intTypePromotion=1

Bài tiểu luận: Nhất sinh đê thủ bái mai hoa từ nguyên mẫu Cao Bá Quát đến hình tượng Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Chia sẻ: Pea Junior | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:9

0
3.829
lượt xem
39
download

Bài tiểu luận: Nhất sinh đê thủ bái mai hoa từ nguyên mẫu Cao Bá Quát đến hình tượng Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nghệ thuật chân chính là nghệ thuật luôn vươn tới cái Chân - Thiện - Mỹ, văn học là một trong bảy loại hình nghệ thuật, phản ánh cuộc sống, xây dựng hình tượng nghệ thuật bằng ngôn từ cũng không nằm ngoài sự phản ánh ba tiêu chí trên. Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về vấn đề trên, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài tiểu luận "Nhất sinh đê thủ bái mai hoa từ nguyên mẫu Cao Bá Quát đến hình tượng Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân" dưới đây.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài tiểu luận: Nhất sinh đê thủ bái mai hoa từ nguyên mẫu Cao Bá Quát đến hình tượng Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

  1. ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XàHỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA VĂN H Ọ C TIỂU LUẬN “NHẤT SINH ĐÊ THỦ BÁI MAI HOA”  TỪ NGUYÊN MẪU CAO BÁ QUÁT ĐẾN HÌNH  TƯỢNG HUẤN CAO TRONG “CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ”  CỦA NGUYỄN TUÂN Giảng viên :  PGS.TS Trần Khánh Thành Học viên  :  Nguyễn Thị Quế Lớp :  Cao học Văn K51 Khóa :  2006­2009 1
  2. Hà N ộ i ­2007 2
  3. Nhất sinh đê thủ bái mai hoa ­ Từ nguyên mẫu Cao Bá Quát tới hình   tượng Huấn Cao trong “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân Nghệ  thuật chân chính là nghệ  thuật luôn vươn tới cái Chân ­ Thiện ­  Mỹ ­ văn học là một trong bảy loại hình nghệ thuật, phản ánh cuộc sống, xây  dựng hình tượng nghệ thuật bằng ngôn từ cũng không nằm ngoài sự phản ánh  ba tiêu chí trên. Muốn như  vậy, văn học phải gắn với hiện thực xây dựng,   phản ánh trung thực cuộc sống nhưng không phải là sự sao chép y nguyên mà   phải có sự  nhào nặn, hư  cấu để  làm rõ tính cách của nhân vật và tư  tưởng  của tác giả kí thác vào tác phẩm đó. Đây cũng là đặc trưng của văn học. Đặc  trưng này đã giúp các nhà văn thế  giới nói chung và nhà văn Việt Nam nói  riêng có rất nhiều thành công trong lĩnh vực xây dựng nhân vật văn học từ  nguyên mẫu cuộc sống: M. Gorky, Anh, Đức, Nguyên Ngọc … trong bài viết  này tôi đề  cập tới một nhân vật yêu cái Đẹp mang cái Tài, cái Tâm ­ Thiên  Lương cao cả ­ kẻ tử tù nhưng mãi sống trong lòng người đọc đó là nhân vật   Huấn Cao trong văn phẩm “Chữ người tử tù” của nhà văn Nguyên Tuân  được  xây dựng từ nguyên mẫu danh Nho Cao Bá Quát thế kỷ XVIII. Nguyên mẫu và nhân vật văn học có những đặc điểm chung tương   đồng ­ nguyên mẫu là cơ sở, là nền tảng, chất liệu để người nghệ sĩ bằng tài  năng nghệ thuật của mình, bằng bàn tay và khói óc tạo nên cho mình một tác   phẩm hình tượng nghệ  thuật riêng. Bằng ngôn ngữ  của riêng mình làm cho  đứa con tinh thần của mình có sức sống mãnh liệt. Tuy nhiên, nguyên mẫu và  nhân vật văn học cũng có điểm khác nhau: Có nhiều điểm  ở  nguyên mẫu có   nhưng không thể đưa vào nhân vật văn học được bởi vì lý do và có những chi  tiết có  ở  nhân vật văn học lại không tìm thấy  ở  nguyên nhân. Điều này, thể  hiện nghệ thuật hư cấu tưởng tượng trong trang viết của tác giả. Sự hư cấu   3
  4. nhằm làm cho nhân vật của tác giả  trở  thành chỉnh thể  nghệ  thuật, chân lý,   thước đo thẩm mỹ trong văn học và làm cho con người thực trở nên hoàn mỹ  hơn. Do vậy, yếu tố nguyên mẫu cuộc sống và yếu tố hư cấu văn học có mối   quan hệ khăng khít nhau, bổ sung cho nhau tạo nên vẻ đẹp cuộc sống. Không phải   ngẫu  nhiên  mà Nguyễn  Tuân  ­  nhà  văn duy  mĩ  lại lấy  nguyên mẫu Cao Bá Quát để  tạc nên một Huấn Cao vừa yêu cái Đẹp lại có   cái Tài và cái Tâm. Bởi   nhà văn có thể  xây dựng nhân vật của mình bằng  cách không dựa vào nguyên mẫu mà có thể tổng hợp từ nhiều con người trong  đời sống để xây dựng nền nhân vật điển hình cho các tiêu chí nghệ  thuật đề  ra và cái Tài của Nguyễn Tuân có thể  giúp ông thành công rực rỡ   ở  sự  sáng  tạo tưởng tượng  ấy. Nhưng  ở  đây Nguyễn Tuân đang giúp chúng ta tìm về  cội nguồn của cái Đẹp xuất phát từ những con người có khí phách trong hiện  thực cuộc sống. Bằng sự  sáng tạo tưởng tượng của mình ông đã cung cấp   cho độc giả thấy được mối quan hệ sâu sắc của yếu tố nguyên mẫu với yếu   tố  hư cấu của nhân vật cho ta thấy được bóng dáng thật, con người thật Cao   Bá Quát qua nhân vật Huấn Cao đồng thời làm cho hình tượng Huấn Cao trở  nên sinh động hơn, thật hơn và bản chất của ông nổi rõ hơn, đời sống được   tập trung hơn. Thâm nhập vào tác phẩm, ta mới từng bước khám phá ra cái tài của  Nguyễn Tuân trong việc xây dựng nhân vật từ  nguyên mẫu. Tất nhiên một  người như  Nguyễn Tuân không có chuyện bê nguyên Cao Bá Quát đặt vào  “Chữ  người tử  tù” mà ông đã phải lọc đi và pha vào một số  “dung môi” chi  tiết khác để tạo nên một Huấn Cao của riêng mình. Mỗi chúng ta chắc không ai không biết tới tài viết chữ và chữ đẹp của  Cao Bá Quát ­ danh Nho đã được lưu truyền trong hậu thế: “ Văn như  Siêu  Quát vô tiền Hán” tôn là Thánh Quát, ông là một nhà Nho nổi tiếng, làm quan   ­ vị quan thanh liêm, chính trực luôn bảo vệ quyền lợi của nhân dân , ông đã  chống lại triều đình bằng cuộc khởi nghĩa Mỹ  Lương. Trong mắt nhân dân,  ông là vị  thủ  lĩnh được tôn vinh nhưng trong mắt triều đình ông lại là viên   4
  5. tướng giặc, bọn phiến loạn bị bắt bị tù, gia đình lãnh án tru di tam tộc. Trong   cuộc đời mình không gì khuất phục nổi Cao Bá Quát, ông chỉ  cúi đầu trước  vẻ đẹp của hoa mai ­ vẻ đẹp thanh cao. “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa”. Cao  Bá Quát đồng thời cũng là một nhà thơ lớn của dân tộc, người “văn võ song   toàn”. Chỉ từng ấy chi tiết trong hiện thực của cuộc đời Cao Bá Quát mà bằng  sự ái mộ của mình và muốn tìm về cái Đẹp nay chỉ còn vang bóng trong nghệ  thuật Thư  pháp mà Nguyễn Tuân đã khai sinh ra một Huấn Cao trong “ Chữ  người tử tù”. Ngay cái tên Huấn Cao làm ẩn tài danh của Cao Bá Quát. Từng  trong đời của Cao Bá Quát đã được Nguyễn Tuân luyện vào trong đời của  Huấn Cao. Ngay đầu tác phẩm, chúng ta đã thấy được cái tài của Huấn Cao ­   tên tù nguy hiểm nhất vùng tỉnh Sơn ­ vừa có “tài bẻ khóa vượt ngục”, ý chí  kiên cường và quan trọng hơn là cái tài viết chữ qua lời tên quản ngục “Chữ  ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm, có được chữ  của ông treo trong nhà là   phúc   ở   trên   đời”.   Vì   tuy   viết   chữ   đẹp   nhưng   tính   ông   Huấn   Cao   “vốn   khoảnh”, cả đời ông mới cho chữ ba người, hai câu đối và một bức đại tự  ­  Ba người đó là chỗ thân tình, tri âm, tri kỉ của ông. Chỉ  qua chi tiết này, ta thấy giữa Cao Bá Quát và Huấn Cao có điểm  chung là người có tài viết chữ, là tên giặc nguy hiểm trong mắt triều đình, là  một người văn võ song toàn. Chi tiết này đã được rút ra từ cuộc đời thực của  Cao Bá Quát. Cái Tài viết chữ của Cao Bá Quát lưu danh lại với đời ở  ngọn  Tháp Bút thì chữ  cuối cùng trong cuộc đời của mình, Huấn Cao trao lại cho  tên quản ngục có “tấm lòng biệt nhỡn liên tài”,  yêu cái đẹp. Để  lại nhiều  đường chữ  cuối cùng như  những lời di huấn của mình cho tên quản ngục  không phải là sự  dễ  dàng mà là cả  sự  đấu tranh trong tư  tưởng của Huấn   Cao. Lúc đầu, bước vào ngục tỉnh Sơn, Huấn Cao nhìn bọn quản ngục bằng  con mắt “khinh bạc đến điều”, cử chỉ 5 ­ 6 người đánh thuỳnh cái gông 7 ­ 8   tạ  bằng gỗ  xuống tảng đá để  đuổi rệp trên người đã chứng tỏ  rằng đối với  họ, cái chết chẳng có nghĩa lý gì ­ Những con người hiên ngang, khí phách   5
  6. hành đạo vì nghĩa, nay sa cơ  lỡ  vận cần phải giữ  phẩm tiết của mình mới   xứng đáng là bậc nam nhi trong thời loạn. Suốt mấy ngày đầu ở  trong ngục,  Huấn Cao vẫn thản nhiên nhận rượu thịt, như trong thuở bình sinh mình vẫn   từng được hưởng. Khi phách của kẻ sĩ, vị tướng dù bại trận vẫn hiện lên trên   khuôn mặt và qua lời nói của Huấn Cao đối với quản ngục (khi quản ngục có  hỏi Huấn Cao có cần gì nữa không):  “Điều ta muốn là từ  nay nhà ngươi   đừng bao giờ  đặt chân vào đây nữa”. Lời nói của kẻ  tù nhân không làm cho  quản ngục nổi giận giở trò “tiểu nhân thị oai” mà “cúi đầu xin lĩnh ý” và lui  ra. Từng  ấy chi tiết thôi, ta đủ  thấy được tính cách ngang tàng, “uy vũ bất   năng khuất” của Huấn Cao và cũng thấy thoáng bóng dáng của Cao Bá Quát. Nếu như từ trong cuộc sống, ta bắt gặp một Cao Bá Quát tài trí, ngang   tàng được nhân dân kính yêu, mếm mộ thì ở Huấn Cao, ta cũng bắt gặp một  khí phách kiên cường, bất khuất. Đây có lẽ  là dụng công của Nguyễn Tuân  trong việc hình tượng hóa một con người có thật lên thành một chỉnh thể  nghệ  thuật. Nhưng tại sao, Nguyễn Tuân lại không trực tiếp ngợi ca, khâm  phục Cao Bá Quát mà gửi tất cả  lòng khâm phục đó vào Huấn Cao? Thứ  nhất, Nguyễn Tuân không có ý định viết về  nhân vật chính sử  bởi chế  độ  kiểm duyệt lúc bấy giờ. Thứ hai, Nguyễn Tuân sẽ thông qua lời các nhân vật  để nhận xét Huấn Cao một cách khách quan nhất và từ đó, chân dung Cao Bá   Quát càng trở nên đẹp hơn, vừa in trong cuộc sống của con người nước Nam   vừa mang dấu ấn nghệ thuật độc đáo. Con người ta ai cũng có một lần phải chết nhưng chết làm sao để  lưu  danh và có ý nghĩa trong cuộc đời: “Đã mang tiếng ở trong trời đất ­ Phải có   danh gì với núi sống” (Nguyễn Công Trứ). Chính vì lẽ đó, nên dù được biệt đãi, Huấn Cao vẫn giữ nguyên tâm hon  thép, ông không hề chú ý gì tới hành động của quản ngục và thầy thơ lại ­ hai  kẻ  đại diện cho bộ  máy nhà nước của chính quyền, có việc làm thật nguy  hiểm “dám biệt đãi tù nhân”, nếu bị phát giác thì chắc chắn sẽ cùng chung số  phận với kẻ tử tù chứ chẳng chơi. Cho đến khi Huấn Cao nhận ra “ Tấm lòng   6
  7. biệt nhon liên tài” một tấm lòng trong thiên hạ của viên quản ngục, ông mới  hiểu được tâm nguyện của kẻ yêu cái đẹp đã chọn nhầm nghề. Y cũng có sở  thích thanh cao: Chơi chữ. Và để đáp lại “một tấm lòng trong thiên hạ”, Huấn  Cao hứa sẽ cho chữ tên quản ngục ­ những dòng chữ cuối cùng. “ Chữ người   tử  tù”  đã diễn ra cảnh cho chữ  ­  “cảnh tượng xưa  này chưa từng có”. Tại  sao? Vì thú thư  pháp, chơi chữ  chỉ  diễn ra  ở  những nơi thư phòng, thư  sảnh  của các tao nhân, mặc khách ­ chứ  không phải  ở  trong nhà tù tỉnh Sơn như  Huấn Cao cho chữ  quản ngục. Cảnh cho chữ diễn ra trong một phòng giam   của nhà tù mà trên nền toàn là “phân gián, phân chuột” với trên nóc là màng  nhện giăng ra với mùi  ẩm mốc bốc lên. Người đang cho chữ  lại là kẻ  tử  tù  “tay đeo gông, chân vướng xiềng” đang cầm cây bút chấm vào chậu mực  thơm viết những nét chữ  lên nền “lụa bạch còn  nguyên vẹn lần hồ”. Còn  người xin chữ lại là quản ngục đang “đứng khúm núm”, phía sau là thầy thơ  lại tay run run bưng mực. Mùi mực thơm, mảnh lụa bạch và ngọn đuốc thắp  trong đêm đã đánh át đi mùi phân gián, chuột,  ẩm mốc với bóng tối bao trùm.  Kẻ từ tù với tư thế hiên ngang, vẻ đẹp lồng lộng còn quản ngục, thầy thơ lại   thì lại khúm núm.  Ngay tại nhà tù tỉnh Sơn vào đêm tối, ánh sáng và cái Đẹp của kẻ tử tù   đã lên ngôi. Ngay giữa trốn ngục tù, ánh sáng đã ngự  trị  bóng tối, Huấn Cao   trao lại cho quản ngục những dòng chữ  cuối cùng cũng là trao cả  những lời   gan ruột, lời di huấn, đáp lại một tấm lòng trong thiên hạ  ­ nghĩa tình chuộc  lại nghĩa tình của “ngôi sao chính vị sắp từ biệt vũ trụ”. Những lời  Huấn Cao  trao cho quản ngục “ta khuyên thầy quản nên về quê, ở đây không hợp để treo   những dòng chữ  này”,  ở  đây “khó giữ  thiên lương cho lành vững” ­ chính là  Huấn Cao đã trao cho quản ngục cả  một quan niệm sống: Cái Đẹp, cái Tâm  không thể  sống chung với cái Ác. Còn quản ngục thì quỳ  xuống lạy tạ  một   tấm lòng cao thượng đã cho mình chữ mà không vì vàng ngọc hay uy quyền ép  buộc y đã  “kẻ  mê muội này xin bái lĩnh” tức là tôn thờ  cái Đẹp, trân trọng,  nâng niu cái Đẹp. Cảnh cho chữ  cũng là sự  gặp gỡ  giữa người nghệ  sĩ sáng  7
