1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI:
“NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC STEM THÔNG QUA THIẾT KẾ
VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CẤU TRÚC VÀ CHỨC
NĂNG CỦA TẾ BÀO - Sinh học 10”
LĨNH VỰC SINH HỌC
Người thực hiện: Trần Ngọc Lương, Đặng Thị Diệu Linh
Tổ khoa học tự nhiên
Điện thoại : 0384894005, 0388069429.
Nghệ An, tháng 4 năm 2022
2
Mục lục Trang
Phần A – ĐẶT VẤN ĐỀ .................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài...........................................................................................................................1
2. Tính mới của đề tài .......................................................................................................................2
3. Nhiệm vụ và phương pháp tổ chức nghiên cứu .............................................................................2
Phần B – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ..................................................................................................3
I. Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, thực trạng của việc thực hiện nội dung ............................................3
I.1. Cơ sở lý luận ..............................................................................................................................3
I.2. Cơ sở thực tiễn ...........................................................................................................................8
II. Nội dung ........................................................................................................................................12
II.1. Một số biện pháp nhằm khắc phục khó khăn và nâng cao hiệu quả thiết kế và sử dụng phương
pháp dạy học STEM trong môn Sinh học……………………………………………………………12
II.2. Thiết kế dạy học STEM thông qua chủ đề: Cấu trúc và chức năng của tế bào nhân thực - Sinh
học 10 (ban cơ bản)……………………………………………………………………………….....15
III. Thực nghiệm sư phạm ................................................................................................... …...…34
III.1. Mục đích thực nghiệm ................................................................................................ ...........34
III.2. Nội dung thực nghiệm ............................................................................................... ...........34
III.3. Phương pháp thực nghiệm ...... ................................................................................... ...........34
III.4. Kết quả thực nghiệm ................................................................................................. ...........35
Phần C – KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... ...........40
I. Kết luận ........................................................................................................................... ...........40
II. Đề xuất kiến nghị .......................................................................................................... ...........40
3
PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục hiện đại chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học tiếp cận năng
lực đòi hỏi người dạy và người học đều phải thay đổi cách dạy và cách học. Bên cạnh
phương pháp dạy học truyền thống, phương pháp dạy học STEM đang là sự lựa chọn
của nhiều nước có nền giáo dục hiện đại. Vì thông qua quá trình học giúp các em tự
lĩnh hội được kiến thức, kĩ năng và có khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để
giải quyết các vấn đề thực tế. Từ đó góp phần tạo ra tạo ra nguồn nhân lực có khả
năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới.
Thời gian qua, ngành giáo dục đã tích cực thực hiện giáo dục STEM, xây dựng các
chủ đề dạy học liên môn. Nhiều chương trình của giáo dục STEM đã được các trường
học lựa chọn triển khai giảng dạy cho học sinh và đã khích lệ được học sinh tham gia
học tập, sáng tạo. Việc dạy học các chủ đề STEM góp phần đổi mới phương pháp dạy
học đã cho thấy hiệu quả.
Tuy nhiên, phương pháp giáo dục STEM vẫn còn là phương pháp mới, cần nhiều
thời gian để giáo viên học hỏi, vận dụng vào thực tế giảng dạy. Làm thế nào để vận
dụng phương pháp dạy học STEM vào trường THPT để mang lại hiệu quả cao hơn
nữa, giáo viên cần có kiến thức STEM, kiến thức liên môn cũng như một số kinh
nghiệm trong thiết kế bài dạy và kinh nghiệm trong tổ chức hoạt động trong dạy học
stem.
Là một giáo viên giảng dạy môn sinh học trong nhiều năm, tôi nhận thấy việc
vận dụng kiến thức lý thuyết môn học của học sinh để giải quyết các tình huống thực
tiễn cuộc sống thường gặp nhiều khó khăn. Vì vậy làm cho kiến thức khoa học xa rời
với cuộc sống làm cho các em cảm thấy không thích thú với môn học. Đặc biệt trong
công tác thi cử trong những năm gần đây, các câu hỏi trong các đề thi theo hướng
tăng cường khả năng vận dụng bài học vào việc giải quyết tình huống tương tự hoặc
tình huống mới. Đây cũng là vấn đề khó đối với học sinh.
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức sinh học chủ yếu được hình
thành bằng phương pháp quan sát, mô tả, tìm tòi, làm thực nghiệm. Vậy mà học sinh
lại gặp khó khăn trong vấn đề này thì quả đây là một điều rất đáng quan tâm. Điều đó
cũng chứng tỏ rằng học sinh ít được trải nghiệm, thực hành, khám phá.
Cùng với các phương pháp dạy học truyền thống, qua các năm chúng tôi cũng đã
thiết kế và tổ chức dạy học STEM với nhiều chủ đề khác nhau theo điều kiện của
trường có được hiệu quả cao trong dạy học. Qua đó chúng tôi mạnh dạn đề xuất một
số kinh nghiệm trong thiết kế bài dạy và tổ chức các hoạt động nhằm “Nâng cao hiệu
4
quả dạy học STEM thông qua thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học chủ đề cấu
trúc và chức năng của tế bào - Sinh học 10”.
2. Tính mới của đề tài: Đề xuất một số biện pháp khắc phục khó khăn trong thiết kế
bài dạy và tổ chức các hoạt động dạy học STEM; áp dụng để nâng cao chất lượng dạy
học STEM thông qua chủ đề cấu trúc và chức năng của tế bào - Sinh học 10.
3. Nhiệm vụ và phương pháp tổ chức nghiên cứu:
- Tìm hiểu cơ sở lý luận của dạy học STEM.
- Tìm hiểu quy trình thiết kế bài dạy và tổ chức các hoạt động dạy học để nâng cao
chất lượng dạy học STEM.
- Điều tra thực trạng của việc thiết kế bài dạy và tổ chức các hoạt động dạy học cũng
như mức độ hứng thú của học sinh trong học tập môn Sinh học theo phương pháp dạy
học STEM của một số trường THPT trên địa bàn huyện.
- Đề xuất một số biện pháp khắc phục khó khăn và nâng cao chất lượng dạy học
STEM chủ đề: Cấu trúc và chức năng của tế bào – Sinh học 10.
- Thiết kế bài học theo hướng dạy học STEM để nâng cao chất lượng dạy học.
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của dạy học STEM với chủ đề: Cấu trúc
và chức năng của tế bào – Sinh học 10.
5
PHẦN B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN, THỰC TRẠNG CỦA VIỆC THỰC
HIỆN NỘI DUNG ĐỀ TÀI.
I.1. Cơ sở lí luận:
I.1.1 Khái niệm giáo dục STEM:
Giáo dục STEM (STEM education) là mô hình giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên
môn, giúp học sinh áp dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học vào
giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể.
Như vậy, giáo dục STEM trong trường phổ thông được hiểu là trang bị cho người
học những kiến thức và kĩ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công
nghệ, kĩ thuật và toán học. Những kiến thức và kĩ năng này được tích hợp, lồng ghép
và bổ trợ nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể áp dụng
để thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống thường ngày. Những
sản phẩm này không nhất thiết phải là sản phẩm mới, đừng nghĩ rằng các em phải tạo
ra điều gì đó mới mẻ mới là STEM, như vậy các em đã là những nhà sáng chế rồi, tất
nhiên nếu tạo ra sản phẩm mới thì càng tốt.
I.1.2 Các hình thức triển khai STEM ở trường phổ thông:
– Dạy học các môn học thuộc lĩnh vực STEM
Đây là hình thức tổ chức giáo dục STEM chủ yếu trong nhà trường. Theo cách này,
các bài học, hoạt động giáo dục STEM được triển khai tổ chức ngay trong quá trình
dạy học các môn học STEM theo tiếp cận tích hợp liên môn. Các chủ đề, bài học,
hoạt động STEM bám sát chương trình của các môn học thành phần. Hình thức giáo
dục STEM này không làm phát sinh thêm thời gian học tập.
– Hoạt động trải nghiệm STEM
Trong hoạt động trải nghiệm STEM, học sinh được khám phá các thí nghiệm, ứng
dụng khoa học, kỹ thuật trong thực tiễn đời sống. Qua đó, nhận biết được ý nghĩa của
khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đối với đời sống con người, nâng cao hứng
thú học tập các môn học STEM. Đây cũng là cách thức để thu hút sự quan tâm của xã
hội tới giáo dục STEM. Để tổ chức thành công các hoạt động trải nghiệm STEM, cần
có sự tham gia, hợp tác của các bên liên quan như trường phổ thông, cơ sở giáo dục
nghề nghiệp, các trường đại học, doanh nghiệp.
Trải nghiệm STEM còn có thể được thực hiện thông qua sự hợp tác giữa trường
phổ thông với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Theo cách này, sẽ
kết hợp được thực tiễn phổ thông với ưu thế về cơ sở vật chất của giáo dục đại học và
giáo dục nghề nghiệp.
