intTypePromotion=1

Từ góc độ kinh tế thử lý giải một số hiện tượng tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam - Đặng Thế Đại

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
43
lượt xem
10
download

Từ góc độ kinh tế thử lý giải một số hiện tượng tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam - Đặng Thế Đại

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tín ngưỡng thành hoàng, cộng đồng tôn giáo, thế giới thần linh, đạo Cao Đài, các ông đạo ở Nam Bộ,... là những nội dung chính trong bài viết "Từ góc độ kinh tế thử lý giải một số hiện tượng tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Từ góc độ kinh tế thử lý giải một số hiện tượng tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam - Đặng Thế Đại

  1. X· héi häc sè 3 (59), 1997 41 tõ gãc ®é kinh tÕ Thö lý gi¶i mét sè hiÖn t−îng t«n gi¸o tÝn ng−ìng ë ViÖt Nam ( Hay lµ bµn vÒ tÝnh céng ®ång t«n gi¸o) §Æng ThÕ §¹i 1. §Æt vÊn ®Ò: Chóng ta biÕt, chñ nghÜa duy vËt lÞch sö xem c¬ së kinh tÕ xÐt ®Õn cïng lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh kiÕn tróc th−îng tÇng x· héi, trong ®ã cã ®êi sèng t«n gi¸o tÝn ng−ìng. T«n gi¸o, tõ nh÷ng nhµ v« thÇn tr−íc M¸c, ®· ®−îc coi lµ sù ph¶n ¸nh mét c¸ch h− ¶o hiÖn thùc x· héi. Trong khi kh¼ng ®Þnh l¹i ý kiÕn cña hä, M¸c tiÕp tôc ®i xa h¬n, coi sù phª ph¸n t«n gi¸o lµ gi¸n tiÕp phª ph¸n chÝnh trÞ vµ ph¸p quyÒn. Víi M¸c, t«n gi¸o lµ s¶n phÈm cña x· héi trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh, khi mµ con ng−êi ch−a lµm chñ vËn mÖnh cña m×nh. DÜ nhiªn, nh÷ng ®iÒu kiÖn x· héi Êy, xÐt ®Õn cïng, theo M¸c, bÞ quyÕt ®Þnh bëi nh÷ng ph−¬ng thøc s¶n xuÊt. Vµ suèt cuéc ®êi m×nh, «ng ®· thùc sù ®Êu tranh, c¶ vÒ lý luËn khoa häc lÉn thùc tiÔn c¸ch m¹ng, chèng l¹i c¸i ph−¬ng thøc s¶n xuÊt, c¸i ®iÒu kiÖn x· héi ®· lçi thêi, v× sù ra ®êi cña mét ph−¬ng thøc s¶n xuÊt míi, cña nh÷ng ®iÒu kiÖn x· héi míi, trong ®ã, con ng−êi cã thÓ lµm chñ vËn mÖnh cña m×nh, vµ nhê ®ã, tho¸t khái ¶o t−ëng t«n gi¸o. Tuy nhiªn M¸c vµ ¡ng-ghen, còng nh− nh÷ng ng−êi m¸c-xÝt sau nµy, trong khi bµn nhiÒu vÒ mèi quan hÖ gi÷a c¬ së kinh tÕ víi kiÕn tróc th−îng tÇng vµ c¸c bé phËn kh¸c nhau cña nã, ch¼ng h¹n nh− chÝnh trÞ, ph¸p quyÒn, nghÖ thuËt l¹i Ýt khi ®Ò cËp trùc tiÕp ®Õn mèi quan hÖ vÒ ph−¬ng diÖn lý luËn gi÷a kinh tÕ vµ t«n gi¸o. §ã lµ mét khã kh¨n cho chóng ta khi muèn lý gi¶i c¸c hiÖn t−îng t«n gi¸o tÝn ng−ìng xuÊt ph¸t tõ gãc ®é kinh tÕ. MÆc dï vËy, chñ nghÜa duy vËt lÞch sö do hai «ng khëi x−íng vÉn lu«n lu«n cã ý nghÜa h−íng dÉn chóng ta trong c«ng viÖc nµy. 2. TÝn ng−ìng thµnh hoµng: Sù v÷ng bÒn cña tÝn ng−ìng thµnh hoµng râ rµng lµ b¾t nguån s©u xa tõ ®Æc ®iÓm cña viÖc s¶n xuÊt lóa n−íc theo ph−¬ng thøc canh t¸c manh món (dÜ nhiªn cßn cã nh÷ng lý do kh¸c n÷a gãp phÇn duy tr× nã). ViÖc ®iÒu chØnh møc n−íc ruéng kÞp thêi vµ hîp lý lµ yÕu tè quan träng hµng ®Çu cña s¶n xuÊt lóa n−íc (nhÊt n−íc nh× ph©n tam cÇn tø gièng - nh− nhµ n«ng ta ®· ®óc kÕt). C«ng viÖc Êy kh«ng thÓ tõng c¸ nh©n quyÕt ®Þnh ®−îc, khi mµ viÖc dÉn hay tho¸t n−íc cho mét m¶nh ruéng cña ng−êi nµy ph¶i ®i qua nh÷ng m¶nh ruéng cña nhiÒu ng−êi kh¸c. §ã chÝnh lµ c¬ së cho viÖc duy tr× mét tæ chøc ®iÒu phèi chung, mét nhu cÇu cè kÕt, g¾n bã ng−êi n«ng d©n thµnh céng ®ång - lµng. Vµ vÞ thÇn lµng chÝnh lµ ®¹i biÓu cho c¸i tinh thÇn Êy, hay lµ mét sù ®¶m b¶o vÒ tinh thÇn cho c¸i céng ®ång Êy. TÝn ng−ìng thµnh hoµng ë lµng x· ViÖt Nam dÉu cho tªn gäi cã thÓ tõ Trung Quèc tíi, vÞ thÇn lµng cã thÓ ®· kho¸c c¸i ¸o thµnh hoµng tõ mét thêi kú nµo ®ã (cã lÏ còng chØ míi 4 - 5 thÕ kû gÇn ®©y th«i), ch¾c h¼n cã nguån gèc b¶n ®Þa. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  2. 42 Tõ gãc ®é kinh tÕ thö lý gi¶i mét sè hiÖn t−îng t«n gi¸o ... Nh÷ng l−u d©n v« Nam 3-400 n¨m vÒ tr−íc ®· kh«ng thÓ mang theo c¶ c¸i céng ®ång cña m×nh. Tíi n¬i c− tró míi, hä l¹i lµ mét tËp hîp rêi r¹c cña nh÷ng ng−êi bèn ph−¬ng. Céng ®ång cò kh«ng cßn, céng ®ång míi ch−a h×nh thµnh. Nh−ng sèng trong céng ®ång ®· thµnh mét nhu cÇu, mét tËp qu¸n, mét lèi sèng mµ hä kh«ng dÔ g× tõ bá ®−îc. Rót cuéc, nhu cÇu Êy thóc ®Èy hä mét c¸ch tù nhiªn x©y dùng nªn c¸i céng ®ång míi pháng theo c¸i céng ®ång mµ hä võa tõ bá. Theo xu h−íng nµy, hä lËp nªn nh÷ng c¸i ®×nh kh«ng cã thÇn - ®óng h¬n lµ cã thÇn nh−ng lµ nh÷ng vÞ thÇn kh«ng cô thÓ, kh«ng tªn tuæi, chØ mang ý nghÜa ®¹i biÓu cho tÝn ng−ìng chung cña d©n lµng, mét tinh thÇn chung cña céng ®ång lµng. V× vËy, mét sè kh¸ lín c¸c ®×nh trong Nam, th−îng ®iÖn chØ cã mét ch÷ ThÇn, vµ ®a phÇn trong sè ®ã, c¸c vÞ thµnh hoµng chØ ®−îc biÕt d−íi tªn gäi chung chung lµ Thµnh hoµng bæn c¶nh. Thªm n÷a, phÇn ®«ng d©n lµng kh«ng quan t©m ®Õn viÖc «ng thµnh hoµng Êy lµ ai, cã tªn tuæi, tiÓu sö ra sao, thËm chÝ cßn ngì ngµng nÕu ai ®ã hái hä tªn vÞ thµnh hoµng Êy lµ g×. §èi víi hä, chØ cÇn cã mét vÞ thÇn ®¹i biÓu cho lµng, lµm chøc phËn cè kÕt vÒ mÆt tinh thÇn cña céng ®ång lµng, võa ®¸p øng nhu cÇu t©m linh cña hä, võa cñng cè céng ®ång lµng míi, ®¸p øng nhu cÇu sinh ho¹t céng ®ång vèn mang tÝnh toµn diÖn cña hä. Vµ thÕ lµ ®ñ. 3. Céng ®ång t«n gi¸o: Tr¶i qua c¶ ngµn n¨m, tõ ®êi nµy sang ®êi kh¸c, c¸i thãi quen, c¸i nhu cÇu sèng trong céng ®ång lµng ®· ¨n s©u vµo t©m c¨n cña ng−êi n«ng d©n. Mèi quan hÖ gi÷a c¸c thµnh viªn céng ®ång lµ võa hç trî lÉn nhau, võa phô thuéc lÉn nhau, rµng buéc lÉn nhau, c¶ trong lÜnh vùc s¶n xuÊt, trong sinh ho¹t, c¶ trong ®êi sèng t×nh c¶m vµ t«n gi¸o. Quan hÖ s¶n xuÊt hoµ lÉn trong c¸c quan hÖ t×nh c¶m, quan hÖ t«n gi¸o, quan hÖ hµng xãm, hä hµng, lµng n−íc. Trong ph¹m vi gia ®×nh, ng−êi chñ gia ®×nh còng lµ ng−êi chñ tÕ; trong ph¹m vi gia téc, ng−êi cã ®Þa vÞ cao vÒ huyÕt thèng lµ ng−êi chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh viÖc thê tù; trong mét lµng còng vËy, nh÷ng ng−êi n¾m quyÒn thÕ tôc còng lµ nh÷ng ng−êi n¾m quyÒn tÕ tù, thËm chÝ cã khi ®Ých th©n vÞ thµnh hoµng tham gia vµo quan hÖ së h÷u (ch¼ng h¹n, ë lµng T¶ Thanh Oai ngo¹i thµnh Hµ Néi, tíi tr−íc C¶i c¸ch ruéng ®Êt, vÉn duy tr× 185 mÉu ®Êt c«ng cña lµng theo truyÒn thuyÕt lµ cña vÞ thµnh hoµng - bµ Chóa Tã, do vua Lª §¹i Hµnh ban cho bµ, vµ ta thÊy, trong tr−êng hîp nµy, vÞ thµnh hoµng ®· b¶o hé cho céng ®ång lµng mét c¸ch trùc tiÕp nh− thÕ nµo). Céng ®ång t«n gi¸o vµ céng ®ång s¶n xuÊt, céng ®ång sinh ho¹t ë ng−êi ViÖt kh«ng t¸ch rêi. Rót cuéc, sinh ho¹t t«n gi¸o trë thµnh mét mÆt, mét bé phËn h÷u c¬ cña sinh ho¹t céng ®ång nãi chung. Nãi c¸ch kh¸c, ng−êi ViÖt sèng trong mét céng ®ång toµn diÖn, dï ®ã lµ céng ®ång nhá nh− gia ®×nh, céng ®ång nhì nh− lµng th«n, céng ®ång lín nh− Tæ quèc. Gia ®×nh cã thê tæ tiªn - kh«ng ph¶i chØ v× lßng biÕt ¬n, mµ cßn do nhu cÇu ph¶i g¾n bã víi nhau, t−¬ng trî nhau trong s¶n xuÊt vµ cuéc sèng. T−¬ng tù nh− vËy, ®iÒu phèi viÖc t−íi tiªu vµ ®Êt c«ng - thµnh hoµng; trÞ thuû, hé ®ª vµ chèng x©m l¨ng (mèi liªn kÕt b¾t buéc gi÷a c¸c lµng ®Ó thµnh n−íc) - Hïng V−¬ng. Cã lÏ ®©y còng lµ ®iÓm kh¸c biÖt quan träng cña céng ®ång t«n gi¸o ë ViÖt Nam so víi c¸c céng ®ång t«n gi¸o ë Ph−¬ng T©y. 4. ThÕ giíi thÇn linh: XuÊt ph¸t tõ b¶n th©n cuéc sèng céng ®ång cña m×nh nh− vËy, ng−êi ViÖt còng h×nh dung thÕ giíi thÇn linh nh− mét bé phËn cña c¸i céng ®ång Êy. D−¬ng nµo ©m vËy - mét c©u nãi kh«ng chØ lµ cöa miÖng mµ cßn ph¶n ¸nh quan niÖm cã tÝnh thÕ giíi quan cña hä, chØ ®¹o c¶ c¸ch øng xö cña hä ®èi víi thÕ giíi bªn kia. Trong c¸i céng ®ång mµ hä ®ang sèng kh«ng cã ai lµ ng−êi cã ®Þa vÞ tuyÖt ®èi. VÞ tiªn chØ cña lµng, trong quan hÖ hä hµng, cã thÓ lµ bÒ d−íi mét b¹ch ®inh. Mét l·o n«ng h«m nay lµ kÎ khèn khã, ngµy mai cã thÓ ®−îc c¶ lµng t«n kÝnh mêi lªn chiÕu trªn gi÷a ®×nh. C¸i triÕt lý ®−îc thÓ hiÖn trong h×nh ¶nh "Con cãc lµ cËu «ng trêi" còng gîi lªn cho ta hiÓu vÒ ®iÒu nµy. Ngay trªn m¶nh ruéng cña m×nh ng−êi ta còng kh«ng cã toµn quyÒn ®Þnh ®o¹t. Bëi vËy, t©m Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  3. §Æng ThÕ §¹i 43 lý chØ tin vµo duy nhÊt mét vÞ thÇn cã quyÒn n¨ng v« h¹n lµ xa l¹ víi hä. ThÕ giíi thÇn linh ë ng−êi ViÖt lµ phiÕm thÇn, trong ®ã cã ®ñ mäi lo¹i thÇn (hay ®óng h¬n lµ ë chç nµo còng thÊy thÇn), tõ thÇn c©y (®a, ®Ò, g¹o...), thÇn thó (hæ, r¾n, rång...), thÇn s«ng hå, thÇn nói, thÇn ®Êt, thÇn m©y m−a, thÇn sÊm sÐt cho ®Õn thÇn ng−êi, ch¼ng cã vÞ thÇn nµo chiÕm ®Þa vÞ ®éc t«n, ch¼ng cã vÞ thÇn nµo cã quyÒn lùc bao trïm lªn tÊt c¶, thËm chÝ chØ mét sè c¸c vÞ kh¸c, ch¼ng vÞ nµo chiÕm ®−îc lßng tin tuyÖt ®èi cña ng−êi d©n. CÇu xin vÞ nµy kh«ng kÕt qu¶ ng−êi ta liÒn quay sang cÇu xin vÞ kh¸c. Sau nµy, khi tiÕp thu §¹o PhËt Nho, thÕ giíi thÇn linh cã phÇn nµo ®−îc tæ chøc l¹i (kh«ng chØ ®¬n thuÇn t¨ng thªm nh÷ng g−¬ng mÆt míi), song d¸ng dÊp cña mét céng ®ång lµng kh«ng mÊt ®i. Chïa, ®Òn, hay ®×nh, phñ th−êng thê nhiÒu vÞ thÇn. ThËt thó vÞ lµ ë mét sè kh¸ lín c¸c ng«i chïa vµ c¸c ®Òn phñ, chÝnh ®iÖn lµ mét ban thê ®−îc gäi lµ Ban Céng ®ång (hay Ban C«ng ®ång, hay Ban Héi ®ång - tuú n¬i), trªn ®ã cã t−îng c¶ c¸c vÞ phËt, c¶ c¸c vÞ th¸nh thÇn. Dï c¸ch gäi cã kh¸c nhau mét chót, nh−ng c¸ch hiÓu th× gièng nhau, ®ã lµ n¬i thê chung, thê céng ®ång, thê héi ®ång c¸c vÞ ThÇn PhËt hay Trêi PhËt - nh− c¸i c¸ch d©n ta th−êng gäi ghÐp c¸c vÞ (Giêi PhËt cã m¾t, l¹y Giêi l¹y PhËt) ®Ó chØ héi ®ång, hay tÊt c¶ c¸c vÞ. ViÖc bµi trÝ c¸c t−îng kh¸c còng ph¶n ¸nh ®Þa vÞ kh«ng hoµn toµn râ rµng cña c¸c thÇn trong “ng«i lµng” cña c¸c vÞ. Vµ ng−êi d©n khi vµo n¬i thê tù nµo ®ã, hä th−êng lµm lÔ ë tÊt c¶ c¸c ban thê. VÞ thÇn nµo hä còng tin nh−ng còng kh«ng cã vÞ nµo ®−îc ®Æc biÖt tin h¬n c¸c vÞ kh¸c. Ng−êi ta cã thÓ ®æ x« ®Õn mét ng«i ®Òn (hay chïa, phñ...) v× tin lµ nã thiªng trong khi nã còng thê nh÷ng vÞ thÇn y hÖt nh− bao ng«i ®Òn kh¸c. C¸c thÇn kh«ng cã tÝnh c¸ch, diÖn m¹o, c¸ tÝnh riªng. Ai còng cã thÓ g©y ho¹ nÕu kh«ng ®−îc cÇu cóng, ai còng cã thÓ t¸c phóc nÕu ®−îc cÇu xin. ThÕ giíi thÇn linh ë ng−êi ViÖt kh«ng cã ®êi sèng riªng, kh«ng tån t¹i tù nã. §ã lµ mét bé phËn cña ®êi sèng céng ®ång ng−êi, phô thuéc vµo nã vµ cã chøc phËn gãp phÇn cè kÕt nã. Cã lÏ phÇn nµo do s½n mét t©m lý phiÕm thÇn, s½n mét c¸ch h×nh dung vÒ céng ®ång c¸c thÇn nh− vËy mµ ng−êi ViÖt ®· tiÕp thu PhËt, L·o, Nho mét c¸ch kh¸ nhÑ nhµng ®Ó sím tiÕn tíi mét quan niÖm tam gi¸o ®ång nguyªn cã mµu s¾c hiÖn ®¹i, t¹o c¬ së cho kh«ng Ýt c¸c t«n gi¸o n¶y sinh muén sau nµy, trong ®ã, tr−êng hîp ®¹o Cao §µi lµ rÊt râ rµng. 5. §¹o Cao §µi: Chóng ta biÕt r»ng, kÓ tõ khi ra ®êi ®Õn nay, gi¸o lý cña ®¹o Cao §µi lu«n bÞ kh«ng Ýt ng−êi chª lµ ch¾p v¸, lµ hêi hît. Nh×n lªn ®iÖn thÇn cña nã, ng−êi ta thÊy nµo Thiªn Nh·n, ThÝch- ca, Khæng Tö, L·o Tö, Quan C«ng, Quan ¢m, Giª-su, Lý B¹ch, Kh−¬ng Tö Nha, ®äc Th¸nh ng«n cña nã ng−êi ta thÊy râ v¨n th¬ gi¸ng bót cña c¸c ngµi thÇn phËt n«m na, ®¬n gi¶n tíi th¸i qu¸. Qu¸ tr×nh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña nã còng cã kh«ng Ýt vÊn ®Ò (ch¼ng h¹n, sù m©u thuÉn gi÷a nh÷ng ng−êi l·nh ®¹o vÒ quyÒn lîi vµ ®Þa vÞ dÉn ®Õn sù bªu riÕu lÉn nhau tr−íc quÇn chóng, rót cuéc lµ sù chia rÏ trong ®¹o diÔn ra nhiÒu lÇn vµ kÐo dµi, h×nh thµnh nªn nhiÒu chi ph¸i kh¸c nhau). Nh−ng bÊt kÓ nh÷ng ®iÒu nµy, ®¹o Cao §µi vÉn thu hót ®−îc sè tÝn ®å kh¸ ®«ng (−íc tÝnh ë thêi ®iÓm cao nhÊt cã trªn 2 triÖu ng−êi, hiÖn nay kho¶ng h¬n mét triÖu) vµ vÉn tån t¹i v÷ng bÒn qua bao biÕn ®éng cña lÞch sö h¬n 70 n¨m qua. C©u hái thø nhÊt: lý do nµo khiÕn cho ®¹o duy tr× ®−îc sù tån t¹i cña m×nh? C©u hái thø hai: v× sao søc ph¸t triÓn cña nã suy gi¶m h¼n khi tiÕn ra miÒn Trung, vµ hÇu nh− kh«ng ®¸ng kÓ ë miÒn B¾c. §· cã nh÷ng ý kiÕn gi¶i thÝch, nh−ng tõ gãc ®é kinh tÕ cã thÓ gãp mét c¸ch nh×n ®Çy ®ñ h¬n. Theo −íc tÝnh cña chÝnh quyÒn thuéc ®Þa, vµo n¨m 1936, c¶ tØnh T©y Ninh chØ cã kho¶ng 120 ngµn d©n(1). Tíi lóc ®ã, ®¹o Cao §µi ®· qua 10 n¨m thµnh lËp vµ ®· tiÕp ®ãn hµng chôc ngµn ng−êi tíi vïng Toµ th¸nh T©y Ninh ®Þnh c−. Cã thÓ nãi r»ng cho ®Õn tr−íc khi thµnh lËp ®¹o Cao (1) . DÉn l¹i theo J.S. Werner, Peasant poletics and religions sectarialism: Peasant and priest in the Cao Dai in Vietnam, Yale University, Southeast Asia Studies, New Haven, 1981, tr. 32. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  4. 44 Tõ gãc ®é kinh tÕ thö lý gi¶i mét sè hiÖn t−îng t«n gi¸o ... §µi th× d©n c− ë T©y Ninh nãi chung vµ vïng Toµ th¸nh cßn rÊt th−a thít. Bµ H−¬ng HiÕu, ng−êi cã mÆt ë Toµ th¸nh tõ buæi ®Çu, thuËt l¹i r»ng khu vùc Toµ th¸nh lóc ®ã cßn lµ rõng c©y thiªn nhiªn, thó d÷ th−êng lÈn quÊt(2). Sù di c− cña tÝn ®å Cao §µi tíi ®©y diÔn ra lµm nhiÒu ®ît. Cho tíi ®Çu nh÷ng n¨m 70, t¹i Toµ th¸nh vÉn cßn duy tr× mét c¬ quan chuyªn tr¸ch viÖc nµy lµ Ban tiÕp ®Þnh c− vµ d−íi quyÒn nã lµ Tr¹i tiÕp ®Þnh c− MiÒn Trung. §¹o Cao §µi ®· ®ãng mét vai trß quan träng trong viÖc tæ chøc khai khÈn ®Êt ®ai buæi ®Çu còng nh− trong viÖc æn ®Þnh s¶n xuÊt, æn ®Þnh cuéc sèng cña ng−êi ®Þnh c− nh÷ng ®ît nèi tiÕp nhau sau nµy (hiÖn nay, th«ng qua hÖ thèng ®−êng s¸, ngâ xãm, chî bóa ë khu vùc xung quanh Toµ th¸nh, chóng ta còng thÊy ®−îc dÊu vÕt cña mét sù bè trÝ tæng thÓ rÊt râ). Nh÷ng ng−êi míi ®Þnh c− rêi bá céng ®ång cò cña m×nh tíi ®©y ®· mau chãng ®−îc gia nhËp mét céng ®ång míi. §¹o Cao §µi ®· ®¸p øng ®−îc nhu cÇu sinh ho¹t céng ®ång toµn diÖn cña hä, c¶ vÒ mÆt s¶n xuÊt, c¶ vÒ mÆt tÝn ng−ìng, còng nh− trong ®êi sèng tinh thÇn, t×nh c¶m. Sù t−¬ng trî lÉn nhau gi÷a nh÷ng ng−êi hµng xãm trong s¶n xuÊt, khi èm ®au, trong tang ma c−íi hái, lóc dùng nhµ dùng cöa... ë ®©y kho¸c thªm mµu s¾c cña sinh ho¹t ®¹o, mang thªm ý nghÜa t«n gi¸o lµ lµm c«ng qu¶. L¹i mét lÇn n÷a, ta thÊy sinh ho¹t t«n gi¸o kh«ng t¸ch rêi sinh ho¹t s¶n xuÊt vµ sinh ho¹t ®êi th−êng. Sinh ho¹t céng ®ång kho¸c c¸i ¸o sinh ho¹t t«n gi¸o. Hä ®¹o ®· thay chç cho céng ®ång lµng - hä ë ®Êt cò. Th¸nh thÊt, ®iÖn PhËt MÉu trë thµnh ®¹i biÓu cho céng ®ång, vµ ë ph−¬ng diÖn nµy, nã thay thÕ hoµn toµn cho ®×nh lµng, chïa lµng ë quª x−a. Nh− vËy, cã thÓ nãi r»ng, chÝnh lµ nhê ®· ®ãng vai trß quan träng trong viÖc tæ chøc s¶n xuÊt vµ æn ®Þnh cuéc sèng buæi ®Çu cho nh÷ng ng−êi ®Þnh c− còng nh− ®· tæ chøc vµ duy tr× cuéc sèng céng ®ång cho hä - mét nhu cÇu mang tÝnh toµn diÖn vµ kh«ng thÓ thiÕu ®èi víi ng−êi n«ng d©n ViÖt Nam, mµ ®¹o Cao §µi ®· kh¼ng ®Þnh ®−îc søc sèng l©u bÒn cña nã. Chõng nµo nã cßn ®¸p øng ®−îc nhu cÇu ®ã th× nã cßn c¬ së ®Ó tån t¹i. §iÒu ®ã còng lý gi¶i v× sao ®¹o Cao §µi kh«ng thÓ ph¸t triÓn ra phÝa B¾c, n¬i céng ®ång lµng hä ®· tån t¹i l©u ®êi vµ v÷ng ch¾c, ng−êi n«ng d©n kh«ng cã nhu cÇu vµ kh«ng cÇn t×m ®Õn mét thø céng ®ång thø hai, dï cho cã kho¸c thªm mµu s¾c cña mét t«n gi¸o míi lµ ®¹o Cao §µi ®i n÷a. 6. C¸c «ng ®¹o ë Nam Bé: Mét trong nh÷ng nÐt ®Æc s¾c cña diÖn m¹o tÝn ng−ìng t«n gi¸o Nam bé lµ hiÖn t−îng c¸c «ng ®¹o. Mçi «ng l«i kÐo ®−îc Ýt th× vµi chôc, nhiÒu th× vµi tr¨m, vµi ngµn tÝn ®å. ¤ng ®¹o lín h¬n c¶, «ng §oµn V¨n Huyªn (1807 - 1856), cßn ®−îc t«n lµ §øc PhËt Thµy T©y An, ®· g©y nªn c¶ mét phong trµo t«n gi¸o tõ gi÷a thÕ kû XIX cã ¶nh h−ëng réng lín ë Nam Bé, phong trµo Böu S¬n Kú H−¬ng, mµ sau nµy rÊt nhiÒu - nÕu kh«ng nãi lµ hÇu hÕt - c¸c «ng ®¹o kh¸c ®· coi ®¹o cña m×nh lµ sù kÕ tôc nã vµ thõa nhËn «ng Huyªn lµ Thµy Tæ. ¤ng Huúnh Phó Sæ (cßn tù gäi m×nh lµ §¹o Khïng), ng−êi lËp ®¹o Hoµ H¶o n¨m 1939, vµ ®¹o cña «ng ta, dï ®· ph¸t triÓn thµnh mét t«n gi¸o lín ë Nam Bé víi h¬n mét triÖu tÝn ®å, còng kh«ng ph¶i lµ mét ngo¹i lÖ. Cã mét sù gièng nhau ë phÇn lín c¸c «ng ®¹o, ®ã lµ sù kú dÞ trong c¸ch sèng (®i, ®øng, nãi, ¨n, mÆc, ngñ, n»m, viÕt..., thËm chÝ c¶ c¸ch... chÕt!), th−êng hay gi¶ng ®¹o lý lµm ng−êi, thÝch nãi th¬, ®Æc biÖt lµ th¬ cã tÝnh chÊt tiªn tri, biÕt ch÷a bÖnh b»ng thuèc nam, b»ng bïa phÐp, hoÆc b»ng nh÷ng c¸ch rÊt ®Æc biÖt, ch¼ng h¹n, ®èt s¸p ong cho ng−êi bÖnh ngöi nh− §¹o §Ìn, ®èt giÊy vµng cho uèng nh− PhËt Thµy, nhÆt r¸c ë chî nh− vá chuèi, b· mÝa... hoµn t¸n víi qu¶ ®µo tiªn lµm thuèc trÞ b¸ch bÖnh nh− §¹o MÑ(3). (2) . H−¬ng HiÕu, §¹o sö x©y bµn, Q.1, Toµ th¸nh T©y Ninh, 1968, tr.104. (3) . CÇn nãi râ thªm vÒ §¹o MÑ, xuÊt hiÖn ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh tr−íc gi¶i phãng. Tõ mét ng−êi phô n÷ nghÌo di c− tõ B¾c vµo, kh«ng biÕt ch÷, lµm nghÒ g¸nh n−íc thuª, n¨m 1973 bµ N. T. Ph−¬ng bçng trë thµnh x¸c MÑ (®−îc MÑ nhËp) sau mét trËn èm thËp tö nhÊt sinh. X¸c viÕt ra hµng chôc cuèn kinh b»ng mét thø ch÷ vu«ng kh«ng gièng víi bÊt cø thø ch÷ nµo ta biÕt (thùc ra lµ nh÷ng nÐt nguÖch ngo¹c v« nghÜa pháng theo lèi ch÷ nho cña mét ng−êi kh«ng biÕt ch÷ hoÆc Ýt häc). Mét sÜ quan cña chÝnh quyÒn Sµi Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  5. §Æng ThÕ §¹i 45 Song ®¸ng chó ý h¬n c¶ lµ hÇu hÕt c¸c «ng ®¹o ®Òu lµ nh÷ng ng−êi cã c«ng chiªu d©n, lËp Êp, khai ph¸ ®Êt ®ai, tæ chøc cuéc sèng buæi ®Çu cho nh÷ng ng−êi d©n di c− tõ c¸c n¬i ®Õn: PhËt Thµy T©y An cö ng−êi ®i lËp tr¹i ruéng ë nhiÒu n¬i, b¶n th©n «ng lËp nªn nhiÒu lµng (Nh¬n H−ng, C¸i DÇu, B×nh Th¹nh §«ng thuéc An Giang, T©n Thµnh thuéc §ång Th¸p), §¹o Thµnh (NguyÔn V¨n Thµnh) - lËp Böu H−¬ng C¸c ë vïng L¸ng Linh - B¶y Th−a (An Giang), T¨ng Chñ, §×nh T©y dùng nªn c¸c Êp H−ng Thíi, Xu©n S¬n (An Giang), Ng« Lîi - c¸c x· L¹c Quíi, Ba Chóc, L−¬ng Phi (An Giang), §¹o Ngo¹n - CÇn Lè (§ång Th¸p M−êi), §¹o XuyÕn - h÷u ng¹n HËu Giang, §¹o LËp - Hµ Tiªn vµ R¹ch Gi¸, §¹o L·nh vµ bµ N¨m Chßm DÇu sang Cao Miªn. Muén h¬n, ®Çu thÕ kû nµy, §¹o TrÇn - Long H¶i, §¹o Dõa - Cån Phông (BÕn Tre). §Ó gãp phÇn lý gi¶i hiÖn t−îng nµy cÇn trë l¹i t×nh h×nh buæi ®Çu khai ph¸ Nam Bé. §Çu thÕ kû XVII, khi nh÷ng líp ng−êi ViÖt ®Çu tiªn tíi ®©y ®Þnh c−, ®ång b»ng s«ng Cöu Long cßn rÊt hoang vu, thiªn nhiªn hoang d¹i lu«n r×nh rËp con ng−êi. Kh¸c víi ®ång b»ng B¾c Bé, n¬i nh÷ng con ®ª hµng tr¨m n¨m gi÷ cho ruéng lµng kh«ng ®æi, n¬i nh÷ng luËt lÖ h×nh thµnh tõ bao ®êi gß Ðp con ng−êi, duy tr× mét sù æn ®Þnh ®Õn møc tr× trÖ, th× ë ®©y, tÊt c¶ míi b¾t ®Çu. Mïa c¹n, n−íc rót ®i ®Ó l¹i hai bªn bê s«ng nh÷ng b·i phï sa lín mªnh m«ng. Nh÷ng ng−êi di c− tíi c¾m sµo ®¸nh dÊu vïng gieo h¹t cña m×nh ph©n biÖt víi vïng gieo h¹t cña ng−êi kh¸c, ®Ó råi mïa n−íc næi l¹i xo¸ ®i tÊt c¶. Sù tranh chÊp rÊt dÔ x¶y ra. Nh÷ng c©u chuyÖn vÒ sù tranh chÊp ®Êt ®ai gi÷a c¸c c¸ nh©n, gi÷a c¸c lµng giê ®©y vÉn cßn l−u l¹i rÊt nhiÒu trong kÝ øc nh©n d©n. ChuyÖn së h÷u ®Êt ®ai lµ m·i sau nµy. C«ng viÖc khÈn hoang buæi ®Çu Êy, xa triÒu ®×nh trung −¬ng, mang tÝnh chÊt tù nhiªn, thiÕu luËt lÖ, thiÕu tæ chøc. Tr¶i qua bao gian lao chèng l¹i thiªn nhiªn hoang d·, gi÷a nh÷ng con ng−êi Êy vµ ®êi sèng Êy, ®· h×nh thµnh dÇn dÇn mét tÝnh c¸ch Nam bé: gi¶n dÞ, th¼ng th¾n, träng nghÜa khinh tµi, ghÐt sù tÝnh to¸n h¬n thiÖt vµ trªn hÕt lµ mét tinh thÇn bÊt khuÊt trong yªu n−íc vµ trong ®Êu tranh chèng c−êng quyÒn. §èi víi hä, giµu nghÌo kh«ng quan träng, quan träng lµ sèng víi nhau cã ®¹o lý. Mµ ®¹o lý,víi hä, tr−íc hÕt lµ c− xö cã t×nh cã nghÜa víi cha mÑ, vî chång, anh em, thÇy b¹n, ®Êt n−íc. Trong sè hä, dÇn dÇn h×nh thµnh nªn nh÷ng ng−êi cã uy tÝn h¬n. Tr−íc hÕt, ®ã lµ nh÷ng ng−êi nªu mét tÊm g−¬ng vÒ lèi sèng cã t×nh nghÜa, cã kh¶ n¨ng chiªu d©n lËp Êp, tæ chøc viÖc khai ph¸ ®Êt ®ai, æn ®Þnh cuéc sèng cho nh÷ng ng−êi míi ®Õn, cã uy tÝn vµ kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp, cã thÓ trÞ bÖnh cøu ng−êi b»ng thuèc Nam hay b»ng bïa chó. Nh− vËy, c«ng cuéc khai ph¸ Nam bé buæi ®Çu Êy, trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc biÖt cña ®ång b»ng s«ng Cöu Long, víi tÝnh chÊt tù nhiªn vµ thiÕu tæ chøc cña nã, ®· lµm xuÊt hiÖn vµ x¸c lËp vai trß cña nh÷ng Anh Hai, mét d¹ng thñ lÜnh vïng, tiÒn th©n cña c¸c «ng ®¹o sau nµy. LuËt lÖ chÆt chÏ n¬i lµng cò, vµo ®©y ®−îc thay thÕ bëi uy tÝn cña nh÷ng anh Hai. TÝnh chÊt anh Hai lµ mét ®iÒu ®¸ng l−u t©m khi lý gi¶i nh÷ng phong trµo quÇn chóng ë Nam bé, kÓ c¶ c¸c phong trµo t«n gi¸o. Kh«ng chØ thiÕu tæ chøc, thiÕu luËt lÖ, trªn m¶nh ®Êt nµy buæi ®Çu cßn thiÕu c¶ sù ch¨m sãc vÒ t©m linh. C¸i nhu cÇu nµy kh«ng thÓ kh«ng ®−îc ®¸p øng. ThÕ lµ mét sè anh Hai ph¶i ®øng ra kiªm nhiÖm c¶ chøc n¨ng nµy. §iÒu Êy kh«ng g©y h¹i g× mµ cßn cã lîi cho hä vµ quan träng h¬n lµ cho c¶ céng ®ång. Trong sè hä, mét sè tõng lµ nhµ nho, thÇy thuèc, nhµ s−, thµy ®Þa lý, thµy ph¸p, biÕt Ýt nhiÒu ch÷ nghÜa, cã thÓ nªu g−¬ng, khuyªn gi¶ng ®¹o lý. Hä trë thµnh nh÷ng «ng ®¹o. §¹o theo nghÜa lµ ®¹o lý lµm ng−êi. C¸i céng ®ång do «ng ®¹o ®øng ra chiªu n¹p, tæ chøc cuéc sèng ®ång thêi trë thµnh céng ®ång t«n gi¸o. Vµ ta cã thÓ thÊy ë Nam Bé nh÷ng c¸i ®¹o duy tr× Gßn bçng bÞ MÑ nhËp råi dÞch c¸c kinh nµy sang th¬ lôc b¸t. Bµ Ph−¬ng b¾t ®Çu ch÷a bÖnh cho mäi ng−êi, lËp ®iÖn thê ngay t¹i nhµ, quy n¹p ®Ö tö, tÝn ®å (−íc ®−îc hai tr¨m ng−êi). Nay bµ ®· chÕt, nh−ng tÝn ®å hµng th¸ng, vµo ngµy 10 ¢m lÞch, vÉn tô häp t¹i nhµ bµ, bËt b¨ng video c¶nh bµ hµnh lÔ khi cßn sèng ®Ó tiÕp tôc c¸c nghi lÔ cña ®¹o. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  6. 46 Tõ gãc ®é kinh tÕ thö lý gi¶i mét sè hiÖn t−îng t«n gi¸o ... bÒn bØ nh−ng hÇu nh− chØ ë mét côm hai ba lµng, hai ba x· vèn x−a cïng ®Êt gèc do mét «ng ®¹o chiªu d©n lËp Êp. Chóng còng kh«ng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn ra khái ®Þa bµn khëi ph¸t cña m×nh. Tr−êng hîp ®¹o Tø ¢n HiÕu NghÜa, ®¹o «ng TrÇn lµ nh÷ng vÝ dô mµ giê ®©y chóng ta cã thÓ quan s¸t ®−îc. ë ®©y c¸c vÞ gi¸o chñ, vÒ thùc chÊt, chÝnh lµ nh÷ng vÞ thµnh hoµng ra ®êi trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc thï cña c«ng cuéc khai ph¸ Nam bé. Còng nh− Böu S¬n Kú H−¬ng, sù tån t¹i dai d¼ng cho tíi nay cña hai ®¹o nµy chøng tá khi c«ng cuéc lËp ®¹o hay truyÒn ®¹o cña mét t«n gi¸o g¾n liÒn víi viÖc chiªu d©n, lËp Êp, viÖc tæ chøc s¶n xuÊt vµ tæ chøc cuéc sèng céng ®ång, qua ®ã sinh ho¹t t«n gi¸o trë thµnh mét bé phËn h÷u c¬ cña cuéc sèng céng ®ång, th× t«n gi¸o Êy cã søc sèng rÊt bÒn v÷ng(4). Ph¶i ch¨ng v× thiÕu mét sù g¾n kÕt nh− vËy gi÷a sinh ho¹t t«n gi¸o vµ cuéc sèng céng ®ång mµ nhiÒu t«n gi¸o, gi¸o ph¸i trªn thÕ giíi còng nh− ë ViÖt Nam ®· sinh ra ®Ó råi mÊt ®i nhanh chãng. 7. Nh÷ng dÊu hiÖu cña mét thêi kú míi: KÓ tõ khi Nhµ n−íc ta thùc hiÖn chÝnh s¸ch §æi Míi, ®Æc biÖt lµ víi nh÷ng thµnh qu¶ ®¹t ®−îc trong lÜnh vùc kinh tÕ, ®êi sèng nh©n d©n ®−îc c¶i thiÖn, chóng ta còng nhËn thÊy nh÷ng dÊu hiÖu cña mét thêi kú míi trong lÜnh vùc t«n gi¸o tÝn ng−ìng. Sinh ho¹t t«n gi¸o tÝn ng−ìng s«i næi vµ phong phó h¬n rÊt nhiÒu. Bªn c¹nh viÖc phôc håi nh÷ng h×nh thøc cò lµ sù n¶y sinh vµ ph¸t triÓn c¶ nh÷ng h×nh thøc míi. §Æc biÖt lµ chi phÝ cho sinh ho¹t t«n gi¸o tÝn ng−ìng t¨ng lªn ghª gím (Chóng ta ch−a cã ®−îc nh÷ng con sè thèng kª dï lµ t−¬ng ®èi nµo ®ã ®Ó so s¸nh tèc ®é t¨ng thu nhËp vµ tèc ®é t¨ng chi phÝ cho t«n gi¸o tÝn ng−ìng, nh−ng t¹m thêi b»ng c¶m gi¸c, chóng t«i cho r»ng cã mét sù mÊt c©n ®èi lín gi÷a hai chØ sè nµy). Kh¾p n¬i t« son ®¾p t−îng, x©y söa ®×nh chïa, må m¶. §å vµng m· ngµy cµng nhiÒu, cµng ®a d¹ng, cµng tèn kÐm. C¸c tôc lÖ x−a trong c−íi xin, tang ma ®−îc phôc håi. LÔ héi kh¾p n¬i ®ua nhau më l¹i. Bãi to¸n, hÇu bãng, ph¸t triÓn kh¾p n¬i. C¸c cuéc hµnh h−¬ng ch−a bao giê nhiÒu nh− hiÖn nay. Cã mét sù bét ph¸t thËt sù cña s¸ch b¸o t«n gi¸o tÝn ng−ìng, kÓ c¶ c¸c lo¹i s¸ch mª tÝn nh¶m nhÝ... Xu h−íng th−¬ng m¹i ho¸ c¸c ho¹t ®éng hµnh nghÒ t«n gi¸o vµ c¸c c¬ së thê tù kh¸ râ. Tang ma, cóng giç, cÇu siªu, ®Æt b¸t h−¬ng, ®Æt ¶nh, cóng sao gi¶i h¹n, cÇu an, lµm ë chïa hay thØnh s− vÒ nhµ... viÖc nµo cã gi¸ cña viÖc ®ã. (§¬n cö, t¹i chïa P.K., Hµ Néi, vµo ®Çu xu©n n¨m nay, 1996 - 1997, cóng sao gi¶i h¹n 50.000 ®/ng−êi, cÇu an 30.000 ®/hé; ë ®Òn bµ Chóa Kho, gi¸ thuª m©m lÔ lµ 3000 ®, mét chai r−îu cóng bÐ b»ng ngãn tay gi¸ 5000 ®, khÊn hé chõng 1 phót 2000 ® (5); t¹i miÕu bµ chóa Xø, Ch©u §èc, ®Ó phôc vô cho kh¸ch thËp ph−¬ng kh«ng mang theo ®å cóng, nh÷ng con heo quay cã trang ®iÓm thªm hoa hång ë ®u«i vµ miÖng ®−îc b¸n ®øt víi gi¸ 700.000 ®, hoÆc cho thuª víi gi¸ 200.000 ® - viÖc b¾t c¶ thÇn ph¶i nhai l¹i ®å cóng nh− thÕ nµy tr−íc ®©y lµ ®iÒu tèi kÞ). C¸c cô x−a nãi phó quý sinh lÔ nghÜa. Nh−ng t×nh h×nh trªn kh«ng ph¶i hoµn toµn chØ do ®êi sèng vËt chÊt ®−îc c¶i thiÖn (møc ®é c¶i thiÖn ®êi sèng ch−a ph¶i nhiÒu), mµ quan träng h¬n, do nhu cÇu vµ quan niÖm cña nh©n d©n vÒ t«n gi¸o tÝn ng−ìng cã nhiÒu thay ®æi. §iÒu nµy thùc ra ®−îc b¾t ®Çu tõ nh÷ng ®æi thay cña ®êi sèng x· héi kÓ tõ sau khi thùc hiÖn chÝnh s¸ch §æi Míi. Nãi c¸ch kh¸c, cïng víi viÖc chuyÓn tõ mét nÒn kinh tÕ bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, mét sù chuyÓn biÕn trong lÜnh vùc t«n gi¸o tÝn ng−ìng còng b¾t ®Çu. Sù æn ®Þnh, sù an toµn, bÞ thay thÕ bëi sù n¨ng ®éng, sù rñi ro trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi, nh÷ng may rñi nhiÒu h¬n, lín h¬n cña con ng−êi do sù biÕn ®éng ghª gím cña thÞ tr−êng g©y ra ... tÊt c¶ d−êng nh− kÐo theo sù gia t¨ng ®ét biÕn cña nhu cÇu t«n gi¸o. Trong xu h−íng §æi Míi chung, còng ®· h×nh thµnh nhËn thøc míi vÒ t«n gi¸o tÝn ng−ìng, (4 ) . TiÕc r»ng chóng t«i ch−a cã ®iÒu kiÖn ®Ó kh¶o s¸t nh÷ng céng ®ång C«ng gi¸o, Tin lµnh, Håi gi¸o ë nh÷ng vïng ®Êt míi, hay nh÷ng vïng s©u. §−îc biÕt, trong nh÷ng thêi kú “s¸t t¶”, cã nh÷ng céng ®ång Kyt« gi¸o buéc ph¶i t×m vµo nh÷ng vïng s©u, vµ trong tr−êng hîp ®ã, t«n gi¸o ®· ®ãng vai trß tæ chøc viÖc khai ph¸ vïng ®Êt míi. Nh÷ng cuéc di c− n¨m 1954 còng t¹o ra mét t×nh h×nh Ýt nhiÒu t−¬ng tù ë mét sè lµng c«ng gi¸o di c− vµo Nam. (5 ) . §oµn Xu©n TuyÕn, Th−¬ng m¹i ho¸ lÔ héi: s.o.s, b¸o V¨n ho¸ - §êi sèng, 23.7.97. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  7. §Æng ThÕ §¹i 47 ®Æc biÖt lµ ë ph−¬ng diÖn ®¹o ®øc vµ v¨n ho¸, thõa nhËn sù tån t¹i l©u dµi cña nã, coi ®ã lµ mét nhu cÇu cña mét bé phËn quÇn chóng. TÊt c¶ nh÷ng dÊu hiÖu Êy ph¶i ch¨ng ®· cho thÊy mét giai ®o¹n míi trong ®êi sèng t«n gi¸o tÝn ng−ìngtrong ®êi sèng cña x· héi ta. 8. Thö ®−a ra vµi thÈm ®Þnh: Sinh ho¹t t«n gi¸o khi ®· trë thµnh mét mÆt kh«ng thÓ t¸ch rêi cña sinh ho¹t céng ®ång th× t«n gi¸o ®ã sÏ cã søc sèng bÒn v÷ng. VÒ phÝa c¸c t«n gi¸o, mét c¸ch tù nhiªn, hä triÖt ®Ó lîi dông ®iÒu nµy. Hä ph¸t triÓn, cñng cè tæ chøc cña m×nh th«ng qua c¸c ph−¬ng s¸ch phi t«n gi¸o. Ch¨m lo ®êi sèng cho gi¸o d©n, tæ chøc t−¬ng tÕ, th¨m hái, lµm tõ thiÖn, tæ chøc d¹y nghÒ, líp häc t×nh th−¬ng, tæ chøc c¸c ca ®oµn, d¹y móa, d¹y h¸t cho thiÕu nhi, tæ chøc ®i du lÞch - hµnh h−¬ng v.v... ®Òu lµ nh÷ng h×nh thøc sinh ho¹t céng ®ång kh¸c nhau, qua ®ã cñng cè céng ®ång t«n gi¸o. Bµi häc rót ra vÒ ph¸i ng−êi qu¶n lý x· héi, theo chóng t«i,lµ cÇn ph¶i chó träng h¬n ®Õn viÖc tæ chøc tèt ®êi sèng céng ®ång, quan t©m ®Õn tÊt c¶ c¸c mÆt cña nã. Nãi c¸ch kh¸c, cÇn coi träng c¸c c«ng t¸c x· héi, c«ng t¸c MÆt trËn, c«ng t¸c ®oµn thÓ h¬n n÷a. Khi mµ tÊt c¶ c¸c tæ chøc kh¸c nhau cña tÊt c¶ c¸c tÇng líp tõ thiÕu niªn, thanh niªn, ®Õn ng−êi giµ, tõ n«ng d©n ®Õn phô n÷... ®Òu t×m ra c¸c ho¹t ®éng hiÖu qu¶ vµ thiÕt thùc (hiÖn nay, ë mét sè n¬i, Héi liªn hiÖp Thanh niªn vµ Héi Phô n÷ ho¹t ®éng cã kÕt qu¶ v× g¾n víi c¸c phong trµo thiÕt thùc nh− Thanh niªn lËp nghiÖp, bÇu ¬i th−¬ng lÊy bÝ cïng v.v... trong khi §oµn thanh niªn, Héi phô l·o kh«ng cã søc thu hót nhiÒu ®èi víi quÇn chóng), khi mµ c«ng t¸c y tÕ, thÓ thao, v¨n ho¸, gi¸o dôc cïng ph¸t triÓn ®i ®«i víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt th× c¸c thø t«n gi¸o míi, xa l¹ víi v¨n ho¸ d©n téc sÏ rÊt khã cã c¬ héi x©m nhËp. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ ph¸t triÓn kinh tÕ ch¼ng nh÷ng cÇn ®Æt trong tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, mµ cßn ph¶i chó träng ®Õn t¨ng c−êng cñng cè céng ®ång. Khi mµ nhu cÇu sinh ho¹t céng ®ång cña con ng−êi ®−îc c¬ quan, ®oµn thÓ, chÝnh quyÒn t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ®−îc ®¸p øng ®Çy ®ñ vµ mét c¸ch lµnh m¹nh, th× hä sÏ bít ph¶i h−íng ®Õn c¸c sinh ho¹t t«n gi¸o hay c¸c sinh ho¹t céng ®ång kh¸c do t«n gi¸o tæ chøc ra. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản