intTypePromotion=3
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 140
            [banner_name] => KM1 - nhân đôi thời gian
            [banner_picture] => 964_1568020473.jpg
            [banner_picture2] => 839_1568020473.jpg
            [banner_picture3] => 620_1568020473.jpg
            [banner_picture4] => 994_1568779877.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 8
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:11:47
            [banner_startdate] => 2019-09-11 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-11 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => sonpham
        )

)

Báo cáo " Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên "

Chia sẻ: Le Dang Hai | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
48
lượt xem
5
download

Báo cáo " Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên "

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Lãi suất ngân hàng không chỉ ảnh hưởng tới tiết kiệm và đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới tốc độ khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên ( có thể tái tạo hoặc không thể tái tạo) . Báo cáo " Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên "

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Báo cáo " Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên "

  1. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên TS. Nguyễn Văn Song - Đại học Nông nghiệp I – Hà Nội TÓM TẮT Lãi suất ngân hàng không chỉ ảnh hưởng tới tiết kiệm và đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới tốc độ khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên (có thể tái tạo hoặc không thể tái tạo). Bài viết sử dụng các mô hình toán học nhằm làm rõ thêm nguyên tắc, quy luật ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên, qua đó làm cơ sở cho các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách có các định hướng, chiến lược khai thác, sử dụng các loại tài nguyên nhằm phát triển kinh tế bền vững. Qua 3 mô hình cụ thể với hai loại tài nguyên có thể tái tạo và không thể tái tạo, kết luận về ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên là đồng biến. Có nghĩa là, khi lãi suất ngân hàng tăng các hãng sẽ tăng cường khai thác các loại tài nguyên thiên nhiên, và khi lãi suất ngân hàng giảm các hãng sẽ làm chậm lại quá trình khai thác (giả định các yếu tố khác không đổi). Từ khoá: lãi suất ngân hàng, chiết khấu, lợi nhuận, tài nguyên có thể và không thể tái tạo. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam đã và đang hội nhập với kinh tế thế giới, trong những năm tới, nền kinh tế thị trường sẽ dần được hoàn thiện và hoạt động hiệu quả hơn. Thị trường không những điều tiết quá trình sản xuất (cung) quá trình tiêu dung (cầu) các loại hàng hoá và dịch vụ, mà thị trường và các nhân tố của thị trường (thị trường hàng hoá, thị trường tài chính, thị trường lao động) còn ảnh hưởng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên của một quốc gia, của một vùng và của toàn bộ nguồn tài nguyên thiên nhiên trên trái đất. Tài nguyên thiên nhiên tựu chung có hai loại chính là tài nguyên có thể tái tạo (renewable natural resources) bao gồm các loại như: đất đai, nguồn nước, rừng, thuỷ sản; và tài nguyên không thể tái tạo (non- renewable natural resources) ví dụ: than đá, dầu mỏ, các loại khoáng sản khác, những loại tài nguyên này trong ngắn hạn là không thể tái tạo. Về mặt nguyên tắc, khai thác tài nguyên có thể tái tạo và không thể tái tạo phải đảm bảo bền vững. Có nghĩa là, tốc độ khai thác các loại tài nguyên có thể tái tạo phải nhỏ hơn hoặc bằng với tốc độ tái tạo của các loại tài nguyên này; còn đối với các loại tài nguyên không thể tái tạo thì tốc độ khai thác phải đảm bảo bằng hoặc nhỏ hơn tốc độ tìm kiếm các loại tài nguyên thay thế chúng. Tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố của thị trường đầu ra (hàng hoá, dịch vụ) và thị trường đầu vào (lao động, vốn, đất đai…). Mục đích của nghiên cứu: làm rõ thêm cơ sở kinh tế, ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác các loại tài nguyên thiên nhiên có thể tái tạo và không thể tái tạo, làm cơ sở cho các nhà kinh tế, các nhà tài chính và các nhà hoạch định chính sách có các định hướng, chiến lược khai thác, sử dụng các loại tài nguyên nhằm phát triển kinh tế bền vững. 1
  2. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 Phương pháp nghiên cứu và phân tích: sử dụng các mô hình toán học để mô tả, phân tích và chứng minh sự ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên. 2. NỘI DUNG THẢO LUẬN VÀ KẾT QUẢ PHÂN TÍCH Để làm rõ ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên, trong khuôn khổ phân tích của bài viết này chúng tôi đưa ra ba (3) mô hình toán học, một cho các loại tài nguyên không thể tái tạo và hai (2) cho loại tài nguyên có thể tái tạo. 2.1 Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên có thể tái tạo (lấy rừng và gỗ làm ví dụ) Khai thác gỗ gắn liền với tài nguyên rừng, gỗ chưa phải là tất cả những gì mà rừng mang lại cho loài người, gỗ chỉ là một loại sản phẩm của rừng. Gỗ có giá trị sử dụng trực tiếp (direct use value), nhưng ngoài các giá trị sử dụng trực tiếp, rừng còn có các giá trị sử dụng gián tiếp (indirect use value) khác như: chống sói mòn, bảo vệ nguồn gen, giữ nước cho cuối nguồn, đồng hoá CO2, vv…nếu giá trị sử dụng trực tiếp của rừng lớn hơn giá trị sử dụng gián tiếp thì rừng sẽ được khai thác. Và ngược lại, nếu giá trị sử dụng gián tiếp lớn hơn giá trị sử dụng trực tiếp thì rừng sẽ không được khai thác, mà là rừng bảo tồn, bởi vì nếu khai thác gỗ toàn bộ các giá trị sử dụng gián tiếp khác của rừng sẽ mất theo (ví dụ: rừng đầu nguồn, rừng bảo tồn…). 2.1.1 Mô hình sử dụng chiết khấu (Tietenberg, Thomas. H. 1988) Bảng 1 minh hoạ cho mô hình khai thác gỗ sử dụng chiết khấu, trong đó cột 1 là số tuổi gỗ, cột 2 là sản lượng gỗ, cột 3 là doanh thu từ bán gỗ, cột 4 là chi phí (bao gồm cả chi phí trồng mới và chi phí chăm sóc, thu hoạch); cột 5 là lợi nhuận ròng (chưa chiết khấu), cột 6 là giá trị hiện tại ròng (net present value) với tỉ lệ chiết khẩu là 2% năm. Bảng 1: So sánh thời gian thu hoạch gỗ khi chiết khấu và không chiết khấu/1ha Tuổi Sản lượng Giá trị sản Chi phí Lợi nhuận ròng Lợi nhuận ròng đã (m3) lượng (USD) chưa chiết khấu chiết khấu 2% (USD) (USD) (USD) 1 2 3 4 5 = 3-2 6 = 5/(1+0,02)^t 10 694 694 1208,2 -514,2 -601 20 1912 1912 1573,6 338,4 -99 30 3558 3558 2067,4 1490,6 375 40 5536 5536 2660,8 2875,2 755 50 7750 7750 3325,0 4425,0 1016 60 10104 10104 4031,2 6072,8 1156 70 12502 12502 4750,6 7751,4 1188 80 14848 14848 5454,4 9393,6 1132 90 17046 17046 6113,8 10932,2 1008 100 19000 19000 6700,0 12300,0 836 2
  3. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 Lưu ý: cột 2 = 40t +3,1t2-0,016t3; trong đó t là tuổi cây (cột 1) (nguồn: Tietenberg, Thomas. H. 1990) và chi phí trồng mới là 1000USD/ha Số liệu ở bảng 1 cho thấy, chỉ với tỉ lệ chiết khấu 2% năm, thời gian thu hoạch gỗ đã từ 100 năm xuống còn 70 năm. Như vậy, qua ví dụ minh hoạ này cho phép chúng ta kết luận rằng lãi suất ngân hàng (ảnh hưởng tới tỉ lệ chiết khấu) càng tăng thì thời gian thu hoạch, khai thác gỗ càng ngắn lại. 2.1.2 Mô hình tìm khoảng thời gian khai thác tối ưu (John M.Harwick & Nancy D.Olewiler. 1998). Thời gian là một đầu vào quan trọng nhất trong hạch toán kinh doanh trồng rừng. Nó ảnh hưởng tới chi phí cơ hội của đất đai, vốn và đặc biệt nó bị tác động mạnh của lãi suất cho các loại vốn đầu tư cũng như lượng gỗ đang sinh trưởng như là một loại hàng hoá dự trữ (vốn bị tồn đọng). Mô hình được xây dựng nhằm tìm khoảng thời gian khai thác gỗ tối ưu (ví dụ: 5, 10, 15, 20 ... năm). Mô hình này phù hợp với các rừng trồng lấy gỗ thương phẩm, gỗ cùng loại và cùng tuổi (ví dụ: khai thác để sản xuất giấy...). Các điều kiện để xây dựng mô hình như sau: Điều kiện 1) Đặt I = Tt – T0 = T2 – T1 = T3 – T2 = khoảng thời gian tối ưu cho khai thác rừng; trong đó: T là thời gian (năm thứ t); Điều kiện 2) Chi phí cho việc kinh doanh và gìn giữ bao gồm: Chi phí trồng mới, chi phí chăm sóc, chi phí thuê đất (hoặc chi phí cơ hội của đất; chi phí khai thác; bảo quản dự trữ, chi phí vận chuyển. Và một chi phí quan trọng khác trong suốt các năm chờ khai thác là lãi suất của vốn đầu tư nếu như tài nguyên rừng tồn tại; Điều kiện 3) Gọi chi phí cố định trong việc trồng rừng là D; gọi chi phí biến đổi (chăm sóc, khai thác) trong việc trồng rừng là C. Sản lượng thu được trong giai đoạn từ Tt – Tt-1 là V(Tt – Tt-1) Như vậy: Tổng chi phí = D + C V(T1 – T0) e- r (T1 – T0) Lợi nhuận sẽ = (P-C) V(T1 – T0) e- r (T1 – T0) - D Trong đó: e- r (T1 – T0) là công thức chiết khấu khi hàm số là liên tục. Nếu giả sử: I = T1 –T0 là tương tự nhau trong các lần khai thác thì ta có tổng lợi ích là: π T = [(P-C) V(T1 – T0) e- r (T1 – T0) - D] + e- r (T1 – T0) [(P-C) V(T1 – T0) e- r (T2 – T1) - D] + e- r (T2 – T1) [(P-C) V(T1 – T0) e- r (T3 – T2) - D] + ... Tìm I = T1 – T0 khi tối đa π T theo điều kiện cần (first order condition- FOC). ∂ π T /∂I = 0 (P – C) V’(I*) = r (P - C) V(I*) + rW (1) VMPT TOC (P – C) V(I) e- rI - D Trong đó: W = -------------------------- (giá trị của đất sau khai thác) (2) 1 - e- rI (P – C) V’(I*): là giá trị sản phẩm biên gỗ nếu không được khai thác mà để lui lại tới giai đoạn khác khai thác. (Value of marginal product of timber -VMPT) r (P - C) V(I*): là chi phí cơ hội nếu khai thác và bán ngay sau đó gửi số tiền này vào ngân hàng để thu lãi suất. rW: là chi phí cơ hội của đất sau khi khai thác rừng bán đất mang tiền gửi vào ngân hàng hoặc cho vay lấy lãi suất r. Vậy vế phải của phương trình 1 là: Tổng chi phí cơ hội (Total oppotunity cost – TOC) Chú ý: Với rừng chỉ khai thác trong một giai đoạn thì ta có r = V’(t)/V(t) 3
  4. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 TOC VMPT rW* 20 I* Hình 1. Khoảng thu hoạch gỗ tối ưu (I*) là giao điểm giữa TOC & VMPT Dựa vào phương trình (1) và được thể hiện ở hình số 1 cho chúng ta thấy rằng: khoảng thời gian thu hoạch tối ưu của rừng lấy gỗ là điểm ở đó tổng chi phí cơ hội (TOC) và giá trị sản phẩm biên của gỗ (VMPT) bằng nhau. Phương trình (1) và hình 1 cho phép chúng ta nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố trong mô hình tới khoảng thu hoạch gỗ tối ưu. Trong bài viết này, chúng ta chỉ quan tâm đến ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng (tạm coi là tỉ lệ chiết khấu). Khi lãi suất ngân hàng tăng lên làm cho đường TOC, tức là chi phí cơ hội của vốn tồn đọng và chi phí cơ hội của đất tăng lên, điều này sẽ làm dịch chuyển đường TOC sang trái. Lãi suất ngân hàng biến động không làm ảnh hưởng tới vế trái của phương trình 1 (VMPT) vì vậy đường VMPT của hình 2 không thay đổi vị trí. Sự tăng lên của chi phí cơ hội của vốn và chi phí cơ hội của đất đai sẽ làm cho thời gian khai thác gỗ tối ưu hoá (I*) ngắn lại (từ I* về I*’). Và ngược lại, nếu lãi suất ngân hàng giảm xuống, điều đó làm cho tổng chi phí cơ hội của đất đai và vốn giảm đi (đường TOC) chuyển sang bên phải, kết quả là khoảng thời gian khai thác gỗ tối ưu sẽ dài ra (xem hình 2). TOC’ TOC VMPT rW* 20 I*’ I* Hình 2. Ảnh hưởng của lãi suất đến khoảng thời gian thu hoạch tối ưu 4
  5. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 2.2 Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới tốc độ khai thác tài nguyên không thể tái tạo (lấy than đá làm ví dụ). Các loại tài nguyên không thể tái tạo bao gồm các loại khoáng sản nằm trong lòng đất, trong ngắn hạn, các loại tài nguyên này không thể tái tạo. Vậy thì, câu hỏi đặt ra là các hãng khai thác khoáng sản ứng xử như thế nào về mặt sản lượng khai thác khi lãi suất của ngân hàng thay đổi? Để giải quyết thoả đáng được câu hỏi trên, chúng ta nghiên cứu mô hình với các điều kiện để xây dựng mô hình như sau: Điều kiện 1) Hãng khai thác chấp nhận giá thị trường, hay nói cách khác giá cả của tài nguyên khai thác mang bán là giá đã được quy định của thị trường vì quy mô khai thác của cá nhân, hãng là rất nhỏ không thể làm thay đổi giá của thị trường; Điều kiện 2) Người khai thác ước tính chính xác lượng tài nguyên trong lòng đất trong giai đoạn khai thác; Điều kiện 3) Mỏ bao gồm tài nguyên có chất lượng như nhau (từ dưới lên trên); Điều kiện 4) Chi phí khai thác sẽ tăng dần do khó khăn hơn, sâu hơn, khan hiếm hơn. Trong nền kinh tế thị trường, hãng khai thác sẽ tối đa hoá lợi nhuận ( π T ) không chỉ cho 1 năm t, mà hãng phải tính toán tối đa hoá lợi nhuận trong khoảng T = t1 + t2 + …tn. Như vậy, hãng tối đa hoá lợi nhuận trong dài hạn qua hàm số sau: 1 1 1 π T = Pq0 − C (q0 ) + 1 * (Pq1 − C (q1 )) + 2 * (Pq2 − C (q2 )) + ... + * (Pqt − C (qt )) (3) (1 + r ) (1 + r ) (1 + r )t Trong đó: P là giá của một đơn vị tài nguyên không thể tái tạo; C là chi phí khai thác; qt là lượng khai thác tài nguyên không thể tái tạo của năm t. Chúng ta cũng cần chú ý rằng: Nếu gọi Q là tổng lượng khoáng sản có trong lòng đất thì ta có hàm ràng buộc cho phương trình (3) là: Q = q1 + q2 + ...+ qt. Trong đó t là số năm khai thác có thể. Từ phương trình (3) lấy đạo hàm riêng theo qt tìm điều kiện cần tối đa hoá lợi ích của hãng (FOC), ta có phương trình sau: 1 1 t * (P − MC (qt ) ) = * (P − MC (qt +1 ) ) (4) (1 + r ) (1 + r ) t +1 Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra là cả hai vế của phương trình trên là giá trị hiện tại của lợi nhuận đơn vị từ khai thác trong hai giai đoạn t và t+1. Tìm r từ phương trình (4) ta có: (P − MC ) (P (t + 1 ) − − MC (t ) )= r% (5) (P − MC (t ) ) t Phương trình (5) được gọi là luật Hottelling phần trăm lãi suất (Hottelling r percent rule). Các hãng khai thác sẽ quyết định tăng cường khai thác, hay hạn chế khai thác nguồn tài nguyên không thể tái tạo phụ thuộc vào lãi suất ngân hàng (r%). Vế trái của phương trình (5) là tốc độ tăng trưởng của lợi nhuận đơn vị khai thác khoáng sản. Quy luật khai thác như sau: Thứ nhất; nếu tỉ lệ tăng trưởng của lợi nhuận (vế trái của phương trình 5) lớn hơn r% hãng quyết định giảm bớt tốc độ khai thác, vì nếu khai thác lấy tiền gửi vào ngân hàng chỉ được lãi suất r. Trong khi đó để lại tài nguyên trong lòng đất khai thác giai đoạn sau có lãi hơn. Thứ hai; nếu tốc độ tăng trường của lợi nhuận nhỏ hơn r, hãng quyết định tăng cường khai thác vì hãng so sánh tốc độ tăng trưởng của lợi nhuận đơn vị nhỏ hơn với lãi suất ngân hàng, hãng khai thác lấy tiền gửi ngân hàng sẽ thu được lợi nhiều hơn. Ở đây ta có thể nhận thấy, lãi suất ngân hàng càng cao 5
  6. Nguyễn Văn Song. 2007. Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Số 10, từ trang 51-55; tháng 10 năm 2007 thì các hãng khai thác tài nguyên không thể tái tạo càng tăng cường khai thác. Thứ ba; nếu tốc độ tăng trưởng của lợi nhuận bằng với lãi suất của ngân hàng (r%), việc quyết định tăng cường khai thác hay giảm tốc độ khai thác của các hãng không phụ thuộc vào lãi suất ngân hàng mà phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế xã hội khác như: giải quyết công ăn việc làm, đầu tư kỹ thuật vv... 3. KẾT LUẬN Khai thác tài nguyên có thể tái tạo hoặc không thể tái tạo phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố của thị trường đầu vào và thị trường đầu ra. Các hãng khai thác phải tính toán khai thác để tối đa hoá lợi nhuận của hãng trong suốt khoảng thời gian có thể (không chỉ một năm vài năm như các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thông thường). Hơn nữa, các hãng này phải đối mặt với các khoảng chi phí trong dài hạn, lợi ích xen kẽ với chi phí. Vì vậy, chi phí cơ hội của vốn là một điều đặc biệt quan tâm của các hãng khai thác tài nguyên thiên nhiên. Thông qua ba (3) mô hình, ảnh hưởng của lãi suất tới tốc độ khai thác tài nguyên có thể tái tạo (lấy gỗ làm ví dụ); ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới khoảng khai thác tối đa hoá lợi nhuận của các hộ, doanh nghiệp trồng rừng và khai thác gỗ chế biến; ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng với tốc độ khai thác tài nguyên không thể tái tạo (Hottelling r% rule), cho phép chúng ta có thể kết luận rằng: Lãi suất ngân hàng không chỉ là một công cụ điều hành nền kinh tế vĩ mô như đầu tư, tiết kiệm mà còn là một công cụ có ảnh hưởng quan trọng tới tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên, là một công cụ ảnh hưởng tới bảo tồn tài nguyên các loại./. TÀI LIỆU THAM KHẢO Tietenberg, Tom. 1988. Environmental and Natural Resources Economics. 2nd , Inc. Hartwick, John and Nancy Olewiler.1998. The Economics of Natural Recource Use, 2nd, Inc. Pearce, D. W. and R. Kerry Turner.1990. Economics of Natural Resources and the Environment, Harvester Wheatsheaf, Inc. Nguyễn Văn Song. 2005. Kinh tế Tài nguyên và Môi trường. Nhà xuất bản Nông nghiệp. Hà Nội 6

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản