1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------
NGUYỄN THỊ HÀ
CẬN ĐẠI HÓA VĂN HÓA TRUNG QUỐC
(Giai đoạn từ Chiến tranh Nha phiến năm 1840 đến
Ngũ Tứ vận động năm 1919)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Châu Á học
Hà Nội-2013
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------
NGUYỄN THỊ HÀ
CẬN ĐẠI HOÁ VĂN HOÁ TRUNG QUỐC
(Giai đoạn từ Chiến tranh Nha phiến năm 1840
đến Ngũ Tứ vận động năm 1919)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Châu Á học
Mã số: 60 31 50
Người hướng dẫn khoa học: PGS Nguyễn Văn Hồng
Hà Nội-2013
4
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 7
1. Lý do lựa chọn và mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài: ......................... 7
1.1. Lý do lựa chọn đề tài:.......................................................................................... 7
1.2. Mục đích nghiên cứu: ......................................................................................... 8
1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu: ........................................................................................ 8
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn: ............................................... 8
3. Tình hình nghiên cứu vấn đề: .............................................................................. 9
4. Phƣơng pháp nghiên cứu: .................................................................................. 15
5. Bố cục luận văn: .................................................................................................. 15
PHẦN NỘI DUNG .................................................................................................. 17
CHƢƠNG 1. PHƢƠNG TÂY “ĐÔNG TIẾN” VÀ NGUY CƠ CỦA TRUNG
QUỐC CẬN ĐẠI ..................................................................................................... 17
1.1 Bối cảnh chung của thế giới và khu vực châu Á nửa cuối thế kỷ 19 ............ 17
1.2. Tình hình Trung Quốc trƣớc chiến tranh Nha phiến. .................................. 19
1.3. Trung Quốc sau chiến tranh Nha Phiến ........................................................ 22
1.3.1. Tình hình kinh tế: .......................................................................................... 22
1.3.2. Tình hình chính trị- xã hội ............................................................................ 25
1.3.3. Nhữngchuyển biến về văn hoá- tư tưởng ..................................................... 26
Tiểu kết: .................................................................................................................... 33
CHƢƠNG 2: VĂN HÓA TRUNG QUỐC TRÊN CON ĐƢỜNG CẬN ĐẠI
HOÁ (từ 1840 đến 1919) ......................................................................................... 34
2.1. Cận đại hoá- xu thế tất yếu của châu Á cận đại ............................................ 34
2.2. Phong trào Dƣơng Vụ- bƣớc khởi đầu của Cận đại hóa Trung Quốc. ....... 37
2.2.1. Sự phát triển của phong trào Dương Vụ. ..................................................... 38
2.2.2. Chiến tranh Trung- Nhật và thất bại của phong trào Dương Vụ. .............. 48
5
2.3. Cuộc thử nghiệm “Cận đại hoá toàn diện” qua phong trào Duy tân Mậu
Tuất. .......................................................................................................................... 52
2.3.1. Sự hình thành của phái Duy tân ................................................................... 52
2.3.2. Duy tân với vấn đề cải chế ............................................................................. 54
2.3.3. Duy tân với vấn đề phát triển kinh tế ............................................................ 61
2.3.4. Duy tân Mậu Tuất với vấn đề cải cách học phong, giáo dục đào tạo nhân
tài. .............................................................................................................................. 65
2.3.5.Đánh giá về phong trào Duy tân Mậu Tuất ................................................... 70
2.4. Cận đại hoá bằng con đƣờng cách mạng tƣ sản của Tôn Trung Sơn. ........ 74
2.4.1. Cách mạng Tân Hợi năm 1911 và sự sụp đổ của vương triều phong kiến
Trung Quốc. .............................................................................................................. 74
2.4.2 Tư tưởng “kiến quốc” của Tôn Trung Sơn ................................................... 79
2.5. Cận đại hóa văn hóa tƣ tƣởng qua phong trào Tân văn hoá (1915-1919). . 90
2.5.1. Nội dung của phong trào Tân văn hoá ......................................................... 90
2.5.2. Đánh giá về phong trào Tân văn hoá: .......................................................... 96
Tiểu kết: .................................................................................................................... 99
CHƢƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM CẬN ĐẠI HOÁ CỦA VĂN HOÁ TRUNG QUỐC
................................................................................................................................. 102
3.1. Những trở ngại khiến cận đại hoá của văn hoá Trung Quốc thất bại ...... 102
3.1.1. Sự tồn tại dai dẳng của chế độ quân chủ chuyên chế ................................ 102
3.1.2. Sự ngăn trở của văn hoá tư tưởng truyền thống ........................................ 105
3.1.3. Sự ngăn trở của thế lực phong kiến thủ cựu và thế lực đế quốc thực dân .......... 107
3.3. Đặc điểm cận đại hoá của văn hoá Trung Quốc. ........................................ 107
3.4. Liên hệ với trƣờng hợp của Việt Nam và Nhật Bản ................................... 111
3.3.1. Với trường hợpViệt Nam ............................................................................. 111
3.3.2. Với trường hợp Nhật Bản ............................................................................ 114
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 123
6
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 126