Giáo án Sinh học lớp 12 cơ bản

Chia sẻ: Vi Tieu Bao | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:76

4
1.419
lượt xem
719
download

Giáo án Sinh học lớp 12 cơ bản

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Học sinh phát biểu được khái niệm gen , mô tả được cấu trúc chung của gen cấu trúc,Trình bày được các chức năng của a xit nucleic, đặc điểm của sự mã hoá thông tin di truyền.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo án Sinh học lớp 12 cơ bản

  1. PHẦN NĂM : DI TRUYỀN HỌC CHƯƠNG I : CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ BÀI 1 : GEN , MÃ DI TRUYỀN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI AND I. Mục tiêu - Học sinh phát biểu được khái niệm gen , mô tả được cấu trúc chung của gen cấu trúc - Trình bày được các chức năng của a xit nucleic, đặc điểm của sự mã hoá thông tin di truyền trong a xit nucleic , lí giải được vì sao mã di truyền là mã bộ ba - Trình bày được thời điểm , diễn biến , kết quả, ý nghĩa của cơ chế tự sao của AND II.Thiết bị dạy học - Hình 1.1 , bảng 1 mã di truyền SGK - Sơ đồ cơ chế tự nhân đôi của AND - Mô hình cấu trúc không gian của AND - Sơ đồ liên kết các nucleotit trong chuỗi pôlinuclêotit - Máy chiếu qua đầ nếu dùng bản trong III. Tiến trình tổ chức bài học 1 . Kiểm tra bài cũ 2. Bài mới Hoạt động của thầy và trò Nội dung Gen là gì ? cho ví dụ ? I.Gen Gv giới thiệu cho hs cấu trúc không 1. Khái niệm gian và cấu trúc hoá học của AND Gen là một đoạn của phân tử AND mang Hoạt động 1: Tìm hiểu về gen thông tin mã hoá 1 chuỗi pôlipeptit hay 1 Gv cho hs quan sát hình 1.1 phân tử A RN • Hãy mô tả cấu trúc chung của 1 2.Cấu trúc chung của gen cấu trúc gen cấu trúc * gen cấu trúc có 3 vùng : • Chức năng chủa mỗi vùng ? - Vùng điều hoà đầu gen : mang tín hiệu - gv giới thiệu cho hs biết gen có khởi động nhiều loại như gen cấu trúc , gen - Vùng mã hoá : mang thông tin mã hoá điều hoà,,… a.a - Vùng kết thúc :nằm ở cuối gen mang tín hiệu kết thúc phiên mã Hoạt đông 2 : Tìm hiểu về mã di II. Mã di truyền truyền 1. Khái niệm GV cho hs nghiên cứu mục II * Mã di truyền là trình tự các nuclêôtit • Mã di truyền là gì trong gen quy định trình tự các a.a trong • Tại sao mã di truyền là mã bộ ba phân tử prôtêin - HS nêu được : Trong AND chỉ có 4 loại nu nhưng trong pr lại có khoảng 20 loại a.a * nếu 1 nu mã hoá 1 a.a thì có 41 =4 tổ 1
  2. hợp chưa đủ để mã hoá cho 20 a.a *nếu 2 nu mã hoá 1 a.a thì có 42= 16 tổ hợp *Nếu 3 nu mã hoá 1 a.a thì có 43= 64 tổ hợp thừa đủ để mã hoá cho 20 a.a 2. Đặc điểm : - Mã di tuyền có những đặc điểm gì ? - Mã di truyền là mã bộ ba : nghĩa là cứ 3 nu đứng kế tiếp nhau mã hoá cho 1 a.a hoặc làm nhiệm vụ kết thúc chuỗi pôlipeptit - Mã di truyền được đọc theo 1 chiều 5’ 3’ - Mã di truyền được đọc liên tục theo từng cụm 3 nu, các bộ ba không gối lên nhau -Mã di truyền là đặc hiệu , không 1 bộ ba nào mã hoá đồng thời 2 hoặc 1 số a.a khác nhau - Mã di truyền có tính thoái hoá : mỗi a.a được mã hoá bởi 1 số bộ ba khác nhau - Mã di truyền có tính phổ biến : các loài Hoạt động 3 :Tìm hiểu về quá trình sinh vật đều được mã hoá theo 1 nguyên nhân đôi của ADN tắc chung ( từ các mã giống nhau ) Gv cho hs nghiên cứu mục III kết hợp III. Qúa trình nhân đôi của ADN qua sát hình 1.2 * Thời điểm : trong nhân tế bào , tại các • Qúa trình nhân đôi ADN xảy ra NST, ở kì trung gian giữa 2 lần phân bào chủ yếu ở những thành phần nào *Nguyên tắc: nhân đôi theo nguyên tắc trong tế bào ? bổ sung và bán bảo toàn • ADN được nhân đôi theo nguyên * Diễn biến : + Dưới tác đông của E tắc nào ? giải thích? ADN-polime raza và 1 số E khác, ADN • Có những thành phần nào tham duỗi xoắn ,2 mạch đơn tách từ đầu đến gia vào quá trình tổng hợp cuối ADN ? + Cả 2 mạch đều làm mạch gốc • Các giai đoạn chính tự sao ADN + Mỗi nu trong mạch gốc liên kết với 1 là gì ? nu tự do theo nguyên tắc bổ sung : • Các nu tự do môi trường liên kết A gốc = T môi trường với các mạch gốc phải theo T gốc = A môi trường nguyên tắc nào ? G gốc = X môi trường X gôc = G môi trưòng • Mạch nào được tổng hợp liên * Kết quả : 1 pt ADN mẹ 1lần tự sao tục? mạch nào tổng hợp từng → 2 ADN con đoạn ? vì sao ? *Ý nghĩa : - Là cơ sở cho NST tự nhân • kết quả tự nhân đôi của ADN đôi , giúp bộ NST của loài giữ tính đặc như thế nào trưng và ổn định 2
  3. IV. Củng cố : • nêu những điểm giống nhau và khác nhau giữa sự tự nhân đôi của ADN ở sinh vật nhân sơ và ở sinh vật nhân thực V. Bài tập về nhà : chuẩn bị câu hỏi và bài tập trang 10 SGK , đọc trước bài 2 tìm hiểu cấu trúc không gian và cấu trúc hoá học, hức năng của ADN ngày soạn : Tiết BÀI 2 : PHIÊN MÃ VÀ DỊCH MÃ I. Mục tiêu - Trình bày được thời điểm ,diễn biến, kết quả , ý nghĩa của cơ chế phiên mã -Biết được cấu trúc ,chức năng của các loại ARN - Hiểu được cấu trúc đa phân và chức năng của prôtein - Nêu được các thành phần tham gia vào quá trình sinh tổng hợp prôtein, trình tự diễn biến của quá trình sinh tổng hợp pr - Rèn luyện kỹ năng so sánh ,khái quát hoá, tư duy hoá học thông qua thành lập các công thức chung - Phát triển năng lực suy luận của học sinh qua việc xác định các bộ ba mã sao va số a.a trong pt prôtein do nó quy định từ chiếu của mã gốc suy ra chiều mã sao và chiều dịch mã II. Thiết bị dạy học - Sơ đồ cấu trúc phân tử tARN - Sơ đồ khái quát quá trình dịch mã - Sơ đồ cơ chế dịch mã - Sơ đồ hoạt động của pôliribôxôm trong quá trình dịch mã III. Tiến trình tổ chức bài học 1. Kiểm tra bài cũ - Mã di truyền là gì ? vì sao mã di truyền là mã bộ ba / - Nguyên tắc bổ sung và bán bảo toàn thể hiện như thế nào trong cơ chế tự sao của ADN? 2. Bài mới : Hoạt động của thầy và trò Nôi dung 3
  4. * Hoạt động 1: Tìm hiểu về phiên I. Phiên mã mã 1. Cấu trúc và chức năng của các - Gv đặt vấn đề : ARN có những loại loại ARN nào ? chức năng của nó ?. yêu cầu học nội dung PHT sinh đọc sgk và hoàn thành phiếu học tập sau mARN tARN rARN cấu tr úc chức n ăng * Hoạt động 2 :Tìm hiểu cơ chế 2.Cơ chế phiên mã phiên mã * Thời điểm : xảy ra trước khi tế bào - Gv cho hs quan sát hinh 2.2 và đọc tổng hợp prôtêin mục I.2 * Diễn biến: dưới tác dụng của enzim ? Hãy cho biết có những thành phần ARN-pol, 1 đoạn pt ADN duỗi xoắn và nào tham gia vào quá trình phiên mã 2 mạch đơn tách nhau ra ? ARN được tạo ra dựa trên khuônmẫu + Chỉ có 1 mạch làm mạch gốc nào + Mỗi nu trong mỗi mạch gốc kết hợp ? Enzim nào tham gia vào quá trình với 1 Ri nu tự do theo NTBS phiên mã Agốc - Umôi trường ? Chiều của mạch khuôn tổng hợp Tgốc - Amôi trường mARN ? Ggốc – Xmôi trường ? Các ri Nu trong môi trường liên kết Xgốc – Gmôi trường với mạch gốc theo nguyên tắc nào → chuỗi poli ribonucleotit có cấu trúc ? Kết quả của quá trình phiên mã là gì bậc 1. nếu là tARN , rARN thì tiếp tục ? Hiện tượng xảy ra khi kết thúc quá hình thành cấu trúc ko gian bậc cao hơn trình phiên mã + sau khi hình thành ARN chuyển qua HS nêu được : màng nhân tới tế bào chất, ADN xoắn * Đa số các ARN đều được tổng hợp lại như cũ trên khuôn ADN, dưới tác dụng của * Kết quả : một đoạn pt ADN→ 1 Pt enzim ARN- polime raza một đoạn của ARN phân tử ADN tương ứng với 1 hay 1 số * Ý nghĩa : hình thanh ARN trực tiếp gen được tháo xoắn, 2 mạch đơn tách tham gia vào qt sinh tổng hợp prôtêin nhau ra và mỗi nu trên mạch mã gốc quy định tính trạng kết hợp với 1 ribônu của mt nội bào theo NTBS , khi E chuyển tới cuôi gen gặp tín hiệu kết thúc thì dừng phiên mã, pt m ARN dc giải phóng * Hoạt động 3 : II. Dịch mã - gv nêu vấn đề : pt prôtêin được hình 1. Hoạt hoá a.a 4
  5. thành như thế nào ? - Dưới tác động của 1 số E các a.a tự - yêu cầu hs quan sát hình 2.3 và n/c do trong mt nội bào dc hoạt hoá nhờ mục II gắn với hợp chất ATP *? Qt tổng hợp có những tp nào tham - Nhờ tác dụng của E đặc hiệu, a.a dc gia hoạt hoá liên kết với tARN tương ?a.a được hoạt hoá nhờ gắn với chất ứng→ phức hợp a.a—tARN nào 2. Tổng hợp chuỗi pôlipeptit ? a.a hoạt hoá kết hợp với tARN nhằm - m A RN tiếp xúc với ri ở vị trí mã mục đích gì đầu ( AUG), tARN mang a.a mở ? mARN từ nhân tế bào chất kết hợp đầu(Met)→ Ri, đối mã của nó khớp với ri ở vị trí nào với mã của a.a mở đầu/mARN theo ? tARN mang a.a thứ mấy tiến vào vị NTBS trí đầu tiên của ri? vị trí kế tiếp là của t - a.a 1- tARN→ tới vị trí bên cạnh, đối ARN mang a.a thứ mấy ? liên kết nào mã của nó khớp với mã của a.a dc hình thành 1/mARN theo NTBS, liên kết peptit dc ? Ri có hoạt động nào tiếp theo? kết hình thành giữa a.a mở đầu và a.a 1 quả cuả hoạt động đó - Ri dịch chuyển 1 bộ ba/m ? Sự chuyển vị của ri đến khi nào thì ARNlàmcho tARN ban đầu rời khỏi ri, kết thúc a.a2-tARN →Ri, đối mã của nó khớp ? Sau khi dc tổng hợp có những hiện với mã của a.a2/mARN theo NTBS, liên tượng gì xảy ra ở chuỗi polipeptit kết peptit dc hình thàn giữa a.a1 và a.a2 ? 1 Ri trượt hết chiều dài mARN tổng - Sự chuyển vị lại xảy ra đến khi Ri hợp dc bao nhiêu pt prôtêin tiếp xúc với mã kết thúc/mARN thì * sau khi hs mô tả cơ chế giải mã ở 1 tARN cuối cùng rời khỏi ri→ chuỗi Ri gv thông báo về trường hợp 1 polipeptit dc giải phóng pôlĩôm. Nêu câu hỏi - Nhờ tác dụng của E đặc hiệu, a.a mở ?? nếu có 10 ri trượt hết chiều dài đầu tách khỏi chuỗi poli, tiếp tục hình mARN thì có bao nhiêu pt prôtêin dc thành cấu trúc bậc cao hơn→ pt prôtêin hình thành ? chúng thuộc bao nhiêu hoàn chỉnh loại? *Lưu ý : mARN dc sử dụng để tổng hợp vài chục chuỗi poli cùng loại rồi tự huỷ, còn riboxôm đc sủ dụng nhiều lầ n IV. Củng cố - các cơ chế di truyền ở cấp độ pt : tự sao , sao mã va giải mã - sự kết hợp 3 cơ chế trên trong qt sinh tổng hợp pr đảm bảo cho cơ thể tổng hợp thường xuyên các pr đặc thù, biểu hiện thành tính trạng di truyền từ bố mẹ cho con gái - công thức : Ngày soạn: BÀI 3: ĐIỀU HOÀ HOẠT ĐỘNG CỦA GEN 5
  6. I. Mục tiêu - Học sinh hiểu dc thế nào là điều hoà hoạt động của gen -hiểu dc khái niệm ôperon và trình bày dc cấu trúc của ôperon - giải thích dc cơ chế điều hoà hoạt động của ôperon Lac II. Thiết bị dạy học - hình 3.1, 3.2a, 3.2b III. Tiến trình tổ chức bài học 1. Kiểm tra bài cũ - t rình bày diễn biến và kết quả của quá trình phiên mã 2. Bài mới : Hoạt động của thầy và trò nội dung * hoạt động 1: I.Khái quát về điều hoà hoạt động của Gv đặt vấn đề : Điều hoà hoạt gen động của gen chính là điều hoà - Điều hoà hoạt động của gen chính là lượng sản phẩm của gen dc tạo ra. điều hoà lượng sản phẩm của gen dc tạo ? Điều hoà hoạt động của gen có ý ra trong tế bào nhằm đamt bảo cho hoạt nghĩa như thế nào đối với cơ thể động sống của tế bào phù hợp với điều sinh vật ? kiện môi trường cũng như sự phát triển * hoạt động 2 : tìm hiểu điều hoà bình thường của cơ thể hoạt động của gen ở sinh vật II. Điều hoà hoạt động của gen ở sinh nhân sơ vật nhân sở GV yêu cầu học sinh nghiên cứư 1. m hình cấu trúc ope ron Lac ô mục II.1 và quan sát hình 3.1 - các gen có cấu trúc liên quan về chức năng thường dc phân bố liền nhau thành ? ôpe ron là gì từng cụm và có chung 1 cơ chế điều hoà ? dựa vào hình 3.1 hãy mô tả cấu gọi chung la ôpe ron trúc của ôpe ron Lac - cấu trúc của 1 ôpe ron gồm : + Z,Y,A : các gen cấu trúc + O( ope rato) : vùng vận hành + P( prômte r) : vùng khởi động +R: gen điều hoà 2.sự điều hoà hoạt động của ôperon lac * hoạt động 3 :gv yêu cầu học * khi môi trường không có lac tô zơ: gen sinh nghiên cứư mục II.2 và quan điều hoa R tổng hợp prôtêin ức chế , sát hình 3.2a và 3.2b prôtêin ức chế gắn vào gen vận hành O ? quan sát hình 3.2a mô tả hoạt làm ức chế phiên mã của gen cấu trúc ( các động của các gen trong ôpe ron lac gen cấu trúc không biểu hiên) khi môi trường không có lactôzơ * khi môi trường có lactôzơ: gen điều hoà ? khi môi trường không có chất R tổng hợp prôtêin ưc chế,lactôzơ như là cảm ứng lactôzơ thì gen điều hoà chất cảm ứng gắn vào và làm thay đổi cấu ( R) tác đọng như thế nàp để ức hình prôtêin ức chế , prôtêin ức chế bị bất 6
  7. chế các gen cấu trúc không phiên hoạt không găn dc vào gen vận hành O nên mã gen được tự do vận hành hoạt động của ? quan sát hình 3.2b mô tả hoạt các gen cấu trúc A,B,C giúp chúng phiên động của các gen trong ôpe ron Lac mã và dịch mã ( biểu hiện) khi môi trường có lactôzơ? ? t ại sao khi môi trường có chất cảm ứng lactôzơ thì các gen cấu trúc hoạt đông phiên mã IV.Củng cố -* giải thích cơ chế điều hoà hoạt động của ôpe ron lac V. Bài tập về nhà chuẩn bị các câu hỏi sách giáo khoa ngày soạn : BÀI 4 : ĐỘT BIẾN GEN I. Mục tiêu - hs hiêu được khái niệm ,nguyên nhân, cơ chế phát sinh và cơ ché biểu hiện của đột biến, thể đột biến va phân biệt được các dạng đột biến gen - phân biệt rõ tác nhân gây đột biến và cách thức tác động - cơ chế biểu hiện của đột biến gen - hậu quả của đột biến gen - r èn luyện kỹ năng phân tích ,so sánh,khái quát hoá thông qua cơ chế biểu hiện đột biến r ền luyện kỹ năng so sánh ,kỹ năng ứng dụng ,tháy được hậu quả của đột biến đối với con người và sinh vật II.Thiết bị dạy học - t ranh ảnh, tài liệu sưu tầm về biến dị, đặc biệt là đột biến gen ở động vật ,thực vật và con người - sơ đồ cơ chế biểu hiện đột biến gen - hình 4.1,4.2 sách giáo khoa III. Tiến trình tổ chức dạy học 1. kiểm tra bài cũ : - t hế nào là điều hoà hoạt động của gen ? giải thích cơ chế điều hoà hoạt động của ôperon Lac 2. bài mới : hoạt động của thầy và trò nội dung * hoạt động 1: t ìm hiểu về đột I. Đột biên gen 7
  8. biến gen 1. khái niệm Gv yêu cầu hs đọc mục I.1 tìm hiểu - l à những biến đổi nhỏ trong cấu của những dấu hiệu mô tả khái niệm gen liên quan đến 1 (đột biến điểm ) đột biến gen hoặc một số cặp nu Hs quan sát tranh ảnh và đưa ra - Đa số đột biến gen là có hại,một số có nhận xét lợi hoặc trung tính ? Đột biến gen xảy ra oqr cấp độ pt - t ác nhân gây đột biến gen: có liên quan đến dự thay đổi của +t ia tử ngoại yếu tố nào?→ khái niệm +t ia phóng xạ ? nguyên nhân nào gây nên đôt biến +chất hoá học gen + sốc nhiệt Hs trình bày dc các tác nhân gây đột + r ối loạn qt sinh lí sinh hoá trong cơ biến thể ? vậy nguyên nhân nào làm tăng các tác nhân đột biến có trong mt? ( - hàm lượng khí thải tăng cao đặc biệt la CO2 làm trái đất nóng lên gây hiệu ứng nhà kính - m chắn tia tử ngoại dò rỉ do khí àn thải nhà máy, phân bón hoá học, cháy rừng…. - khai thác và sử dụng ko hợp lí nguồn tài nguyên thiên nhiên ? cách hạn chế ( hạn chế sử dụng các nguyên liệu hoá chất gây ô nhiễm mt, trồng nhiều cây xanh, xử lí chất thải nhà máy, khai thác tài nguyên hợp lí ) ***? đột biến gen có luôn dc biểu hiện ra kiểu hình Gv lấy vd cho hs hiểu: người bị bạch tạng do gen lặn (a) quy định Aa, AA : bình thường -aa :biểu hiện bạch tạng→ thể đột biến hoặc chỉ khi mt thuận lợi nó mới biểu hiện: ruồi có gen kháng D DT chỉ trong mt có D DT mới biểu hiện * t hể đột biến: là những cá thể mang ? vậy thể đột biến là gì đột biến đã biểu hiện ra kiểu hình của cơ thể ** hoạt động 2: tìm hiểu các 2.các dạng đột biến gen ( chỉ đề cập dạng đột biến gen đến đột biến điểm) Cho hs quan sát tranh về các dạng 8
  9. đb gen : yêu cầu hs hoàn thanh PHT - t hay thê một cặp nu • - t hêm hoặc mất một cặp nu dạng ĐB Khái hậu quả niệm Thay thê 1 cặp nu Thêm hoặc mất 1 cặp nu gv: Tại sao cùng la đb thay thế cặo nu mà có trường hợp ảnh hưởng đến cấu trúc cua prôtêin ,có trường hợp ko,yếu tố quyết định là gì ? • ( yếu tố quyết định là bộ ba mã hoá a.a có bị thay đổi ko, sau đb bộ ba có quy định a.a mới ko * nêu bộ ba mở đầu ( AUG) hoặc bộ ba kết thúc(UGA) bị mất 1 cặp II. Cơ chế phát sinh đột biến gen nu → ko tổng hợp prôtêin hoặc kéo 1. sự kêt cặp không đúng trong nhân dài sự tổng hợp đôi ADN * hoạt động 3: tìm hiểu cơ chế * Cơ chế : bazơ niơ thuộc dạng hiếm ,có phát sinh đột biến gen những vị trí liên kết hidro bị thay đổi Gv cho hs đọc mục II.1 giải thích khiến chúng kết cặp không đúng khi tái các trạng thái tồn tại của bazơnitơ: bản dạng thường và dạng hiếm 2. t ác động của các nhân tố đột biến - hs quan sát hinh4.1 sgk - t ác nhân vật lí ( tia tử ngoại) ? hình này thể hiện điều gì ? cơ chế - t ác nhân hoá học( 5BU) : thay thế cặp của qt đó A-T bằng G-X * gv : Đột biến phát sinh sau mấy - Tác nhân sinh học( 1 số virut) : đột lần ADN tái bản ? yêu cầu hs điền biến gen tiếp vào phần nhánh dòng kẻ còn để trống trong hình, đó là cặp nu III. Hậu quả và ý nghĩa của đột biến nào? gen - hs đọc muc II.2 nêu các nhân tố 1. hậu quả của đôt biến gen gây đb và kiểi đb do chúng gây ra - Đột biến gen làm biến đổi cấu trúc * hoạt động 4: tìm hiểu về hậu mARN biến đổi cấu trúc prôtêin thay đổi quả chung và ý nghĩa của đột đột ngột về 1 hay 1 số tính trạng -Đa số có hại ,giảm sức sống ,gen đột 9
  10. biến gen biến làm rối loạn qt sinh tổng hợp Hs đọc mục III.1 prôtêin ? l oại đột biến nào có ý nghĩa - m t số có lợi hoặc trung tính ộ trong tiến hóa 2. vai trò và ý nghĩa của đột biến gen ? đột biến gen có vai trò như thế a. Đối với tiến hoá nào -Làm xuất hiện alen mới ? t ại sao nói đột biến gen là -Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá và nguồn nguyên liệu quan trọng cho chọn giống tiến hoá và chọn giống trong khi đa b. Đối với thực tiễn số đb gen có hại, tần số đb gen rất thấp ( do 1 số đb trung tính hoặc có lợi và so với đb NST thì phổ biến hơn và ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức sống ) IV. Củng cố - phân biệt đột biến và thể đột biến - Đột biến gen là gif ? dc phát sinh như thế nào - m i quan hệ giữa ADN – A RN- Pr tính trạng hậu quả của đọt biến gen ố V. Bài tập về nhà - sưu tầm tài liệu về đột biến ở sinh vật - Đọc trước bài 5 - Đọc mục em có biết trang 23 sách giáo khoa *bổ sung: minh hoạ cho những hậu quả của các dang đột biến gen bằng sơ đồ Mạch gốc : - XGA – GAA –TTT –XGA - m A RN -GXU –XUU –AAA –GXU- a.a -ala –leu –lys –ala- thay A=X Mạch gốc : -XGA –GXA –TTT –XGA -GXU –XGU –AAA –GXU a.a -ala –arg –lys –ala Ngày soạn: BÀI 5 : NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST I.Mục tiêu - m tả được hình thái cấu trúc và chức năng của NST ô - nêu được các đặc điểm bộ NST đặc trưng của mỗi loài 10
  11. - t rình bày khái niệm và nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST, mô tả được các loại đột biến cấu trúc NST và hậu quả , ý nghĩa của dạng đột biến này trong tiến hoá - r èn luyện kỹ năng phân tích ,khái quát thông qua phân tích nguyên nhân, ý nghĩa của đột biến cấu trúc NST II. Thiết bị dạy học - bảng số lượng NST ( 2n) của 1 số loài sinh vật - sơ đồ biến đổi hình thái của NST qua các kì của quá trình nguyên phân - sơ đồ cấu trúc NST - Sơ đồ sự sắp xếp cua ADN trong NST của sinh vật nhân chuẩn III. Tiến trình tổ chức bài học 1. kiểm tra bài cũ - Đột biến gen là gì? đột biến gen được phát sinh như thế nào? hậu quả của đột biến gen bài mới hoạt động của thầy và trò nội dung Gv thông báo : ở sinh vật có nhân chính thức,VCDT ở cấp độ tế bào là NST *Hoạt động 1: t ìm hiểu hình thái ,cấu trúc NST I. Nhiễm sắc thể ? VCDT ở vi rut và sv nhân sơ là gì ? 1. hình thái và cấu trúc hiển vi của ( ở vr là ADN kép hoặc down hoặc NST ARN. Ở sv nhân sở là ADN mạch kếp dạng vòng. Gv thông báo: chúng ta tìm hiểu về vcdt ở sv nhân thực đó là NST * HS đọc mục I.3.a tìm hiểu về vật chất cấu tạo nên NST, tính đặc trưng của bộ NST mỗi loài, trạng thái tồn tại của các NST trong tế bào xôma * gv yêu cầu hs nhớ lại kiến thức cũ về phân bào? Hình thái NST qua các kì phân bào và đưa ra nhận xét ( yêu cầu nêu dc :hình dạng đặc trưng cho từng loài và nhin rõ nhất ở kì giữa của np) bộ NST ở các loài khác nhau có khác nhau ko? ** quan sát hình 5.1 sgk hãy mô tả cấu trúc hiển vi của NST ?? ? t âm động có chức năng gì ( gv bổ sung thêm kiến thức sgk) * hoạt động 2: t ìm hiểu về cấu trúc 2. Cấu trúc siêu hiển vi 11
  12. siêu hiển vi của NST Thành phần : ADN và prôtêin hi ston - GV cho hs quan sát tranh hình 5.2 sgk * các mức cấu trúc: * hình vẽ thể hiện điều gi?( mức độ + sợi cơ bản( mức xoắn 1) xoắn) + sợi chất nhiễm sắc( mức xoắn 2) Gv đặt vấn đề: trong nhân mỗi tế bào + crômatit ( mức xoăn 3) đơn bội chứa 1m ADN, bằng cách nào * m i NST có 3 bộ phận chủ yếu ỗ lượng ADN khổng lồ này có thể xếp + t âm động: gọn trong nhân +đầu mút Hs:ADN được xếp vào 23 NST và +t rình tự khởi đầu nhân đôi ADN được gói gọn theo các mức độ xoắn cuộn khác nhau làm chiều dài co ngắn lại hàng nghìn lần ? NST được cấu tạo từ những thành phần nào? ?t rật tự sắp xếp của pt ADN và các khối cầu prôtêin ? cấu tạo của 1 nuclêoxôm ? chuỗi poli nuclêôxôm ? đường kính của sợi cơ bản ,sợi nhiễm sắc ??dựa vào cấu trúc hãy nêu chức năng của NST: ? 3. chức năng của NST -l ưu giữ ,bảo quản vf truyền đạt -l ưu giữ , bảo quản và truyền đạt TTDT ( lưu giữ nhờ mang gen, bảo thông tin di truyền quản vì ADN liên kết với histon và các mức độ xoắn khác nhau. truyền đạt vì có khả năng tự nhân đôi, phân li ,tổ hợp ) *hoạt đông 3 : t ìm hiểu đột biến cấu trúc NST II. Đột biến cấu trúc NST * GV yêu cầu hs đọc thông tin sgk nêu 1. Khái niệm khái niệm đột biến cấu trúc nst Là những biến đổi trong cấu trúc của ? có thể phát hiện đột biến cấu trúc NST, có thể làm thay đổi hình dạng và NST bằng cách nào cấu trúc NST Pp tế bào vì NST là vcdt ở cấp độ tế bào) • gv phát PHT cho hs yêu cầu hoàn thành pht 2. các dạng đột biến cấu trúc NST • t ừ sơ đồ ABCDE. FGHIK và hậu quả của chúng ? Đoạn bị mất có thể là E. FG dc * nguyên nhân: ko? tại sao đb dạng này thường gây - t ác nhân vật lí, hoá học , sinh học chết ( do mất cân bằng hệ gen) 12
  13. *t ại sao dang đột biến đảo đoạn ít hoặc ko ảnh hưởng đến sức sống ( ko tăng,ko giảm VCDT ,chỉ làm tăng sự sai khác giữa các NST) *t ại sao dạng đb chuyển đoạn thường gây hậu quả nghiêm trọng? ( do sự chuyển đoạn có thay đổi lớn trong cấu trúc,khiến cho các NST trong cặp mất trạng thái tương đồng → khó khăn trong phát sinh giao tử ) Đáp án phiếu học tập dạng Khái niệm hậu quả Ví dụ đột biến 1. m t ấ sự rơi rụng từng đoạn thường gây chết, mất mất đoạn NST 22 đoạn NST,làm giảm số lưọng đoạn nhỏ không ảnh ở người gây ung gen trên đó hưởng thư máu 2. l ặp 1 đoạn NST bị lặp lại 1 Làm tăng hoặc giảm lặp đoạn ở ruồi đoạn lần hay nhiều lần làm cường độ biểu hiện giấm gây hiện tăng số lưọng gen trên của tính trạng tượng mắt lồi , đó mắt dẹt 3. đảo 1 đoạn NST bị đứt ra Có thể ảnh hưởng ở ruồi giấm thấy đoạn rồi quay ngược 1800 hoặc không ảnh có 12 dạng đảo làm thay đổi trình tự gen hưởng đến sức sống đoạn liên quan trên đó đến khả năng thích ứng nhiệt độ khác nhau của môi trường 4. Là sự trao đổi đoạn - chuyển đoạn lớn chuyển giữa các NST không thường gây chết hoặc đoạn tương đồng ( sự chuyển mất khả năng sinh đổi gen giữa các nhóm sản. đôi khi có sự hợp liên kết ) nhất các NST làm giảm số lượng NST của loài, là cơ chế quan trọng hình thành loài mới - chuyển đoạn nhỏ ko ảnh hưởng gì IV.Củng cố - cấu trúc phù hợp với chức năng của NST 13
  14. - 1 NST bị đứt thành nhiều đoạn sau đó nối lại nhưng ko giống cấu trúc cũ, đó có thể là dạng đột biến nào Bài tâp. Trong 1 quần thể ruồi giấm người ta phát hiện NST số III có các gen phân bố theo những trình tự khác nhau như sau 1. ABCGFEDHI 2. ABCGFIHDE 3. ABHIFGCDE Cho biết đây la những đột biên đảo đoạn NST. Hãy gạch dưới những đoạn bị đảo và thử xác định mối liên hệ trong qt phát sinh các dạng bị đảo đó Ngày soạn : BÀI 6 : ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ I.Mục tiêu - học sinh hiểu được các dạng đột biến số lượng NST , hậu quả của đột biến đối với con người và sinh vật, thấy được ứng dụng của đột biến trong đời sống sản xuất - hiểu đựơc khái niệm,cơ chế phát sinh, tính chất biểu hiện của từng dạng đột biến số lượng NST - phân biệt chính xác các dạng đột biến số lượng NST - phân tích để rút ra nguyên nhân ,hậu qủa, ý nghĩa của đột biến số lượng NST II. Thiết bị dạy học - hình 6.1,6.2,6.3,6.4 sách giáo khoa - hình ảnh về các dạng biểu hiện của đột biến số lưọng NST III. Tiến trình tổ chức dạy học 1. kiểm tra bài cũ - Đột biến cấu trúc NST là gì? có những dạng nào, nêu ý nghĩa 2. bài mới hoạt động của thầy và trò nội dung Gv yêu cầu hs đọc sgk Là sự thay đổi về số lượng NST trong tế ? đột biến số lượng NST là gì , có bào : lệch bội, tự đa bội , dị đa bội mấy loại? * hoạt động 1: t ìm hiểu đột biến I. Đột biến lệch bội lệch bội - gv cho hs quan sát hình 6.1 sgk ? trong tế bào sinh dưỡng bộ NST tồn tại như thế nào ( t hành từng cặp tương đồng) Gv nêu ví dụ: NST của ruồi giấm 2n=8 nhưng có khi kại gặp 2n=7, 2n=9, 2n=6 đột biến lệch bội 14
  15. ? vậy thế nào là đột biến lệch bội ( Là đột biến làm biến đổi số lượng NST dị bội) chỉ xảy ra ở 1 hay 1 số cặo NST tương ? nếu trong tế bào sinh dưỡng có 1 đồng cặp NST bị thiếu 1 chiếc, bộ NST sẽ là bao nhiêu ( 2n-1) • gồm : + thể không nhiễm ? quan sát hình vẽ sgk cho niết đó là + thể một nhiễm dạng đột biến lệch bội nào,? phân + thể một nhiễm kép biệt các thể đột biến trong hình đó + thể ba nhiễm + thể bốn nhiễm + thể bốn nhiễm kép * hoạt động 2: t ìm hiểu cơ chế 2. cơ chế phát sinh phát sinh đột biến lệch bội * t rong giảm phân: m t hay vài cặp ST ộ Gv ? nguyên nhân làm ảnh hưởng nào đó không phân li tạo giao tử thừa đến quá trình phân li của NST ( do hoặc thiếu một vài NST . các giao tử này rối loạn phân bào ) kết hợp với giao tử bình thường sẽ tạo ? t rong giảm phân NST được phân các thể lệch bội li ở kì nào? vậy nếu sự không phân li xảy ra ở kì sau 1 hoặc kì sau 2 cho kết quả * t rong nguyên phân ( tế bào sinh đột biến có giống nhau ko? dưỡng ) : m t phần cơ thể mang đột biến ộ ( gv giải thích thêm về thể khảm) lệch bội và hình thành thể khảm ? hãy viết sơ đồ đột biến lệch bội xảy ra với cặp NST giới tính ( gv cung cấp thêm về biểu hiện kiểu hình ở nguời ở thể lệch bội với cặp NST giới tính ? t heo em đột biến lệch bội gây 3. Hậu quả hậu quả gì m t cân bằng toàn bộ hệ gen ,thường ấ Có ý nghĩa gì? giảm sức sống ,giảm khả năng sinh sản Gv : t hực tế có nhiều dạng lệch hoặc chết bội không hoặc ít ảnh hưởng đế 4. ý nghĩa sức sống của sv những loại này có Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá ý nghĩa gì trong tiến hoá và chọn -sử dụng lệch bội để đưa các NST theo giống? ý muốn vào 1 giống cây trồng nào đó ?có thể sử dụng loại đột biến lệch bội nào để đưa NST theo ý muốn vào cây lai ? tại sao ? ( thể không) II. Đột biến đa bội * hoạt động 3: tìm hiểu đột biến 1. t ự đa bội đa bội a. khái niệm - hs đọc mục II.1.a đưa ra khái l à sự tăng số NST đơn bội của cùng 1 niệm thể tự đa bội loài lên một số nguyên lần 15
  16. Gv hướng dẫn hs quan sát hình 6.2 - Đa bội chẵn : 4n ,6n, 8n *? hình vẽ thể hiện gì - Đa bội lẻ:3n ,5n, 7n ? t hể tam bội dc hình thành như thế b. cơ chế phát sinh nào - t hể tam bội: sự kết hợp của giao tử ? t hể tứ bội dc hình thành như thế nvà giao tử 2n trong thụ tinh nào - t hể tứ bội: sự kết hợp giữa 2 giao tư ? các giao tử nvà 2n dc hình thành 2n hoặc cả bộ NST không phân li trong như thế nào, nhờ qt nào lần nguyên phân đầu tiên cuat hợp tử ? ngoài cơ chế trên thể tứ bộ còn có thể hình thành nhờ cơ chế nào nữa **? sự khác nhau giữa thể tự đa bội và thể lệch bội ( l ệch bội xảy ra với 1 hoặc 1 vài cặp NST , tự đa bội xảy ra với cả bộ NST ) Gv hướng dẫn hs quan sát hình 6.3 2. dị đa bội ? phép lai trong hình gọi tên là gì a. khái niệm ?cơ thể lai xa có đặc điểm gi là hiện tượng làm gia tăng số bộ NST ? bộ NST của cơ thể lai xa trước và đơn bội của 2 loài khác nhau trong một sau khi trở thành thể tứ bội tế bào ? phân biệt hiện tượng tự đa bội và b. cơ chế dị đa bội phát sinh ở con lai khác loài ( lai xa) ? t hế nào là song dị bội - cơ thể lai xa bất thụ ? t rạng thái tồn tại của NST ở thể - ở 1 số loài thực vật các cơ thể lai tự đa bội và dị đa bội bất thụ tạo dc các giao tử lưõng bội do sự không phân li của NST không tương đồng, giao tử này có thể kết hợp với nhau tạo ra thể tứ bội hữu thụ **gv giải thích : t ại sao cơ thể đa bội có những đặc điêmt trên 3 . hậu quả và vai trò của đa bội thể ( hàm lượng ADN tăng gấp bội,qt - t ế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát sinh tổng hợp các chất xảy ra mạnh triển khoẻ, chống chịu tốt mẽ, trạng thái tồn tại của NST - các thể tự đa bội lẻ không sinh giao tử không tương đồng, gặp khó khăn bình thường trong phát sinh giao tử. - khá phổ biến ở thực vật, ít gặp ở động Cơ chế xác định giới tính ở động vật vật bị rối loạn ảnh hưởng đến qt sinh sản ) IV. Củng cố 16
  17. - đột biến xảy ra ở NST gồm những dạng chính nào ? phân biệt các dạng này về lượng vật chất di truyền và cơ chế hình thành - m t loài có 2n=20 NST sẽ có bao nhiêu NST ở: ộ a. thể một nhiễm b. thể ba nhiễm c. thể bốn nhiễm d. thê không nhiễm e. thể tứ bội f. thể tam bội g. thể tam nhiễm kép h. thể một nhiễm kép V. Hướng dẫn về nhà chuẩn bị thực hành: châu chấu đực 2 con. 1 nhóm 6 em ngày soạn: BÀI 7 : THỰC HÀNH QUAN SÁT CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ TRÊN TIÊU BẢN CỐ ĐỊNH VÀ LÀM TIÊU BẢN TẠM THỜI I. Mục tiêu - học sinh quan sát được hình thái và đếm số lượng NST của người bình thường và các dạng đột biến số lượng NST trên tiêu bản cố định - vẽ hình thái và thống kê số lượng NST đã quan sát trong các trường hợp -có thể là được tiêu bản tạm thời đẻ xác định hình thái và đếm số lượng NST ở châu chấu đực - r èn luyện kỹ năng làm thực hành, ý thức làm việc khoa học, cẩn thận chính xác II. Chuẩn bị cho mỗi nhóm 6 em - kính hiển vi quang học - hộp tiêu bản cố định bộ NST tế bào của người - châu chấu đực, nước cất,ooxein, axetic 4-5/100 ,lam. la men, kim phân tích, kéo III.Tiến trình bài dạy 1 t ổ chức chia nhóm hs cử nhóm trưởng, kiểm tra sự chuẩn bị của hs, trong 1 nhóm cử mỗi thành viên thực hiện 1 nhiệm vụ: chọn tiêu bản quan sát, lên kính và qua sát, đém số lượng NST , phân biệt các dang đột biến với dạng bình thường, chọn mẫu mổ, làm tiêu bản tạm thời 2. kiểm tra sự chuẩn bị 3. nội dung và cách tiến hành hoạt động của thầy và trò nội dung 17
  18. *hoạt động 1 1. nội dung 1 Gv nêu mục đích yêu cầu của nội Quan sát các dang đột biến NST trên tiêu dung thí nghiệm : hs phải quan sát bản cố định thấy , đếm số lượng, vẽ dc hình a) gv hướng dẫn thái NST trên các tiêu bản có sẵn - đặt tiêu bản trên kính hiển vi nhìn từ * gv hướng dẫn các bước tiến hành ngoài để điều chỉnh cho vùng mẫu vật trên và thao tác mẫu tiêu bản vào giữa vùng sáng - chú ý : điều chỉnh để nhìn dc các - quan sat toàn bộ tiêu bản từ đàu này tế bào mà NST nhìn rõ nhất đến đầu kia dưới vật kính để sơ bộ xác Hs thực hành theo hướng dẫn từng định vị trí những tế bào ma NST đã tung ra nhóm - chỉnh vùng có nhiều tế bào vào giữa trường kính và chuyển sang quan sát dưới vật kính 40 b. t hực hành - t hảo luận nhóm để xá định kết quả quan sát được - vẽ hình thái NST ở một tế bào uộc mỗi loại vào vở - đếm số lượng NST trong mổi yế bào và ghi vào vở 2. nội dung 2: l àm tiêu bản tạm thời và *hoạt động 2 quan sát NST *gv nêu mục đích yêu cầu của thí a.vg hướng dẫn nghiệm nội dung 2 - dùng kéo cắt bỏ cánh và chân châu chấu Hs phải làm thành công tiêu bản đực tạm thời NST của tế bào tinh hoàn - t ay trái cầm phần đâug ngực, tay phải châu chấu đực kéo phần bụng ra, tinh hoàn sẽ bung ra Gv hướng dẫn hs các bước tiến - đưa tinh hoan lên lam kính, nhỏ vào đó hành và thao tác mẫu lưu ý hs phân vài giọt nước cất biệt châu chấu đẹc và châu chấu - dùng kim phân tích tách mỡ xung quanh cái, kỹ thuật mổ tránh làm nát tinh tinh hoàn , gạt sạch mỡ khỏi lam kính hoàn - nhỏ vài giọt o oc xein a xetic lên tinh ? điều gì giúp chúng ta làm thí nghiệm này thành công? hoàn để nhuộm trong thời gian 15- 20 phút - đậy lamen, dùng ngón tay ấn nhẹ lên mặt lamen cho tế bào dàn đều và vỡ để NST bung ra - đưa tiêu bản lên kính để quan sát : lúc đầu bội giác nhỏ ,sau đó bội giác lớn b. hs thao tác thực hành Gv tổng kết nhận xét chung. đánh - l àm theo hướng dẫn giá những thành công của từng cá - đêm số lượng và quan sát kỹ hình thái nhân, những kinh nghiệm rút ra từ từng NST để vẽ vào vở 18
  19. chính thực tế thực hành của các em IV. Hướng dẫn về nhà t ừng hs viết báo cáo thu hoạch vào vở stt Tiêu bản kết quả quan sát giải thích 1 người bình thường 2 bệnh nhân đao 3 ……………. 4 …….. 2. m tả cách làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST ở tế bào tinh hoàn châu chấu đực ô Ngày soạn : CHƯƠNG II : TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN BÀI 8 : QUY LUẬT MENĐEN : QUY LUẬT PHÂN LI I. Mục tiêu - Học sinh chỉ ra được phương pháp nghiên cứư độc đáo của Menđen - Giải thích được một số khái niệm cơ bản làm cơ sở nghiên cứư các quy luật di truyền - Giải thích được khái niệm lai một cặp tính trạng, tính trạng trội, tính trạng lặn, trội không hoàn toàn - Giải thích kết quả thí nghiệm cũng như định luật phân lii của Međen bằng thuyết NST - Rèn luyện kỹ năng suy luận lôgic và khả năng vận dung kiến thức toán học trong việc giải quyết các vấn đề của sinh học II. Thiết bị dạy học - hình vẽ 8.2 sgk phóng to - phiếu học tập số 1 và số 2 cùng đáp án Phiếu học tập số 1 Quy trình thí nghiệm Tạo ra các dòng thuần có các kiểu hình tương phản ( hoa đỏ- hoa trắng ) Lai các dòng thuần với nhau để tạo ra đời con F1 Cho các cây lai F1 tự thụ phấn với nhau để toạ ra đời con F2 Cho từng cây F2 tự thụ phấn để tạo ra đời con F3 Kết quả thí nghiệm F1: 100/100 Cây hoa đỏ F2: ¾ số cây hoa đỏ ¼ cây hoa trắng ( 3 trội : 1 lặn ) F3 : ¼ cây ho đỏ F2 cho F3 gồm toàn cây hoa đỏ 2/3 cây hoa đỏ F2 cho F3 tỉ lệ 3 đỏ :1 trắng tất cả các cây hoa trắng ở F2 cho F3 gồm toàn cây hoa trắng 19
  20. Phiếu học tập số 2 Giải thích kết quả - Mỗi tính trạng do 1 cặp nhân tố di truyền quy định ( cặp ( Hình thành giả alen): 1 có nguồn gốc từ bố, 1 có nguồn gốc từ mẹ thuyết ) - các nhân tố di truyền của bố và mẹ tồn tại ở cơ thể con một cách riêng rẽ , không hoà trộn vào nhau , khi giảm phân chúng phân li đồng đều về các giao tử Kiểm định giả - nếu giả thuyết nêu trên là đúng thì cây dị hợp tử Aa khi thuyết giảm phân sẽ cho 2 loại giao tử với tỉ lệ ngang nhau - có thê kiểm tra điều này bằng phép lai phân tích III. Tiến trình tổ chức dạy học 1. Kiểm tra bài cũ 2. Bài mới Hoạt động của thầy và trò Nội dung Hoạt động 1 : phương pháp nghiên I.Phương pháp nghiên cứu di truyền cứu di truyền học của Men đen học của Menđen * GV yêu cầu học sinh đọc mục I sgk và thảo luận nhóm tìm hiểu pp ng/cứu đẫn đén thành công của Menđen thông qua việc phân tích thí nghiệm của ông * yêu cầu hs hoàn thành phiếu học tập 1. Tạo dòng thuần chủn về nhiều thế Quy trình thí hệ nghiệm 2. Lai các dòng thuần chủng khác biệt Kết quả thí về 1 hoặc 2 tính trạng rồi phân tích kết nghiệm quả lai ở F1, F2, F3 ? Nét độc đáo trong thí nghiệm của 3.Sử dụng toán xác suất để phân tích Menđen kết quả lai sau đó đưa ra giả thuyết để ( M đã biết cách ạo ra các dòng thuần giải thích kết quả chủng khác nhau dùng như những dòng 4. Tiến hành thí nghiệm chứng minh đối chứng cho giả thuyết Biết phân tích kết quả của mỗi cây laivế từng tính tạng riêng biệt qua nhiều thế hệ -Lặp lại thí nghiệm nhiều lần để tăng độ chính xác - tiến hành lai thuận nghịch để tìm hiểu vai trò của bố mẹ trong sự di truyền tính trạng - Lựa chọn đối tượng ng/cứu thích hợp *Hoạt động 2: Tìm hiểu hình thành II. Hình thành giả thuyết học thuyết khoa học 1. Nội dung giả thuyết 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản