intTypePromotion=1

Biến đổi dân số trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - Đặng Nguyên Anh

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
54
lượt xem
5
download

Biến đổi dân số trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - Đặng Nguyên Anh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo nội dung bài viết "Biến đổi dân số trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" để nắm bắt được quy mô và cơ cấu dân số, biến đổi mức sinh, di dân và quản lý dân cư, chất lượng dân số,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết để nắm bắt nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Biến đổi dân số trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - Đặng Nguyên Anh

X· héi häc sè 3 (95), 2006 3<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú<br /> ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> §Æng Nguyªn Anh<br /> <br /> <br /> Bøc tranh d©n sè n−íc ta trong nh÷ng n¨m 2000 ®· cã nh÷ng nÐt míi, ph¶n<br /> ¸nh râ nÐt t¸c ®éng cña qu¸ tr×nh biÕn ®æi kinh tÕ - x· héi trong thêi kú c«ng nghiÖp<br /> hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc. B−íc sang giai ®o¹n 2001-2005, c«ng t¸c d©n sè kÕ ho¹ch<br /> hãa gia ®×nh ®−îc triÓn khai trong bèi c¶nh toµn §¶ng, toµn d©n tÝch cùc thùc hiÖn kÕ<br /> ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi 5 n¨m, ®Êt n−íc tiÕp tôc ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu to<br /> lín vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x· héi. NhiÒu chÝnh s¸ch, nghÞ quyÕt, ph¸p luËt vÒ d©n sè<br /> ®−îc ban hµnh vµ hoµn thiÖn trong giai ®o¹n nµy nh»m duy tr× møc ®é gi¶m sinh<br /> v÷ng ch¾c, ®iÒu chØnh c¬ cÊu vµ ph©n bæ d©n c− hîp lý, n©ng cao chÊt l−îng d©n sè.<br /> Tuy nhiªn nh÷ng biÕn ®æi d©n sè trong thêi kú míi còng ®Æt ra kh«ng Ýt th¸ch<br /> thøc vµ c¬ héi ®èi víi sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n−íc. Nh÷ng bµi häc kinh<br /> nghiÖm thu ®−îc trong c«ng t¸c d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cÇn ®−îc ph¸t huy vµ<br /> bæ khuyÕt. Bµi viÕt nµy tËp trung ®¸nh gi¸ tæng quan t×nh h×nh d©n sè ViÖt Nam tõ<br /> mét sè chiÒu c¹nh c¬ b¶n, ph©n tÝch nh÷ng vÊn ®Ò míi n¶y sinh cÇn cã sù xem xÐt<br /> kÞp thêi. Trong phÇn cuèi, bµi viÕt sÏ ®Ò xuÊt mét sè khuyÕn nghÞ chÝnh s¸ch cô thÓ<br /> cho c«ng t¸c d©n sè, nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu mµ chiÕn l−îc d©n sè ®· ®Ò ra cho<br /> n¨m 2010.<br /> Quy m« vµ c¬ cÊu d©n sè<br /> Cã thÓ nãi quy m« vµ c¬ cÊu d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa,<br /> hiÖn ®¹i hãa ®−îc ®· kh¸c tr−íc. TÝnh ®Õn thêi ®iÓm 1/4/2005, d©n sè c¶ n−íc lµ 83,1<br /> triÖu ng−êi t¨ng 5,5 triÖu d©n so víi quy m« n¨m 2000 (77,6 triÖu), nÕu tÝnh b×nh<br /> qu©n th× mçi n¨m t¨ng thªm 1,1 triÖu (t−¬ng ®−¬ng víi quy m« d©n sè trung b×nh<br /> cña mét tØnh). Nh− vËy so víi dù b¸o trong chiÕn l−îc d©n sè tr−íc ®©y th× quy m«<br /> d©n sè n−íc ta ®· v−ît h¬n 70 v¹n ng−êi. ViÖt Nam trë thµnh n−íc ®«ng d©n thø 14<br /> trªn thÕ giíi vµ ®øng thø ba so víi c¸c n−íc trong khu vùc §«ng Nam ¸ (sau<br /> In®«nªxia vµ PhilÝppin).<br /> Song song víi quy m« d©n sè lín, mËt ®é d©n sè ë n−íc ta hiÖn nay kh¸ cao vµ<br /> tiÕp tôc gia t¨ng trong thêi kú gÇn ®©y (B¶ng 1). §Õn n¨m 2005, mËt ®é d©n sè chung<br /> cña c¶ n−íc lµ 252 ng−êi/km2, so víi 236 ng−êi/km2 n¨m 2000, ë møc cao h¬n nhiÒu so<br /> víi mËt ®é d©n sè Trung Quèc (136 ng−êi/km2). Tuy nhiªn, ph©n bè d©n sè kh«ng ®ång<br /> ®Òu theo c¸c vïng miÒn. Cã nh÷ng vïng l·nh thæ nh− ®ång b»ng s«ng Hång mËt ®é d©n<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 4 BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> sè lªn tíi 1218 ng−êi/km2 cao nhÊt so víi c¸c khu vùc kh¸c1. §Æc biÖt lµ Hµ Néi cã mËt ®é<br /> d©n sè cao nhÊt n−íc, gÊp 14 lÇn so víi mËt ®é chung cña c¶ n−íc (3415 ng−êi/km2) vµ<br /> thÊp nhÊt lµ Lai Ch©u (35 ng−êi/km2 ë møc thÊp h¬n 7 lÇn so víi mËt ®é chung).<br /> B¶ng 1: BiÕn ®æi d©n sè cña ViÖt Nam, thêi kú 2001-2005<br /> <br /> N¨m D©n sè (1000 ng−êi) MËt ®é d©n sè (ng−êi/km2)<br /> <br /> 2000 77.635 236<br /> 2001 78.686 239<br /> 2002 79.727 242<br /> 2003 80.902 246<br /> 2004 82.032 249<br /> 2005 83.119 252<br /> <br /> Nguån: Niªn gi¸m thèng kª, Tæng côc Thèng kª<br /> <br /> VÒ c¬ cÊu d©n sè, ViÖt Nam thuéc vµo nhãm quèc gia cã d©n sè trÎ. GÇn 50%<br /> d©n sè d−íi 25 tuæi, h¬n 1/5 d©n sè trong ®é tuæi vÞ thµnh niªn. C¬ cÊu d©n sè theo<br /> nhãm tuæi tiÕp tôc biÕn ®æi theo h−íng gi¶m nhanh tû träng d©n sè phô thuéc d−íi<br /> 15 tuæi vµ gia t¨ng tû träng ng−êi giµ (trªn 60+). C¸c sè liÖu trªn B¶ng 2 cho thÊy tû<br /> lÖ d©n sè trÎ d−íi 15 tuæi tiÕp tôc gi¶m tõ 33,1% n¨m 1999 xuèng cßn 26,4% n¨m<br /> 2005. T−¬ng øng trong thêi kú nµy, tû träng ng−êi giµ t¨ng lªn tõ 8% lªn 9%. MÆc dï<br /> kh«ng cao nh− c¸c n−íc kh¸c trong khu vùc (Trung Quèc, Th¸i Lan) song tuæi thä<br /> b×nh qu©n cña d©n sè n−íc ta tiÕp tôc ®−îc c¶i thiÖn tõ 68 tuæi n¨m 2000 ®· t¨ng lªn<br /> 71,3 tuæi n¨m 2005. Do tuæi thä ngµy cµng gia t¨ng vµ møc sinh tiÕp tôc gi¶m nªn<br /> theo dù b¸o ®Õn n¨m 2019, d©n sè ViÖt Nam sÏ b−íc sang nhãm "d©n sè giµ" víi tû<br /> träng ng−êi cao tuæi tõ 65 trë lªn chiÕm trªn 10% d©n sè. §iÒu ®¸ng l−u ý lµ do møc<br /> sinh cao trong qu¸ khø nªn sè ng−êi cao tuæi sÏ cã sè l−îng rÊt lín. Nh÷ng nhu cÇu<br /> vÒ dÞch vô søc kháe, ch¨m sãc vµ an sinh x· héi cho mét d©n sè giµ hãa sÏ lµ mét<br /> th¸ch thøc trong x· héi chØ sau 15-20 n¨m n÷a.<br /> B¶ng 2: BiÕn ®æi c¬ cÊu d©n sè qua c¸c thêi kú, ViÖt Nam: 1979-2005<br /> <br /> C¬ cÊu d©n sè 1979 1989 1999 2003 2005<br /> <br /> Tû träng d©n sè theo nhãm tuæi (%)<br /> 0-14 42,5 39,9 33,1 29,3 26,4<br /> 15-49 50,4 52,9 58,8 61,9 64,6<br /> 60+ 7,1 7,2 8,1 8,8 9,0<br /> Tû träng d©n sè phô thuéc kinh tÕ (%)<br /> TrÎ em 0-14 99,4 85,9 70,1 61,5 54,8<br /> Ng−êi giµ 60+ 85,4 72,5 56,4 47,3 40,9<br /> 14,0 13,4 13,7 14,2 13,9<br /> <br /> Nguån: Tæng §iÒu tra D©n sè 1979, 1989, 1999, §iÒu tra BiÕn ®éng d©n sè 2003 vµ 2005.<br /> <br /> <br /> <br /> 1<br /> §«ng Nam Bé cã mËt ®é d©n sè 387 ng−êi/km2, T©y Nguyªn 87 ng−êi/ km2 vµ T©y B¾c chØ cã 69 ng−êi/km2<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Nguyªn Anh 5<br /> <br /> NÕu nh− trong nh÷ng n¨m 90, tû lÖ nam/n÷ trong d©n sè chªnh lÖch kh«ng lín<br /> (96,7 nam so víi 100 n÷) th× trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, tû sè giíi tÝnh khi sinh (sè bÐ<br /> trai/100 bÐ g¸i) kh¸ cao, nghiªng vÒ trÎ em trai. Theo sè liÖu Tæng §iÒu tra 1999, 16<br /> tØnh thµnh ®· cã tû sè giíi tÝnh khi sinh cao tõ 120/100 trë lªn. So víi tû sè giíi tÝnh<br /> chung cña c¶ n−íc (107/100) th× c¸c tØnh Th¸i B×nh (120/100), Sãc Tr¨ng (124/100), Trµ<br /> Vinh (124/100), Kiªn Giang (125/100), An Giang (128/100) vµ Kon Tum (124/100) ®Òu ë<br /> møc cao, ®Æc biÖt ë khu vùc thµnh thÞ ë nh÷ng ®Þa ph−¬ng nµy, n¬i mµ c¸c dÞch vô x¸c<br /> ®Þnh giíi tÝnh thai nhi kh¸ phæ biÕn. Tuy nhiªn ®Ó kh¼ng ®Þnh xu h−íng nµy cÇn cã<br /> c¸c nghiªn cøu tin cËy ®Ó kÕt luËn t×nh tr¹ng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh khi sinh ë ViÖt<br /> Nam song trªn thùc tÕ ®· cã nh÷ng lo ng¹i trong c«ng luËn vÒ t¸c ®éng cña viÖc lùa<br /> chän giíi tÝnh thai nhi th«ng qua n¹o ph¸ thai, c¸c ph−¬ng ph¸p sinh con theo ý muèn<br /> ®Ó sinh con trai, con g¸i. HiÖn nay ch−a thÓ kh¼ng ®Þnh c¸c con sè nãi trªn lµ do sai sè<br /> mÉu ®iÒu tra, hay lµ t×nh tr¹ng nhÊt thêi hoÆc xu h−íng gia t¨ng vÒ mÊt c©n b»ng giíi<br /> tÝnh ë ViÖt Nam khi møc sinh ®· gi¶m thÊp.<br /> BiÕn ®æi møc sinh<br /> Møc sinh ë ViÖt Nam tiÕp tôc gi¶m tuy cã nh÷ng dao ®éng nhÊt ®Þnh. Tû suÊt<br /> sinh th« cña d©n sè n−íc ta hiÖn nay lµ 18,6%o gi¶m kh«ng ®¸ng kÓ so víi 5 n¨m<br /> tr−íc (n¨m 2000 lµ 19,2%o). Tuy nhiªn do tû suÊt sinh th« cßn phô thuéc vµo c¬ cÊu<br /> tuæi cña d©n sè nªn khi xem xÐt møc sinh, chØ tiªu tû suÊt sinh tæng céng (TFR) cÇn<br /> ®−îc sö dông. C¸c sè liÖu quèc gia hiÖn t¹i cho thÊy trong thêi kú nh÷ng n¨m 2000,<br /> TFR cña ViÖt Nam tiÕp tôc gi¶m tõ 2,28 xuèng 2,11 con tÝnh trung b×nh cho mét phô<br /> n÷. MÆc dï cã mét sè ý kiÕn cho r»ng møc gi¶m sinh nµy t−¬ng ®èi chËm (trung b×nh<br /> mçi n¨m chØ gi¶m 0,03 con) so víi giai ®o¹n tr−íc ®©y khi møc sinh cßn cao, song cÇn<br /> thÊy r»ng møc sinh ë ViÖt Nam thÊp h¬n so víi møc sinh cña c¸c n−íc trong khu vùc<br /> cã thu nhËp quèc d©n ngang b»ng hoÆc cao h¬n n−íc ta2.<br /> B¶ng 3: Tæng tû suÊt sinh (TFR) theo khu vùc vµ vïng ®Þa lý, thêi kú 2000-2005<br /> <br /> Khu vùc 2000 2001 2002 2003 2004 2005<br /> I. Theo khu vùc<br /> - Thµnh thÞ 1,8 1,9 1,9 1,7 1,87 1,73<br /> - N«ng th«n 2,5 2,4 2,4 2,3 2,28 2,28<br /> II. Theo vïng<br /> - §ång b»ng s«ng Hång 2,2 2,1 2,1 2,2 2,2 2,06<br /> - §«ng B¾c 2,3 2,4 2,3 2,2 2,3 2,28<br /> - T©y B¾c 3,5 3,1 2,8 2,7 2,5 2,49<br /> - B¾c Trung Bé 2,8 2,7 2,6 2,6 2,6 2,45<br /> - Nam Trung Bé 2,5 2,5 2,4 2,3 2,3 2,21<br /> - T©y Nguyªn 3,8 3,6 3,2 3,1 3,1 3,07<br /> - §«ng Nam Bé 2,1 2,2 2,0 1,8 1,9 1,85<br /> - §ång b»ng s«ng Cöu Long 2,1 2,2 2,0 1,9 2,0 2,00<br /> Nguån: §iÒu tra biÕn ®éng D©n s« - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh hµng n¨m, Tæng côc Thèng kª.<br /> <br /> 2<br /> VÝ dô nh− In®«nªxia 2,2 con, Brun©y 2,4 con, Malayxia 2,7 con, C¨mpuchia 3,6 con vµ PhilÝppin 3,2 con.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 6 BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> Víi tû suÊt sinh 2,1 con tÝnh trung b×nh cho mét phô n÷ nh− hiÖn nay, ViÖt<br /> Nam ®· ®¹t møc sinh thay thÕ, víi møc sinh chØ cao h¬n Th¸i Lan vµ Singapore trong<br /> khu vùc. §Æc biÖt lµ d©n sè thµnh thÞ ®· ®¹t d−íi møc sinh thay thÕ ngay tõ n¨m 1999<br /> vµ tiÕp tôc duy tr× æn ®Þnh cho ®Õn nay (TFR=1,6 con n¨m 2005). Khu vùc n«ng th«n<br /> tuy ch−a ®¹t møc sinh thay thÕ song møc sinh còng tiÕp tôc gi¶m, víi tæng tû suÊt<br /> sinh tõ 2,5 con n¨m 2000 ®Õn 2,28 con n¨m 2005. Sù chªnh lÖch theo khu vùc vÒ møc<br /> sinh cßn ®−îc ph¶n ¸nh râ nÐt qua c¸c vïng miÒn l·nh thæ (B¶ng 3). Cã ba vïng ®¹t<br /> møc sinh thay thÕ hoÆc thÊp h¬n lµ §ång b»ng s«ng Hång, §«ng Nam Bé, §ång b»ng<br /> s«ng Cöu Long. Ng−îc l¹i, T©y Nguyªn, T©y B¾c vµ B¾c Trung Bé vÉn cã møc sinh<br /> cao. TÝnh chung cã ®Õn 42 trong tæng sè 64 tØnh thµnh ®· ®¹t møc sinh thay thÕ<br /> (TFR=2,1) hoÆc thËm chÝ xuèng thÊp h¬n ng−ìng nµy. Xu h−íng gi¶m sinh sÏ tiÕp tôc<br /> diÔn ra trªn kh¾p khu vùc, tØnh thµnh vµ c¸c ®Þa ph−¬ng c¶ n−íc (H×nh 1).<br /> <br /> H×nh 1. Suy gi¶m møc sinh ë ViÖt Nam qua c¸c thêi kú: 1959-2005<br /> <br /> 50<br /> <br /> <br /> 45<br /> <br /> <br /> 40<br /> CBR<br /> TFR<br /> 35<br /> <br /> <br /> 30<br /> <br /> <br /> 25<br /> <br /> <br /> 20<br /> <br /> <br /> 15<br /> <br /> <br /> 10<br /> 6.39 6.81 5.9 5.25<br /> 4.7 3.98<br /> 5 3.27 2.45 2.21 2.15 2.11<br /> <br /> 0<br /> 1959-64 1964-69 1969-74 1974-79 1979-84 1984-89 1989-94 1994-99 1999-02 2002-03 2003-05<br /> <br /> <br /> <br /> Qu¸ ®é gi¶m sinh ë n−íc ta lµ kh«ng thÓ ®¶o ng−îc. MÆc dï viÖc kÕt hîp so<br /> s¸nh sè liÖu tõ c¸c nguån kh¸c nhau cã thÓ dÉn ®Õn sai sè, song kÕt qu¶ ph©n tÝch sù<br /> biÕn ®æi møc sinh ®Æc tr−ng theo tuæi (ASFR) theo thêi gian cho thÊy xu h−íng sinh<br /> Ýt con cña phô n÷ diÔn ra ë mäi ®é tuæi sinh ®Î trong thêi kú 1988-2002. Tuy nhiªn,<br /> so víi nhãm phô n÷ trÎ d−íi 30 tuæi, tèc ®é gi¶m sinh diÔn ra m¹nh mÏ h¬n ®èi víi<br /> nhãm n÷ lín tuæi h¬n (B¶ng 4). §iÒu nµy còng ph¶n ¸nh r»ng sau khi ®· ®¹t ®−îc sè<br /> con mong muèn, mong muèn thùc hiÖn kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh trë nªn phæ biÕn h¬n<br /> trong sè c¸c cÆp vî chång ngoµi 30 tuæi.<br /> Møc sinh suy gi¶m cã sù giao ®éng lªn xuèng nhÊt ®Þnh trong nh÷ng n¨m gÇn<br /> ®©y, ®Æc biÖt ë khu vùc thµnh thÞ. LÊy vÝ dô, tû suÊt sinh th« (CBR) ë thµnh thÞ gi¶m<br /> tõ 16,9 phÇn ngh×n n¨m 2002 xuèng 15,0 phÇn ngh×n n¨m 2003 vµ l¹i lªn 16,7 phÇn<br /> ngh×n n¨m 2004. §iÒu nµy lµm cho mét sè nhµ qu¶n lý lo ng¹i. Song nh− trªn ®· ®Ò<br /> cËp, tû suÊt sinh th« cßn phô thuéc vµo c¬ cÊu d©n sè nªn sù dao ®éng trong nh÷ng<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Nguyªn Anh 7<br /> <br /> n¨m 2003-2004 chñ yÕu lµ do t¨ng tû träng phô n÷ b−íc vµo ®é tuæi sinh ®Î. Sè phô<br /> n÷ trong nhãm 20-29 tuæi lµ thÕ hÖ sinh ra sau chiÕn tranh chèng Mü, thuéc nhãm<br /> bïng næ d©n sè. §Õn nay khi b−íc vµo tuæi kÕt h«n vµ sinh ®Î nªn dï mçi ng−êi míi<br /> chØ sinh 1 con nh−ng còng ®ñ lµm t¨ng sè sinh.<br /> B¶ng 4: Tû suÊt sinh ®Æc tr−ng theo tuæi qua c¸c thêi kú<br /> <br /> Tuæi phô n÷ 1988-1989 1989-1993 1998-1999 1998-2002 Tèc ®é gi¶m 1988-2002<br /> <br /> 15-19 35 38 29 25 -28,6<br /> 20-24 197 196 158 138 -29,9<br /> 25-29 209 189 135 114 -45,5<br /> 30-34 155 124 81 60 -61,3<br /> 35-39 100 69 41 26 -74,0<br /> 40-44 49 31 18 10 -79,6<br /> 45-49 14 2 6 2 -85,7<br /> <br /> Nguån: Tæng ®iÒu tra D©n sè 1989, 1999; §iÒu tra Nh©n khÈu häc vµ Søc kháe 2002<br /> <br /> §iÒu ®¸ng quan t©m lµ n¨m 2003-2004, thêi ®iÓm mµ d− luËn vµ c¸c ban ngµnh<br /> h÷u quan lo l¾ng vÒ kh¶ n¨ng bïng næ d©n sè th× tû lÖ sinh con thø 3 kh«ng t¨ng. Theo<br /> sè liÖu kh¶o s¸t cña Tæng côc Thèng kª, tû lÖ phô n÷ sinh con thø 3 trë lªn cña c¶ n−íc<br /> gi¶m trong 5 n¨m qua. Cô thÓ lµ tõ 21,7% (2002) gi¶m xuèng 21,5% (2003); 20,2%<br /> (2004) vµ ë møc 20,8% (2005). Tuy nhiªn, tû lÖ sinh con thø 3 trë lªn cã xu h−íng gia<br /> t¨ng ë nhãm c¸n bé, ®¶ng viªn, nhÊt lµ c«ng nh©n viªn chøc nhµ n−íc (sinh con mét bÒ)<br /> trong khi tû lÖ sinh con thø 3 trë lªn cña ng−êi d©n vÉn æn ®Þnh. Xu h−íng nµy ®· g©y ra<br /> kh«ng Ýt khã kh¨n cho c«ng t¸c d©n sè trong thêi kú míi. Khi ®êi sèng vËt chÊt ®· khÊm<br /> kh¸ lªn, ®Æc biÖt trong nhãm c¸n bé c«ng chøc, khi mµ h¹n chÕ sinh ®Î do ¸p lùc kinh tÕ<br /> ®· kh«ng cßn ph¸t huy t¸c dông nh− tr−íc th× mong muèn sinh thªm con ®Ó “cã nÕp, cã<br /> tΔ lµ ®iÒu rÊt dÔ x¶y ra, nhÊt lµ khi mµ viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch d©n sè - kÕ ho¹ch hãa<br /> gia ®×nh ®−îc níi láng. Tuy nhiªn, viÖc ®¶ng viªn, c¸n bé c«ng chøc vi ph¹m chÝnh s¸ch<br /> d©n sè lµ rÊt ®¸ng l−u t©m v× ®iÒu nµy lµm gi¶m hiÖu qu¶ tuyªn truyÒn cña ch−¬ng<br /> tr×nh vµ chÝnh s¸ch d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh trong céng ®ång vµ ngoµi x· héi, ®ßi<br /> hái cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p xö lý vµ can thiÖp kÞp thêi.<br /> Song song víi sù biÕn ®æi møc sinh, t×nh h×nh sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai vµ<br /> thùc hiÖn kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh trong thêi kú nh÷ng n¨m 2000 cã phÇn æn ®Þnh h¬n,<br /> ®©y lµ ®iÒu th−êng thÊy ë nh÷ng d©n sè cã tû lÖ tr¸nh thai cao nh− ViÖt Nam. Tû lÖ sö<br /> dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai t¨ng tõ 73,9% n¨m 2001 lªn 75,3% n¨m 2003 vµ 76,8%<br /> n¨m 2005, t−¬ng ®−¬ng víi møc tr¸nh thai cña c¸c n−íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn (b×nh<br /> qu©n 75% cÆp vî chång sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai). Tuy nhiªn, tû lÖ sö dông c¸c biÖn<br /> ph¸p hiÖn ®¹i lµ 65,7% cho thÊy vÉn cßn 11% cÆp vî chång hiÖn dùa vµo c¸c biÖn ph¸p<br /> tr¸nh thai tù nhiªn, víi ®é an toµn vµ hiÖu qu¶ thÊp. C¬ cÊu c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai<br /> tiÕp tôc ®−îc ®a d¹ng hãa víi viÖc sö dông mét sè biÖn kü thuËt thai míi trong d©n c−<br /> nh− thuèc tiªm tr¸nh thai, thuèc cÊy tr¸nh thai, viªn uèng tr¸nh thai khÈn cÊp. Song<br /> song víi xu h−íng nµy, viÖc sö dông hai biÖn ph¸p tr¸nh thai cã t¸c dông l©u dµi vµ<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 8 BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> hiÖu qu¶ tr¸nh thai cao tr−íc ®©y lµ ®×nh s¶n vµ dông cô tö cung cã xu h−íng gi¶m, ®Æc<br /> biÖt lµ ®×nh s¶n gi¶m m¹nh. NÕu nh− trong giai ®o¹n 1996-2000, b×nh qu©n mçi n¨m cã<br /> h¬n 12 v¹n ng−êi ®×nh s¶n th× giai ®o¹n 2001-2005 chØ cßn 4,3 v¹n ng−êi thùc hiÖn<br /> ph−¬ng ph¸p nµy. Râ rµng lµ khi ®êi sèng v¨n hãa, x· héi biÕn ®æi vµ ®i lªn, sù lùa chän<br /> cña ng−êi d©n trë nªn phong phó h¬n, ®ßi hái ®a d¹ng hãa c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai, c¸c<br /> kªnh cung øng ph−¬ng tiÖn vµ dÞch vô phï hîp víi nhu cÇu x· héi.<br /> Di d©n vµ qu¶n lý d©n c−<br /> D−íi t¸c ®éng cña qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa, c«ng nghiÖp hãa, nh÷ng n¨m võa qua<br /> c¸c dßng di d©n tõ n«ng th«n ra ®« thÞ vµ c¸c khu c«ng nghiÖp nh»m t×m viÖc lµm,<br /> c¶i thiÖn thu nhËp diÔn ra rÊt m¹nh mÏ. Tèc ®é ®« thÞ hãa t¨ng nhanh trong giai<br /> ®o¹n 2000-2005 víi tû träng d©n sè ®« thÞ tõ 24,2 n¨m 2000 lªn ®Õn 27% n¨m 2005.<br /> Trong giai ®o¹n 2000-2005, quy m« di d©n tiÕp tôc gia t¨ng, c¸c h×nh th¸i di d©n<br /> diÔn ra rÊt ®a d¹ng bao gåm nhiÒu lo¹i h×nh di chuyÓn d©n c−, víi sù tham gia cña<br /> nhiÒu tÇng líp x· héi vµ nhãm d©n c−. §Æc biÖt næi bËt lµ di d©n tõ c¸c vïng n«ng<br /> th«n, ven ®« vµo thµnh thÞ vµ c¸c khu c«ng nghiÖp ®Ó t×m viÖc lµm. T¹i nhiÒu ®Þa<br /> ph−¬ng, n¬i tËp trung c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt, t¨ng tr−ëng d©n sè c¬ häc<br /> t¨ng nhanh th«ng qua nhËp c−. ChØ riªng c¸c luång di d©n ®Õn thµnh phè Hå ChÝ<br /> Minh mçi n¨m trung b×nh gãp thªm 150.000 ng−êi cho trung t©m ®« thÞ nµy. Theo<br /> thèng kª ch−a ®Çy ®ñ, hiÖn nay sè nh©n khÈu ®¨ng ký KT3 vµ KT4 chiÕm xÊp xØ 10%<br /> d©n sè Hµ Néi vµ trªn 30% d©n sè thµnh phè Hå ChÝ Minh.<br /> Di d©n lµ yÕu tè tÊt yÕu cña sù ph¸t triÓn, cña chÝnh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp<br /> hãa, hiÖn ®¹i hãa. Di d©n gãp phÇn c¶i thiÖn thu nhËp trong x· héi, chuyÓn dÞch c¬<br /> cÊu kinh tÕ - lao ®éng, h×nh thµnh nªn c¸c trung t©m d©n c− míi. Song qu¸ tr×nh nµy<br /> còng ®· lµm t¨ng d©n sè ®« thÞ, t¨ng nhu cÇu c¸c dÞch vô x· héi, t¹o søc Ðp lªn c¬ së<br /> h¹ tÇng mµ chÝnh quyÒn vµ ng−êi d©n ë c¸c thµnh phè lín ch−a chñ ®éng chuÈn bÞ.<br /> ChÝnh quyÒn c¸c cÊp ch−a chñ ®éng vµ dù b¸o ®−îc biÕn ®éng d©n sè c¬ häc, ®Æc biÖt<br /> cßn lóng tóng trong viÖc tæ chøc x©y dùng nhµ ë, kh¸m ch÷a bÖnh, häc hµnh vµ ®¸p<br /> øng c¸c dÞch vô x· héi cho ng−êi lao ®éng ®Õn ®Þnh c−.<br /> T¹i c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt, c«ng nh©n lao ®éng gÆp rÊt nhiÒu khã<br /> kh¨n vÒ nhµ ë, trªn 80% ph¶i ¨n ë t¹m bî t¹i nhµ trä t− nh©n víi dÞch vô x· héi kh«ng<br /> ®¸p øng ®−îc yªu cÇu tèi thiÓu ®Ó t¸i t¹o søc lao ®éng. HiÖn t¹i trong tæng sè 860<br /> ngh×n lao ®éng trùc tiÕp lµm viÖc t¹i 131 khu c«ng nghiÖp cña c¶ n−íc, míi chØ cã gÇn<br /> 1/5 sè c«ng nh©n lao ®éng cã chç ë æn ®Þnh, sè cßn l¹i vÉn ph¶i ®i thuª nhµ t¹m. §©y lµ<br /> hËu qu¶ cña mét thêi gian dµi trong quy ho¹ch ph¸t triÓn nhiÒu khu c«ng nghiÖp, khu<br /> chÕ xuÊt kh«ng dµnh ®Êt ®Ó x©y dùng nhµ ë cho ng−êi lao ®éng. ChÊt l−îng cuéc sèng<br /> cña ng−êi di c−, ®Æc biÖt lao ®éng t¹i c¸c khu c«ng nghiÖp, lµ vÊn ®Ò vÉn cßn bÞ bá ngá,<br /> ®ßi hái sù xem xÐt nghiªm tóc trong c¸c chñ tr−¬ng chÝnh s¸ch ®Çu t− vµ t¨ng tr−ëng<br /> kinh tÕ giai ®o¹n ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc.<br /> Trong nh÷ng n¨m 2000, næi bËt lªn cßn lµ nh÷ng bÊt cËp trong c«ng t¸c qu¶n lý<br /> d©n c−. Do ph−¬ng ph¸p qu¶n lý nµy cßn mang nÆng tÝnh hµnh chÝnh, nªn nh÷ng quy<br /> ®Þnh chÝnh s¸ch kh«ng phï hîp víi nguyÖn väng cña ng−êi d©n. HÖ thèng qu¶n lý d©n<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Nguyªn Anh 9<br /> <br /> c− th«ng qua hé khÈu kh«ng cßn phï hîp, tuy gÇn ®©y ®· cã mét sè ®iÒu chØnh song tiÕp<br /> tôc lµ rµo c¶n cho sù ph¸t triÓn vµ æn ®Þnh cuéc sèng cña c«ng d©n nãi chung vµ ng−êi di<br /> c− nãi riªng. ViÖc g¾n quyÒn tù do c− tró vµo cuèn sæ hé khÈu, g¾n tªn tuæi cña mét<br /> ng−êi vµo c¶ hé gia ®×nh lµ bÊt hîp lý. B¶n th©n c¸c quy ®Þnh ngÆt nghÌo cña hé khÈu<br /> cßn nhiÒu v−íng m¾c vµ bÊt cËp, trong khi c¸c dÞch vô x· héi l¹i g¾n liÒn víi cuèn sæ hé<br /> khÈu. §· ®Õn lóc cÇn ph¶i lo¹i bá nh÷ng giao dÞch vµ quy ®Þnh kÌm hé khÈu, gi¶m bít<br /> c¸c thñ tôc ®¨ng ký th−êng tró cho ng−êi d©n ®Ó kh«ng biÕn hé khÈu thµnh ph−¬ng tiÖn<br /> h¹n chÕ c¸c quyÒn cña c«ng d©n, t¹o kÏ hë cho c¸c tiªu cùc x· héi n¶y sinh.<br /> VÒ chÊt l−îng d©n sè<br /> ChÊt l−îng d©n sè lµ mét kh¸i niÖm réng, phong phó vÒ néi hµm còng nh−<br /> c¸c chØ tiªu ®o l−êng. ë ViÖt Nam, kh¸i niÖm nµy ch−a ®−îc x¸c ®Þnh ®Çy ®ñ vµ<br /> thèng nhÊt lµm c¬ së cho viÖc ®Ò ra ®Þnh h−íng môc tiªu, gi¶i ph¸p vµ ch−¬ng tr×nh<br /> nh»m n©ng cao chÊt l−îng d©n sè. Trong nhiÒu n¨m qua, tr−íc ¸p lùc gia t¨ng d©n<br /> sè qu¸ nhanh, c¸c ngµnh c¸c cÊp tËp trung chñ yÕu gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vÒ quy m« d©n<br /> sè. VÊn ®Ò chÊt l−îng d©n sè giê ®©y ®−îc ®Æt ra nh»m ph¸t triÓn nguån nh©n lùc<br /> phôc vô sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc.<br /> ChØ sè ph¸t triÓn con ng−êi cña ViÖt Nam tiÕp tôc ®−îc c¶i thiÖn trong nh÷ng<br /> n¨m qua. Theo b¸o c¸o Ph¸t triÓn con ng−êi cña Liªn Hîp quèc hµng n¨m, chØ sè nµy<br /> gia t¨ng tõ 0,539 ®iÓm n¨m 1995 lªn 0,671 ®iÓm n¨m 2000 vµ ®¹t møc 0,704 n¨m<br /> 2005 vµ cã kh¶ n¨ng ®¹t 0,750 ®iÓm vµo n¨m 2010 nh− môc tiªu mµ chiÕn l−îc d©n<br /> sè ®· ®Ò ra. Thø h¹ng 108 cña n−íc ta so víi 177 quèc gia trªn thÕ giíi cho thÊy chÊt<br /> l−îng d©n sè ®ang ®−îc c¶i thiÖn (B¶ng 5). ChØ sè HDI cña ViÖt Nam t¨ng lªn chñ<br /> yÕu lµ do tuæi thä trung b×nh cña d©n sè gia t¨ng vµ thu nhËp b×nh qu©n tiÕp tôc<br /> ®−îc c¶i thiÖn3. Ngoµi hai yÕu tè nµy th× chiÒu c¹nh gi¸o dôc-®µo t¹o cÇn ®−îc ®Æc<br /> biÖt quan t©m tr−íc nh÷ng khã kh¨n bÊt cËp lín hiÖn nay cña hÖ thèng nµy. Tuy<br /> nhiªn, chØ sè HDI cña ViÖt Nam còng chØ xÕp h¹ng trªn 4 n−íc trong khu vùc lµ<br /> C¨mpuchia, In®«nªxia, Lµo, vµ Myanma.<br /> B¶ng 5: ChØ sè ph¸t triÓn con ng−êi cña ViÖt Nam<br /> <br /> N¨m b¸o c¸o ChØ sè HDI (®iÓm) VÞ trÝ xÕp h¹ng<br /> <br /> 1995 0,539 120/174<br /> 2000 0,671 108/174<br /> 2002 0,683 109/174<br /> 2003 0,688 109/174<br /> 2004 0,691 112/177<br /> 2005 0,704 108/177<br /> <br /> Nguån: B¸o c¸o Ph¸t triÓn con ng−êi qua c¸c n¨m (UNDP)<br /> <br /> Tû lÖ suy dinh d−ìng trÎ em d−íi 5 tuæi gi¶m nhanh trong nh÷ng n¨m qua, tõ<br /> <br /> <br /> 3<br /> HiÖn nay HDI ®−îc tÝnh to¸n dùa trªn 3 chØ b¸o: tuæi thä, thu nhËp vµ tr×nh ®é häc vÊn. Râ rµng ®èi víi<br /> nhiÒu quèc gia, trong ®ã cã ViÖt Nam th× ba nh©n tè trªn lµ ch−a ®Çy ®ñ khi xem xÐt chÊt l−îng d©n sè.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 10 BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> 36,8% n¨m 1999 xuèng cßn 25,2% n¨m 2005. Tuy nhiªn, song song víi nh÷ng chØ sè<br /> ®¸ng khÝch lÖ trªn th× chÊt l−îng d©n sè ViÖt Nam l¹i cã nhiÒu vÊn ®Ò quan ng¹i. Tû lÖ<br /> d©n sè bÞ thiÓu n¨ng vÒ thÓ lùc vµ trÝ lùc, trÎ em dÞ tËt bÈm sinh hiÖn lµ vÊn ®Ò rÊt<br /> ®¸ng quan t©m. Nh÷ng sù kiÖn giËt m×nh vÒ hµng ngh×n trÎ em bÞ teo c¬ ®en-ta, trÎ bÞ<br /> bÐo ph×, khiÕm thÞ, khiÕm thÝnh, lµng ung th−, ngé ®éc thùc phÈm, « nhiÔm n−íc sinh<br /> ho¹t,… lµ nh÷ng nguy c¬ ®ang l¬ löng ®e do¹ chÊt l−îng gièng nßi trong t−¬ng lai.<br /> Sù æn ®Þnh cña tû suÊt chÕt th« (xÊp xØ 6 phÇn ngh×n) còng nh− tû suÊt chÕt<br /> trÎ em d−íi 1 tuæi (ë møc thÊp 18 phÇn ngh×n) kh«ng cã nghÜa r»ng vÊn ®Ò bÖnh tËt<br /> vµ tö vong ë ViÖt Nam ®· ®−îc kiÓm so¸t. Tû lÖ tö vong trÎ d−íi 1 tuæi, tû lÖ trÎ em<br /> d−íi 5 tuæi bÞ suy dinh d−ìng cßn cã sù kh¸c biÖt lín gi÷a c¸c vïng miÒn. Th−¬ng tËt<br /> do chiÕn tranh trùc tiÕp ®Ó l¹i thÊp h¬n so víi c¸c nguyªn nh©n kh¸c nh− tai n¹n lao<br /> ®éng, tai n¹n giao th«ng, dÞ tËt bÈm sinh. §o l−êng chÊt l−îng d©n sè cßn ph¶i tÝnh<br /> ®Õn c¸c chØ tiªu kh¸c nh− t×nh h×nh v« sinh, c¸c bÖnh l©y truyÒn qua ®−êng sinh s¶n,<br /> HIV/AIDS, t×nh h×nh n¹o ph¸ thai cao gia t¨ng. ChÊt l−îng d©n sè thÊp ®ang lµ yÕu<br /> tè bÊt lîi cho sù ph¸t triÓn ®Êt n−íc, c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, them chÝ lµ mèi<br /> quan t©m lín cho t−¬ng lai vµ nßi gièng cña d©n téc.<br /> ChÝnh s¸ch vµ bé m¸y c«ng t¸c d©n sè<br /> N¨m 2003, ñy ban Th−êng vô Quèc héi ®· ban hµnh Ph¸p lÖnh D©n sè, v¨n<br /> b¶n ph¸p lý chuyªn ngµnh cao nhÊt chØ ®¹o c«ng t¸c d©n sè. Cã hiÖu lùc thi hµnh tõ<br /> ngµy 1/5/2003, néi dung Ph¸p lÖnh D©n sè ®· thÓ hiÖn ®Çy ®ñ c¸c quy ®Þnh vÒ quy<br /> m«, c¬ cÊu, ph©n bè vµ chÊt l−îng d©n sè, kh¾c phôc ®−îc sù t¶n m¹n, kh«ng thèng<br /> nhÊt cña chÝnh s¸ch d©n sè trong giai ®o¹n tr−íc ®ã. Tuy nhiªn, Ph¸p lÖnh nµy ®·<br /> ch−a ®−îc cô thÓ hãa thµnh NghÞ ®Þnh h−íng dÉn cô thÓ dÉn ®Õn viÖc thùc hiÖn<br /> Ph¸p lÖnh D©n sè kh«ng nh− mong muèn ®Ò ra4. Trong khi ®ã ®a sè c¸c ®Þa ph−¬ng<br /> rÊt lóng tóng trong viÖc triÓn khai c«ng t¸c tuyªn truyÒn vÒ Ph¸p lÖnh còng nh−<br /> triÓn khai thùc hiÖn Ph¸p lÖnh. §Æc biÖt nhiÒu vÊn ®Ò d©n sè kh¸c ch−a ®−îc quan<br /> t©m ban hµnh trong v¨n b¶n h−íng dÉn thùc hiÖn Ph¸p lÖnh D©n sè nh− di d©n,<br /> ph©n bè d©n c−, chÊt l−îng d©n sè,... mÆc dï ®©y lµ nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc ®Æt ra<br /> trong thùc tiÔn x· héi.<br /> Trong nh÷ng n¨m 1990, do ¸p lùc cña quy m« d©n sè nªn c«ng t¸c d©n sè míi<br /> tËp trung h−íng dÉn thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p ®Ó h¹n chÕ quy m« d©n sè. Thêi kú gÇn<br /> ®©y tõ n¨m 2000-2004, do bé m¸y lµm c«ng t¸c d©n sè cã biÕn ®éng, ho¹t ®éng chê ®îi<br /> sau khi s¸t nhËp tæ chøc, ®Þnh h×nh hÖ thèng míi nªn bé m¸y lµm c«ng t¸c d©n sè<br /> kh«ng æn ®Þnh, cã n¬i cã lóc ®· ghÐp c¬ quan d©n sè víi ngµnh kh¸c. Do ®ã mét sè c¸n<br /> bé lµm c«ng t¸c d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh thiÕu yªn t©m, bá bª c«ng viÖc, nhÊt lµ<br /> ë tuyÕn c¬ së, xö lý kÞp thêi c¸c vÊn ®Ò d©n sè ph¸t sinh. NhiÒu ®Þa ph−¬ng cho r»ng ai<br /> còng cã thÓ lµm ®−îc c«ng t¸c d©n sè, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng bè trÝ nh©n sù kh«ng phï<br /> <br /> 4<br /> KÓ tõ khi ban hµnh Ph¸p lÖnh D©n sè, chØ míi cã hai trong sè bèn NghÞ ®Þnh cÇn thiÕt ®−îc x©y dùng. §ã<br /> lµ NghÞ ®Þnh sè 104/2003/N§-CP h−íng dÉn thi hµnh Ph¸p lÖnh D©n sè, nh−ng còng sau 9 th¸ng kÓ tõ khi<br /> Ph¸p lÖnh ®−îc ban hµnh, chËm 4 th¸ng so víi thêi ®iÓm Ph¸p lÖnh cã hiÖu lùc thi hµnh, vµ gÇn ®©y nhÊt<br /> míi cã NghÞ ®Þnh vÒ Thanh tra D©n sè (ban hµnh ngµy 18/4/2006).<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Nguyªn Anh 11<br /> <br /> hîp. ThËm chÝ cã nhiÒu ng−êi ch−a bao giê ®−îc ®µo t¹o vÒ d©n sè nh−ng ®−îc ph©n<br /> c«ng lµm c«ng t¸c chuyªn tr¸ch d©n sè. §éi ngò céng t¸c viªn d©n sè cÊp c¬ së x·<br /> ph−êng bÞ thay ®æi vµ biÕn ®éng tíi 20% trong nh÷ng n¨m qua, l¹i ph¶i kiªm nhiÖm<br /> qu¸ nhiÒu viÖc liªn quan ®Õn d©n sè, gia ®×nh vµ trÎ em, thËm chÝ c¶ vËn ®éng phßng<br /> chèng HIV/AIDS nªn ®· dÉn ®Õn t×nh tr¹ng qu¸ t¶i, trong khi thï lao rÊt thÊp (25.000<br /> ®ång/th¸ng). ChÕ ®é thï lao, ®·i ngé ch−a tho¶ ®¸ng nµy lµ mét trong nh÷ng nguyªn<br /> nh©n khiÕn cho hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c d©n sè bÞ gi¶m sót m¹nh ë c¬ së.<br /> Trong giai ®o¹n 2001-2005, ng©n s¸ch nhµ n−íc ®Çu t− cho c«ng t¸c d©n sè-kÕ<br /> ho¹ch hãa gia ®×nh b×nh qu©n lµ 523 tû ®ång mçi n¨m (bao gåm c¶ nguån hç trî cña<br /> quèc tÕ), t−¬ng ®−¬ng víi møc b×nh qu©n 0,4 USD/ng−êi/n¨m. Nguån ng©n s¸ch<br /> trung −¬ng tõ tr−íc ®Õn nay ®· gãp phÇn quan träng ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch d©n sè<br /> ë c¸c tØnh, song gÇn ®©y ng©n s¸ch dµnh cho c«ng t¸c d©n sè bÞ c¾t gi¶m, l¹i theo<br /> ph−¬ng thøc ph©n bæ b×nh qu©n. Víi nguån kinh phÝ h¹n hÑp, c«ng t¸c th«ng tin,<br /> gi¸o dôc, truyÒn th«ng vÒ chÝnh s¸ch d©n sè ë c¸c cÊp huyÖn, x·/ph−êng trë nªn<br /> thiÕu vµ yÕu, kh«ng ®¸p øng ®−îc yªu cÇu thùc tÕ. ViÖc ph©n bæ kinh phÝ hµng n¨m<br /> cßn mang tÝnh b×nh qu©n, c¬ häc, ch−a phï hîp víi ®Þa bµn miÒn nói. Nh÷ng n¬i ®Êt<br /> réng ng−êi th−a, ®Þa bµn träng ®iÓm nh− T©y Nguyªn tiÕp nhËn ®−îc sè kinh phÝ<br /> thÊp h¬n so víi c¸c ®Þa ph−¬ng kh¸c.<br /> Trong nh÷ng n¨m tíi ®©y, c«ng t¸c d©n sè ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n, th¸ch<br /> thøc, ¸p lùc d©n sè ®èi víi ViÖt Nam rÊt lín. Quy m« d©n sè trªn 83 triÖu ng−êi vµ<br /> møc sinh cao trong qu¸ khø sÏ tiÕp tôc lµm gia t¨ng quy m« d©n sè. Hµng n¨m, sè<br /> phô n÷ b−íc vµo tuæi sinh ®Î xÊp xØ 50 v¹n ng−êi, lín gÊp ba lÇn sè phô n÷ ra khái<br /> ®é tuæi sinh ®Î nªn cho dï mçi cÆp vî chång chØ cã mét hoÆc hai con th× d©n sè ViÖt<br /> Nam sÏ cßn tiÕp tôc gia t¨ng vÒ quy m« trong nh÷ng n¨m tíi. Môc tiªu phÊn ®Êu ®Ó<br /> ®¹t ®−îc môc tiªu æn ®Þnh d©n sè ë møc 120 triÖu ng−êi vµo gi÷a thÕ kû 21 sÏ lµ mét<br /> th¸ch thøc lín víi ®èi víi c¸c chÝnh s¸ch vµ c«ng t¸c d©n sè.<br /> Mét sè khuyÕn nghÞ<br /> 1. §Èy m¹nh c«ng t¸c truyªn truyÒn vÒ Ph¸p lÖnh D©n sè vµ c¸c v¨n b¶n quy<br /> ph¹m ph¸p luËt vÒ c«ng t¸c d©n sè. CÇn sím x©y dùng c¸c NghÞ ®Þnh cßn ch−a ®−îc<br /> ban hµnh nh»m h−íng dÉn thùc hiÖn Ph¸p lÖnh D©n sè ®Ó ®−a ph¸p luËt vµo cuéc<br /> sèng. §ång thêi rµ so¸t, söa ®æi c¸c chÝnh s¸ch quy ®Þnh hiÖn kh«ng cßn phï hîp víi<br /> néi dung cña Ph¸p lÖnh d©n sè. Mét sè vÊn ®Ò hiÖn nay trong x· héi ®ang bøc xóc<br /> nh− di d©n, ph©n bè d©n c−, chÊt l−îng d©n sè ®· ®−îc quy ®Þnh trong Ph¸p lÖnh<br /> nh−ng vÉn ch−a cã h−íng dÉn cô thÓ. Nghiªm kh¾c xö lý nh÷ng tr−êng hîp c¸n bé,<br /> c«ng chøc, ®¶ng viªn sinh con thø 3 vi ph¹m chÝnh s¸ch d©n sè.<br /> 2. N©ng cao chÊt l−îng d©n sè ViÖt Nam vÒ thÓ chÊt, trÝ tuÖ vµ tinh thÇn<br /> nh»m ®¸p øng nguån nh©n lùc phôc vô cho sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa<br /> ®Êt n−íc. §¸nh gi¸ chÊt l−îng d©n sè kh«ng thÓ chØ dùa trªn chØ sè HDI. Tr−íc m¾t,<br /> cÇn b¶o ®¶m sù b×nh ®¼ng trong viÖc tiÕp cËn nh÷ng dÞch vô x· héi c¬ b¶n, tr−íc hÕt<br /> lµ häc hµnh, kh¸m ch÷a bÖnh ®Ó c¶i thiÖn chÊt l−îng sèng cña c¸c céng ®ång d©n c−.<br /> Gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò tån t¹i cña hÖ thèng gi¸o dôc, can thiÖp sím ®Ó ph¸t hiÖn<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 12 BiÕn ®æi d©n sè trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc<br /> <br /> trÎ dÞ tËt bÈm sinh, kh¾c phôc kÞp thêi t×nh tr¹ng « nhiÔm m«i tr−êng do chÊt th¶i<br /> c«ng nghiÖp vµ khai th¸c c¹n kiÖt tµi nguyªn, nh»m gãp phÇn ph¸t triÓn nguån nh©n<br /> lùc vµ chÊt l−îng d©n sè. §−¬ng nhiªn, nh÷ng th¸ch thøc trªn kh«ng thÓ mét m×nh<br /> ngµnh d©n sè cã thÓ gi¶i quyÕt ®−îc.<br /> 3. TiÕp tôc thùc hiÖn ®a d¹ng hãa c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai, c¸c kªnh cung<br /> øng ph−¬ng tiÖn vµ dÞch vô søc kháe sinh s¶n, t¹o c¬ héi cho ng−êi sö dông lùa chän<br /> thuËn tiÖn, phï hîp víi nhu cÇu. T¨ng c−êng th«ng tin, t− vÊn vµ cung cÊp dÞch vô<br /> ch¨m sãc søc kháe sinh s¶n, kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh, bao gåm c¶ c¸c bÖnh l©y truyÒn<br /> qua ®−êng t×nh dôc, HIV/AIDS cho vÞ thµnh niªn vµ thanh niªn, c¸c cÆp vî chång trÎ<br /> míi kÕt h«n, ng−êi di c− vµ c«ng nh©n lao ®éng ë c¸c khu c«ng nghiÖp. Môc tiªu b¶o<br /> ®¶m an sinh x· héi cho ng−êi lao ®éng th«ng qua æn ®Þnh n¬i ë, søc kháe, thu nhËp<br /> vµ viÖc lµm lµ ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò cho c«ng nghiÖp hãa vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng.<br /> 4. Khi ph©n bæ ng©n s¸ch cÇn t¨ng nguån lùc cho c«ng t¸c d©n sè, cÇn −u tiªn<br /> nguån lùc cho nh÷ng vïng cã tû lÖ sinh, tû lÖ tö vong trÎ em cßn cao nh− miÒn nói,<br /> vïng s©u vïng xa. Víi nh÷ng ®Þa bµn cã nhiÒu lao ®éng di c−, cÇn ®iÒu chØnh ng©n<br /> s¸ch vµ thµnh lËp quü hç trî cho lao ®éng di c− tiÕn tíi ®¶m b¶o ®¸p øng nhu cÇu sèng<br /> vµ lµm viÖc cho lao ®éng di d©n. CÇn ban hµnh chÝnh s¸ch chØ ®¹o c¸c ®Þa ph−¬ng t¹o<br /> ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ n¬i ¨n, ë, tiÕp cËn dÞch vô x· héi ®èi víi lao ®éng di c− ra ®« thÞ.<br /> 5. Cñng cè, æn ®Þnh bé m¸y tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña ®éi ngò c¸n bé d©n sè ë<br /> x·, ph−êng vµ ®éi ngò céng t¸c viªn ë th«n, xãm, b¶n, lµng. CÇn ®¶m b¶o chÕ ®é thï<br /> lao, b¶o hiÓm x· héi vµ b¶o hiÓm y tÕ, ®iÒu chØnh chÕ ®é phô cÊp nh»m khuyÕn khÝch<br /> ®éi ho¹t ®éng cña céng t¸c viªn d©n sè c¬ së. Cã thÓ ¸p dông c¬ chÕ kho¸n kinh phÝ<br /> ®Ó ®Þa ph−¬ng chñ ®éng ®iÒu hßa sö dông nguån lùc nµy cho nh÷ng ®Þa bµn cã tû lÖ<br /> sinh cßn cao, cÇn tr¸nh sù ®Çu t− nguån lùc mét c¸ch dµn tr¶i nh− hiÖn nay.<br /> 6. HiÖn nay n−íc ta thiÕu mét hÖ thèng c¬ së d÷ liÖu quèc gia vÒ d©n c−, khiÕn<br /> cho kh«ng cã ®ñ nguån th«ng tin, sè liÖu tin cËy, ®Çy ®ñ vÒ d©n sè ®−îc cËp nhËt th−êng<br /> xuyªn, kÞp thêi phôc vô cho qu¶n lý d©n c−, ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vµ lËp kÕ ho¹ch ph¸t<br /> triÓn ë c¸c cÊp, c¸c ngµnh. CÇn thùc hiÖn tèt nh÷ng nghiªn cøu t¸c nghiÖp, nghiªn cøu<br /> øng dông nh»m cung cÊp nh÷ng luËn c− khoa häc ®Ó h×nh thµnh chÝnh s¸ch vµ triÓn<br /> khai thùc hiÖn chiÕn l−îc d©n sè. Nh÷ng vÊn ®Ò nh¹y c¶m nh− mÊt c©n b»ng giíi tÝnh<br /> khi sinh cÇn ®−îc minh chøng vµ lµm s¸ng tá b»ng nh÷ng nghiªn cøu cã chÊt l−îng dùa<br /> trªn c¸c sè liÖu chÝnh x¸c vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu tin cËy.<br /> <br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> 1. Tæng côc Thèng kª: Niªn gi¸m Thèng kª n¨m 2000, 2001, 2002, 2003, 2004.<br /> 2. Tæng côc Thèng kª: §iÒu tra biÕn ®éng D©n sè vµ KÕ ho¹ch hãa gia ®×nh 2002, 2003, 2004, 2005.<br /> 3. Tæng côc Thèng kª: Sè liÖu Tæng §iÒu tra D©n sè 1989, 1999.<br /> 4. ñy ban D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em. 2003. ViÖt Nam: §iÒu tra Nh©n khÈu häc vµ Søc kháe 2002.<br /> 5. ñy ban D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em. 2006: B¸o c¸o Quèc héi t×nh h×nh thùc hiÖn chÝnh s¸ch, ph¸p luËt<br /> vÒ d©n sè, giai ®o¹n 2001-2005.<br /> 6. UNDP (Ch−¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp quèc): B¸o c¸o Ph¸t triÓn Con ng−êi: ViÖt Nam.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Nguyªn Anh 13<br /> <br /> Phô lôc: D©n sè vµ mËt ®é d©n sè theo c¸c khu vùc vµ tØnh thµnh cña ViÖt Nam, 2005<br /> <br /> <br /> Khu vùc vµ D©n sè MËt ®é TØnh thµnh D©n sè MËt ®é<br /> tØnh thµnh (ng−êi/km2) (ng−êi/km2)<br /> <br /> §ång b»ng s«ng Hång 18.039.476 1.218 Nam Trung Bé 7.049.800 213<br /> Hµ Néi 3.145.290 3.415 §µ N½ng 777.135 619<br /> VÜnh Phóc 1.168.972 852 Qu¶ng Nam 1.463.269 141<br /> B¾c Ninh 998.428 1.236 Qu¶ng Ng·i 1.269.088 247<br /> Hµ T©y 2.525.725 1.152 B×nh §Þnh 1.556.714 258<br /> H¶i D−¬ng 1.711.364 1.038 Phó Yªn 861.100 171<br /> H¶i Phßng 1.792.660 1.175 Kh¸nh Hoµ 1.122.494 216<br /> H−ng Yªn 1.134.119 1.229 T©y Nguyªn 4.758.937 87<br /> Th¸i B×nh 1.860.642 1.204 Kon Tum 374.972 39<br /> Hµ Nam 822.739 965 Gia Lai 1.114.617 72<br /> Nam §Þnh 1.961.080 1.195 §¾c L¾c 1.710.804 131<br /> Ninh B×nh 918.457 664 §¾c N«ng 397.548 61<br /> §«ng B¾c 9.358.338 147 L©m §ång 1.160.996 119<br /> Hµ Giang 673.374 85 §«ng Nam Bé 13.460.159 387<br /> Cao B»ng 514.618 77 Ninh ThuËn 562.257 167<br /> B¾c C¹n 298.900 62 B×nh ThuËn 1.150.563 147<br /> Tuyªn Quang 726.783 124 B×nh Ph−íc 795.947 116<br /> Lµo Cai 575.693 91 T©y Ninh 1.038.522 258<br /> Yªn B¸i 731.828 106 B×nh D−¬ng 915.192 340<br /> Th¸i Nguyªn 1.108.983 313 §ång Nai 2.193.405 372<br /> L¹ng S¬n 739.322 89 Bµ RÞa - Vòng Tµu 913.126 461<br /> Qu¶ng Ninh 1.078.896 183 Thµnh phè Hå ChÝ Minh 5.891.147 2.812<br /> B¾c Giang 1.581.549 414 §ång b»ng s«ng Cöu Long 17.267.568 435<br /> Phó Thä 1.328.392 377 Long An 1.412.707 315<br /> T©y B¾c 2.565.653 69 TiÒn Giang 1.700.859 719<br /> §iÖn Biªn 449.890 47 BÕn Tre 1.351.472 582<br /> Lai Ch©u 314.207 35 Trµ Vinh 1.028.337 464<br /> S¬n La 988.514 70 VÜnh Long 1.055.217 715<br /> Hoµ B×nh 813.042 174 §ång Th¸p 1.654.533 510<br /> B¾c Trung Bé 10.619.985 206 An Giang 2.194.032 644<br /> Thanh Hãa 3.676.998 331 Kiªn Giang 1.655.026 264<br /> NghÖ An 3.042.006 185 CÇn Th¬ 1.135.211 817<br /> Hµ TÜnh 1.300.868 215 HËu Giang 790.841 492<br /> Qu¶ng B×nh 842.246 105 Sãc Tr¨ng 1.272.249 395<br /> Qu¶ng TrÞ 621.713 131 B¹c Liªu 797.665 316<br /> Thõa Thiªn - HuÕ 1.136.154 225 Cµ Mau 1.219.419 234<br /> <br /> Nguån: Niªn gi¸m Thèng kª 2005, Tæng côc Thèng kª.<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2