1
Lêi më ®Çu
Trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, qu¶n trÞ tµi chÝnh lµ c«ng
cô quan träng phôc vô cho viÖc qu¶n lý kinh tÕ c¶ vÒ mÆt vi m« vµ vÜ m«. Muèn cã ®îc
lîi nhuËn trong c¬ chÕ thÞ trêng ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt ph¶i thêng xuyªn
quan t©m ®Õn chi phÝ s¶n xuÊt. Do ®ã c«ng t¸c qu¶n lý chi phÝ lµ c«ng viÖc träng t©m vµ
lu«n ®îc xoay quanh tríc c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ tµi chÝnh.
ViÖc doanh nghiÖp cã tån t¹i hay kh«ng phô thuéc vµo viÖc doanh nghiÖp cã b¶o
®¶m bï ®¾p ®îc chi phÝ bá ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh hay kh«ng. §iÒu dã
cã nghÜa lµ doanh nghiÖp ph¶i tÝnh to¸n hîp lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ thùc hiÖn qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt theo ®óng sù tÝnh to¸n Êy. Chi phÝ lµ chØ tiªu chÊt lîng quan träng ph¶n ¸nh
hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp. Chi phÝ s¶n xuÊt s¶n phÈm thÊp hay cao,
gi¶m hay t¨ng ph¶n ¸nh kÕt qu¶ cña viÖc qu¶n lý, sö dông vËt t lao ®éng tiÒn vèn. ViÖc
phÊn ®Êu tiÕt kiÖm chi phÝ s¶n xuÊt lµ môc tiªu quan träng kh«ng nh÷ng cña mäi doanh
nghiÖp mµ cßn lµ vÊn ®Ò quan t©m cña toµn x· héi. V× vËy, c«ng t¸c qu¶n lý chi phÝ s¶n
xuÊt lµ mét kh©u quan trong ®¶m b¶o cung cÊp th«ng tin kÞp thêi chÝnh x¸c vÒ kÕt qu¶
ho¹t ®éng s¶n xuÊt, ®¸p øng nhu cÇu trong viÖc ra quyÕt ®Þnh qu¶n lý, lµ yÕu tè ®¶m b¶o
sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp nãi riªng, t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ
nãi chung.
Qua qu¸ tr×nh thùc tËp t¹i Trung t©m líi ®iÖn ph©n phèi cïng víi kiÕn thøc häc ë
trêng, em ®· nhËn thøc ®îc phÇn nµo vai trß quan träng cña viÖc qu¶n lý chi phÝ, h¹
gi¸ thµnh s¶n phÈm. Em quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi: "Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh vµ c¸c
biÖn ph¸p qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh" ®îc chia thµnh 3 ch¬ng:
Ch¬ng 1: Nh÷ng lý luËn chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh vµ c«ng t¸c
qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ë doanh nghiÖp.
Ch¬ng II: Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n
phÈm cña Trung t©m thiÕt bÞ líi ®iÖn ph©n phèi.
Ch¬ng III: Mét sè ý kiÕn ®Ò xuÊt vÒ t¨ng cêng qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt kinh
doanh vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm ë Trung t©m thiÕt bÞ líi ®iÖn ph©n phèi.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
ch¬ng I
Nh÷ng lý luËn chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh vµ c«ng t¸c
qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ë doanh nghiÖp.
1. Chi phÝ sn xuÊt kinh doanh vµ gi¸ thµnh sn phÈm cña doanh nghiÖp
1.1. Kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt cña chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh
Sù ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
NÒn s¶n xuÊt x· héi cña bÊt kú ph¬ng thøc s¶n xuÊt nµo còng g¾n liÒn víi sù vËn ®éng
vµ tiªu hao c¸c yÕu tè c¬ b¶n t¹o nªn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Nãi c¸ch kh¸c, qu¸ tr×nh s¶n
xuÊt hµng ho¸ lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp gi÷a ba yÕu tè : tliÖu lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng
vµ søc lao ®éng. §ång thêi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ còng chÝnh lµ qu¸ tr×nh tiªu hao
cña chÝnh b¶n th©n c¸c yÕu tè trªn. Nh vËy ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt hµng ho¸, ngêi lao
®éng ph¶i bá chi phÝ vÒ thï lao lao ®éng, vÒ tliÖu lao ®éng vµ ®èi tîng lao ®éng. V×
thÕ sù h×nh thµnh nªn c¸c chi phÝ s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ s¶n phÈm s¶n xuÊt lµ tÊt yÕu
kh¸ch quan, kh«ng phô thuéc vµo ý chÝ chñ quan cña ngêi s¶n xuÊt.
C¸c chi phÝ mµ doanh nghiÖp chi ra cÊu thµnh nªn gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, lao vô
dÞch vô ®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng cña x· héi. Gi¸ trÞ s¶n phÈm gåm ba bé phËn lµ :
C,V,m.
Trong ®ã :
- C: Lµ toµn bé gi¸ trÞ t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu hao trong qu¸ tr×nh t¹o ra s¶n phÈm
dÞch vô nh : KhÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh, chi phÝ nguyªn vËt liÖu, c«ng cô, n¨ng lîng...
Bé phËn nµy ®îc gäi lµ hao phÝ vËt chÊt.
- V: Lµ chi phÝ tiÒn l¬ng, tiÒn c«ng ph¶i tr¶ cho ngêi lao ®éng tham gia qu¸
tr×nh s¶n xuÊt t¹o ra s¶n phÈm, dÞch vô, ®îc gäi lµ hao phÝ lao ®éng cÇn thiÕt.
- m : Lµ gi¸ trÞ míi do lao ®éng sèng t¹o ra trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt ra
gi¸ trÞ s¶n phÈm, dÞch vô.
Do vËy, chi phÝ s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c
hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ph¶i chi ra ®Ó tiÕn hµnh
s¶n xuÊt s¶n phÈm trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh.
TiÕp theo sau qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, doanh nghiÖp ph¶i tæ chøc viÖc tiªu thô s¶n
phÈm ®Ó thu tiÒn vÒ. §Ó thùc hiÖn ®îc viÖc nµy, doanh nghiÖp còng ph¶i bá ra nh÷ng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
chi phÝ nhÊt ®Þnh ch¼ng h¹n nh chi phÝ ®ãng gãi s¶n phÈm, chi phÝ vËn chuyÓn, bèc dì,
b¶o qu¶n s¶n phÈm... H¬n n÷a, trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù c¹nh tranh
nh hiÖn nay, ngoµi c¸c chi phÝ tiªu thô trªn, doanh nghiÖp cßn ph¶i bá ra chi phÝ ®Ó
nghiªn cøu thÞ trêng, chi phÝ qu¶ng c¸o ®Ó giíi thiÖu s¶n phÈm, chi phÝ b¶o hµnh s¶n
phÈm. Nh÷ng kho¶n chi phÝ nµy ph¸t sinh trong lÜnh vùc lu th«ng s¶n phÈm nªn ®îc
gäi lµ chi phÝ tiªu thô hay chi phÝ lu th«ng s¶n phÈm.
Ngoµi nh÷ng chi phÝ nªu trªn, doanh nghiÖp cßn ph¶i thùc hiÖn ®îc nghÜa vô cña
m×nh víi Nhµ níc nh nép thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng, thuÕ xuÊt nhËp khÈu, thuÕ tiªu thô ®Æc
biÖt, thuÕ khai th¸c tµi nguyªn... Nh÷ng kho¶n chi phÝ nµy ®Òu diÔn ra trong qu¸ tr×nh
kinh doanh v× thÕ ®ã còng lµ kho¶n chi phÝ kinh doanh cña doanh nghiÖp.
Tãm l¹i, chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cña mét doanh nghiÖp lµ toµn bé chi phÝ
s¶n xuÊt, chi phÝ tiªu thô s¶n phÈm vµ c¸c kho¶n tiÒn thuÕ mµ doanh nghiÖp ph¶i bá
ra ®Ó thùc hiÖn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh.
1.2. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh
§Ó qu¶n lý vµ kiÓm tra chÆt chÏ viÖc thùc hiÖn c¸c ®Þnh møc chi phÝ, tÝnh to¸n
®îc kÕt qu¶ tiÕt kiÖm chi phÝ ë tõng bé phËn s¶n xuÊt cña toµn doanh nghiÖp, doanh
nghiÖp cÇn ph¶i tiÕn hµnh ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n
xuÊt kinh doanh cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i sau:
* Ph©n lo¹i chi phÝ theo yÕu tè chi phÝ :
C¸ch ph©n lo¹i nµy ®Ó phôc vô cho viÖc tËp hîp qu¶n lý c¸c chi phÝ theo néi dung
kinh tÕ ban ®Çu ®ång nhÊt cña nã mµ kh«ng xÐt ®Õn ®Þa ®iÓm ph¸t sinh vµ chi phÝ ®îc
dïng cho môc ®Ých g× trong s¶n xuÊt. C¸ch ph©n lo¹i nµy gióp cho viÖc x©y dùng vµ
ph©n tÝch ®Þnh møc vèn lu ®éng còng nh viÖc lËp, kiÓm tra vµ ph©n tÝch dù to¸n chi
phÝ.
Theo quy ®Þnh hiÖn hµnh ë ViÖt Nam toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ph¸t
sinh lÇn ®Çu trong doanh nghiÖp ®îc chia thµnh c¸c yÕu tè nh:
+ YÕu tè nguyªn liÖu, vËt liÖu bao gåm toµn bé gi¸ trÞ tµi nguyªn vËt liÖu chÝnh,
nguyªn vËt liÖu phô, phô tïng thay thÕ, c«ng cô, dông cô sö dông vµo s¶n xuÊt kinh
doanh trong kú (lo¹i trõ gi¸ trÞ dïng kh«ng hÕt nhËp l¹i kho vµ phÕ liÖu thu håi cïng víi
nhiªn liÖu ®éng lùc).
+ YÕu tè nhiªn liÖu, ®éng lùc mua ngoµi sö dông vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh
doanh trong kú (trõ sè dïng kh«ng hÕt nhËp l¹i kho vµ phÕ liÖu thu håi).
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
+ YÕu tè tiÒn l¬ng vµ c¸c kho¶n phô cÊp l¬ng : Ph¶n ¸nh tæng sè tiÒn l¬ng vµ
phô cÊp mang tÝnh chÊt l¬ng chñ doanh nghiÖp ph¶i tr¶ cho c¸n bé c«ng nh©n viªn
chøc.
+ YÕu tè b¶o hiÓm x· héi, b¶o hiÓm y tÕ, kinh phÝ c«ng ®oµn trÝch theo tû lÖ quy
®Þnh trªn tæng sè tiÒn l¬ng vµ phô cÊp l¬ng chñ doanh nghiÖp ph¶i tr¶ cho c«ng nh©n
viªn chøc.
+ YÕu tè khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh : Ph¶n ¸nh tæng sè khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh
ph¶i trÝch trong kú cña tÊt c¶ tµi s¶n cè ®Þnh sö dông cho s¶n xuÊt kinh doanh trong kú.
+ YÕu tè chi phÝ dÞch vô mua ngoµi.
+ YÕu tè chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn : Ph¶n ¸nh toµn bé c¸c chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn
cha ph¶n ¸nh vµo c¸c yÕu tè trªn dïng vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh trong kú.
* Ph©n lo¹i chi phÝ theo kho¶n môc gi¸ thµnh
Theo quy ®Þnh hiÖn hµnh, gi¸ thµnh c«ng xëng s¶n phÈm bao gåm ba kho¶n
môc chi phÝ sau:
+ Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp : gåm c¸c chi phÝ vÒ nguyªn liÖu, vËt liÖu,
nhiªn liÖu vµ ®éng lùc trùc tiÕp dïng vµo s¶n xuÊt kinh doanh.
+ Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp : gåm c¸c kho¶n chi phÝ tr¶ cho ngêi lao ®éng trùc
tiÕp s¶n xuÊt (chi phÝ tiÒn l¬ng,tiÒn c«ng) vµ c¸c kho¶n trÝch nép cña c«ng nh©n trùc
tiÕp s¶n xuÊt mµ doanh nghiÖp ph¶i cã tr¸ch nhiÖm chi tr¶ cho hä.
+ Chi phÝ s¶n xuÊt chung: lµ c¸c chi phÝ sö dông chung cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt
chÕ biÕn cña ph©n xëng, bé phËn kinh doanh cña doanh nghiÖp trùc tiÕp t¹o ra s¶n
phÈm. Chi phÝ s¶n xuÊt chung bao gåm chi phÝ tiÒn l¬ng, phô cÊp trcho nh©n viªn
ph©n xëng, chi phÝ vËt liÖu, dông cô dïng cho ph©n xëng, khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh
thuéc ph©n xëng (bé phËn s¶n xuÊt), chi phÝ dÞch vô mua ngoµi, chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn
ph¸t sinh ë ph©n xëng.
Ngoµi ra, khi tÝnh chØ tiªu gi¸ thµnh s¶n phÈm tiªu thô th× chØ tiªu gi¸ thµnh cßn
bao gåm kho¶n môc chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp vµ chi phÝ b¸n hµng.
* Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt víi khèi
lîng s¶n xuÊt s¶n phÈm.
C¨n cø vµo mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt víi khèi lîng s¶n phÈm, c«ng viÖc
lao vô s¶n xuÊt trong kú, chi phÝ s¶n xuÊt ®îc chia lµm hai lo¹i:
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
+ Chi phÝ cè ®Þnh (hay chi phÝ bÊt biÕn) lµ nh÷ng chi phÝ kh«ng bÞ biÕn ®éng trùc
tiÕp theo sù thay ®æi cña khèi lîng s¶n xuÊt s¶n phÈm. Chi phÝ nµy gåm cã khÊu hao tµi
s¶n cè ®Þnh, chi phÝ b¶o dìng m¸y mãc thiÕt bÞ, tiÒn thuª ®Êt, chi phÝ qu¶n lý doanh
nghiÖp... Tuy nhiªn trong kú cã thÓ thay ®æi vÒ khèi lîng s¶n phÈm th× c¸c kho¶n chi
phÝ cè ®Þnh nµy chØ mang tÝnh chÊt t¬ng ®èi cã thÓ khèng ®æi hoÆc biÕn ®æi ngîc
chiÒu. NÕu nh trong kú cã sù thay ®æi vÒ khèi lîng s¶n phÈm th× c¸c kho¶n chi phÝ cè
®Þnh nµy tÝnh trªn mét ®¬n vÞ s¶n phÈm sÏ biÕn ®éng t¬ng quan tû lÖ nghÞch víi sù biÕn
®éng cña s¶n lîng.
+ Chi phÝ biÕn ®æi (hay cßn gäi lµ chi phÝ kh¶ biÕn): lµ nh÷ng chi phÝ bÞ biÕn ®éng
mét c¸ch trùc tiÕp theo sù thay ®æi cña khèi lîng s¶n xuÊt s¶n phÈm c¸c chi phÝ nµy
còng t¨ng theo tû lÖ t¬ng øng. Thuéc vÒ chi phÝ kh¶ biÕn bao gåm chi phÝ vËt liÖu trùc
tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp.
ViÖc ph©n lo¹i chi phÝ theo tiªu thøc trªn cã ý nghÜa lín trong c«ng t¸c qu¶n lý
doanh nghiÖp. Nã gióp nhµ qu¶n lý t×m ra c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý thÝch øng víi tõng lo¹i
chi phÝ ®Ó h¹ thÊp gi¸ thµnh s¶n phÈm. Nã còng gióp cho viÖc ph©n ®iÓm hoµ vèn ®Ó x¸c
®Þnh ®îc khèi lîng s¶n xuÊt nh»m ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.
1.3. Gi¸ thµnh s¶n phÈm
1.3. Kh¸i niÖm
Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn toµn bé chi phÝ vËt chÊt vµ hao phÝ søc
lao ®éng cña doanh nghiÖp ®Ó hoµn thµnh viÖc s¶n xuÊt vµ tiªu thô mét lo¹i s¶n phÈm
nhÊt ®Þnh
1.3.2. Néi dung
* Gi¸ thµnh s¶n xuÊt cña s¶n phÈm vµ dÞch vô gåm:
- Chi phÝ vËt t trùc tiÕp : Bao gåm chi phÝ nguyªn liÖu, nhiªn liÖu sö dông trùc
tiÕp t¹o ra s¶n phÈm, dÞch vô.
- Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: Bao gåm chi phÝ l¬ng, tiÒn c«ng, c¸c kho¶n trÝch
nép cña c«ng nh©n trùc tiÕp t¹o ra s¶n phÈm vµ dÞch vô mµ doanh nghiÖp ph¶i nép theo
quy ®Þnh nh b¶o hiÓm x· héi, kinh phÝ c«ng ®oµn, b¶o hiÓm y tÕ cña c«ng nh©n s¶n
xuÊt.
- Chi phÝ s¶n xuÊt chung : Lµ c¸c chi phÝ sö dông cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt, chÕ
biÕn cña ph©n xëng trùc tiÕp t¹o ra s¶n phÈm hµng ho¸, dÞch vô. Bao gåm : Chi phÝ vËt
liÖu, c«ng cô lao ®éng nhá, khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh ph©n xëng, tiÒn l¬ng c¸c kho¶n
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.