intTypePromotion=1

Tổ chức cho học sinh tương tác trong quá trình đọc văn bản

Chia sẻ: ViNobinu2711 ViNobinu2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

0
15
lượt xem
2
download

Tổ chức cho học sinh tương tác trong quá trình đọc văn bản

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết giới thiệu “nhóm văn chương”, một hình thức tổ chức cho học sinh tương tác trong quá trình đọc văn bản đã được nhiều GV ở nhiều nơi trên thế giới ứng dụng và đánh giá cao. Đồng thời, bài viết cũng bước đầu phân tích tính khả thi của hình thức tổ chức dạy học này ở Việt Nam.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tổ chức cho học sinh tương tác trong quá trình đọc văn bản

TAÏP CHÍ KHOA HOÏC ÑAÏI HOÏC SAØI GOØN Soá 11 (36) - Thaùng 1/2016<br /> <br /> <br /> <br /> Tổ chức cho học sinh tương tác<br /> trong quá trình đọc văn bản<br /> <br /> Organizing interactive learning in reading process<br /> <br /> TS. Dương Thị Hồng Hiếu<br /> Trường Đại học Sư phạm TP.HCM<br /> <br /> Ph.D. Duong Thi Hong Hieu<br /> Ho Chi Minh City University of Education<br /> <br /> Tóm tắt<br /> Để học đọc văn bản một cách hiệu quả, việc học sinh nghe giáo viên giảng, trả lời các câu hỏi của giáo<br /> viên, thảo luận với bạn để giải quyết các bài tập giáo viên đưa ra là chưa đủ. Các em cần được thực sự<br /> trải nghiệm việc “đọc” gần với cách mà hoạt động này diễn ra trong thực tế. Bài viết giới thiệu “nhóm<br /> văn chương”, một hình thức tổ chức cho học sinh tương tác trong quá trình đọc văn bản đã được nhiều<br /> GV ở nhiều nơi trên thế giới ứng dụng và đánh giá cao. Đồng thời, bài viết cũng bước đầu phân tích tính<br /> khả thi của hình thức tổ chức dạy học này ở Việt Nam.<br /> Từ khóa: nhóm văn chương, đọc, học tương tác, dạy đọc, văn chương, văn bản…<br /> Abstract<br /> To learn reading effectively, listening to the teacher, answering her questions, discussing with<br /> classmates to solve the exercises she gives, is not enough. The students need to experience the “reading”<br /> as it happens in real life. This article introduces “literature cicles”, one way of organizing interactive<br /> learning in reading process, used and highly valued by many teachers around the world. This article also<br /> considers the feasibility of this method in Vietnam.<br /> Keywords: literature cicles, reading, interactive learning, teaching reading, literature, text…<br /> <br /> <br /> 1. Đặt vấn đề Nhà trường Việt Nam chúng ta, đặc biệt<br /> Khi học sinh (HS) học bơi, HS không trong giai đoạn gần đây, cũng đã ít nhiều<br /> thể biết bơi nếu chỉ học lý thuyết về việc quan tâm đến việc này. Phương pháp đọc-<br /> bơi. Để có thể biết bơi giỏi, HS cần xuống chép bị phê phán và các phương pháp hỏi-<br /> nước bơi. So sánh có vẻ hơi khập khiễng đáp và tổ chức cho HS thảo luận được<br /> nhưng quả thực là điều này cũng đúng với khuyến khích. Tuy nhiên, làm thế nào để tổ<br /> việc học đọc văn bản. HS sẽ không thể biết chức cho HS thảo luận và để hoạt động<br /> cách đọc văn bản hiệu quả khi chỉ nghe thảo luận ấy thực sự giúp ích cho việc học<br /> giáo viên (GV) thuyết giảng về cách đọc. đọc văn bản thì vẫn còn là nỗi băn khoăn<br /> Để biết đọc văn bản, các em cũng cần thực của nhiều giáo viên. Hơn nữa, nếu chỉ<br /> sự trải nghiệm việc “đọc”. Nghĩa là học dừng lại ở việc hỏi đáp hay thảo luận thôi<br /> đọc văn bản qua hành động, qua thực hành. thì vẫn chưa đủ vì HS cần được trải nghiệm<br /> <br /> 20<br /> việc đọc thực sự và cần GV hướng dẫn các Khi đọc xong một cuốn sách, các thành<br /> kĩ năng, chiến thuật đọc mà một người biết viên của nhóm này có thể chia sẻ những<br /> cách đọc hiệu quả thường dùng. Và quan vấn đề quan trọng mà họ đã đọc với cộng<br /> trọng hơn cả là các em được tạo điều kiện đồng rộng lớn hơn. Họ trao đổi thành viên<br /> để vận dụng các kĩ năng, chiến thuật đó với những nhóm khác cũng đã đọc xong,<br /> vào việc đọc của mình. chọn thêm văn bản để đọc và hình thành<br /> Những băn khoăn trên cũng đã được những “Nhóm văn chương” mới [6, tr.2]<br /> nhiều nhà nghiên cứu, nhiều GV trên thế Harvey Daniels cũng đưa ra 11 đặc<br /> giới quan tâm, tìm lời giải đáp. Và nhiều điểm quan trọng về “Nhóm văn chương”<br /> câu trả lời đã được đưa ra. Nhiều thử như sau:<br /> nghiệm đã được tiến hành. Trong khuôn 1. HS tự chọn tài liệu để đọc.<br /> khổ bài báo này, chúng tôi xin giới thiệu 2. Những nhóm nhỏ, tạm thời được<br /> một hình thức đã được nhiều GV ở nhiều thành lập, dựa trên những cuốn sách mà<br /> nơi trên thế giới tiến hành và được đánh các em chọn.<br /> giá cao. 3. Các nhóm khác nhau đọc những<br /> 2. “Nhóm văn chương” (literature cuốn sách khác nhau.<br /> circles) - Một hình thức tổ chức cho HS 4. Các nhóm gặp theo lịch trình đều<br /> tương tác trong quá trình đọc văn bản đặn, có thể dự đoán để thảo luận về việc<br /> 2.1. Khái niệm, đặc điểm đọc của mình.<br /> Theo cách hiểu phổ biến nhất thì 5. Các em sử dụng các ghi chú (viết<br /> “Nhóm văn chương” là tên gọi của một hình hay vẽ) để chỉ dẫn/định hướng việc đọc và<br /> thức tổ chức hoạt động tương tác cho HS việc thảo luận.<br /> trong quá trình dạy đọc. Nói một cách 6. Các chủ đề thảo luận do HS đề xuất.<br /> chung chung thì “Nhóm văn chương” là 7. Nhóm gặp là để có những cuộc trao<br /> những hoạt động trong đó HS tham gia vào đổi mở, tự nhiên về các cuốn sách, vì vậy,<br /> những nhóm nhỏ mà trong đó chính các em chấp nhận các câu hỏi mở, quan hệ cá<br /> sẽ là người quyết định việc đọc và thảo luận nhân, và cả những ý kiến lạc đề.<br /> (small, peer-led reading discussion group). 8. Giáo viên có vai trò là người cố vấn<br /> Một cách cụ thể hơn Harvey Daniels định chứ không phải là thành viên của nhóm hay<br /> nghĩa rằng: người dạy.<br /> “Nhóm văn chương” là những nhóm 9. Việc đánh giá được thực hiện thông<br /> thảo luận nhỏ giữa những HS cùng chọn qua sự quan sát của GV và sự tự đánh giá<br /> đọc một câu chuyện, bài thơ, bài báo, hay của HS.<br /> cuốn sách. Trong khi đọc phần văn bản mà 10. Tinh thần khôi hài vui vẻ tràn ngập<br /> mỗi nhóm được phân công (trong hay phòng học.<br /> ngoài lớp học), các thành viên ghi chú để 11. Khi các cuốn sách được đọc xong,<br /> giúp mình trong việc đóng góp cho cuộc người đọc chia sẻ với bạn cùng lớp, và<br /> thảo luận sắp tới, và mỗi người khi đến với những nhóm mới được hình thành dựa trên<br /> nhóm đều mang theo những ý tưởng cần những lựa chọn đọc mới.[6, tr.18]<br /> được chia sẻ. Mỗi nhóm sẽ theo một lịch Tuy nhiên, Daniels cũng lưu ý rằng<br /> trình đọc và gặp gỡ với những cuộc thảo một số điểm trên đây có thể được chủ động<br /> luận định kì trong khi đọc một cuốn sách. bỏ qua khi HS mới học bằng “Nhóm văn<br /> <br /> 21<br /> chương” hoặc khi ứng dụng cách học này đã chọn được cuốn sách mình muốn đọc thì<br /> vào một chương trình cố định. các em hình thành các nhóm đọc dựa trên sự<br /> Như vậy, điểm quan trọng của “Nhóm tương đồng về sách được chọn đọc. Nhóm<br /> văn chương” là sự đề cao hoạt động giao sẽ thảo luận để quyết định lịch trình đọc và<br /> tiếp, trao đổi giữa các HS về những cuốn thảo luận. HS có thể quyết định đọc ở nhà<br /> sách mà các em đang đọc. Sự giao tiếp, nhưng thường thì hoạt động đọc sẽ diễn ra<br /> trao đổi này có thể coi như là yếu tố cơ ngay trên lớp. Các em sẽ đọc độc lập hay<br /> bản, chính yếu để giúp phát triển năng lực đọc chung với bạn. Trong quá trình các em<br /> đọc và thúc đẩy tình yêu đọc trong các em. đọc, tùy theo tình hình mà GV sẽ có những<br /> Ngoài ra, trong quá trình tổ chức hoạt động bài hướng dẫn, làm mẫu ngắn để hướng dẫn<br /> tương tác, việc tạo cơ hội cho HS trải các kĩ năng đọc cần thiết giúp cho các HS<br /> nghiệm việc đọc những văn bản do chính có thể thực hiện việc đọc tốt nhất. GV cũng<br /> các em lựa chọn cũng rất quan trọng. bố trí thời gian để mỗi buổi đọc các em sẽ<br /> 2.2. Quy trình tổ chức “Nhóm văn chương” có cơ hội chia sẻ, thảo luận về những vấn đề<br /> Một “Nhóm văn chương” thường có 3 mình mới đọc với bạn cùng đọc. Ngoài ra,<br /> phần: HS chọn sách để đọc; HS đọc sách cuối mỗi phần đọc lớn hay cuối một “Nhóm<br /> đã chọn; HS chia sẻ về cuốn sách đã đọc. văn chương” các em còn có cơ hội chia sẻ<br /> Xen vào 3 phần này là những bài hướng trong nhóm lớn hay toàn lớp để có thể<br /> dẫn ngắn của GV. Như vậy, để bắt đầu một tương tác với nhiều người đọc hơn và từ đó<br /> “Nhóm văn chương”, trước hết, GV cần tổ học được nhiều hơn.<br /> chức cho HS chọn sách để đọc. Việc được 2.3. Giúp HS làm quen với “Nhóm<br /> đọc cuốn sách do chính mình chọn, mình văn chương”<br /> cảm thấy thích được coi là tiền đề quan Các hình thức tổ chức dạy đọc theo<br /> trọng để hoạt động đọc, và sau đó là hoạt kiểu “Nhóm văn chương”,… là những hình<br /> động chia sẻ, diễn ra thuận lợi. Để HS có thức khác với cách dạy đọc thông thường<br /> thể chọn được cuốn sách các em thích (và trong nhà trường truyền thống. Vì thế, để<br /> đúng trình độ đọc của các em) thì, một đạt kết quả mong muốn thì khâu giúp cho<br /> cách lý tưởng nhất, thư viện của trường và HS làm quen với cách học mới này rất<br /> thư viện của lớp phải có nhiều đầu sách. quan trọng. Nếu ngay từ những buổi đầu<br /> Mỗi đầu sách lại cần ít nhất vài bản để các GV không làm cho HS hào hứng, thích<br /> HS có thể cùng đọc. Các cuốn sách lại cần cách học này cũng như hiểu được hiệu quả<br /> được phân loại khó dễ để các em có thể và cách thực hiện nó thì việc thất bại có thể<br /> chọn được cuốn đúng với trình độ đọc của nhìn thấy trước mắt. Vậy làm sao để giúp<br /> mình. GV cũng cần hướng dẫn để các em HS tiếp cận với cách học mới? Nhiều nhà<br /> chọn đọc những cuốn sách phù hợp với khả nghiên cứu đã đề xuất những mô hình khác<br /> năng và trình độ của các em, đồng thời phù nhau. Và trong quá trình dạy đọc, mỗi GV<br /> hợp với yêu cầu của chương trình giảng khi ứng dụng vào thực tế của lớp, trường<br /> dạy. Tuy nhiên, cần lưu ý là GV chỉ hướng mình dạy thì lại có những sáng tạo, cải biên<br /> dẫn, tư vấn chứ không bắt buộc và HS phải khác nhau. Vì vậy, có thể nói có khá nhiều<br /> là người được tự chọn sách mà các em mô hình, cách thức để giúp HS làm quen<br /> muốn đọc. với cách học tương tác và mỗi mô hình,<br /> Sau khi dưới sự hướng dẫn của GV, HS cách thức ấy lại có những ưu, nhược điểm<br /> <br /> 22<br /> riêng. Do đó, trong quá trình vận dụng, huy tính độc lập ra sao, … Có thể coi<br /> điều quan trọng là các GV cần biết linh những bản phân vai này là đại diện cho sự<br /> hoạt, sáng tạo để có thể chọn lựa và xây có mặt của GV, giúp HS biết cách thực<br /> dựng một mô hình, cách thức phù hợp hiện các nhiệm vụ khi đọc cũng như khi<br /> nhất, hiệu quả nhất cho HS của mình. tham gia thảo luận với bạn cùng nhóm.<br /> Harvey Daniels là một nhà nghiên cứu Các nhà nghiên cứu đề nghị một số vai<br /> hàng đầu trên thế giới về “Nhóm văn và trong quá trình vận dụng vào dạy học thì<br /> chương” và việc ứng dụng nó trong dạy các GV cũng đề xuất thêm một số vai có<br /> đọc. Qua các nghiên cứu của mình và tổng thể giao cho HS trong quá trình thực hiện<br /> kết kinh nghiệm từ những GV đã sử dụng “Nhóm văn chương”. Cách hiểu và tên gọi<br /> “Nhóm văn chương” vào dạy đọc, Harvey của từng vai cũng thay đổi tùy theo người<br /> Daniels đã đưa ra một số mô hình giúp HS dùng [7; 9]. Tuy nhiên, theo Harvey<br /> làm quen cách học theo “Nhóm văn Daniels [6] thì về cơ bản có 4 vai sau:<br /> chương” hiệu quả. Trong bài viết này, 1. Vai “người kết nối, liên hệ”: HS<br /> chúng tôi xin lược thuật và giới thiệu hai thực hiện những kĩ năng mà một người đọc<br /> mô hình mà chúng tôi nghĩ có giá trị tham thường sử dụng như tìm mối liên hệ giữa<br /> khảo cao với GV Việt Nam. điều mà các em đang đọc với thực tế cuộc<br /> 2.3.1. Mô hình hướng dẫn dành cho sống, với cảm giác, với kinh nghiệm của<br /> những người đọc chưa có kinh nghiệm làm các em, với những vấn đề nổi bật của thế<br /> việc hợp tác giới, với những văn bản khác, với những<br /> Đối với các HS vốn chỉ quen thuộc với tác giả khác, …<br /> các hoạt động dạy học toàn lớp dưới sự 2. Vai “người hỏi”: Trong quá trình<br /> hướng dẫn cụ thể của GV và chưa quen đọc, HS viết ra những câu hỏi về văn bản<br /> tham gia các hoạt động học tập qua nhóm mà các em đang đọc. Có thể là câu hỏi về<br /> nhỏ vốn yêu cầu tinh thần trách nhiệm cao nội dung, sự kiện, nhân vật. Có thể là câu<br /> thì đây là mô hình phù hợp để hướng dẫn hỏi về từ ngữ, cách diễn đạt hay về dụng ý<br /> các em làm quen với “Nhóm văn chương”. của tác giả. Cũng có thể là câu hỏi về ý<br /> Điểm khác biệt lớn của mô hình hướng dẫn nghĩa của phần văn bản đang đọc, về<br /> này so với các mô hình khác là ở việc sử những gì có thể diễn ra trong phần sắp đọc,<br /> dụng các bản phân vai. Theo Harvey về việc tại sao lại cần đọc văn bản này, …<br /> Daniels [6], dù bản phân vai có nhiều 3. Vai “người tìm những điểm, phần<br /> nhược điểm và ông không ủng hộ việc quá quan trọng của văn bản” (Literary<br /> lạm dụng loại “công cụ” này, nhưng đối luminary): Ở vai này, HS cần chỉ ra một số<br /> với những HS chưa có nhiều kinh nghiệm phần, đoạn, câu, từ mà các em cho là quan<br /> hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ thì trọng hay thú vị, thậm chí có thể là khó<br /> những trợ giúp tạm thời như những bản hiểu để đề nghị mọi người trong nhóm<br /> phân vai này là cần thiết. Vì “Nhóm văn quay lại và đọc, nghĩ kĩ hơn về phần cụ thể<br /> chương” về bản chất cũng là việc tổ chức đó. Để làm tốt nhiệm vụ này, HS được giao<br /> cho HS học tập thông qua việc tham gia vai này cần ghi chú lý do tại sao em chọn<br /> các hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ nên đoạn, câu, từ ấy và cách mà em muốn mọi<br /> để đạt được hiệu quả thì GV cần hướng người trong nhóm chia sẻ.<br /> dẫn để HS biết nên hợp tác thế nào, phát 4. Vai “người vẽ tranh minh họa”: Một<br /> <br /> 23<br /> người biết cách đọc tốt thường hình thành vào một kiểu phản hồi. Ngoài ra, sử dụng<br /> những bức tranh trong tâm trí của họ khi bản ghi phản hồi sẽ giúp HS có nhiều ý<br /> đọc. Ở vai này, HS sẽ suy nghĩ, tưởng tưởng hơn cho cuộc thảo luận nhóm mà<br /> tượng khi đọc và vẽ ra những gì liên quan các em sẽ tham gia. Có nhiều cách để ghi<br /> đến phần mà các em vừa đọc. Có thể là phản hồi như ghi vào vở, ghi vào mẩu giấy<br /> những gì diễn ra trong đoạn văn bản vừa ghi nhỏ mà các em có thể dán ngay bên<br /> đọc, có thể là điều gì đó mà đoạn văn bản cạnh phần đọc có liên quan,…<br /> nhắc em nhớ đến, hoặc là những gì mà 2.3.2. Mô hình hướng dẫn nhanh dành<br /> đoạn văn bản đó gợi lên trong em,… HS có cho những người đọc có kinh nghiệm và đã<br /> thể vẽ những bức tranh, những phác họa quen với cách làm việc hợp tác<br /> thô sơ, hay là những biểu đồ, sơ đồ,… bất Với đối tượng HS là những em đã<br /> cứ gì em nghĩ ra khi em đọc. quen với cách học hợp tác và học văn trên<br /> Quy trình thực hiện dạy học theo mô cơ sở phản hồi của người đọc thì Harvey<br /> hình này như sau: Daniels [6] cho rằng chỉ cần khoảng một<br /> Ngày 1 giờ để giúp các em làm quen với “Nhóm<br /> - HS đọc một truyện ngắn hay và thảo văn chương”. Thậm chí GV có thể chỉ cần<br /> luận về nó; giới thiệu ý tưởng về “Nhóm ít hơn một giờ nếu cho các em đọc một bài<br /> văn chương”. thơ, một truyện ngắn hay một bài báo ngắn<br /> Ngày 2-5 thay vì đọc một phần trong một cuốn sách<br /> - HS học một vai mỗi ngày, sử dụng dày. Trình tự thực hiện giờ học này gồm<br /> các truyện ngắn. các bước sau:<br /> - Hàng ngày các nhóm 4 HS cùng vai 1. Cung cấp nhiều văn bản/ sách hay<br /> gặp để thảo luận. cho HS lựa chọn và mời các em tự hình<br /> - Toàn lớp sẽ gặp để thảo luận sâu và thành nhóm (khoảng 4 hoặc 5 người cùng<br /> làm sáng rõ vai trọng tâm của ngày hôm ấy. muốn đọc một văn bản). Các em sẽ mất<br /> Ngày 6-10 khoảng vài phút để thương lượng và hình<br /> - HS phân chia và sử dụng tất cả các thành nhóm.<br /> vai trong khi đọc một tiểu thuyết ngắn. 2. GV ôn lại cách dùng và ý nghĩa của<br /> - Các nhóm gồm 4 HS với những vai bản ghi phản hồi mở (open-ended response<br /> khác nhau gặp để thảo luận, chuyển vai logs), nơi người đọc có thể ghi lại các cảm<br /> mỗi ngày. xúc, các mối liên hệ, các từ ngữ, các nét vẽ,<br /> - Toàn lớp gặp mỗi ngày để thảo luận các câu hỏi, các lời bình luận hay bất cứ<br /> sâu và chia sẻ. [6, tr. 71, 72] “chú ý”nào khác về những gì các em đọc.<br /> Harvey Daniels lưu ý rằng các GV 3. Cho các HS một khoảng thời gian<br /> không nên lạm dụng các bản phân vai mà để các em đọc và viết phản hồi (khoảng 20<br /> chỉ nên dùng trong giai đoạn đầu khi HS đến 30 phút là nhiều). Bảo các nhóm nhìn<br /> chưa quen. Khi HS đã quen thì GV nên vào sách và tự quyết định chọn một phần<br /> thay thế các bản phân vai này bằng các bản mà các em có thể đọc xong một cách thoải<br /> ghi phản hồi mở. Vì các bản ghi phản hồi mái 5 phút trước khi hết thời gian quy<br /> mở này cũng thực hiện được các nhiệm vụ định. 5 phút này sẽ được dùng để các em<br /> xã hội và nhận thức như bản phân vai ghi các điểm chú ý vào bản ghi phản hồi,<br /> nhưng lại không giới hạn suy nghĩ của HS trong hoặc sau khi đọc.<br /> <br /> 24<br /> 4. Khi tất cả đã đọc và ghi các “chú ý” năng, hướng dẫn cho các em hiểu thế nào<br /> xong, mời cách thành viên trong nhóm gặp là đọc hiệu quả, thế nào là một “Nhóm văn<br /> chung trong khoảng 10 đến 15 phút. Giải chương”, một “câu lạc bộ sách” rồi sau đó<br /> thích một cách đơn giản rằng mục đích của mới tổ chức cho các em gia nhập Nhóm<br /> cuộc gặp này là để các em có một cuộc trò văn chương” thì Harvey Daniels đề xuất<br /> chuyện tự nhiên về cuốn sách đã đọc (ví dụ chúng ta cứ tổ chức “Nhóm văn chương”<br /> như chỉ cần nói chuyện một cách thân và dạy các kĩ năng đọc, kĩ năng thảo luận<br /> thiện, không cần giơ tay, không ai là GV ở ngay trong khi HS tham gia hoạt động này.<br /> đây cả). Khuyến khích các em nói chen vào Như đã phân tích ở các phần trên, việc<br /> một cách thoải mái, có thể dựa trên những dạy đọc thông qua việc tổ chức các hoạt<br /> ghi chú của mình hoặc dựa trên tình huống động tương tác cho HS như kiểu “Nhóm<br /> mà cuộc nói chuyện gợi ra. văn chương” đòi hỏi HS tính tự lực rất cao.<br /> 5. Trong quá trình cuộc trò chuyện Tuy nhiên, để HS có thể tự lực thực hiện<br /> trong nhóm diễn ra, GV quan sát từng nhóm việc đọc và thảo luận, chia sẻ hiệu quả thì<br /> một cách kín đáo trong khoảng vài phút. GV phải tư vấn, hướng dẫn các kĩ năng,<br /> Lưu ý là chỉ quan sát thôi và không được chiến thuật dạy đọc cho các em. Đây cũng<br /> điều khiển cuộc thảo luận. GV ghi lại những là điểm làm cho hoạt động tương tác trong<br /> ví dụ và lời bình luận cụ thể mà có thể cần lớp học không đơn thuần chỉ là sự mô<br /> sử dụng trong quá trình trao đổi sau đó. phỏng hoạt động đọc và chia sẻ mà con<br /> 6. Gọi cả lớp tập hợp để cùng chia sẻ người thường thực hiện trong cuộc sống.<br /> và thảo luận. Bước đầu - một quy tắc quan Chúng ta tạo điều kiện để các em trải<br /> trọng cho tất cả các kiểu hướng dẫn “Nhóm nghiệm việc đọc nhưng vẫn là chúng ta<br /> văn chương” – là nói về cuốn sách đã đọc. đang “dạy học” và không hề thoát ly mục<br /> Yêu cầu mỗi nhóm cho một ví dụ hay cảm đích giáo dục của chương trình. GV cần<br /> nhận về cuộc nói chuyện của các em. Sau phải chọn lọc và dạy cho HS các kĩ thuật,<br /> đó chuyển sang phản ánh về quá trình gặp chiến thuật mà một người đọc hiệu quả<br /> gỡ. Yêu cầu các em chú ý những hành vi thường dùng khi đọc. Các kĩ thuật, chiến<br /> cụ thể (như giao tiếp bằng mắt, khuyến thuật này có thể là mục tiêu dạy học mà<br /> khích, …) đã giúp cho nhóm của các em GV đề ra ngay từ đầu, cũng có thể là các<br /> làm việc tốt và các hành vi đã gây cản trở vấn đề nảy sinh trong quá trình HS đọc và<br /> các em (lạc đề, làm gián đoạn). Lập danh chia sẻ mà GV cảm thấy quan trọng và cần<br /> sách các kĩ năng xã hội tốt và không tốt. hướng dẫn, lưu ý cả lớp. Phần hướng dẫn<br /> 7. Yêu cầu các nhóm tự chỉ định một này thường không dài. Thông thường chỉ<br /> đoạn đọc khác trong sách cho buổi gặp thứ chiếm khoảng 5 đến 10 phút trong một<br /> hai (sẽ tổ chức một hay hai ngày sau đó). buổi học. Tuy nhiên, việc quyết định cần<br /> Nhắc các em ghi chú vào bản ghi phản hồi hướng dẫn HS những kĩ năng gì, vào thời<br /> của mình trong hoặc sau khi đọc. Chuyển điểm nào là hoàn toàn do GV quyết định<br /> danh sách các kĩ năng sang một tờ áp phích dựa trên hoàn cảnh cụ thể của lớp học.<br /> và trong buổi gặp tiếp theo có thể thêm vào Nhiều nhà nghiên cứu đã đề xuất các<br /> danh sách này những điểm cần thiết. [6; tr. quy trình tiến hành các bài học ngắn hay<br /> 56, 57] hướng dẫn nhanh để giúp GV dễ thực hiện.<br /> Như vậy, thay vì dạy cho HS các kĩ Quy trình sau đây của Duke và Pearson [8]<br /> <br /> 25<br /> là một quy trình tiêu biểu. Theo đó, quy không theo khuôn phép, theo sự áp đặt của<br /> trình hướng dẫn cho HS một kĩ năng, chiến GV. Vì vậy mà các em có thể chia sẻ<br /> thuật đọc nên gồm những bước sau: những cảm xúc chân thành, những suy nghĩ<br /> - Nêu tên và mô tả chiến thuật: tại sao, thật của mình mà không sợ bị trừ điểm, bị<br /> khi nào và làm thế nào để sử dụng. cười chê. Thông qua hoạt động tương tác,<br /> - Làm mẫu việc sử dụng chiến thuật các em cũng được tập luyện các kĩ năng<br /> này (bằng hành động cụ thể). hợp tác, làm việc nhóm, các kĩ năng xã hội.<br /> - Sử dụng chiến thuật một cách hợp tác. Điều này không chỉ mang lại ích lợi cho<br /> - Hướng dẫn HS luyện tập sử dụng việc đọc văn bản mà còn mang lại lợi ích<br /> chiến thuật và dần để các em tự thực hiện. lâu dài, giúp các em sau này sống và làm<br /> - Cung cấp cơ hội để HS sử dụng chiến việc tốt hơn.<br /> thuật một cách độc lập. Dạy đọc thông qua việc tổ chức cho<br /> Như vậy, để có thể biết đọc một cách HS tương tác như trên rất phù hợp với bản<br /> hiệu quả, HS cần biết sử dụng những kĩ chất của hoạt động đọc [4; 5]. Thông qua<br /> năng và chiến thuật đọc và GV cần biết những “nhóm văn chương”, HS không chỉ<br /> cách hướng dẫn để các em hiểu và quan biết đọc để giải mã, để hiểu văn bản mà<br /> trọng không kém là GV cần tạo cơ hội để còn tương tác với văn bản, phản hồi và bày<br /> các em luyện tập vận dụng các kĩ năng và tỏ sự quan tâm đến những vấn đề khác<br /> chiến thuật ấy vào việc đọc của mình. nhau do văn bản gợi ra, vận dụng kiến thức<br /> 3. Tại sao nên dùng “Nhóm văn chương”? nền của mình và những hiểu biết về văn<br /> Thông qua việc tổ chức cho HS tham bản để liên hệ, lý giải những điều trong<br /> gia các hoạt động trong “Nhóm văn cuộc sống của chính mình và của cộng<br /> chương”, GV đã tạo được môi trường đồng, thế giới xung quanh. Hơn nữa, các<br /> thuận lợi để các em học qua tương tác. em còn có cơ hội chia sẻ, tương tác với các<br /> Điều này mang lại nhiều giá trị. Trước hết bạn cùng đọc. Khi một mình đọc văn bản,<br /> là các em được tham gia các hoạt động đọc một HS, với kiến thức nền của mình, đã có<br /> khá tự nhiên, tương tự như trong thực tế. những suy nghĩ ban đầu về văn bản đó.<br /> Việc này giúp các em cảm thấy hứng thú Tuy nhiên, khi trao đổi, thảo luận với các<br /> và yêu thích việc đọc hơn. Trong khi nhiều bạn (những người có thể có những hình<br /> người đang than thở về tình trạng HS chán dung, tưởng tượng, cách hiểu về văn bản<br /> học văn, đọc văn thì điều này thực sự mang khác em) thì sự tương tác này làm cho HS<br /> lại ý nghĩa quan trọng. Ngoài ra, HS được ấy phải nghĩ kĩ hơn về văn bản và những<br /> tạo cơ hội để tương tác thực sự. Các em điều nó gợi ra, từ đó tự kiểm nghiệm lại<br /> được đọc. Trong quá trình đọc các em viết cách hiểu và nhận thức của mình và có<br /> ra những gì các em thấy quan trọng hoặc những điều chỉnh cần thiết. Ngoài ra, nếu<br /> ghi lại cảm xúc của mình. Rồi các em được hứng thú đọc cũng là một tác nhân quan<br /> tham gia những cuộc thảo luận nhóm, trong trọng ảnh hưởng đến hiệu quả đọc thì trong<br /> đó các em được nói, được trình bày suy một “nhóm văn chương” HS cũng được tạo<br /> nghĩ, cảm xúc tự nhiên, chân thành của điều kiện tối đa để phát triển hứng thú đọc.<br /> mình. Các em cũng được nghe các bạn bày Các em được tự chọn cuốn sách, văn bản<br /> tỏ suy nghĩ và cảm xúc. Quá trình chia sẻ, mà mình muốn đọc, tự trao đổi với các bạn<br /> thảo luận diễn ra rất tự nhiên, không gò ép, để lên lịch trình đọc và thảo luận. Cuối<br /> <br /> 26<br /> cùng, nếu lý thuyết về bản chất của hoạt nhưng rốt cuộc vẫn là “bình mới, rượu cũ”.<br /> động đọc chú ý nhiều đến tác động của bối Những thay đổi trong phương pháp giảng<br /> cảnh đọc đến việc đọc của người đọc thì dạy chỉ là những thay đổi bề ngoài.<br /> trong hình thức tổ chức tương tác này, bối Như trên, quả thực nếu chương trình<br /> cảnh đọc của HS cũng rất được quan tâm. giáo dục phổ thông của chúng ta vẫn theo<br /> Các em là những “người liên hệ, kết nối” định hướng nội dung thì những kêu gọi đổi<br /> để phát hiện ra những mối liên quan giữa mới về phương pháp dạy học khó lòng<br /> văn bản với cuộc sống của chính mình, với được thực hiện. Và một cách học như kiểu<br /> nhà trường, gia đình, cộng đồng xã hội “Nhóm văn chương” tuy hiệu quả nhưng<br /> xung quanh các em. Chính nhờ vậy mà các tốn nhiều thời gian, lại chú trọng nhiều vào<br /> em không thấy những điều được trình bày kĩ năng, năng lực hơn là “chốt lại” những<br /> trong văn bản là xa lạ và hiểu được vì sao nội dung cơ bản của văn bản sẽ càng không<br /> mình cần đọc văn bản ấy. thể thực hiện được.<br /> Tóm lại, có thể kết luận rằng việc tổ Tuy nhiên, Nghị quyết 29 của Ban<br /> chức cho HS tương tác trong dạy đọc văn chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới<br /> bản như trên vừa giúp cho việc đọc trong căn bản, toàn diện giáo dục đã khẳng định<br /> nhà trường gần với việc đọc trong thực tế việc đổi mới chương trình theo định hướng<br /> cuộc sống, vừa phù hợp với bản chất của phát triển năng lực và phẩm chất của người<br /> hoạt động đọc. Do đó, các hình thức tổ học [1]. Và hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo<br /> chức tương tác như “Nhóm văn chương” là đã xác định hướng đổi mới cho chương<br /> rất ý nghĩa và nên được thực hiện. trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 là<br /> 4. Vận dụng “Nhóm văn chương” chuyển từ chương trình định hướng nội<br /> trong dạy đọc văn bản ở Việt Nam – dung sang chương trình định hướng phát<br /> có khả thi? triển năng lực và phẩm chất cho HS. Sự<br /> Có lẽ điểm vướng mắc lớn nhất cho thay đổi về cách tiếp cận như trên đã làm<br /> những GV muốn áp dụng hình thức tổ chức thay đổi mục tiêu giáo dục. Mục tiêu căn<br /> cho HS tương tác theo kiểu “Nhóm văn bản của chương trình mới sẽ là giúp cho<br /> chương” nói trên vào việc dạy đọc ở Việt HS có thể làm được gì sau khi học chứ<br /> Nam là do định hướng giảng dạy của không phải là tập trung vào việc xác định<br /> chương trình phổ thông. Hiện nay, chương HS cần học những gì để có được kiến thức<br /> trình giáo dục phổ thông ở Việt Nam vẫn là toàn diện về các lĩnh vực chuyên môn như<br /> chương trình định hướng nội dung nên việc trong chương trình cũ.<br /> thi cử cũng chú trọng vào kiểm tra nội Theo định hướng của chương trình<br /> dung [2]. Từ đó dẫn đến việc trong môn mới, môn Ngữ văn sẽ có nhiệm vụ giúp HS<br /> Ngữ văn, đặc biệt là ở phần đọc hiểu, vẫn phát triển một số năng lực và phẩm chất<br /> học bài nào thi bài ấy. GV chú trọng làm chung, cốt lõi và một số năng lực, phẩm<br /> sao cho HS của mình có thể nhớ được chi chất đặc thù. Trong đó, năng lực giải quyết<br /> tiết nội dung bài dạy để khi đi thi các em vấn đề và sáng tạo, năng lực tự học, năng<br /> có thể làm được. Do vậy mà từ bao năm lực thẩm mỹ, năng lực giao tiếp, năng lực<br /> nay dù Bộ Giáo dục và những người tâm hợp tác là những năng lực chung nhưng có<br /> huyết với sự nghiệp trồng người hô hào, liên quan mật thiết đến môn Ngữ văn [3].<br /> kêu gọi đổi mới phương pháp dạy học Định hướng mục tiêu của môn Ngữ văn nói<br /> <br /> 27<br /> chung, phần đọc văn bản nói riêng là giúp thức như “Nhóm văn chương” không thực<br /> HS phát triển năng lực giao tiếp ngôn ngữ phù hợp với một chương trình chú trọng<br /> ở tất cả các hình thức: đọc, viết, nói và nội dung như hiện hành thì lại rất phù hợp<br /> nghe. Thông qua việc tạo điều kiện cho HS với chương trình định hướng phát triển<br /> đọc những văn bản đọc tốt, chương trình sẽ năng lực HS. Sẽ không còn tình trạng GV<br /> giúp HS phát triển năng lực thẩm mỹ, giúp “độc chiếm lớp học” và “độc quyền chân<br /> HS biết đọc và có hứng thú đọc, biết viết, lí” như trong nhiều giờ học Ngữ văn hiện<br /> thảo luận và có hứng thú viết, thảo luận về nay. GV cũng không còn đọc, viết trên<br /> những gì các em đã đọc. Từ đó các em phát bảng hay trình chiếu trên màn hình chi tiết<br /> triển năng lực nhận thức, biết tự khám phá các nội dung của bài học để HS chép lại<br /> bản thân và cộng đồng, thế giới xung vào vở và học thuộc. Các cuộc thảo luận<br /> quanh. Việc này không chỉ giúp cho các mang tính hình thức cũng không còn. Bởi<br /> em mở rộng kiến thức mà còn giúp các em vì học đọc theo kiểu “Nhóm văn chương”,<br /> thấu hiểu con người, từ đó có đời sống tâm HS sẽ có cơ hội được tự đọc tác phẩm, từ<br /> hồn phong phú, có quan niệm sống và ứng đó trở nên yêu thích và hình thành thói<br /> xử nhân văn hơn. Hơn nữa, việc đọc các quen đọc sách. Trong quá trình tham gia<br /> loại văn bản đa dạng và trao đổi, thảo luận “nhóm văn chương”, HS không chỉ được<br /> về các văn bản ấy còn giúp HS phát triển đọc mà còn được viết, nói và nghe, nhờ đó<br /> năng lực suy luận, phân tích, đánh giá, khi mà đạt đến các mục tiêu của môn học.<br /> tiếp nhận thông tin thì biết phân tích và Trong môi trường tự do, thân thiện, HS<br /> đánh giá tính hợp lí và ý nghĩa của những được tôn trọng và tự tin, tự do trình bày<br /> thông tin ấy. Điều này cũng giúp cho HS quan điểm, suy nghĩ, tình cảm, cảm xúc.<br /> phát triển năng lực tưởng tượng và sáng HS có nhiều cơ hội làm việc theo từng cặp<br /> tạo, năng lực tạo nghĩa cho văn bản. Và hay theo nhóm nên ngoài việc phát biểu,<br /> hơn tất cả, các em được rèn luyện thói quen trao đổi với thầy cô các em còn trao đổi,<br /> đọc để từ đó có niềm vui đọc sách. Từ tất tranh luận với nhau. Các em cũng tự ghi<br /> cả những điều trên, HS dần dần có được sự chép bài học theo cách của mình và không<br /> tự tin, khả năng tự lập trong việc đọc và còn quá phụ thuộc vào bài giảng của GV.<br /> việc học, từ đó các em hình thành và phát Có thể nói, sự chuyển đổi từ chương<br /> triển phương pháp học tập, nhất là phương trình định hướng nội dung sang chương<br /> pháp tự học để có thể tự học suốt đời và trình định hướng hình thành và phát triển<br /> biết ứng dụng những kiến thức và kĩ năng năng lực, phẩm chất cho HS sẽ mở ra nhiều<br /> học được vào cuộc sống. cơ hội để GV đổi mới phương pháp dạy<br /> Định hướng mới như trên quả là một học theo hướng thực sự phát huy tính tích<br /> sự thay đổi lớn, một cuộc cách mạng trong cực, chủ động và sáng tạo của HS. Trong<br /> dạy đọc văn bản ở Việt Nam. Nó tạo ra cơ dạy đọc văn bản, cùng với nhiều phương<br /> hội để GV có thể dạy đọc một cách thực pháp khác, việc tổ chức cho HS tương tác<br /> chất, đúng với bản chất của hoạt động đọc. theo kiểu “Nhóm văn chương” là một<br /> Và nó cũng tạo ra cơ hội để GV Việt Nam phương pháp dạy tích cực, đã được áp<br /> có thể vận dụng các hình thức tổ chức hoạt dụng và gặt hái nhiều thành công ở nhiều<br /> động tương tác tiên tiến trên thế giới vào nơi trên thế giới. Với sự thay đổi định<br /> quá trình dạy đọc của mình. Nếu một hình hướng của chương trình như trên, GV Việt<br /> <br /> 28<br /> Nam có thể vận dụng phương pháp này để 4. Dương Thị Hồng Hiếu (2014), “Bản chất của<br /> nâng cao chất lượng dạy đọc. Dĩ nhiên, khi hoạt động đọc văn và việc dạy đọc văn bản văn<br /> áp dụng thì cần phải tìm hiểu kĩ và có học trong nhà trường”, Tạp chí Khoa học Đại<br /> học Sư phạm TpHCM, (56), 48-56.<br /> những thay đổi, điều chỉnh cho phù hợp<br /> tình hình thực tế nơi mình dạy. Trong 5. Nguyễn Thị Hồng Nam, Dương Thị Hồng<br /> khuôn khổ bài báo này chúng tôi chưa có Hiếu (2015), “Văn bản văn chương và hoạt<br /> động đọc văn bản văn chương”, Tạp chí Văn<br /> điều kiện trình bày về những điều chỉnh mà<br /> học, (2),19-29.<br /> giáo viên Việt Nam nên làm khi muốn vận<br /> dụng “Nhóm văn chương” vào dạy đọc văn B. Tài liệu tham khảo tiếng Anh<br /> bản. Điều này chúng tôi xin được tiếp tục 6. Daniels, H. (2002), Literature Circles: Voi and<br /> bàn trong những bài viết sau. choice in book clubs and reading groups,<br /> Stenhouse Publishers, Portland, Maine.<br /> TÀI LIỆU THAM KHẢO<br /> 7. Day, C (2003), Reading and responding in<br /> A. Tài liệu tham khảo tiếng Việt literature circles, PEN 140, PETAA, Sydney.<br /> <br /> 1. Ban chấp hành TW8 (khóa XI), Nghị quyết số 8. Duke, N. K. & Pearson, P. D. (2002), “Effective<br /> 29 về đổi mới giáo dục căn bản, toàn diện. Practices for Developing Reading<br /> Comprehension”, In What Research Has to Say<br /> 2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình<br /> About Reading Instruction, Third Edition (Alan<br /> giáo dục phổ thông môn Ngữ văn, Nxb Giáo<br /> E. Farstrup &S. Jay Samuels), International<br /> dục, Hà Nội.<br /> Reading Association, USA, 205-242.<br /> 3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015), Chương trình<br /> giáo dục phổ thông tổng thể (trong chương 9. Pearson, C (2010), “Acting up or acting out?<br /> trình giáo dục phổ thông mới), bản dự thảo Unlocking children’s talk in literature circles”,<br /> tháng 8-2015. Literacy, 44(1) 3–11.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Ngày nhận bài: 11/09/2015 Biên tập xong: 15/01/2016 Duyệt đăng: 20/01/2016<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 29<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2