Tiến Hóa Cây Lúa và Các Loại Lúa: Tổng Quan Chi Tiết







TIN HÓA CÂY

LÚA VÀ CÁC

LOI LÚA

1. TNG QUAN

2. TIN TRÌNH PHÁT TRIN CA CÂY LÚA

3. CÁC LOI LÚA  VIT NAM

4. KT LUN

1. TNG QUAN

 Vit Nam, cây lúa di có th hin din cách nay ít nht 10.000-

8.000 nm trong nn Vn Hóa Hòa Bình, khi nn nông nghip s

khai va xut hin. ây là cuc Cách Mng Xanh u tiên ca nhân

loi. Ngoài cuc sng hàng ngày vi sn bt, các cư dân bit hái

lưm các cây có c như khoai t, cây u, cây lúa, cây n trái  có

thêm thc n hàng ngày. Cây lúa di ưc thun dưng c ngàn

nm  tin n sn sut có h thng như ngh canh tác lúa ry du

canh. Loi Hòa Tho này tin hóa và phát trin không ngng dưi

sc tác ng con ngưi và môi trưng, qua các nn vn hóa Bc

Sơn, Phùng Nguyên, ông Sơn, thi k Bc thuc, c Lp, Pháp

thuc, n cuc Cách Mng Xanh va chm dt trong nưc. S tin

hóa ca cây lúa ưc nhn bit d dàng nht qua hình dng t cây

lúa di cao giàn, ít chi, lá dài nh màu xanh lt cong r xung t,

và ht d r!ng khi chín tin hóa thành cây lúa ry, lúa nưc; tr" nên

cây lúa c# truyn không thay #i hình dng nhiu lm; sau ó ư$c

con ngưi tuyn ch$n, lai to ging  tr" thành cây lúa ci tin; và

bưc tin hóa cui cùng do khám phá gien lùn  tr" nên cây lúa

hin i thp giàn, lá th%ng ng, màu xanh m, phn ng m

cao, nhiu chi, không # ngã, ht ít r!ng và nng sut cao.



Hin nay, cây lúa có m&t t Nam ra Bc, t vùng ng b'ng

n các min i núi, t các vùng nưc m&n, phèn n nưc ng$t, t

nơi ngp nưc n các vùng khô ráo, t rung lúa n#i ca ng

b'ng sông C(u Long n rung bc thang " vùng Sapa, và cây lúa

có th ưc trng quanh nm, vi các hình dng cây lá, ht lúa khác

nhau và tip ni thay #i không ngng theo thi gian và không gian.

2. TIN TRÌNH PHÁT TRIN CA CÂY LÚA

Cây lúa Oryza có th bt ngun t siêu l!c )a nguyên thy

Gondwanaland cách nay 130 triu nm và phân chia nhiu loài khi

l!c )a này tách ri nhau. Cây lúa ưc bit hin din chính xác trên

)a cu cách nay ít nht 15.000 nm, do mt nhóm nghiên cu i

H$c Quc Gia Chungbuk, i Hàn khám phá nhiu ht go cháy ti

làng Sorori, t*nh Chungbuk trong nm 2003, có niên i phóng s c#

xưa nht hin nay (IRC, 2003) (Hình 1). Loài lúa di ưc con

ngưi thun dưng ven nh+ng m ly và nương ry gn nơi c trú.

Dưi các nh hư"ng ca môi trưng khc nghit như khô hn ho&c

nhit  thay #i quá ln, mt s lúa di nguyên thy a niên ã dn

dn tr" nên loài lúa hàng niên  thích ng vi phong th# )a

phương. Cây lúa di ã tr" thành cây lúa trng ngày nay và nng

sut tng t vài ch!c kilô vào thi lp quc lên 5,2 tn lúa/ha nm

2009. S tin hóa này ưc th hin qua 3 quá trình: tin hóa t gien

lúa, tin hóa do môi trưng và tin hóa nhân to.

2.1. Tin hóa t gien lúa

T lúa di thành lúa trng: Vào 1892, Watt ã  ngh) r'ng s tin

hóa này ưc hình thành b'ng cách gim bt và bin thái hình dng

ca cây, ht mt uôi, và mày lúa bên dưi rút ngn nhưng rng

hơn. Bây gi s tin hóa này ưc bit rõ ràng hơn và s thay #i có

th xác )nh chính xác, gm có s thay #i thói quen t cây có lá

cong o'n thành lá th%ng ng và gom sát li; t ht d r!ng thành

không r!ng, t gié lúa ri rc thành gom ch&t, tng tr$ng lưng và

s ht trên m,i gié lúa, t tru en tr" nên nâu hay vàng óng, t lp

bì mô (pericarp)  thành trng (Nayar, 1958). Ngoài ra, &c tính

ca tin hóa còn th hin qua s bin #i t cây lúa a niên thành

hàng niên và t s th! phn chéo mt phn tr" nên t th! phn ưu

th.







