm ý thức học tập cao nên giáo viên đỡ vất vả hơn. Tuy nhiên bên cạnh
đó, các em là học sinh giỏi nên đòi hỏi giáo viên phải không ngừng học tập nâng cao
trình độ, cập nhật kiến thức, những đổi mới của ngành về phương pháp giảng dạy, về
các kỹ thuật dạy học… làm sao để đem đến sự hứng thú cho học sinh vì những vấn đề
cơ bản từ sách giáo khoa là chưa đủ, nhất là dạy đối tượng học sinh giỏi thì điều này
lại càng quan trọng hơn. Giáo viên cần phải phát hiện các em cần điều gì, thiếu sót cái
gì, phải đưa những kiến thức nào ngoài sách giáo khoa để nâng cao sự hiểu biết cho
học sinh mà không quá dàn trải; phát hiện điểm mạnh, điểm yếu của từng em, khơi
dòng cảm xúc giúp các em mở rộng tầm nhìn, bồi đắp tình yêu với thế giới văn
chương…Đó chính là trách nhiệm của người làm công tác phát hiện và mài giũa
những viên ngọc sáng - học sinh giỏi văn.
II. Thực trạng
1.Thuận lợi
Nội dung áp dụng cho học sinh giỏi lớp 9. Các em là đối tượng học sinh giỏi,
có ý thức học tập và quyết tâm cao trong việc chiếm lĩnh tri thức. Măt khác trong
chương trình chính khóa các em đã nắm được phương pháp chung về dạng bài Nghị
luận về vấn đề tư tưởng, đạo lý nên khi triển khai dạng đề này ở mức nâng cao, giáo
viên sẽ gặp thuận tiện vì học sinh sẽ nhanh chóng nắm bắt được vấn đề.
2. Khó khăn
- Giáo viên
+ Chuẩn bị chuyên đề, tra cứu tìm nhiều mẩu chuyện có ý nghĩa giáo dục gắn với nội
dung chương trình của bậc THCS, không quá dễ, cũng không quá khó đối với trình độ
và nhận thức của các em.
+ Định hướng cho học sinh các bước cần thiết, đôn đốc, nhắc nhở học sinh thực hiện.
+ Góp ý và chỉnh sửa các sản phẩm làm theo nhóm, các sản phẩm của cá nhân.
+ Hướng dẫn cách viết từng đoạn và toàn bài. Đọc và nhận xét các bài làm hoàn
chỉnh của học sinh; chỉ ra cụ thể ưu điểm, nhược điểm.
Nguyễn Phương Thu, THCS Chu Văn An - Hướng dẫn học sinh viết văn Nghị luận xã hội, dạng
câu chuyện (học sinh giỏi)
5
+ Thời gian thực hiện dài và vấn đề cũng không dễ đòi hỏi giáo viên phải kiên nhẫn.
+ Thời lượng dành cho các tiết bồi dưỡng ít (2 tiết/tuần), trong khi khối lượng kiến
thức cần cung cấp cho học sinh lại nhiều.
- Học sinh
+ Đây là dạng đề khó, đòi hỏi các em phải thật đam mê môn học mới kiên nhẫn tìm
tòi, suy nghĩ.
+ Trước khi có được bài làm hoàn chỉnh có chất lượng, học sinh phải thực hiện nhiều
bước: nghe hướng dẫn của giáo viên, hợp tác với các thành viên trong nhóm, làm việc
cá nhân (tại lớp và ở nhà), lập dàn ý, viết bài.
+ Là học sinh lớp 9, nên số lượng bài học trong lớp nhiều do đó việc dành thời gian
cho các tiết học bồi dưỡng cũng hạn chế.
+ Yếu tố tâm lý: đứng trước một cuộc đọ sức không hề dễ dàng (kỳ thi Olympic hàng
năm, thi vào lớp 10 Chuyên Văn) nên các em phần nào cũng căng thẳng, lo âu.
III. Nội dung
Trình bày kinh nghiệm cho việc thực hiện đề tài: Hướng dẫn học sinh viết bài
văn Nghị luận xã hội, dạng câu chuyện”
1. Chuẩn bị
a. Học sinh
- Nắm vững phương pháp làm bài Nghị luận về vấn đề tư tưởng, đạo lý trong chương
trình chính khóa.
- Làm việc nhóm theo sự phân công của giáo viên; làm việc cá nhân tích cực; bảo
đảm đúng thời gian.
- Máy tính có kết nối mạng để gửi bài cho giáo viên khi làm bài ở nhà.
b. Giáo viên
- Đưa ra yêu cầu trước khi thực hiện chuyên đề:
+ Nắm vững phương pháp làm bài Nghị luận về vấn đề tư tưởng, đạo lý trong chương
trình chính khóa để không mất nhiều thời lượng dành cho chuyên đề.
+ Tuân thủ về thời gian quy định khi làm bài, nộp bài.