I. PH N M ĐU
I.1. Lý do ch n đ tài:
M i tác ph m văn h c khi ra đi đu tr i qua s sàng l c c a th i gian đ kh ng
đnh giá tr tr ng t n c a mình. Và giá tr c a m i tác ph m đó đc th m đnh qua ườ ượ
s ti p nh n và đánh giá c a đc gi . Trong n n văn h c Vi t Nam thì ki t tác ế
“Truy n Ki u” c a đi thi hào Nguy n Du v t qua bao thăng tr m đã kh ng đnh ượ
đc vai trò, giá tr to l n c a mình trong kho tàng văn h c và đc bi t trong tâm h nượ
ng i Vi t.ườ
T x a đn nay ch a có m t tác ph m văn h c nào mà đc nhân dân c n c ư ế ư ượ ướ
yêu thích, ca ng i nh “Truy n Ki u”. B t c là ng i Vi t Nam dù thu c t ng l p, ư ườ
l a tu i nào cũng đu bi t đn “Truy n Ki u”; có ng i thu c năm b y câu, có ế ế ườ
ng i thu c c đo n, th m chí là đc ng c đc “Truy n Ki u”.ườ ượ ượ
M t trong nh ng y u t quan tr ng đ “Truy n Ki u” có đc s ti p nh n ế ượ ế
r ng rãi và nghi n ng m say s a c a nhân dân nh v y là nh vào bi t tài s d ng ư ư
ngôn ng c a Nguy n Du. Bên c nh vi c s d ng các đi n c , đi n tích,… thi hào
đã v n d ng m t cách r t tài tình, linh ho t v n ngôn ng dân gian nh : t thu n ư
Vi t, thành ng , t c ng ,… Chính nh đc đi m này mà “Truy n Ki u” đã tr nên
g n gũi, g n bó v i qu n chúng lao đng, t đó ai ai cũng đu có th hi u khi đc
“Truy n Ki u”.
Do v y vi c nghiên c u và phân tích “Truy n Ki u” góc đ ngôn ng là r t
c n thi t. Bên c nh nh ng v n đ đã đc đi sâu vào nghiên c u nh t Hán Vi t, ế ượ ư
thành ng , t c ng ,… thì hi n t ng đa nghĩa trong ngôn ng “Truy n Ki u” cũng ượ
gi m t vai trò nh t đnh trong vi c t o nên s phong phú, đa d ng v ng nghĩa
c a ngôn ng , góp ph n làm nên s c s ng lâu b n c a “Truy n Ki u”. Xu t phát t
nh ng lí do trên b n thân tôi ch n: “Hi n t ng đa nghĩa trong m t s đo n ượ
trích c a tác ph m Truy n Ki u” làm đ tài sáng ki n kinh nghi m đ giúp h c ế
sinh phân bi t đc hi n t ng đa nghĩa v i hi n t ng đng âm. ượ ượ ượ
I.2. M c tiêu, nhi m v c a đ tài:
Vi c nghiên c u, kh o sát hi n t ng đa nghĩa trong m t s đo n trích c a ượ
“Truy n Ki u” giúp h c sinh tìm ra s l ng, đc đi m và tính ch t c a hi n t ng ượ ư
đa nghĩa. Đng th i s phân tích, đánh giá, so sánh các d ng bi u hi n và vai trò c a
hi n t ng đa nghĩa đi v i giá tr n i dung và ngh thu t c a “Truy n Ki u”. ượ
Đ tài s là c s cho các công trình nghiên c u khác nhau có liên quan đn hi n ơ ế
t ng đa nghĩa. T đó giúp h c sinh xác đnh và s d ng ngôn ng đúng b i c nh vàượ
đúng m c đích di n đt.
I.3. Đi t ng nghiên c u: ượ
Đi t ng nghiên c u c a đ tài là các t , các câu th có ch a hi n t ng đa ượ ơ ượ
nghĩa trong m t s đo n trích c a tác ph m “Truy n Ki u”.
I.4. Gi i h n ph m vi nghiên c u:
H c sinh kh i 9 tr ng THCS Nguy n Trãi trong các năm h c 2013-2014; 2014- ườ
2015 và đc bi t là h c sinh l p 9A5, 9A7 năm h c 2015-2016.
1
V n đ ch t p trung vào hi n t ng đa nghĩa trong ngôn ng Vi t nói chung và ượ
ngôn ng “Truy n Ki u” nói riêng. Đ gi i quy t v n đ này tôi d a ế vào văn b n
“Truy n Ki u” do Đào Duy Anh d ch c a nhà xu t b n Ph n , 2007.
I.5. Ph ng pháp nghiên c u:ươ
T m c đích, yêu c u và đi t ng nghiên c u c a đ tài, tôi đã s d ng các ượ
ph ng pháp nghiên c u sau:ươ
- Ph ng pháp ti p c n văn b n: Tìm hi u nh ng v n đ liên quan đn t đaươ ế ế
nghĩa và hi n t ng đa nghĩa trong m t s đo n trích c a tác ph m “Truy n Ki u”. ượ
- Ph ng pháp th ng kê và phân lo i: Th ng kê các câu th trong m t s đo nươ ơ
trích c a tác ph m “Truy n Ki u” có ch a hi n t ng đa nghĩa và phân lo i chúng ượ
theo tiêu chí t lo i.
- Ph ng pháp phân tích: T t li u đã th ng kê và phân lo i tôi ti n hành phânươ ư ế
tích đ rút ra nh ng đc đi m c a nhóm t đa nghĩa theo tiêu chí đã phân lo i.
- Ph ng pháp t ng h p: Sau khi th ng kê, phân lo i và phân tích rút ra đcươ ượ
nh ng nh n xét khoa h c, xác đáng v hi n t ng đa nghĩa trong “Truy n Ki u”. ượ
II. PH N N I DUNG
II.1. C s lý lu n:ơ
Trong th c t đi s ng văn h c n c ta nh ng năm g n đây, vi c hi u và đánh ế ướ
giá tác ph m ngh thu t đã và đang tr thành m t hi n t ng th i s . Trên bình ượ
di n lý thuy t, ng i ta đã b t đu nói nhi u đn v n đ tính đa nghĩa c a tác ph m ế ườ ế
văn ch ng. M c dù v n còn có nh ng ý ki n ch a đng tình, nh ng nhìn chungươ ế ư ư
gi i nghiên c u và phê bình văn h c ngày nay đã xác nh n hi n t ng đa nghĩa nh ượ ư
là m t đc tính h u c c a ngh thu t nói chung và c a văn h c nói riêng. ơ
“Truy n Ki u” c a Nguy n Du đn nay không ph i là v n đ còn quá m i m ế
đi v i nh ng nhà nghiên c u. Ngay t khi “Truy n Ki u” m i đc công b nó đã ượ
thu hút đc đông đo s quan tâm c a gi i trí th c. Đào Duy Anh có cu n “Kh oượ
lu n Kim Vân Ki u”. Đây là cu n sách đu tiên vi t v ngh thu t “Truy n Ki u” ế
t ng đi toàn di n, đt n n móng cho các th h sau này ti n hành nghiên c uươ ế ế
“Truy n Ki u” d i nhi u góc đ khác nhau. ướ
V i “Th m c nghiên c u Truy n Ki u” c a Tr n Đình S trong cu n “Thi ư
pháp Truy n Ki u” năm 2002, cho th y có 661 công trình nghiên c u v “Truy n
Ki u” trong đó có h n 70 công trình nghiên c u ph ng di n ngôn ng . ơ ươ
Qua các công trình nghiên c u trên, các tác gi đã làm rõ đc nhi u v n đ ượ
mang tính chi u sâu và khái quát có liên quan đn Truy n Ki u. Song, các công trình ế
nghiên c u trên ch y u di n ra trên ph ng di n văn b n h c, ch ch a có công ế ươ ư
trình nào chú ý t i hi n t ng đa nghĩa trong “Truy n Ki u” nh m t đi t ng ượ ư ượ
riêng.
Nh v y, chúng ta có th th y r ng hi n t ng đa nghĩa trong ngôn ng là m tư ượ
hình th c ngh thu t r t phong phú và đa d ng. T vi c nghiên c u các v n đ này
s giúp chúng ta có cái nhìn khái quát, đy đ và sâu s c h n v hi n t ng đa ơ ượ
nghĩa. N m ch c đc các v n đ lý thuy t c b n v hi n t ng đa nghĩa cũng có ượ ế ơ ượ
2
nghĩa là chúng ta ti p nh n đc y u t d n đng, làm c s nghiên c u hi nế ượ ế ườ ơ
t ng đa nghĩa trên các tác ph m văn h c c th . ượ
T đó, tôi đa ra ư các t , các câu th có ch a hi n t ng đa nghĩa trong m t s ơ ượ
đo n trích c a “Truy n Ki u” r i yêu c u các em tìm ra đc đi m và tính ch t c a
hi n t ng đa nghĩa. ượ Qua đó, tôi đã phát hi n đc nguyên nhân d n đn các l i mà ượ ế
các em còn m c ph i. Đ mang l i hi u qu cao cho quá trình lĩnh h i tri th c, tôi
m nh d n đa ra m t s kinh nghi m đã tích lũy đc trong quá trình gi ng d y đ ư ượ
giúp các em h c sinh kh i 9 n m đc ượ vai trò c a hi n t ng đa nghĩa đi v i giá tr ượ
n i dung và ngh thu t c a tác ph m “Truy n Ki u” . Đng th i, khi nghiên c u
hi n t ng đa nghĩa trong “Truy n Ki u” s phát hi n ra nhi u v n đ m i m và ượ
th y đc ngh thu t dùng t điêu luy n, chu n xác c a thi hào Nguy n Du. ượ
II.2. Th c tr ng:
Trong nh ng năm v a qua , tôi luôn đc lãnh đo nhà tr ng tin t ng và ượ ườ ưở tr c
ti p phân công gi ng d yế các kh i l p và b i d ng h c sinh gi i kh i 7 ưỡ . Đc bi t
trong năm h c 2015-2016, tôi đc nhà tr ng giao nhi m v ượ ườ gi ng d y môn Ng
văn l p 7. V i kinh nghi m tích lũy đcượ , tôi nh n th y nhi u h c sinh ch a có kh ư
năng phân bi t hi n t ng đa nghĩa và hi n t ng đng âm ượ ượ nên m nh d n ch ra m t
s bi n pháp, sáng ki n giúp h c sinh n m v ng h n ki n th c c b n trên. ế ơ ế ơ
a. Nh ng thu n l i và khó khăn:
* Thu n l i:
- Trong nh ng năm v a qua, b n thân luôn nh n đc s quan tâm ượ sâu sat cua*
Ban Giam Hiêu, c a Công đoàn giáo d c cùng s giup đ cua t t c các đoàn th + ư+ ơ *
trong H i đng s ph m nhà tr ng ư ườ , đc bi t là các đng nghi p trong t Ng Văn
tr ng THCS Nguy n Trãi.ườ
- Trong năm h c này, tôi đang tr c ti p gi ng d y môn Ng Văn ế 7, tôi th y đa s
h c sinh có kh năng ti p thu bài đng đu, kh năng lĩnh h i tri th c t ng đng ế ươ ươ
nhau, s h c sinh chi m t l khá các môn h c khá cao. Đi đa s các em có tinh ế
th n h c t p, ham h c h i, hăng say phát bi u ý ki n xây d ng bài, chu n b bài ế
t ng đi đy đ khi lên l p.ươ
- Công tác gi ng d y c a giáo viên r t thu n l i vì có tài li u tham kh o nhi u.
Ngoài ra còn có các l p h c nâng cao trình đ nghi p v t o đi u ki n cho giáo viên
tham gia h c t p đ theo k p v i xu th đi m i hi n nay. T t c đu nh m t o m i ế
đi u ki n thu n l i cho quá trình truy n t i ki n th c c a tôi. ế
* Khó khăn:
- V phía giáo viên: Do ch a có nhi u kinh nghi m nên trong quá trình gi ng d yư
ch a đa ra các bi n pháp t i u đ giúp h c sinh phân bi t đc hi n t ng đaư ư ư ượ ượ
nghĩa v i hi n t ng đng âm c a t ng . Và cũng do sĩ s l p còn đông nên r t khó ượ
cho giáo viên trong vi c theo sát, kèm c p t ng h c sinh trong m t ti t d y. ế
Th c t m i tr ng đu có nh ng ph ng pháp d y h c riêng đ nâng cao ch t ế ườ ươ
l ng d y h c. Nh ng v n đ l n nh t đây chính là ph ng pháp ti p c n c aượ ư ươ ế
giáo viên v i h c sinh còn r t h n ch , còn c ng nh c d n đn s bu n chán trong ế ế
vi c d y và h c t i các nhà tr ng. ườ
3
- V phía h c sinh: S l ng h c sinh dân t c thi u s t ng đi đông d n đn ượ ươ ế
tình tr ng b h c, l i h c bài v n còn th ng xuyên x y ra. M t s gia đình đi u ườ ườ
ki n kinh t còn h n h p, nh n th c còn h n ch . Do v y, các em ch a có đi u ki n ế ế ư
mua thêm tài li u tham kh o nh m ph c v cho vi c h c b môn Ng văn đc t t ư
h n.ơ
Bên c nh đó v n còn m t s h c sinh chây l i trong quá trình ti p thu bài h c, ườ ế
ch a th c s có h ng thú v i môn h c nên không chu n b t t cho gi h c môn Ngư
văn d n đn tình tr ng n m b t không đy đ l ng ki n th c mà giáo viên truy n ế ượ ế
t i.
H u nh t t c các em ch a có thói quen tìm hi u, ư ư phân bi t hi n t ng đa nghĩa ượ
và hi n t ng đng âm trong các tác ph m văn ch ng và còn xem nh các môn xã ượ ươ
h i trong đó có môn Ng Văn d n đn ch t l ng h c t p không cao. ế ượ
b. Thành công và h n ch khi v n d ng đ tài: ế
- Khi v n d ng đ tài này vào th c t , đã giúp h c sinh ph n nào phân tích, đánh ế
giá, so sánh các d ng bi u hi n và vai trò c a hi n t ng đa nghĩa. T đó có c s ượ ơ
đ phân bi t hi n t ng đa nghĩa v i hi n t ng đng âm c a t ng . ượ ượ
- Thông qua đ tài giúp h c sinh v n d ng đc hi n t ng đa nghĩa c a t vào ượ ượ
trong bài vi t tránh tình tr ng dùng l n l n, không xác đnh đc hoàn c nh s d ngế ượ
t nhi u nghĩa và t đng âm trong giao ti p cũng nh trong h c t p. ế ư
- Giúp h c sinh th y đc hi n t ng đa nghĩa trong ngôn ng Vi t nói chung và ượ ượ
ngôn ng “Truy n Ki u” nói riêng cũng gi m t vai trò nh t đnh trong vi c t o nên
s phong phú, đa d ng v ng nghĩa c a ngôn ng . T đó có thái đ hăng say v i
môn h c và thêm yêu văn h c dân t c.
Bên c nh nh ng thành công đã đt đc đ tài còn m c ph i m t s h n ch ượ ế
nh : Ngoài các t , các câu th có ch a hi n t ng đa nghĩa trong m t s đo n tríchư ơ ượ
c a “Truy n Ki u” l p 9, giáo viên ch a cung c p thêm đc nhi u các t , các ư ượ
câu th khác có ch a hi n t ng đa nghĩa cũng nh trong các văn b n khác cho h cơ ượ ư
sinh ti p c n nên ch a m r ng đc v n ki n th c cho h c sinh.ế ư ượ ế
Do ý th c h c t p c a m t s h c sinh ch a t t, kh năng ti p thu ch m nên v n ư ế
ch a n m v ng hi n t ng đa nghĩa d n đn ch a phân bi t đc hi n t ng đaư ượ ế ư ượ ượ
nghĩa v i hi n t ng đng âm c a t ng . ượ
c. M t m nh, m t y u khi v n d ng đ tài ế :
- V i nh ng kinh nghi m mà b n thân đúc rút ra t th c ti n gi ng d y có nh ng
m t m nh sau đây:
+ H c sinh dân t c thi u s chi m t l cao, công tác gi ng d y còn g p nhi u khó ế
khăn nh ng khi v n d ng đ tài vào th c t đã giúp h c sinh tích c c, ch đngư ế
trong vi c xây d ng nâng cao ch t l ng h c t p. ượ
+ H c sinh hi u bài và phân bi t đc hi n t ng đa nghĩa v i hi n t ng đng ượ ượ ượ
âm c a ngôn ng nên ph n nào giúp h c sinh yêu thích b môn h n. ơ
- Bên c nh đó đ tài v n còn m t s h n ch nh : M t s em không ch u đc bài, ế ư
so n bài, không n m v ng khái ni m, không tìm hi u thêm ki n th c nên d n đn ế ế
còn chây l i, khó ti p thu ki n th c m i. T đó, d n đn tình tr ng m t s h cườ ế ế ế
4
sinh còn ch a phân đnh rõ ràng đâu là hi n t ng đa nghĩa và đâu là hi n t ngư ượ ượ
đng âm.
d. Các nguyên nhân, các y u t tác đnế g:
Có r t nhi u nguyên nhân tác đng d n đn s thành công cũng nh h n ch ế ư ế
trong quá trình v n d ng đ tài vào th c ti n c a ng i gi ng d y. C th là: ườ
B n thân luôn nh n đc s quan tâm ượ giúp đ c a Ban giám hi u nhà tr ng, ườ
c a t chuyên môn cũng nh các đng nghi p trong vi c ph i h p đ giáo d c và ư
hoàn thành nhi m v gi ng d y c a mình.
Quá nh n m nh vi c g n k t tri th c trong văn b n v i đi s ng ế nên giáo viên
chú ý nhi u t i liên h th c t , d n đn vi c khai thác ki n th c c b n ch a đy ế ế ế ơ ư
đ. V n ki n th c c a ế giáo viên thi u s m r ng.ế Giáo viên ch a v n d ng linhư
ho t các ph ng pháp d y h c ươ và các bi n pháp t ch c d y h c nh m gây h ng
thú cho h c sinh nên gi d y còn t nh t ch a thu hút đc s chú ý c a h c sinh. ư ượ
- M t s giáo viên còn lúng túng trong vi c đa ra nh ng cách th c phân bi t hi n ư
t ng đa nghĩa v i hi n t ng đng âm nên h c sinh không kh c sâu đc ki nượ ượ ượ ế
th c. M t s ph huynh ch a th c s quan tâm đn quá trình h c t p c a con em, ư ế
ch a đôn đc các em vi c h c bài cũ tr c khi đn l p.ư ướ ế
- Do h c sinh ch a n m v ng khái ni m v t nhi u nghĩa và t đng âm d n đn ư ế
tình tr ng không phân bi t đc t nhi u nghĩa và t đng âm nên hi u sai b n ch t, ượ
dùng sai t khi giao ti p cũng nh khi t o l p văn b n. ế ư
- M t s em h c sinh không h c bài, làm bài cũ nên d n đn tình tr ng h c tr c ế ướ
quên sau và khi có nh ng bài t p c th xác đnh v t nhi u nghĩa s không bi t ế
cách gi i quy t. Đa s các em ch a trang b thêm cho mình nh ng tài li u tham kh o ế ư
v “Truy n Ki u” đ làm tài li u h c t p.
e. Phân tích, đánh giá các v n đ v th c tr ng mà đ tài đã đt ra:
S d ng phân bi t hi n t ng đng âm và hi n t ng đa nghĩa trong ti t d y có ượ ươ ế
vai trò quan tr ng giúp h c sinh n m v ng, kh c sâu và hình thành ki n th c sâu s c ế
h n tuy nhiên v i nh ng khó khăn mà giáo viên đang g p ph i là nh ng khó khănơ
c n và có th gi i quy t đc giúp ý t ng có th đi vào th c ti n gi ng d y nh : ế ượ ưở ư
- Tr c h t, v i vi c đa d ng h c sinh trong l p d n đn s khó khăn khi truy nướ ế ế
t i ki n th c cho nên giáo viên c n có nh ng câu h i phù h p v i t ng đi t ng ế ượ
h c sinh. Do đó, làm cách nào đ có th giúp cho h c sinh d dàng n m b t ki n ế
th c, nh t là đi v i h c sinh y u. các em có s khác bi t v : kh năng ti p thu ế ế
bài, phong cách nh n th c,… so v i nh ng h c sinh khác. Có l đây là v n đ không
ch c a riêng ngành giáo d c mà hi n nay c xã h i cũng đang quan tâm và tìm gi i
pháp đ kh c ph c tình tr ng này. Đ đa n n giáo d c n c nhà phát tri n toàn ư ướ
di n thì ng i giáo viên không nh ng ch bi t d y mà còn ph i bi t tìm tòi ph ng ườ ế ế ươ
pháp nh m phát huy tính tích c c c a h c sinh, giúp gi m d n kho ng cách v trình
đ trong l p h c. V n đ nêu trên là khó khăn v i không ít giáo viên nh ng ng c ư ượ
l i, gi i quy t đc đi u này là góp ph n xây d ng trong b n thân m i giáo viên ế ượ
m t phong cách và ph ng pháp d y h c hi n đi, giúp cho h c sinh có h ng t ươ ướ ư
duy m i trong vi c lĩnh h i ki n th c. ế
5