Tương tác thuốc: Chuyên đề Nguyễn Thị Nhàn (Cập nhật)

CHUYÊN Đ : Ề

ƯƠ

Ố

NG TÁC THU C

ự

ệ

ễ

ị

Th c hi n: Nguy n Th Nhàn

TƯƠNG TÁC THUỐC BẤT LỢI VÀ

VAI TRÒ CỦA CẢNH GIÁC DƯỢC

Ộ

N I DUNG

ố

ổ

ề ươ

ng tác thu c.

ố

ng tác thu c. ố ả ủ ươ g p ph i c a t

ng tác thu c.

ườ

ặ ng g p. ể ả

ử ụ

ố

ng tác có th x y ra trong s d ng thu c

 T ng quan v t  Phân lo i t ạ ươ  H u qu th c t ậ ả ự ế ặ  T ố ươ ng tác thu c th  Các c p t ặ ươ chuyên khoa tâm th n.ầ  Vai trò c a nhân viên y t ế ủ .  Qu n lý t ố ươ ả ng tác thu c:

ươ

ố ng tác thu c

ươ

ố ng tác thu c

o Phòng tránh t ử o X trí t K t lu n ậ ế

Ề ƯƠ

Ổ

Ố

T NG QUAN V T

NG TÁC THU C

ệ

ề ươ ọ

ố ng tác thu c ủ ươ

ố

1.Khái ni m v t ố ng tác thu c 2.T m quan tr ng c a t ả ế ố 3.S ph i h p thu c dãn đ n gi m tác ươ ng tác có tính đ i

ươ

ầ ự ố ợ ố ụ d ng thu c – t kháng ấ ợ 4.B t l

i gây ra trong t

ố ng tác thu c

ệ

ươ

ố

I. Khái ni m t

ng tác thu c

ố

ố ng tác thu c là hi n t ờ

ở ng x y ra khi hai thu c tr lên đ ặ ộ

ụ

ổ

ồ ộ

ố

T ươ ượ ử ẩ ệ ượ c s ụ ự ố ợ d ng đ ng th i. S ph i h p làm thay đ i tác d ng ho c đ c tính ứ ữ ủ c a m t trong nh ng th thu c đó.

ố

ươ

ố ợ

Khi ph i h p thu c nh m l

ằ ả ề

ố ng tác thu c theo h ụ

ụ ặ ể ả ộ ữ

ố

ộ

ả

ố ợ ớ i, dùng v i

ố

ợ ụ ướ i d ng t ng có ả ị ệ ợ ể l i đ tăng hi u qu đi u tr , gi m tác d ng ph ho c đ gi i đ c ự ế ề ế ư ị ố thu c. Th nh ng, trong th c t đi u tr có nh ng tình hu ng hoàn ề ị ố ở ứ ề ờ ấ m c li u đi u tr mà khi ph i h p toàn b t ng : cũng m t thu c ặ ạ ượ ạ ụ ấ ố ớ v i thu c này l i gi m ho c m t tác d ng, ng c l ộ ộ ạ ẩ i x y ra ng đ c. thu c kia thì l

ệ

ấ

ố

ị

ố

ứ ạ ả

ắ ể ả

ặ ế

ố

Do đó vi c cho thu c và ph i h p thu c trong đi u tr là 1 v n đ ề ề ả ầ i th y thu c ph i cân nh c và luôn ươ ng tác thu c có th x y ra.

ph c t p, luôn đ t ra cho ng ệ ượ ph i quan tâm đ n hi n t

ố ợ ườ ng t

ủ ươ

ầ

ọ

II. T m quan tr ng c a t

ố ng tác thu c

_ S ph i h p thu c làm tăng hi u qu tác d ng là m c tiêu

ự ố ợ ụ ụ ệ ả ố

ự ươ ề ệ ồ ố ị trong đi u tr . Đó là s t ng tác mang tính hi p đ ng thu c,

ạ ư ả nó x y ra t i các receptor khác nhau, nh ng có cùng đích tác

ả ề ệ ị ụ d ng là: làm tăng hi u qu đi u tr .

ố ườ ố ợ ố ắ ữ i ta c g ng tránh nh ng ph i h p ố ợ _ Khi ph i h p thu c ng

ụ ủ ề ả ươ làm gi m tác d ng c a nhau. Tuy nhiên, nhi u lúc t ng tác

ạ ượ ử ụ ư ộ ợ ạ ể ả ộ này l c s d ng nh m t vũ khí l i đ i h i đ gi i đ c

ặ ể ụ ủ ữ ụ ả ấ ố ủ thu c ho c đ làm gi m nh ng tác d ng ph c a ch t ch

v n. ậ

ầ

II. T m quan tr ng c a t

ố ng tác thu c

ủ ươ ộ

ọ ệ

ồ ( Hi p đ ng c ng)

ự ố ợ

ố ẫ ớ

ụ

ươ

ệ

i tăng tác d ng – t

ng tác có tính hi p

1. S ph i h p thu c d n t

đ ng.ồ

ố ớ

ố ợ

ệ

ề

ộ

ồ

Hi p đ ng c ng: khi ph i h p hai hay nhi u thu c v i nhau mà tác

ượ ằ

ụ

ủ

ầ

ấ

ổ

ợ

ụ d ng thu đ

c b ng t ng tác d ng c a các ch t thành ph n ta có h p

ộ

ồ

đ ng c ng:

ự ố ợ

ớ ộ

ờ

ượ

VD: Nh có s ph i h p này mà Olcandomycin n i r ng đ

ổ c ph tác

ả

ượ

ề

ả

ượ ộ

ụ d ng, còn Tetraxyclin thì gi m đ

c li u, do đó gi m đ

c đ c tính.

ươ

ể ả

ạ

ng tác có th x y ra t

i các receptor khác nhau nh ng có

2. Nh ng t ữ

ổ ế

ụ

ề

ấ

ị

cùng đích tác d ng r t ph bi n trong đi u tr .

ố ợ ể

ụ

ầ

ố

ớ

ố

ố ợ Ví d : Ph i h p thu c l

i ti u an th n v i các thu c ch ng tăng

ể ề

ị ệ

ế

huy t áp đ đi u tr b nh huy t áp cao

ầ

ủ ươ

ố ng tác thu c

II. T m quan tr ng c a t ệ

ườ

ọ ồ ( Hi p đ ng tăng c

ng)

 Khi tác d ng ph i h p v ụ

ố ợ ượ ổ ụ ấ ủ t t ng tác d ng c a các ch t thành

ầ ồ ườ ệ ph n, ta có hi p đ ng tăng c ng.

VD: Khi ph i h p l

ố ợ ạ ư ụ ẩ ố i hai thu c tác d ng kìm khu n nh trong

ế ẩ ch ph m:

ồ Co trimoxazol (Bactrim) g m= Sulfamethoxazol + Trimethoprim

ượ ệ ụ ế ẩ ẩ Thu đ ụ c tác d ng di t khu n. Ch ph m này có tác d ng

ữ ẩ ấ ố ớ r t t t v i nh ng vi khu n đã kháng các kháng sinh khác.

ả

ụ

III. S ph i h p thu c d n t

i gi m tác d ng

ươ

ự ố ợ t

ố ẫ ớ ố ng tác có tính đ i kháng

ố ợ ố ườ ố ợ ố ắ ữ Khi ph i h p thu c ng i ta c g ng tránh nh ng ph i h p

ụ ủ ề ả ươ làm gi m tác d ng c a nhau. Tuy nhiên, nhi u lúc t ng tác

ạ ượ ử ụ ụ ủ ụ ữ ể ả này l c s d ng đ làm gi m nh ng tác d ng ph c a i đ

ộ ố ủ c a m t thu c nào đó:

ượ ậ ọ + ĐK Hoá h c D c lý V t lý

ượ ộ ọ ượ ự ọ + ĐK D c đ ng h c D c l c h c

ả ừ ạ ể ấ ố + ĐK H p thu Phân b Chuy n hóa Th i tr C nh tranh

ấ ợ

ươ

II. B t l

i gây ra trong t

ố . ng tác thu c

ươ ể ố ợ ế ế ố ợ T ng tác thu c có th có l i n u bi t ph i h p đúng cách.

ượ ạ ươ ể ố Ng i, t c l ng tác thu c cũng có th là nguyên nhân gây

ả ề ệ ả ị ườ ụ ủ ụ ố gi m hi u qu đi u tr , tăng c ng tác d ng ph c a thu c,

ổ ế ả ọ ơ ươ ệ thay đ i k t qu xét nghi m…nghiêm tr ng h n, t ng tác

ể ẫ ể ế ế ậ ẫ ố ế thu c có th d n đ n các tai bi n nguy hi m, th m chí d n đ n

ử t vong.

ỉ ả ưở ớ ả ề ị ươ ệ ố Không ch nh h ng t i hi u qu đi u tr , t ng tác thu c

ả ưở ế ố ượ ể cũng có th gây nh h ng đ n kinh t ế ươ .T ng tác thu c đ c

ư ệ ằ ờ ộ xem nh là m t nguyên nhân kéo dài th i gian n m vi n, tăng

ề ị chi phí đi u tr .

ươ

ữ

ng tác thu c là ph n ng gi a m t

ộ thu cố và

ứ

ộ

ả ứ ố m t tác nhân th hai

THU CỐ

Th c ănứ

ứ ưỡ Th c ăn nuôi d ng Ự Ẩ TH C PH M

THU CỐ

ế ẩ ổ Ch ph m b sung

ố

ượ

ố ượ

ệ

ố

VD: thu cd

c li u, thu cr

u, thu cxét nghi m, thu cb nh lý…

KHÁC

ươ

ề ườ

ấ

ố

ặ

ng tác thu c là v n đ th

ng g p trên lâm sàng

ươ ả ứ ạ ố ố T ng tác thu cthu c gây ra 4,6% s ph n ng có h i

ằ ờ ố ệ trong th i gian n m vi n

Ấ Ứ KHOA C P C U

1. Classen DC, et al. JAMA.1997;277:301306. 2. Jankel CA, et al. DICP. 1990;24:982989.

ố ố T l ỷ ệ ặ ươ g p t ng tác thu cthu c là 70,3%

ả ủ ươ

ậ

H u qu c a t

ố ng tác thu c

ả ứ

ệ

ạ

Gây ph n ng có h i trên b nh nhân

ƯƠ

Ố

NG TÁC THU C

ơ

ạ

ử

ọ Nguy c đe d a tính m ng, t

vong

Ấ Ợ B T L I

ờ

ệ

ậ

ằ

Nh p vi n, kéo dài th i gian n m vi n

Ả Ứ

Ạ

Ệ

GÂY PH N NG CÓ H I TRÊN B NH NHÂN

ệ

Clarithromycin + simvastatin:  tăng nguy c x y ra ADR do simvastatin ơ ả  tiêu c vân, m c các b nh c (đau c , y u ơ ế ắ

c …)ơ

Ướ ế ố ả ạ

Kanjanarat P, et al. Am J Health Syst Pharm. 2003;60:175059

ể ế ươ ằ c tính kho ng 2,8% bi n c có h i có th phòng tránh đ ệ ệ b nh nhân n m vi n có liên quan đ n t ượ ở c ố ố ng tác thu cthu c

NGUY CƠ ĐE DỌA TÍNH MẠNG, TỬ VONG

ạ

ọ

ị

Digoxin + calci clorid IV:  nguy c r i lo n nh p tim nghiêm tr ng, ơ ố ạ

ụ

tr y tim m ch

Ờ

Ằ

Ậ

Ệ

NH P VI N, KÉO DÀI TH I GIAN N M VI N

ả ề

ị ủ

ả

Ciprofloxacin + antacid:  gi m hi u qu đi u tr c a ciprofloxacin ệ

Ướ ố ệ ả ặ c tính kho ng 0,6% s b nh nhân nh p vi n do g p

Becker ML, et al. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2007;16:641-651.

ế ươ các ADR liên quan đ n t ệ ậ ố ng tác thu c

ƯƠ

ƯỜ

Ặ Ủ

Ố

NG TÁC TH

NG G P C A THU C

ƯỢ Ộ Ọ TT D C Đ NG H C

ƯƠ T NG TÁC ƯỢ Ự Ọ TT D C L C H C

THU CỐ

Ố Ứ TT THU C TH C ĂN

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

C Đ NG H C

ượ ộ

ươ

ọ

ả

ng tác nh

ố

ng tác d ế ng đ n quá trình h p thu, phân b , ể

T ươ ưở h ố chuy n hóa và th i tr thu c

c đ ng h c là t ấ ả ừ ấ H p thu

Phân ph iố

ể Chuy n hóa

Th i trả ừ

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

C Đ NG H C

ươ

ấ

ổ

ng tác do thay đ i trong quá trình h p thu

ồ

ố

ạ

ứ

ữ

T T

ng tác do t o ph c gi a hai thu c khi dùng đ ng

ữ

2+/Fe3+ +

ạ ả ố

ố

ươ th i.ờ Al3+/Mg2+(antacid)/Ca2+(s a)/Fe kháng sinh nhóm fluoroquinolon/ tetracyclin  t o ph c chelat hóa. ứ  gi m h p thu kháng sinh. ấ  u ng các thu c cách nhau t

ể i thi u 2 gi

ờ .

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

C Đ NG H C

ươ

ổ

ố

ng tác do thay đ i trong quá trình phân b

ế ớ

ế

ẩ

ỏ

ng tác do đ y nhau kh i protein liên k t v i huy t

 T ươ ngươ t ố

ị

ề

ố

Thu c đi u tr ĐTĐ đ

ng u ng nhóm sulfonylurea

ỏ

ế

ượ

ự

ụ

do, tăng tác d ng d

c lý

ế ủ ệ

ệ

ỉ

ườ (glibenclamid, gliclazid, glimeprid) + aspirin  Aspirin đ y các thu c nhóm sulfonylurea kh i protein ố ẩ ế ươ ng liên k t trong huy t t  Tăng n ng đ thu c ố ở ạ ộ ồ d ng t  Nguy c h đ ế ơ ạ ườ ng huy t  Theo dõi ch t ch đ ẽ ườ ặ ng huy t c a b nh nhân, hi u ế ế ầ ề t ch nh li u n u c n thi

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

C Đ NG H C ể

ươ T T

ể chuy n hóa

ổ ả ứ c m ng enzym

ố ở

ng tác do thay đ i trong quá trình chuy n hóa ươ thu c

ng tác do gan

ể

ủ ệ

ệ ỉ

Phenobarbital + nifedipin Phenobarbital gây c m ng enzym gan ả ứ Tăng chuy n hóa c a nifedipin ủ Gi m hi u qu đi u tr c a nifedipin ả ề ị ủ Hi u ch nh li u nifedipin theo đáp ng c a b nh ứ ề

ả ệ nhân

ộ ố ả ứ ố

M t s thu c gây c m ng enzym gan: phenobarbital, carbamazepin, rifampicin

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

ứ

ế

ươ T T

C Đ NG H C ể ể chuy n hóa

ổ c ch enzym

ố ở

T ng tác do thay đ i trong quá trình chuy n hóa ươ thu c

ng tác do gan

Erythromycin + theophylin ế

ứ

ể

ả

ủ ộ

ủ

ồ

ộ

Erythromycin gây c ch enzym gan Gi m chuy n hóa c a theophylin Tăng n ng đ và đ c tính c a theophylin (nôn,

ồ

ậ

bu n nôn, đánh tr ng ng c, co gi

ộ ộ

ệ

ặ

ố ẽ

Theo dõi ch t ch các bi u hi n ng đ c, hi u

ự ể ế ầ

ề

ỉ

ch nh li u theophylin n u c n thi

ế t

ộ ố

ứ

ố

ế M t s thu c gây c ch enzym gan: allopurinol, erythromycin/clarithromycin, cimetidin, isoniazid, fluoroquinolon

ƯƠ

ƯỢ Ộ

Ọ

NG TÁC D

T ươ

C Đ NG H C ế

ổ ng tác do thay đ i quá trình bài ti

ổ

ế

ủ ộ

ng tác do thay đ i bài ti

t ch đ ng qua

T ố

ươ ậ ng th n

ả

ầ

ộ

ấ ạ ậ

ể ầ

ẽ ộ

ứ

ệ

ặ

Methotrexat + aspirin Gi m đào th i methotrexat ả Tăng đ c tính methotrexat (m t b ch c u, gi m ạ ộ ti u c u, thi u máu, đ c trên th n, loét niêm m c) ế ủ t là c ch t y

Theo dõi ch t ch đ c tính, đ c bi

ươ

ườ

ế ặ ộ

ng và đ c tính trên đ

ng tiêu hóa

Ọ

NG TÁC D ươ

ƯƠ (t

ng tác theo đ

ƯỢ Ộ C Đ NG H C ố ườ ng u ng)

ố ươ

ả ủ ươ

ậ

ố

Thu c t

ng tác

H u qu c a t

ng tác khi u ng

ả

ấ

ị ố

ỏ

ấ

ố ị ả Thu c b nh ngưở h Digoxin Digoxin, thyroxin

Metoclopramid Cholestyramin

ấ

ụ ầ

ố

ờ

Colestipol

ộ Gi m h p thu digoxin do b t ng nhanh kh i ru t ả Gi m h p thu digoxin, thyroxin, tetracyclin, acid m tậ ị Warfarin do b cholestyramin và colestipol h p ph , c n u ng cách nhau ³ 4 gi

ế

ậ

ố

ạ

ả

ấ

ạ

Warfarin, tetracyclin, acid ứ ắ ẩ m t, ch ph m ch a s t Ketoconazol

;

ố ố ứ

ả

Gi m h p thu ketoconazol do làm tăng pH d dày và làm gi m tan rã ketoconazol

ạ

ố

ch a ứ

ạ ố

ờ

Thu c ch ng toan d dày ế 2 thu c c ch H Thu c ch ng toan d dày Al3+, Mg2+, Zn2+, Fe2+; s aữ

ấ ứ ợ T o ph c h p ít h p thu. U ng cách nhau 2 gi

ố

ạ

ứ

ữ

ề

ạ ả

ấ

Kháng sinh nhóm fluoroquinolon (nh ư ciprofloxacin) Kháng sinh nhóm tetracyclin

T o chelat (ph c càng cua) v ng b n, ít tan và gi m h p thu tetracyclin

ứ

ạ

ả

ấ

ả

ch a ứ Thu c ch ng toan d dày Al3+, Ca2+, Mg2+, Bi2+, Zn2+, Fe2+; s aữ ố Thu c ch a Al Ranitidin

Doxycyclin, minocyclin Paracetamol

ở ộ ru t ả

ạ

Propanthelin

Paracetamol

ấ

T o chelat gi m h p thu ạ Ranitidin làm tăng pH d dày, nên làm gi m h p thu paracetamol Propanthelin làm gi m tháo s ch d dày, làm ả gi m h p thu paracetamol ở ộ ru t

ƯỢ Ộ

NG TÁC D

C Đ NG H C

ể

ƯƠ T ả ứ

Ọ ố ở

(C m ng enzym chuy n hóa thu c

gan)

ố

ả ứ

ố ị ả

ụ

ể

ị

ở

Thu c b gi m tác d ng, do b chuy n hóa nhanh

gan

Thu c gây c m ng enzyme Phenobarbital

ả

ầ

ổ

ể ườ

ố

ng, cyclophosphamid,

Phenytoin, warfarin, dicoumarol, theophylin, primidon, thu c ố ố ch ng tr m c m ba vòng, lidocain, vitamin D, corticoid t ng ợ h p, griseofulvin, aminazin, desipramin, nortriptylin, diazepam, sulfamid ch ng ti u đ doxycyclin, metronidazol, oestrogen, bilirubin, digitoxin v.v...

ố

Rifampicin

ể ườ

ố

ng, hormon steroid,

Thu c kháng vitamin K, corticoid, cyclosporin, digitoxin, INH, quinidin, sulfamid ch ng ti u đ phenytoin, ketoconazol, theophylin.

ố ố

ừ Thu c u ng ng a thai, corticoid

ệ

Barbiturat, carbamazepin, phenytoin, rifampicin ứ ố Nghi n thu c lá (ch a hydrocarbon đa vòng)

Haloperidol, theophylin, diazepam, pentazocin, propoxyphen, clopromazin.

ở

ƯƠ T ươ (t

ƯỢ Ộ NG TÁC D ế ứ ng tác c ch enzym c.h

Ọ C Đ NG H C gan)

ố ứ

ế

ậ

Thu c c ch enzyme

ố ị ứ Thu c b c ch

ả H u qu lâm sàng

ộ

ụ

Phenytoin

ố ứ

ế

INH, cloramphenicol, cimetidin, cumarin Thu c c ch MAO

ứ

Tyramin (trong th c ăn)

ượ

c qua

ị

ố

ạ

ầ

Ritonavir

ộ ặ

ề

ỉ

Tăng tác d ng và đ c tính ủ c a phenytoin ế ơ C n tăng huy t áp do tích lũy tyramin (không ể chuy n hóa đ MAO) Tăng đ c tính, c n theo dõi ch t và đi u ch nh li uề

ộ

Erythromycin

Thu c ch ng lo n nh p tim, astemizol, cisaprid, benzodiazepin Carbamazepin, theophylin Tăng đ c tính

Theophylin

ộ Tăng đ c tính

ụ

Ciprofloxacin, enoxacin, grepafloxacin, cimetidin Cimetidin

Tác d ng tăng và kéo dài

Diazepam, propranolol, metoprolol

ƯƠ

ƯỢ Ự

Ọ

NG TÁC D

C L C H C

T

ng tác d

ự

ặ ng tác g p khi ặ ượ c lý ho c ặ ố nhau ho c đ i kháng

ượ ử ụ

ụ

ề

ớ

ụ

i đ c thu c) (ví d : naloxon + morphin)

ộ

ươ ươ ượ ự ọ c l c h c là t ố ợ ụ ố ph i h p các thu c có tác d ng d ụ ươ ụ ng t tác d ng ph t ẫ l n nhau: T ươ ị tr (gi T ươ

ng tác đ c s d ng v i m c đích đi u ố ả ộ ng tác làm tăng đ c tính.

ƯƠ

ƯỢ Ự

Ọ

NG TÁC D

C L C H C

ộ

ậ

 Furosemid + gentamicin Tăng đ c tính trên th n và trên tai ậ Tăng nguy c suy th n và đi c ơ ế ậ Theo dõi ch t ch ch c năng th n và ch c ứ ẽ ứ ặ ủ ệ năng nghe c a b nh nhân, tránh dùng quá li u.ề

ụ

Amiodaron + erythromycin Tăng tác d ng kéo dài kho ng QT ả Tăng nguy c đ c tính trên tim m ch ạ ơ ộ Tránh dùng ph i h p ố ợ

NG TÁC D ượ ự ọ ạ

ƯỢ Ự C L C H C ụ

Ọ ố

ươ

ƯƠ T ng tác d

c l c h c,t o tác d ng đ i kháng)

ố ươ

ả ủ ươ

ế

ị ả

Thu c t

ng tác

K t qu c a t

ng tác

Thu c ch u nh h

ố ngưở

Vitamin K

ố ố

ị ố Tác d ng ch ng đông b ả

ụ ưở

ố U ng thu c ch ng đông

nh h

ủ

ả

ồ

ủ

Gi m bu n ng

ướ

Cafein, theophylin, cà phê, n

c chè

ố Thu c ng , an th nầ

ố ạ

ố

Corticoid

Thu c h glucose máu

ả ụ Gi m tác d ng ch ng ể ườ ng ti u đ

ố

ả

ố

ạ ụ

ạ

ầ

Levodopa, carbidopa

ụ Gi m tác d ng ch ng Parkinson

Thu c ch ng r i lo n tâm ụ th n (lo i có tác d ng ph gây Parkinson)

ƯỢ Ự

Ọ

NG TÁC D

C L C H C

ượ ự ọ ạ

ụ

ệ

ƯƠ T ươ ng tác d

c l c h c,t o tác d ng hi p

đ ng)ồ

ố ợ

ả ủ ươ

ế

Cách ph i h p

K t qu c a t

ng tác

ỵ

ố

ệ

ố

ầ

ầ ờ ố

ệ

t tránh dùng

i cao tu i)

ố

ặ ộ ộ ỳ co bóp, b nh tâm th n do ỏ ầ ở ườ ng ế ạ

ổ ả

ụ

ế

ả huy t ế ố

ụ Tăng tác d ng kháng cholinergic; Đ t qu khi g p ặ ẩ nóng ho c m; Ru t ộ ộ ng đ c, khô mi ng h ng răng, nhìn m , s t... (c n ệ ặ đ c bi Tăng tác d ng làm h huy t áp; Gi m huy t áp t ế ứ th đ ng

ố ứ

ộ

ả

ượ

ố

ủ

ầ

ả

ườ

i lo,

ỹ ả ủ ữ ồ ặ ỏ ử vong. Đ c bi

ậ ấ ờ ệ t, tránh dùng cho ng

ạ

ầ

ả

ầ

ổ

Kháng cholinergic + kháng cholinergic (thu c ch ng Parkinson, butyrophenon, phenothiazin, ch ng tr m ả c m ba vòng...) ố ạ ế Thu c h huy t áp + thu c gây gi m ạ ố áp (thu c giãn m ch, phenothiazin, ch ng ự ắ đau th t ng c) ế Ư ế ố ứ Thu c c ch TKT + thu c c ch ố TKTƯ (r u, thu c ch ng nôn, kháng ố histamin, thu c an th n gây ng , gi ố gi m đau, ch ng lo n th n...) Methotrexat + cotrimoxazol

ồ ở ủ ươ t y x

ng do

ố ộ ớ

ớ

ộ

ỉ ầ Làm gi m k năng tâm th n v n đ ng, gi m t nh ệ táo, bu n ng , s ng s , suy hô h p, hôn mê, m t m i, t i cao tu i.ổ ồ ạ T o nguyên h ng c u kh ng l ố đ i kháng acid folic ậ Tăng đ c tính v i th n

ặ

ố

ụ

ậ

ụ

ự ừ

ở

ố ơ (nh ư

ế ầ Tăng phong b th n kinh c ; Ch m bình ph c; Kéo dài s ng ng th

ậ Thu c đ c v i th n + Thu c đ c v i th nậ (gentamicin ho c streptomycin, ho c ặ tobramycin dùng cùng cephalothin) ế ầ Thu c phong b th n kinh c + thu c ế ầ có tác d ng phong b th n kinh c kháng sinh aminoglycosid)

ƯƠ

Ứ

Ố NG TÁC THU C – TH C ĂN

ứ

ể ế ổ ấ

ể

ố Th c ăn có th đ n thu c: Làm thay đ i h p thu / chuy n hóa / bài xu t ấ

ủ c a thu c

ụ

ộ

ủ ố ợ

ể

ờ

Thay đ i tác d ng và đ c tính c a thu c ố  Ch d n th i đi m u ng thu c h p lý so v i ớ ố

ố ổ ỉ ẫ b a ănữ

ƯƠ

Ứ

Ố NG TÁC THU C – TH C ĂN

ề

ố

ườ

Các thu c kém b n trong môi tr

ng acid

(ampicilin, erythromycin..) c bào ch d

i d ng viên bao

ả

Các thu c đ ố ượ ộ tan trong ru t / viên gi

ố

ấ ớ ữ

ứ

ạ

ế

ẩ

ế ướ ạ i phóng kéo dài Các thu c kháng sinh fluoroquinolon / ả tetracyclin có kh năng t o ph c ch t v i s a ắ / các ch ph m s t

Ố Ữ ướ ặ U NG XA B A ĂN (tr c ho c sau ăn 12h)

ƯƠ

Ứ

Ố NG TÁC THU C – TH C ĂN

ạ ườ

ứ

ố

Các thu c kích ng niêm m c đ

ng tiêu

hóa (aspirin, NSAID)

ề

ầ

Các thu c tan nhi u trong d u nh vitamin

ố A, D, E, K

Ố

U NG NGAY SAU ĂN

ƯƠ

Ứ

Ố NG TÁC THU C – TH C ĂN

ồ ố

ứ

ị ả

ả ủ ươ

ế

Th c ăn, đ u ng

K t qu c a t

ng tác

ố ngưở

ướ

N c( H20)

ủ

ấ Tăng h p thu, tăng sinh ả ụ kh d ng ố ụ ả Gi m tác d ng c a thu c

S aữ

ả

ướ

Thu c ch u nh h Amoxicillin, Theophylyn Augmentin, lincomycin, cephalecin... ố ạ ố Thu c h s t gi m đau

c chè, ca

Tăng tác d ngụ

Cà phê, n cao

ụ

ủ

ả

R uượ

ố Diazepam, Penicillin V Gi m tác d ng c a thu c

ƯƠ

NG TÁC THU C CHUYÊN KHOA

Ố TÂM TH NẦ

1. Haloperidol 2. Levomepromazin 3. Clopromazon 4. Amitriptylin 5. Sulpirid 6. Depakin 7. Phenolbarbital

HALOPERIDOL

Haloperidol + R uượ

ồ ự ơ

ằ ươ

ứ ạ

Ch ng n m ng i không yên Lo n tr

ng l c c

ầ

ố

Haloperidol + Thu c ch ng tr m c mả Làm tăng tác d ng an th n ầ

ộ ớ

ệ

ạ

Gây đ c v i th n kinh ho c tri u tr ng ngo i tháp

ướ

ị

ả

ấ

ụ Haloperidol + Lithi ứ ặ ầ Haloperidol + Methyldopa ng, châm suy nghĩ.

M t kh năng đ nh h

HALOPERIDOL

Haloperidol + levodopa

Tr m tr ng thêm tri u ch ng r i lo n tâm th n và ả

ọ ầ ứ ệ ạ ố

ầ ị ủ ụ ề ể

haloperidol có th làm gi m tác d ng đi u tr c a levodopa. Haloperidol + Cocain

ơ ể ả ứ ạ i nghi n cocain có th tăng nguy c ph n ng lo n

ố ệ ự ấ

ườ ng l c c p sau khi u ng haloperidol. ố

ẫ

ể ậ ậ ọ

Ng ươ tr ố Haloperidol + thu c ch ng viêm không steroid ặ ủ Có th gây ng gà và lú l n n ng... ặ Vì v y, c n tránh dùng ho c th n tr ng dùng haloperidol ồ đ ng th i v i các thu c trên.

ầ ờ ớ ố

LEVOMEPROMAZIN

ế ầ ụ ặ ứ ủ

ươ ố ứ ng Leomepromazin + thu c c ch th n kinh trung ầ ố ế ụ Làm tăng tác d ng ho c c ch tác d ng c a các thu c th n kinh khác nh : barbiturat , opioid

ư ố ể ườ ố Thu c kháng Acetylcholin + Levomepromazin ụ ng tác d ng c a các thu c kháng

ố ư ố ủ thu c có th tăng c ơ ươ Acetylchoclin và các thu c gian c x

Levomepromazin + Atropin ho c scopolamin

ng nh succinylcholin ặ ế ả ứ ể ả ụ t huy t áp và các ph n ng

Có th x y ra tim đ p nhanh và t ệ ầ h th n kinh trung

ế ụ ế ẫ ậ ươ ng ố ạ ạ ả x y ra tăng tác d ng h huy t áp d n đ n t Thu c h áp + Levomepromazin ụ t áp.

ứ ặ ố

ố

CLOPROMAZIN(AMINAZIN) ế Clopromazin + Phenotiazin(ho c các thu c gây c ch ả TKTW( nh các thu c kháng Histamin thu c ch ng tr m c m 3

ủ ầ ầ i)

ố ư vòng, thu c an th n gây ng ,các opiat, r ươ ố ố ế ứ ẽ ấ ầ s làm tăng c ch hô h p và th n kinh trung ượ ng

Clopromazin + Barbiturat

ủ

ế ươ ể ố ộ ồ ở gan, do ể ng và có th

ả ị Các Barbiturat làm tăng cuy n hóa c a Clopromazin ẽ đó s làm gi m n ng đ thu c trong huy t t gi m hi u l ả ệ ự ề đi u tr

ố ng, kháng

ơ ươ Clopromazin + CTC 3 vòng(thu c giãn c x ) ố Histamin, ch ng Parkinson

ụ

Làm tăng tác d ng kháng cholinergic ố ặ ả ầ ố

Clopromazin + lithium ho c thu c ch ng tr m c m 3 vòng ầ ớ ộ tăng đ c tính v i th n kinh. ể Có th làm

AMITRYPTYLIN

ươ

ấ ứ

ữ

ớ

ố

 T

ng tác gi a các thu c CTC v i ch t c ch Monoamin

ớ

ơ ử ề Oxidase là tg tác có ti m năng gây nguy c t ơ

ố ợ ố

ứ

ế

ố

ế vong ơ ố ợ

ộ ớ ơ

ế ố

ụ

ố

ụ

ố

 Ph i h p v i phenothiazin gây tăng nguy c lên c n đ ng kinh  Thu c CTC 3 vòng c ch enzym gan n u ph i h p v i các thu c ch ng đông có nguy c tăng tác d ng ch ng đông lên h n 300%  Các Hormon sinh d c, thu c ch ng th thai u ng làm tăng kh ả ố

ố ố

ụ ụ d ng sinh h c c a các thu c CTC 3 vòng

ứ

ồ

ọ ủ ế

ế

ố

ị ả

ạ

 Cimetidin c ch chuy n hóa thu c CTC 3 vòng làm tăng n ng đ ộ ố ể ẫ  Clonidin, guanethidin ho c guanadrel b gi m tác d ng h huy t ế

ử ụ

ố

ể ộ ộ các thu c này trong máu có th d n đ n ng đ c ụ ặ ờ ớ áp khi s d ng đ ng th i v i các thu c CTC 3 vòng

ử ụ

ồ ố

 S d ng các thu c CTC 3 vòng và các thu c c

ố ườ ế

ể ẫ

ạ

ị

ạ ặ ố

ụ ế

ả ng giao c m làm ị tăng tác d ng trên tim m ch có th d n đ n lo n nh p, nh p nhanh, ặ tăng huy t áp n ng, ho c s t cao.

ị ả ố ố ể ươ ậ

SULPIRID Sucrafat (antacid) + Sulpirid ố ấ ng tác.

Sulpirid b gi m h p thu sau khi u ng các thu c kháng acid ả Vì v y nên u ng kho ng sau 2h đ tránh t

ủ ả ạ

ạ ắ

ở Sulpirid + Lithi ể ố Làm tăng kh năng gây r i lo n ngo i tháp c a Sulpirid có th ụ ể do li thi làm tăng kh năng g n Sulpirid vào th th Dopaminergic D2 ả não.

Sulpirid + R uượ ầ ủ ố ụ ậ ố ượ i

ứ ố ồ Làm tăng tác d ng an th n c a thu c, vì v y tránh u ng r và các th c u ng có c n trong khi dùng sulpirid

ố ạ

ụ ể ế ạ ư

ế ứ ớ Sulpirid + V i thu c h áp ể ạ ế Có th làm tăng tác d ng h huy t áp và có th h huy t áp t ố ợ ậ ầ ư th đ ng, vì v y c n l u ý khi ph i h p.

ủ

ế ệ ầ ố ư ượ ộ ố ng nh : R i, benzodiazeoin, các th c ch ng đ ng

ầ ố ị ị

ộ

DEPAKIN Depakin + Valproat ấ ứ ụ Valproat làm tăng tác d ng c a các ch t c ch h th n kinh ươ trung kinh khác ộ ố ề Khi đi u tr cùng các thu c ch ng đ ng kinh khác c n xác đ nh ế ươ ượ ồ đ

ố c n ng đ thu c trong huy t t ng

ố

ổ ồ ế ớ ng.

ế

ộ ờ ầ ủ ề

ệ Depakin + Aspirin, Carbamazepin, Phenytoin... ế ộ Làm thay đ i n ng đ Valproat trong huy t thanh vì các thu c ế ươ ế ợ ạ k t h p liên k t m nh v i Protein huy t t Depakin + Phenolbarbital ồ Valproat làm tăng n ng đ Phenolbarbital trong huy t thanh vì ậ ồ v y khi dùng đ ng th i c n chú ý li u dùng c a Phenolbarbital ả sao cho hi u qu .

ủ ấ ố ụ Valproat làm m t tác d ng c a thu c tránh thai .

PHENOLBARBITAL

ạ

ể ấ ả ứ Phenolbarbital là ch t c m ng m nh CytP450 là 1 enzym tham ố ề gia chuy n hóa nhi u thu c

ủ ả ộ ng c a Felodipin, huy t t

Phenolbarbital + Felodipin, Nimodipin ế ươ ồ Làm gi m n ng đ trong Nimodipin

ố

Phenobarbital + Thu c tránh thai ầ ụ ủ ố

ả Làm gi m tác d ng c a thu c tránh thai nên c n tránh dùng ờ ồ đ ng th i

ắ ờ ờ

ồ ế ả ồ ộ Phenolbarbital + Doxycyclin ả ủ Dùng đ ng th i: làm cho th i gian bán th i c a Doxycylin ng n ạ l i, khi n n ng đ Doxycyclin gi m

ề

ủ ợ ệ ệ ạ Phenolbarbital + corticoid ả ụ Dùng toàn thân làm gi m tác d ng c a các corticoid đi u này ố ớ ườ ặ ầ c n đ c bi ng h p b nh nhân ghép t ng. t chú ý đ i v i tr

PHENOLBARBITAL

ố

Phenolbarbital + các thu c CTC 3 vòng ố ầ

ố ơ ả ơ ề t ể ậ toàn thân.C n tăng li u các ầ

ố ố ạ Các thu c ch ng tr m c m lo i Imipramin có th làm tăng ệ ấ nguy c xu t hi n các c n co gi ộ thu c ch ng đ ng kinh.

ố

Phenolbarbital + Các thu c acid Valproic ẽ ố ề ầ ộ

ị ứ ệ ầ ấ ấ ả ồ N ng đ thu c phenolbarbital s tăng lên c n gi m li u cho ế ệ b nh nhân khi th y d u hi u tâm th n b c ch .

Phenolbarbital + Digoxin

ụ ả ủ Làm tác d ng c a digoxin gi m.

Tuy nhiên…

ươ ố ấ ợ ể ượ ằ  T ng tác thu c b t l i có th phòng tránh đ c b ng cách

ọ ặ ậ ệ ế chú ý th n tr ng đ c bi ệ ho c ặ ti n hành các bi n pháp t

ể ả ể ơ can thi pệ đ gi m thi u nguy c .

ầ ượ  C n có s ph i h p c a bác sĩ – d ự ố ợ ủ c sĩ – đi u d ề ưỡ ng

ả ươ trong qu n lý t ng tác.

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN Y TẾ

Bác sĩ kê đơn

Dược sĩ kiểm tra

Trao đổi với bác sĩ/ dược sĩ về bệnh nhân và về các thuốc sử dụng

Chủ động phát hiện tương tác

Cung cấp thông tin về phân bố các lần dùng thuốc cho bệnh nhân

Theo dõi đáp ứng điều trị và ADR

điều dưỡng thực hiện

y lệnh

QUẢN LÝ TƯƠNG TÁC THUỐC

ệ ươ

Phát hi n t

ố ng tác thu c

ươ

ử X trí t

ố ng tác thu c

Ệ ƯƠ

Ố

PHÁT HI N T

NG TÁC THU C

ố

ố ng tác thu cthu c

Xây d ng b ng tra c u t ứ ươ ả ọ ứ

ề

và thu cth c ăn quan tr ng dành cho đi u ưỡ d

ự ố ng

25 cặp tương tác thuốc-thuốc quan trọng trên lâm sàng

PHÁT HIỆN TƯƠNG TÁC THUỐC

BẢNG TRA CỨU TƯƠNG TÁC THUỐC QUAN TRỌNG

Danh mục thuốc sử dụng của bệnh viện

Tăng phản ứng có hại

Giảm hiệu quả điều trị

BẢNG HƯỚNG DẪN THỜI GIAN UỐNG THUỐC

BẢNG HƯỚNG DẪN ĐƯA THUỐC QUA ỐNG THÔNG DẠ DÀY

Ệ ƯƠ

Ố

PHÁT HI N T

NG TÁC THU C

ố

ề ươ

ng tác thu c khi phân ph i

ắ ấ ệ

ng t ạ

Luôn cân nh c v n đ t ố thu c cho b nh nhân. T T T ố ượ S l Cân nh c đ i t

ươ ố ố ng tác thu c – thu c ươ ứ ố ng tác thu c – th c ăn ứ ố ươ ưỡ ng tác thu c – th c ăn nuôi d  s l ươ ố ượ ố ng thu c tăng ng tác tăng lên. ủ ệ ệ ắ ố ượ ng và tình tr ng b nh lý c a b nh

nhân.

Ệ ƯƠ

Ố

PHÁT HI N T

NG TÁC THU C

ế ố

ươ

Các y u t

ơ nguy c gây t

ố ng tác thu c

ệ ạ

ố ượ ườ ệ ng b nh nhân: i già

ngưỡ

ệ ặ Đ i t  Ng  Béo phì  Suy dinh d  B nh n ng

ễ ễ ẩ ấ

ố

ứ

ệ ụ ể ệ Các tình tr ng b nh c th :  B nh tim m ch (suy tim xung ạ ạ ị ế huy t, lo n nh p tim)  Đái tháo đ ngườ  Đ ng kinh ộ  B nh gan ệ  Tăng lipid máu  Suy giáp  Nhi m khu n (HIV, nhi m n m)  R i lo n tâm th n ầ ạ  Suy gi m ch c năng th n ậ ả  B nh hô h p (COPD, hen suy n ễ ) ấ

PHÁT HIỆN TƯƠNG TÁC THUỐC

ố ơ ả ị ẹ ề ả ươ ng tác

 Kháng sinh aminoglycosid (amikacin, gentamicin,

ị

ườ

ố

tobramycin)  Carbamazepin  Phenobarbital  Insulin  Thu c đi u tr đái tháo đ ề ố

ng đ

ng u ng nhóm

sulfonylurea (glibenclamid, gliclazid, glimeprid)

 Theophylin  Heparin không phân đo nạ  Methotrexat  Amiodaron  Digoxin  Phenobarbital  Thu c h lipid máu nhóm statin (atorvastatin,

ố ạ simvastatin)

Các thu c có kho ng đi u tr h p, chú ý nguy c x y ra t thu c:ố

Ệ ƯƠ

Ố

PHÁT HI N T

NG TÁC THU C

ượ

ố

ệ

D c th Qu c gia Vi

t Nam

MIMS, VIDAL Vietnam

ế ủ

ứ

ỏ

ượ Tra c u/ h i ý ki n c a khoa D c

ề ươ ứ ố Tra c u thông tin v t ng tác thu c:

DƯỢC THƯ QUỐC GIA VIỆT NAM tuyến cơ sở

Dược thư Quốc gia Việt Nam tuyến cơ sở Phụ lục 1: Tương tác thuốc

DƯỢC THƯ QUỐC GIA VIỆT NAM tuyến cơ sở

Ví dụ: tra cứu tương tác của furosemid và gentamicin

Dược thư QG VN tuyến cơ sở: dấu * chỉ tương tác có nguy cơ cao, nên tránh hoặc thận trọng khi phối hợp

MIMS ONLINE

Nhập 1 thuốc  tra cứu tất cả tương tác của thuốc đó Nhập > hoặc = 2 thuốc  tra cứu tương tác các thuốc với nhau

MIMS ONLINE

Ví dụ: tra cứu tương tác của furosemid và gentamicin

MIMS ONLINE

Ví dụ: tra cứu tương tác của furosemid và gentamicin

MIMS online: phân loại mức độ nặng của tương tác Mức 1 < Mức 2 < Mức 3 < Mức 4 < Mức 5

Ử

ƯƠ

X TRÍ T

NG TÁC

ố ệ

ặ

Luôn theo dõi ch t ch các thu c b nh nhân ẽ

ử ụ

ị ủ ệ

ố ợ

ng tác

đang s d ng. Theo dõi đáp ng đi u tr c a b nh nhân ề ứ Theo dõi các ph n ng có h i c a b nh nhân ả ứ ố ả ử ụ

ạ ủ ệ Chú ý nh ng thu c ph i h p có t ươ ề

ữ ẫ

ị nh ng v n ph i s d ng trong đi u tr .

XỬ TRÍ TƯƠNG TÁC

ề ươ ử

ẽ ứ

Rifampicin + isoniazid: Đi u tr : lao ph i ổ ị T ộ ng tác: tăng đ c tính trên gan X trí: theo dõi ch t ch ch c năng gan ặ Enoxaparin + aspirin

ứ

ị ộ

ề ươ ử

ệ

ể

ấ

Đi u tr : h i ch ng m ch vành c p tính ấ ạ T ơ ả ng tác: tăng nguy c ch y máu X trí: theo dõi ch t ch các xét nghi m đông máu ẽ ặ ế và bi u hi n xu t huy t

Ử

ƯƠ

X TRÍ T

NG TÁC

ế  c ch men chuy n

ể (captopril / enalapril / lisinopril / ữ i ti u gi kali

ị

ế ồ ng tác: tăng n ng đ kali máu ặ

ộ ẽ ệ

ề ươ ử

ổ ế ẩ

ả ồ i đ

Ứ ố ợ ể perindopril / quinapril / imidapril) + thu c l ứ (spironolacton) /các ch ph m b sung ch a kali: Đi u tr : tăng huy t áp T X trí: theo dõi ch t ch đi n gi

ễ

ị

ộ

ề ươ ử

 Cephalosporin (cefazolin / cefamandol / cefuroxim /

cefoperazon / cefotaxim / ceftazidim / ceftriaxon / cefepim) + aminoglycosid (amikacin / gentamicin / tobramycin) Đi u tr : các b nh lý nhi m khu n ẩ ệ T ậ ng tác: đ c tính trên th n X trí: theo dõi ch t ch ch c năng th n ậ ẽ ứ ặ

CHÚ Ý THEO DÕI CHẶT CHẼ BỆNH NHÂN

Ử

ƯƠ

X TRÍ T

NG TÁC

ệ

ấ

Cung c p thông tin / d n dò b nh nhân phân b ố ặ

ầ

ố các l n dùng thu c

Ví d :ụ

ố

ờ

ứ : ể i thi u 2 gi

ố

ổ

Tetracyclin + antacid/s a/th c ăn ữ ố u ng cách xa nhau t Vitamin C: u ng ngay sau ăn, vào bu i sáng

Ử

ƯƠ

X TRÍ T

NG TÁC

ệ ươ

ấ

ươ

Ch đ ng phát hi n t

ng pháp

ủ ộ ế

ề ng tác, đ xu t ph c sĩ

ắ

ượ ố thay th thu c cho bác sĩ/ d clarithromycin + simvastatin  cân nh c thay th b ng kháng sinh macrolid khác

ế ằ ế

không gây c ch enzym gan (azithromycin)

ề

ắ

ố

ị

ế ằ ể

ế ứ

ứ phenobarbital + nifedipin  cân nh c thay th b ng thu c đi u tr tăng huy t áp ế khác không chuy n hóa qua enzym gan (nhóm c ch men chuy n)ể

Ậ

Ế

K T LU N

ề

ươ

ố ả

ị

ng đóng vai trò quan tr ng trong vi c

ẽ ệ

ổ ế ng tác thu c x y ra ph bi n trong đi u tr : gây ộ ệ ả ề ề ưỡ ườ i đi u d ặ

ủ ọ ẫ

ướ

ệ ệ ng d n b nh nhân

ố

ứ ươ

ả

ố

ọ

ng tác thu c quan tr ng

ắ ấ

ề ươ

ố

ng tác thu c khi

ng luôn cân nh c v n đ t ệ

ự

T ị ố ả gi m hi u qu đi u tr và tăng đ c tính c a thu c Ng theo dõi ch t ch b nh nhân và h ố ầ phân b các l n dùng thu c C n xây d ng b ng tra c u t ự ầ ề ưỡ ng cho đi u d Đi u d ề ưỡ ệ th c hi n y l nh