  8. tạo nên cái Đẹp (người tử  tù) và kẻ  yêu, lĩnh hội cái Đẹp (quản ngục) giữa  tấm lòng với một tấc lòng , giữa người tự do về mặt thân thể nhưng lại tự do   về mặt tinh thần với một người tự do về thân nhân nhưng lãnh án trung thân  về tinh thần. Tất cả sự đối lập đã được dùng chữ kia nối lại kết tinh nên vẻ  đẹp ở nhân cách con người. Như vậy, ta có thể thấy,  ở sự  thật lịch sử  không thấy người đời nhắc  đến cảnh Cao Bá Quát cho chữ  như  vậy, mặc dù chữ  ông rất đẹp, rất quý,  mặc dù ông có bị  bắt, bị   ở  tù sau khi cuộc khởi nghĩa Mỹ  Lương thất bại  ở  Sơn Tây và cả Huấn Cao cũng như Cao Bá Quát là những con người: Phú quý bất năng dâm Bần tiện bất năng di Uy vũ bất năng khuất. Suốt cuộc đời tôn thờ cái Đẹp, cái Tâm, cái Tài, Cao Bá Quát vẫn là con  người thực của cuộc sống được nhân dân yêu mến. Về để tìm thấy một bóng  hình Cao Bá Quát trong văn học, Nguyễn Tuân đã tạo nên một Huấn Cao, ca  ngợi tài đức của Huấn Cao là ca ngợi Cao Bá Quát; Nguyễn Tuân và độc giả  có thể bày tỏ tình cảm của mình tự do với Huấn Cao ­ nhân vật văn học hay   con người đời thực Cao Bá Quát cũng như  nguyễn Du ái mộ  Nguyễn Huệ  ­   Quang Trung ­ anh hùng áo vải Tây Sơn mà đã xây dựng nên anh hùng Từ Hải  “Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo” trong “Truyện Kiều”. Xây dựng  Huấn Cao từ  Cao Bá Quát, Nguyễn Tuân đã tạo nên sức sống động cho tác  phẩm của mình, làm cho nó trở thành chỉnh thể nghệ thuật độc đáo, chặt chẽ,  thống nhất từ nội dung đến hình thức. Đây cũng chính là nghệ  thuật hư  cấu  mà Nguyễn Tuân đã vận dụng một cách thành công để  Huấn Cao tạo thành   chỉnh thể nghệ thuật độc đáo đi sâu vào lòng người.  Sự  thành công trong việc xây dựng nhân vật Huấn Cao của Nguyễn   Tuân, là sự bù đắp của nghệ thuật vào phần thiếu hụt của cuộc sống nó làm  cho Huấn Cao sống mãi trong lòng người đọc và cũng sáng mãi danh Nho Cao  Bá Quát ­ Bản thân, việc làm tài nhân của Cao Bá Quát khiến nhân dân tôn thờ  8
  9. ngày càng ngày từ trong cuộc đời thường ­ một con người thực giữa cuộc đời   giờ  lại được hóa thân vào văn học ­ loại hình nghệ  thuật ngôn từ  xây dựng   một tượng đài Cao Bá Quát bằng đặc trưng riêng của mình. Cuộc sống và   nghệ  thuật cách nhau không xa nên người ta biết sử  dụng và chế  tác tư  liệu   sống dựa vào nghệ thuật. Từ  con người của đời thực Cao Bá Quát đến con người trong văn học  Huấn Cao là cả  một sự  nhào nặn, sáng tạo ngth của Nguyễn Tuân. Phải  chăng Nguyễn Tuân có tình cảm vô cùng sâu đậm, tôn kính Cao Bá Quát thì   mới vận bút lực của mình để xây dựng nên Huấn Cao ­ con người vừa có cái  Đẹp, vừa có cái Tài, cái Thiên Lương cao cả? Sáng tạo nhân vật Huấn Cao từ  Cao Bá Quát là Nguyễn Tuân đang trở về tìm lại cội nguồn của cái Đẹp nay   chỉ còn trong quá vãng, đồng thời ông muốn kí thác tâm sự, tư tưởng tình cảm   của mình đối với một vị danh nho ở thế kỷ XVIII qua nhân vật của mình. Có   thể nói đây là quà tinh thần mà Nguyễn Tuân thay mặt lớp hậu thế  dâng lên  trước vong linh Cao Bá Quát ­ con người trượng nghĩa.   Hà Nội, ngày 19 tháng 10 năm 2007 Học viên: Nguyễn Thị Quế    9
ANTS
ANTS

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản