Vị thuốc hay từ rau mã đề
Cây mã đề, tên khoa học Plantago asiatica, họ mã
đề (Plantaginaceae). Tên chữ Hán là xa tiền thảo,
xa tiền thái. Hạt mã đề gọi là xa tiền tử.
Theo Đông y mã đề có vị ngọt, tính lạnh đi vào các
kinh, can, thận và bàng quang. Tác dụng chữa đái dắt,
ho lâu ngày, viêm khí quản, tả, lị, nhức mắt, đau mắt
đỏ nước mắt chảy nhiều, lợi tiểu dùng ngoài đắp làm
mụn nhọt chóng vỡ mủ, mau lên da non... Sau đây là
một số công dụng của rau mả đề:
Chữa chứng nóng gan mật và người nổi mụn: Theo
“Thực liệu kỳ phương” thì lấy một nắm mã đề tươi
rửa sạch, nấu với một miếng gan lợn to bằng bàn tay
-hai thứ thái nhỏ, cho mắm muối vừa ăn để dùng vào
buổi cơm trưa dùng liên tục 6 - 7 ngày sẽ khỏi. Có
thể lấy một ít rau mã đề tươi giã nát nhuyễn đắp vào
nơi có mụn, lấy băng dính lại. Khi dùng thức ăn này
cần kiêng các thuốc cay nóng, không uống rượu, cà
phê.
Chữa chứng phổi nóng ho dai dẳng:
Theo “Dã thái trị bách bệnh dân gian liệu pháp” có
ghi cách chữa này: Lấy khoảng 20g -50g (một nắm)
rau mã đề tươi rửa sạch cho vào siêu (đổ nước nửa
nồi sắc nhỏ lửa lấy 1 bát) sắc kỹ, chia làm 3 lần uống
hết trong ngày -cách 3 giờ uống một lần nhớ uống
nóng.
Chữa chảy máu cam: Hái một nắm lá rau mã đề
tươi, rửa sạch, giã nát, tẩm thêm ít nước, vắt lấy nước
cất uống. Người bệnh nằm yên trên giường gối cao
đầu -còn bã mã đề đắp lên trán - nếu chảy máu nhiều
cần lấy bông sạch nút mũi bên chảy - uống chừng vài
ngày như vậy sẽ khỏi.
Chữa chứng bí tiểu tiện: Dùng 12g hạt mã đề sắc
uống làm nhiều lần trong ngày - có thể sắc cùng một
ít lá mã đề uống cũng tốt.
Chữa viêm phế quản: Mỗi ngày dùng 6 - 12g hạt mã
đề hay dùng cả cây sắc uống nhiều lần trong ngày.
Chữa chốc lở ở trẻ nhỏ: Dùng một nắm rau mã đề
tươi, rửa sạch thái nhỏ - nấu với 100g -150g giò sống,
cho trẻ ăn liền trong nhiều ngày sẽ khỏi. Nếu trẻ nhỏ
ăn canh này thường xuyên phòng được chốc lở.
Chữa chứng sốt xuất huyết: Mã đề tươi 50g - củ sắn
dây 30g -nước 1 lít sắc còn lại một nửa chia 2 lần
uống vào lúc đói trong ngày - uống như vậy 3 ngày
các ngày sau mỗi ngày uống 1 lần.
Chữa tiểu tiện ra máu: Dùng rau mã đề một nắm to
rửa sạch giã nát vắt lấy nước cốt uống vào lúc đói
bụng - có thể thêm cỏ mực hai thứ bằng nhau cũng
làm như trên và uống lúc đói sẽ có hiệu quả sau vài
ngày.
Chữa chứng tiểu ra máu, cơ thể nhiệt ở người già:
Dùng hạt mã đề (một vốc) giã nát bọc vào khăn vải
sạch đổ 2 bát nước, sắc còn một bát, bỏ bã, đổ vào
nước ấy 3 vốc hột kê và nấu thành cháo ăn khi đói -
ăn nhiều mắt sáng làm người mát.
Chữa trẻ bị sởi gây tiêu chảy: Dùng hạt mã đề, sao
qua, sắc uống - nếu bí tiểu tiện thì thêm mộc thông -
có thể dùng hạt mã đề với rau dừa nước lượng như
nhau, sắc uống nếu như không có mộc thông.
Chữa chứng ngứa đau ở bộ phận sinh dục: Lấy một
nắm to hạt mã đề nấu lấy nước ngâm rửa thường
xuyên sẽ khỏi (theo Nam Dược Thần hiệu)...
Ngoài ra, canh mã đề nấu với tôm, thịt ăn rất ngon và
có tác dụng giải nhiệt, tiểu tiện dễ dàng. Chú ý, khi
ăn uống vị mã đề cần kiêng kị những chất kích thích
đưa vào cơ thể gây nóng như rượu, cà phê, gia vị…