Hồ Hoàn Kiếm – đền Ngọc Sơn
Xin chào m ng quý v đã đ n v i di tích l ch s văn hóa đ n Ng c S n. Tr c tiên tôiừ ị ế ớ ị ử ề ọ ơ ướ
xin t gi i thi u tôi là Hoàng Th Hà h ng d n viên c a công ty du l ch ABC Thay m t choự ớ ệ ị ướ ẫ ủ ị ặ
công ty, xin g i t i quý v l i chúc s c kh e, chúc quý v có m t bu i tham quan b ích, lý thúử ớ ị ờ ứ ỏ ị ộ ổ ổ
và khám phá thêm đ c nhi u đi u v văn hóa , l ch s Vi t Nam. …... ượ ề ề ề ị ử ệ
Hôm nay tôi r t vinh d đ c cùng v i quý v đ n thăm quan đi m du l ch n i ti ng,ấ ự ượ ớ ị ế ể ị ổ ế
h p d n c a th đô Hà N i ngàn năm văn hi n, đó là H Hoàn Ki m - Đ n Ng c S n. ấ ẫ ủ ủ ộ ế ồ ế ề ọ ơ Để
bu i tham quan đ c vui v , an toàn và hi u qu tôi xin l u ý quý v đ n là ch n linh thiêng ,ổ ượ ẻ ệ ả ư ị ề ố
quý v không nên nói to, nô đùa khi tham quan trong đ n, trang ph c l ch s , không đ i mũ, đeoị ề ụ ị ự ộ
kính râm và không th p h ng khi vào trong đ n. Bây gi , xin m i quý v b t đ u bu i thamắ ươ ề ờ ờ ị ắ ầ ổ
quan.
Kính th a quý v , đúng là thiên nhiên đã u ái dành cho Thăng Long - Hà N i c nh đ pư ị ư ộ ả ẹ
tuy t v i. N i chúng ta đang đ ng đây chính là th ng c nhệ ờ ơ ứ ắ ả H Hoàn Ki m - Đ n Ng c S n-ồ ế ề ọ ơ
m t trong s nh ng c nh đ p n i ti ng c a th đô Hà N i. Cho phép tôi m đ u bu i thamộ ố ữ ả ẹ ổ ế ủ ủ ộ ở ầ ổ
quan ngày hôm nay b ng nh ng thông tin thú v v H Hoàn Ki m. ằ ữ ị ề ồ ế H Hoàn Ki m xa x a v nồ ế ư ố
là m t đo n dòng cũ c a sông H ng. Nguyên có m t th i Sông H ng ch y lùi v phía Tây, sauộ ạ ủ ồ ộ ờ ồ ả ề
đ i dòng m i d ch d n sang phía đông nh bây gi . Tr c kia h có tên là h L c Thu vì n cổ ớ ị ầ ư ờ ướ ồ ồ ụ ỷ ướ
h xanh ng t quanh năm. Bên c nh đó h còn có m t s tên khác nh h T V ng, h H u V ngồ ắ ạ ồ ộ ố ư ồ ả ọ ồ ữ ọ
và h Thu Quân. S dĩ h có tên là h Thu Quân là vì tr c kia vào đ i Tr n nghĩa quânồ ỷ ở ồ ồ ỷ ướ ờ ầ
th ng ra t p tr n. Còn bây gi h mang tên là h Hoàn Ki m vì nó g n v i truy n thuy t c aườ ậ ậ ờ ồ ồ ế ắ ớ ề ế ủ
vua Lê tr g m th n.ả ươ ầ
Chuy n cũ k r ng: ệ ể ằ
Gi c Minh chi m n c ta, đ t ách đô h , chúng tàn ác gây nhi u b o ng c, lòng dân sôiặ ế ướ ặ ộ ề ạ ượ
s c căm thù. Lúc bây gi đ t Thanh Hoá có m t ng i đánh cá tên là Th n. M t đêm anh ta kéoụ ờ ở ấ ộ ườ ậ ộ
l i th y n ng ch c m m đ c m cá to, ai ng ch có m t thanh s t. Th n bèn v t xu ng n cướ ấ ặ ắ ẩ ượ ẻ ờ ỉ ộ ắ ậ ứ ố ướ
r i đi th l i m t đo n sông khác. L n th hai l i kéo cũng n ng tay và anh l i th y thanhồ ả ướ ở ộ ạ ầ ứ ướ ặ ạ ấ
s t n . Th n qu ng xu ng sông. Đ n l n th ba l i v n nó chui vào l i. Thân l y làm l b tắ ọ ậ ẳ ố ế ầ ứ ạ ẫ ướ ấ ạ ậ
m i l a soi, thì ra m t l i g m. Sau Th n nh p vào nghĩa quân Lê L i. M t l n ch t ngồ ử ộ ưỡ ươ ậ ậ ợ ộ ầ ủ ướ
đ n thăm n i Th n , th y trong góc t i có ánh sáng loé lên, c m lên thì th y l i g m có kh cế ơ ậ ở ấ ố ầ ấ ưỡ ươ ắ
hai ch "Thu n Thiên". L n khác Lê L i qua m t khu r ng th y trên ng n cây có ánh sáng l , ôngữ ậ ầ ợ ộ ừ ấ ọ ạ
trèo lên tìm đ c m t chi c chuôi g m n m ng c. Nh đ n l i g m nhà Th n, ông c mượ ộ ế ươ ạ ọ ớ ế ưỡ ươ ở ậ ầ
chi c chuôi v l p vào ki m th y v a nh in. T đó thành g m th n theo Lê L i cùng nghĩaế ề ắ ế ấ ừ ư ừ ươ ầ ợ
quân Lam S n tung hoành trong su t 10 năm. M t năm sau khi d p xong quân xâm l c, vua Lêơ ố ộ ẹ ượ
L i c i thuy n r ng d o ch i trên h L c Thu . Thuy n ra t i gi a h , b ng có m t con rùaợ ưỡ ề ồ ạ ơ ồ ụ ỷ ề ớ ữ ồ ỗ ộ
vàng r t l n n i lên làn n c xanh. Vua đang đ ng mũi thuy n th y thanh ki m đeo bên mìnhấ ớ ổ ướ ứ ở ề ấ ế
t nhiên đ ng đ y. Đ n tr c m t nhà vua, Rùa vàng đ ng th ng trên m t n c và nói. B hự ộ ậ ế ướ ặ ứ ẳ ặ ướ ệ ạ
hoàn l i g m cho Long Quân. Nhà vua hi u ra, v i rút ki m ra kh i v . Thanh g m th n v tạ ươ ể ộ ế ỏ ỏ ươ ầ ụ
r i tay vua bay v phía Rùa vàng. Rùa há mi ng đ p l y thanh g m r i l n xu ng h . Vua nghĩờ ề ệ ấ ấ ươ ồ ặ ố ồ
r ng tr c đây th n đã giúp mang g m cho mình đánh th ng gi c, nay đ t n c đã thanh bình,ằ ướ ầ ươ ắ ặ ấ ướ
th n l y l i g m, nên vua đ t tên cho h là h Hoàn Ki m. H n m v trí trung tâm thành phầ ấ ạ ươ ặ ồ ồ ế ồ ằ ở ị ố
nên m t nhà th Hy L p Luđêmit đã ca ng i. ộ ơ ạ ợ
1
"H G m - chi c l ng hoa xinh x n/Đ t gi a lòng thành ph đ p nh th "ồ ươ ế ẵ ắ ặ ữ ố ẹ ư ơ
Xin m i ờquy vi + , nhìn ra xa gi a lòng h đó là m t ng n tháp mà chúng ta quen g i là thápữ ồ ộ ọ ọ
Rùa. Th c ra, tháp này không có ý nghĩa l ch s , đó, tr c kia là m t đ o đ t t nhiên, vào ngàyự ị ử ở ướ ộ ả ấ ự
hè Rùa th ng lên đây ph i n ng và đ tr ng nên có tên là tháp rùa. Vào th k 15 có Đài câu cáườ ơ ắ ẻ ứ ế ỷ
c a Vua Lê. Năm 1884, khi th c dân Pháp cai tr đ t n c ta, m t tay sai c a Pháp là Bá Kim, l yủ ự ị ấ ướ ộ ủ ấ
c xin xây tháp lên trên đ làm "g đ ng sau" cho ngôi chùa Báo Ân phía b sông. Hôm kh iớ ể ồ ằ ở ờ ở
công, h n lén lút đ a hài c t b m ra táng tr m đó, vì h n r t mê thu t phong thu . Đây là m tắ ư ố ố ẹ ộ ở ắ ấ ậ ỷ ộ
v trí t t, n u đ c nh v y thì h n và con cháu h n s đ c giàu có, sung s ng. Nh ng nhânị ố ế ượ ư ậ ắ ắ ẽ ượ ướ ư
dân hay bi t đã bí m t đào hai n m x ngế ậ ắ ươ y và qu ng xu ng h . Bá Kim cay đ ng v n ph iấ ẳ ố ồ ắ ẫ ả
ti p t c xây tháp cho xong. Chính vì tháp Rùa đ c xây d ng trong ho n c nh nh v y nên sauế ụ ượ ự ả ả ư ậ
cách m ng tháng 8 - 1945 nhân dân đ nh phá b nh ng vì chính trên ng n tháp này c cách m ngạ ị ỏ ư ọ ờ ạ
đã đ c c m đó nên đ c gi l i. Tr i qua năm tháng nó tr thành hình nh quen thu c,ượ ắ ở ượ ữ ạ ả ở ả ộ r tấ
đ i thân th ng c a ng i dân Hà N i. ỗ ươ ủ ườ ộ
Bây gi m i quý v cùng tôi d o b c vào thămờ ờ ị ạ ướ đ n Ng c S n, đi m thăm quan chínhề ọ ơ ể
c a chúng ta hôm nay. Tr c h t tôi xin gi i thi u v i các b n v s hình thành c a đ nủ ướ ế ớ ệ ớ ạ ề ự ủ ế
Ng c S n. X a kia trong h n i lên hai đ o đ t, hòn to là đ o Ng c, hòn nhò là đ o Rùa. Đ oọ ơ ư ồ ổ ả ấ ả ọ ả ả
Ng c là n i chúa Tr nh Giang cho xây cung Khánh Thu đ i Vĩnh H u (1735 - 1739) làm n iọ ơ ị ỵ ờ ự ơ
y n m, vui ch i ngày hè. Đ làm đ p thêm quang c nh chúa cho đ p hai gò núi Đào Tài,ế ẩ ơ ể ẹ ả ắ
Ng c B i bên b phía đông. ọ ộ ở ờ
H Tr nh suy vong, Lê Chiêu Th ng đ c Nguy n Hu trao tr quy n hành, năm 1786ọ ị ố ượ ễ ệ ả ề
đã hèn m t tr thù h Tr nh b ng cách đ t tr i Ph Chúa và cung Khánh Th y. Đ u th kạ ả ọ ị ằ ố ụ ủ ụ ầ ế ỷ
19, m t ngôi chùa d ng trên n n cung đi n cũ đ o Ng c nên g i là Ng c S n T . Tr cộ ự ề ệ ở ả ọ ọ ọ ơ ự ướ
chùa có m t l u chuông khá cao. Năm 1843, h i h ng thi n qu n lý đã chuy n chùa thộ ầ ộ ướ ệ ả ể ờ
Ph t thành ra đ n th Tam Thánh và c anh hùng c u n c Tr n H ng Đ o. Sau đó l uậ ề ờ ả ứ ướ ầ ư ạ ầ
chuông b phá b . Năm 1864, nhà văn n i ti ng c a Hà N i là Ph ng Đình Nguy n Văn Siêuị ỏ ổ ế ủ ộ ươ ễ
đ ng ra tu s a l i toàn c nh. ứ ử ạ ả Trong đ n, ông đ cao vi c th th n Văn X ng, v sao ch trôngề ề ệ ờ ầ ươ ị ủ
nom khoa c theo tín ng ng Đ o Lão. Ông cho xây kè đá chân đ o, d ng đình Tr n Ba (ch nử ưỡ ạ ở ả ự ầ ắ
sóng) ngày tr c đ n và trông th ng ra đ o Rùa phía nam h . ướ ề ẳ ả ở ồ
Đ n Ng c S n hi n nay v n gi nguyên quy mô ki n trúc t th i Nguy n Văn Siêuề ọ ơ ệ ẫ ữ ế ừ ờ ễ
cho tu s a l i. Đi qua nghi môn, l p ki n trúc đ u tiên bên trái có tháp Bút, bên c nh mi u s nử ạ ớ ế ầ ạ ế ơ
th n, qua c ng th hai m t l i đi nh d n đ n c ng Đài Nghiên đ vào đ n C u Thê Húc,ầ ổ ứ ộ ố ỏ ẫ ế ổ ể ế ầ
qua c u Thê Húc d n vào l u Đ c Nguy t là đã vào đ n ngôi đ n chính. Tr c đ n là tr n Baầ ẫ ầ ắ ệ ế ề ướ ề ấ
Đình và đ n Ng c S n v i ba l p ki n trúc Bái Đ ng, Trung Đ ng và H u Cung là n i thề ọ ơ ớ ớ ế ườ ườ ậ ơ ờ
Tam Thánh và Tr n H ng Đ o. Bây gi , xin m i quý v cùng b t đ u vào thăm quan đ nầ ư ạ ờ ờ ị ắ ầ ề
Ng c S n.ọ ơ
Phía tr c m t đoàn chúng ta đây là c ng Nghi Môn, đ c d ng v i b n cây c t xâyướ ặ ổ ượ ự ớ ố ộ
b ng g ch và hai m ng t ng l ng. Trên đ nh hai c t gi a đ c đ p n i b n con ph ngằ ạ ả ườ ử ỉ ộ ữ ượ ắ ổ ố ượ
ch m đuôi, xòe cánh. Hai c t bên là hình hai con nghê tr u vào. Nh ng mô típ trang trí quenụ ộ ầ ữ
thu c trong ki n trúc truy n th ng Vi t Nam. m i c t đ u có đ p nh ng c p câu đ i chộ ế ề ố ệ Ở ỗ ộ ề ắ ữ ặ ố ữ
Hán v a làm tăng v c kính c a di tích v a giúp khách tham quan hi u thêm v l ch s vàừ ẻ ổ ủ ừ ể ề ị ử
2
c nh quan cũng nh c m th ch t th , ch t văn h c và c ý nghĩa tri t h c đây. hai c tả ư ả ụ ấ ơ ấ ọ ả ế ọ ở Ở ộ
chính câu đ i chính di n b ng ch Hán là: ố ệ ằ ữ
“Lâm th y đăng s n nh t l ti m nh p giai c nhủ ơ ấ ộ ệ ậ ả
T m nguyên ph ng c th trung vô h n phong quang”ầ ỏ ổ ử ạ
D ch nghĩa là:ị
“Đ n cõi n c, trèo lên non, m t l i d n vào c nh đ pế ướ ộ ố ẫ ả ẹ
Tìm ngu n c i, h i chuy n x a, trong ch n này bi t m y phong quang”ồ ộ ỏ ệ ư ố ế ấ
Đôi câu h i nh l i chào m i du khách, h a h n nhi u thú v khi vào thăm di tíchố ư ờ ờ ứ ẹ ề ị
Trên hai m ng t ng hai bên có hai ch Phúc, L c c l n, tô son nh l i chúc m iả ườ ở ữ ộ ỡ ớ ư ờ ọ
s t t lành. Bên ph i c a các b n là ch Phúc có nghĩa là h nh phúc, là ni m vui. Bên trái làự ố ả ủ ạ ữ ạ ề
ch L c là thình v ng, là h ng th .ữ ộ ượ ưở ụ Bên trên ch Phúc còn có hai ba ch “Ng c t ”ữ ữ ọ ư ư
nghĩa là “Ng c đây” đây là ch đ c l y t sách Lu n Ng “h u m ng c t ” có nghĩa làọ ở ữ ượ ấ ừ ậ ữ ữ ỹ ọ ư ư
có ng c đ p đây. Bên trên ch L c có ba ch “s n ng ng ch ” đ c l y t sách Kinh Thi:ọ ẹ ở ữ ộ ữ ơ ưỡ ỉ ượ ấ ừ
Cao s n ng ng ch = ng a trông núi cao. Ng c là nói v ph m ch t cao đ p c a ng i quânơ ưỡ ỉ ử ọ ề ẩ ấ ẹ ủ ườ
t , có đ o và núi cao là ch b c hi n tài. Bây gi i xin m i các quý v c ng nghi môn đ chúngử ạ ỉ ậ ề ờ ờ ị ổ ể
ta vào v i không gian c a l p ki n trúc đ u tiên.ớ ủ ớ ế ầ
Xin gi i thi u v i quý v công trình ki n trúc đ c đáo phía tr c m t đoàn chúng taớ ệ ớ ị ế ộ ướ ặ
đây chính là Tháp Bút. Tháp đ c Nguy n Văn Siêu cho d ng vào năm 1864 trên núi Đ c Tôn.ượ ễ ự ộ
Núi này có đ ng kính 12m, cao 4m. Tháp vuông b ng đá, có năm t ng, c nh đáy t ng m t làườ ằ ầ ạ ầ ộ
2m, lên đ n t ng năm là 1,2m. C năm t ng cao 9m. Tháp Bút, theo ý t ng c a ng i thi tế ầ ả ầ ưở ủ ườ ế
k là “t ng tr ng cho n n văn v t”, b i theo nh bài Bút Tháp chí do Nguy n Văn Siêuế ượ ư ề ậ ở ư ễ
so n, kh c trên thân tháp t ng th ba m t nhìn v h ng tây ghi l i thì có đo n: “ y núi làạ ắ ở ầ ứ ặ ề ướ ạ ạ Ấ
bi u t ng c a chi n công mà tháp là bi u t ng c a văn v t. Tháp nh núi mà cao thêm, núiể ượ ủ ế ể ượ ủ ậ ờ
nh tháp mà truy n mãi…” quý v có th y trên thân tháp còn kh c ba ch Hán l n đó là “Tờ ề ị ấ ắ ữ ớ ả
thanh thiên” có nghĩa là “vi t lên tr i xanh”, có r t nhi u cách gi i thích v ý nghĩa c a ba chế ờ ấ ề ả ề ủ ữ
này: nào là giãi bày t m lòng v i tr i xanh, nào là c m h ng đ y tráng khí, tâm h n m r ngấ ớ ờ ả ứ ầ ồ ở ộ
bao la, đ t câu h i v i tr i xanh… Nh ng cách hi u đ c nhi u ng i ch p nh n nh t làặ ỏ ớ ờ ư ể ượ ề ườ ấ ậ ấ
vi t lên tr i xanh. đây, Nguy n Văn Siêu ý mu n nói, m n ng n bút này, l y ng n n cế ờ Ở ễ ố ượ ọ ấ ấ ướ
h G m làm m c và tr i xanh làm gi y m i đ đ vi t h t n i lòng c a các chí sĩ B c Hàồ ươ ự ờ ấ ớ ủ ể ế ế ỗ ủ ắ
đ ng th i.ươ ờ
M i quý v cùng h ng t m m t xu ng bên c nh chân tháp Bút, đó là mi u S n th nờ ị ướ ầ ắ ố ạ ế ơ ầ
t c mi u th th n núi. Ch c h n quy vi s th c m c, t i sao núi thì nh mà cũng có mi u đứ ế ờ ầ ắ ẳ + , ẽ ắ ắ ạ ỏ ế ể
th th n núi đúng không ? Vâng, theo thu t phong th y c : cao nh t th n gi vi s n t c làờ ầ ạ ậ ủ ổ ấ ố ả ơ ứ
ch c n cao m t t c thì cũng là núi r i. Núi dù to hay nh thì ph i có m t v th n cai qu n.ỉ ầ ộ ấ ồ ỏ ả ộ ị ầ ả
Mi u dù nh nh ng hai bên c a cũng có c p câu đ i r t hay: ế ỏ ư ử ặ ố ấ
“C đi n h s n l u v ng khí/ Tân t h ng h a ti p d linh”ố ệ ồ ơ ư ượ ừ ươ ỏ ế ư
3
Nghĩa là:
“Đi n cũ núi h l u v ng khí/Đ n nay h ng l a ti p d linh”ề ồ ư ượ ề ươ ử ế ư
Phía tr c đ n đây còn có m t t m bia nh trên có kh c năm ch : “Thái S n th chướ ề ộ ấ ỏ ắ ữ ơ ạ
c m đ ng”. Có ng i t ng r ng năm ch này ý nói là đá núi này dám sánh v i đá núi Thái.ả ươ ườ ưở ằ ữ ớ
Kỳ th c đây là m t c m t , m t thành ng Trung Hoa ch có ý nghĩa là hòn đá tr n y m. Vì ự ộ ụ ừ ộ ữ ỉ ấ ể ở
Trung Qu c x a có t c d ng m t hòn đá tr c c a chính đ tr n y m tà ma. Mà núi Thái S nố ư ụ ự ộ ướ ử ể ấ ể ơ
là núi n i ti ng nh t trong năm ng n núi n i ti ng c a Trung Qu c, l i là núi có v th n toànổ ế ấ ọ ổ ế ủ ố ạ ị ầ
năng, các tri u đ i vua chúa phong ki n x a ph i t i đây cúng t nên đá c a núi này cũng r tề ạ ế ư ả ớ ế ủ ấ
linh thiêng. D ng hòn đá núi Thái là tà ma ch y dài.ự ạ
M i quý v nhìn theo h ng tay tôi ch , hai bên c a c ng th hai đ c đ p n i đôiờ ị ướ ỉ ủ ổ ứ ượ ắ ổ
cáicâu đ i đ y ý nghĩa khuy n cáo:ố ầ ế
“Nhân gian văn t vô quy n toàn b ng âm đ cự ề ằ ứ
Thiên th ng ch t h u nhãn đ n khán đan đi n”ượ ủ ư ữ ơ ề
V th nh t có nghĩa là: ch n nhân gian này, cái quy n chân chính chính là s tuế ứ ấ Ở ố ề ự
d ng đ o đ cưỡ ạ ứ
V th hai có nghĩa là: Trên tr i kia, ông thánh coi vi c kh o thí nhân gian (không tínhế ứ ờ ệ ả
đ n l v t) mà ch soi xét chính lòng d con ng iế ễ ậ ỉ ạ ườ
quý v có th th y, hai bên tr xây hai c a nách gi ki u hai t ng tám mái cong. M tị ể ấ ở ụ ử ả ể ầ ặ
tr c c a hai c a này đ p n i m t bên là r ng đang cu n khúc đón đàn cá đang thi nhau v tướ ủ ử ắ ổ ộ ồ ộ ượ
sóng bên trên có hai ch Long Môn và m t bên là m t chú h tr ng nh đang ti n ra v iữ ộ ộ ổ ắ ư ế ớ
ng i đ i bên trên có hai ch H B ng. Đ y là di n ý các đi n tích c . Long Môn, theo vănườ ờ ữ ổ ả ấ ễ ể ổ
hóa Ph ng Đông là ch s thành công trong thi c xu t phát t tích cá chép v t Vũ Môn.ươ ỉ ự ử ấ ừ ượ
Còn ch H B ng ngh a đen là b ng h , nghĩa bong là b ng ghi tên nh ng ng i đ ti n sĩ.ữ ổ ả ỉ ả ổ ả ữ ườ ỗ ế
Đi n tích này có t đ i Đ ng: có m t khoa thi ti n sĩ có nhi u ng i trúng tuy n sau trể ừ ờ ườ ộ ế ề ườ ể ở
thành nh ng danh nhân nh Hàn Dũ, Âu D ng Thi m…. khác nào nh ng con r ng, con hữ ư ươ ề ữ ồ ổ
trên văn đàn. Hai bên Long Môn, H B ng có đôi câu đ i v a gi i thích ý nghĩa trên v a x ngổ ả ố ừ ả ừ ư
t ng tòa Tháp Bút tr c m t:ụ ướ ặ
“H B ng Long Môn thi n nhân duyên tháp/Nghiên Đài Bút Tháp đ i kh i vănổ ả ệ ạ ố
ch ng”ươ
Có nghĩa là:
“B ng H , C a R ng là đ bi u d ng nhân qu c a ng i làm đi u t tả ổ ử ồ ể ể ươ ả ủ ườ ề ố
Đài Nghiên, Tháp Bút là đ mô t văn nghi p c a đ t tr i vĩ đ i”ể ả ệ ủ ấ ờ ạ
4
Nh v y, đã có Tháp Bút, ph i có Đài Nghiên, m i quý v , chúng ta cùng vào thamư ậ ả ờ ị
quan c ng th 3, hay còn g i là c ng Đài Nghiên.ổ ứ ọ ổ
Xin gi i thi u v i quý v phi n đá đ t trên nóc c ng kia chính là Đài Nghiên. Đàiớ ệ ớ ị ế ặ ổ
Nghiên cũng đ c Nguy n Văn Siêu cho làm t l n trùng tu năm 1864. Nghiên đ c t c t cượ ễ ừ ầ ượ ạ ừ ả
m t t ng đá xanh, hình qu đào c t ngang theo chi u d c, khoét lõm lòng ch o, b dài quộ ả ả ắ ề ọ ả ề ả
đào 0,97m, b ngang 0,8m, cao 0,3m, chu vi ch ng 2m. Đài Nghiên đ c ba con cóc đ i nhề ừ ượ ộ ư
ba cái chân ki ng. Đ c bi t phía d i Đài Nghiên, trong b c cu n th kia có kh c m t bàiề ặ ệ ướ ứ ố ư ắ ộ
minh c a Nguy n Văn Siêu. Ch có 64 ch Hán nh ng ý t th t hàm súc. Hi n nay có nhi uủ ễ ỉ ữ ư ứ ậ ệ ề
b n d ch bài minh này, tôi xin đ c cho các b n nghe bài d ch nghĩa c a nhà Hà N i h cả ị ọ ạ ị ủ ộ ọ
Nguy n Vinh Phúc: “X a kía l y g c đ t làm nghiên, chú gi i Đ o Đ c Kinh, nghi n ng mễ ư ấ ố ấ ả ạ ứ ề ẫ
bên nghiên l n, vi t sách Hán Xuân Thu. T đá tách ra làm nghiên, ch ng có hình dáng. Khôngớ ế ừ ẳ
vuông, không tròn, dùng vào m i vi c th t kỳ di u. Không cao, không th p ngôi chính gi a.ọ ệ ậ ệ ấ ở ữ
Cúi soi h Hoàn Ki m, ng a trông ng n Bút đá ng vào sao Thai mà làm ra m i bi n đ i.ồ ế ử ọ ứ ọ ế ổ
Ng m nguyên khí mà mài h không”. Có th đây là m t quan ni m có tính ch t b n th lu nậ ư ể ộ ệ ấ ả ể ậ
v cái nghiên m c và cũng là v t t ng c a ng i đ ng th i. Qua đây, có th th y đ cề ự ề ư ưở ủ ườ ươ ờ ể ấ ượ
văn ch ng c a Th n Siêu qu là hàm súc đ y ý nghĩa. C t c ng Đài Nghiên có đôi câu đ iươ ủ ầ ả ầ ộ ổ ố
t c nh quan chung: ả ả
"Bát đ o, m c ngân h thu mãnả ặ ồ ỷ
Kình thiên, bút th th ch phong cao"ế ạ
Nghĩa là:
"Tràn quanh đ o, ng n m c đ y hả ấ ự ầ ồ
Trên c ng Đài Nghiên còn có hình t ng ba con d i quay đ u xu ng đ t. Theo ti ngổ ượ ơ ầ ố ấ ế
Hán thì t "d i" khi đ c gi ng nh t phúc. V y là đ n Ng c S n có c ba y u t - Phúc,ừ ơ ọ ố ư ừ ậ ở ề ọ ơ ả ế ố
L c, Th . ộ ọ
Bây gi m i quy vi qua m t cây c u v i cái tên r t l - c u Thê Húc đ vào đ n Ng cờ ờ + , ộ ầ ớ ấ ạ ầ ể ề ọ
S n. Cũng nh H G m, C u Thê Húc đã làm cho ngôi đ n h p d n h n đ i v i khách duơ ư ồ ươ ầ ề ấ ẫ ơ ố ớ
l ch. quy vi b n nhìn sang hai bên c u có ghi ch "Thê Húc Ki u" Thê là đ u, Húc là ánh sangị + , ạ ầ ữ ề ậ
ban mai, có nghĩa là c u gi l i ánh sáng đ p c a m t tr i. Tuy nhiên, ban đ u c u ch làầ ữ ạ ẹ ủ ặ ờ ầ ầ ỉ
nh ng t m ván đ t d c theo m t ph ng trên các hàng c t chon trong n c h , ch a có tay v n.ữ ấ ặ ọ ặ ẳ ộ ướ ồ ư ị
Có l v sau, qua nh ng l n tu b , ng i ta m i làm đ p cho c u, làm c u cong lên nh hìnhẽ ề ữ ầ ổ ườ ớ ẹ ầ ầ ư
c u v ng l i s n đ cho h p v i tên g i cũng nh k t h p v i màu n c trong xanh c a hầ ồ ạ ơ ỏ ợ ớ ọ ư ế ợ ớ ướ ủ ồ
G m làm nên s hài hòa âm d ng theo nh quan ni m trong Kinh D ch. Ngoài ra, đ gi iươ ự ươ ư ệ ị ể ả
thích màu đ c a cây c u, ng i dân v n th ng g n v i m t câu chuy n r t hay là: Trongỏ ủ ầ ườ ẫ ườ ắ ớ ộ ệ ấ
nh ng năm đ t n c ta b gi c Pháp đô h , m t s tên quan Pháp không hi u gì v n n vănữ ấ ướ ị ặ ộ ộ ố ể ề ề
hi n Vi t Nam dám ng ngáo dùng đ n Ng c S n làm n i ăn ch i h ng l c làm ô u ch nế ệ ổ ề ọ ơ ơ ơ ưở ạ ế ố
linh thiêng c a đ n. Ng i dân quanh đó r t l y làm ph n u t. M t c u h c trò tên là Giangủ ề ườ ấ ấ ẫ ấ ộ ậ ọ
Văn Minh ph Hàng Bông đã dùng m u, đang đêm đ t cháy c u khi n cho b n Pháp ho ngở ố ư ố ầ ế ọ ả
s . T đó chúng không dám kéo nhau đ n n i đ y và cũng t đó c u đ c s n thành màu đợ ừ ế ơ ầ ừ ầ ượ ơ ỏ
5