Hình 1: Ht go c# xưa nht cách nay 15.000 nm, tìm thy

" i Hàn nm 2003

(http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3207552.stm)

Mt s chuyên gia ã nghiên cu s tin hóa ca các ging

Oryza và phân bit ra làm 3 giai on: t lúa di tin hóa theo thi

gian và không gian, b'ng t bin ho&c d) bin  tr" thành loài lúa

ci tin và phi tri qua giai on trung gian lâu dài. Loài lúa di

ban sơ thích sng nơi rng rú ho&c nơi có bóng râm, ít ánh sáng và

nh+ng vùng t d thoát nưc. Ngưc li, loài lúa ci tin thích sng

ngoài ánh sáng và phát trin mnh m- nên thân lúa to hơn, lá rng

và sng trong nưc (Porterès, 1950; Sharma và Shastry, 1971). Thi

gian tin hóa t loài cây di n có h thng sn xut cây trng tri

qua khong 1.000 nm (Nguyn Sinh-BBC News, 2007).

S tin hóa ca cây lúa loài Oryza ưc phác h$a trong

Hình 2. Loài Oryza sativa có th tin hóa t O. nivara, loài lúa di

hàng niên, hin có nhiu trong vùng ông Nam Á; và loài lúa di

nivara này có th phát sinh do tin trình phát trin ca loài O.

rufipogon, mt loi lúa di a niên ph# bin " Châu Á, xuyên qua

quá trình thun dưng b"i thiên nhiên và con ngưi. S thun

dưng lúa di có th tin hóa do trùng ip lai to và tuyn ch$n

thiên nhiên (Oka and Morishima, 1997) ho&c do nhiu chu k



chuyên bit - lai ging (Harlan, 1966 và 1975).  Vit Nam, lúa

hoang O. nivara xut hin nhiu " ng b'ng sông C(u Long và

nhiu nơi khác và O. rufipogon ưc tìm thy nhiu nơi (Bùi Huy

áp, 1980; Bùi Chí B(u và Nguyn Th) Lang, 2001). Do thích ng

vi phong th#, &c bit v nhit , lúa O. sativa li tip t!c tin hóa

làm ba nhóm: Indica thích hp vi khí hu nhit i, Japonica (hay

Sinica) thích ng vi khí hu ôn i và cho nng sut cao, và

javanica có &c tính trung gian " gi+a hai loài trên.

Siêu lc a Gondwanaland

T# tiên chung

Nam và ông Nam Á Tây Phi Châu

Lúa di a niên O. rufipogon O. longistaminata

Lúa di hàng niên O. nivara O. breviligulata

Lúa trng O. Sativa O. sativa O. glaberrima

Indica Japonica

ôn i nhit i

Hình 2: S  tng trng cho tin trình chuyên bit

ca hai loi lúa trng th gii (Khush, 1997)

2.2. Tin hóa do môi trng

Dưi các nh hư"ng ca môi trưng khc nghit như khô hn ho&c

nhit  thay #i quá ln, nhiu loài lúa di nguyên thy a niên ã

tr" thành loài lúa hàng niên  thích ng vi phong th# )a phương,

khí hu gió mùa. V phương din sinh thái và )a dư, cây lúa châu

Á ã tin hóa lâu dài  thích ng vi các môi trưng khác nhau và

tr" thành 3 nhóm chính: Indica, Japonica (hay Sinica) và Javanica







(Japonica nhit i). Hin nay lúa Indica ưc trng trên 80% din

tích trng lúa trên th gii và cung cp thc n cho hơn 3 t. ngưi,

ch yu các nưc ang phát trin. Lúa Japonica  11% và

Javanica  9%. Ba loi lúa này khác nhau v hình dng ca cây,

thân, lá và ht, thành phn cu to ht, &c bit cht amylose và

amylopectin, kh nng chng hn, kháng lnh, v.v. (Bng 1).

- Lúa Japonica (hay Sinica): Có ht tròn, ngn, ít amylose

(14-17%), thưng không có uôi, gié ngn, nhiu chi

th%ng ng, cây thp giàn, d ch)u lnh và không kháng

hn. Lúa japonica ưc trng " các vùng ôn i.

- Lúa Indica: Có ht dài thon, nhiu cht amylose (trên

21%), không có uôi, gié trung bình, thân cây ta rng, cao

giàn, không ch)u lnh và có th ch)u hn hán. Lúa indica

rt ph# bin " các vùng nhit i và cn nhit i.

- Lúa Javanica (Japonica nhit i): Có tính cht trung gian

gi+a lúa Japonica và lúa Indica. Loi lúa này có ht to rng,

cht amylose cao, thưng có uôi, tru có lông dài, ít chi,

gié dài, thân cây dày th%ng ng, cây rt cao giàn, không

ch)u lnh, ch)u hn hán. Lúa javanica ưc trng "

Indonesia, ch yu Java và Sumatra.

Ngoài ra, trong thp niên 1980, Glaszmann (1987) ã áp

d!ng k/ thut phân tích “isozyme loci” trong nghiên cu sâu hơn

gi+a các nhóm lúa nói trên. Ông ã có th phân bit O. sativa ra làm

6 nhóm: Nhóm I (thuc indica), II, III, IV, V và VI (thuc

japonica); nhưng nhóm II và III gn ging vi nhóm I (indica) và

nhóm IV và V gn ging nhóm VI (japonica). a s các ging lúa

thơm như Basmati 370, Khao dawk mali 105 và lúa ry thiên v

nhóm VI.

TIẾN HÓA CÂY LÚA VÀ CÁC LOẠI LÚA

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi