Giúp trẻ học hỏi từ thành công và thất bại
Trẻ gặp rất nhiều thành công và thất bại trong quá trình
phát triển. Có nhiều thất bại sẽ khiến trẻ nhụt chí, khi đó,
cha mẹ phải là người đứng sau cổ vũ để trẻ lấy lại tinh thần.
Những tác động của thất bại đến sự phát triển của trẻ là gì?
Có phải trẻ phản ứng lại một cách tiêu cực đối với việc
không có khả năng làm tốt việc nào đó hoặc thực sự thất
bại khi làm việc đó không? Trẻ em học hỏi như thế nào về
thành công và thất bại?
Trẻ tập đi
Trẻ tập đi thích học những kĩ năng mới. Các em không sợ
thử những điều mới mẻ. Nếu làm được những thứ mới, các
em có thể lặp lại hành vi đó vì việc này thật vui, và điều
thích thú này thường khuyến khích các em thử những việc
mới mẻ khác.
Trẻ mới tập đi thường nhìn vào đánh giá của người lớn về
hoạt động và kỹ năng của các em. Vì ở độ tuổi này, trẻ em
không có khả năng nhận thức tại sao các em thành công
hoặc có thể làm gì để thành công trong lần tới, nên cha mẹ
và người lớn đóng vai trò quan trọng. Cha mẹ và người lớn
có thể đánh giá những việc trẻ mới tập đi làm được và nói
với bé họ nghĩ gì về hành vi của bé.
Một ví dụ là quan sát trẻ tập đi. Cha mẹ đứng và dang cánh
tay giúp bé đi đến gần họ. Khi trẻ có những bước run rẩy
đầu tiên, cha mẹ mỉm cười và bảo con "Con đi được mà."
Nếu bé bị ngã, hãy nâng bé dậy và động viên bé thử đi lại.
Nếu trẻ đi được thì sau đó cha mẹ hãy ôm, hôn bé. Thông
qua những lời động viên và những cái vuốt ve nhẹ nhàng,
bé hiểu là bé đã làm hài lòng cha mẹ và lại cố gắng.
Trẻ chưa đến tuổi đi học.
Ở tuổi từ 3 đến 4, trẻ có khả năng tốt hơn để đánh giá bé
làm gì thành công và thất bại. Dựa trên những gì bé học
được, thông qua thử nghiệm và sai sót, bé thường biết cố
gắng để thành công trong tương lai.
Để thành công thì niềm tin của trẻ là trẻ có thể thành công
là rất quan trọng. Sự khuyến khích từ người lớn là rất quan
trọng khi trẻ làm nhiều việc và học hỏi những kỹ năng mới.
Tuy nhiên, một số bé sẽ bỏ cuộc khi phải đối mặt với thách
thức, bé cho rằng mình không thể làm được việc đó.
Cha mẹ hãy giúp trẻ bằng cách động viên bé thử những thứ
mới và khen ngợi vì bé đã cố gắng làm những việc khó.
Quan trọng là phải yêu thương con cái vô điều kiện và
không liên kết sự yêu thích của bé với khả năng hoàn thành
một việc.
Tuổi đi học
Trẻ em tuổi đi học hiểu khả năng thực hiện việc nào đó liên
quan đến năng lực và tài năng của các em. Nếu vì một vài
lý do trẻ không thành công, trẻ thường tìm kiếm những thứ
bé có thể làm được để thay đổi kết quả. Các em không bỏ
cuộc, nhưng tiếp tục cố gắng.
Trong những năm này, các em cũng bắt đầu học cách quản
lý một số cảm xúc tiêu cực có thể ảnh hưởng đến cảm xúc
về chính bản thân. Cha mẹ có thể giúp trẻ, căn cứ vào một
vài sở thích và sức khỏe của trẻ và khuyến khích các hoạt
động sẽ bộc lộ tài năng và sở thích của trẻ. Khi trẻ em trải
nghiệm thành công, lòng tự trọng của trẻ sẽ cải thiện.
Một số trẻ cho rằng các em không thành công có liên quan
đến việc không có khả năng. Nếu các em thành công, các
em tin rằng đó là do cơ hội hoặc may mắn, mà không tin đó
là vì những thứ các em làm được. Các em không cân bằng
khả năng của chính mình để thành công với những thứ các
em điều chỉnh được.
Vì thế nếu công việc khó khăn, các em thấy không thể kiểm
soát nó và bỏ cuộc thậm chí trước khi cố gắng. Những trẻ
này mong chờ những đánh giá tích cực của người lớn vì các
em có một thời điểm khó khăn tin vào khả năng thành công
của mình. Cha mẹ có thể giúp đỡ bằng cách dạy trẻ cách
đánh giá hành động về mặt kĩ năng và khả năng của chính
các em. Trẻ sẽ cần phải thực hành quá trình đánh giá tại sao
các em không thành công và cần thực hiện những bước nào
để cải thiện thành quả.
Trẻ em tuổi đi học hiểu khả năng thực hiện việc nào đó liên
quan đến năng lực và tài năng của các em. (Ảnh minh họa).
Thanh thiếu niên
Theo thời gian trẻ sẽ học trung học, trẻ sẽ hiểu cố gắng và
không bỏ cuộc quan trọng như thế nào. Ở tuổi này, trẻ nhận
ra hai người có năng lực khác nhau có thể làm được những
việc tương tự nhau. Thanh thiếu niên cũng có thể đánh giá
thành quả của chính các em và không chỉ dựa vào ý kiến
người khác.
Cha mẹ có thể làm gì
Yêu thương con cái vô điều kiện. Hãy chắc chắn rằng con
bạn biết rằng bạn yêu con bất kể con làm gì. Đừng bao giờ
bó buộc tình yêu của bạn với thành công hay thất bại của
trẻ khi trẻ em làm một việc.
Phát triển hiểu biết về con bạn có thể phát triển năng lực gì
để làm được việc. Tìm hiểu thêm về sự phát triển của con
và trẻ em ở độ tuổi khác nhau có khả năng làm được gì.
Có những mong đợi thực tế liên quan đến thành quả của
con. Cha mẹ không nên đặt tiêu chuẩn cao hoặc thấp bất