13
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN THỊ
TRƯỜNG BẤT ĐỘNG SẢN: BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
ThS. V Công Hậu, Nguyễn Tấn Thành
Trường Đại hc Giao thông vn ti TP. H Chí Minh
Tm tt: Bài báo phân tích thc trng trin vng phát trin th trưng bt
động sn Việt Nam, đồng thi rút ra các bài hc t các quc gia phát triển như Mỹ, Úc,
Trung Quc. Ni dung nhn mnh s cn thiết ca khung pháp minh bch hiu
qu, chính sách kim soát giá bt động sn, qun ri ro phát trin nhà xã hi
nhằm đảm bo s ổn định bn vng ca th trưng. Bài viết cũng đưa ra các kiến
ngh c th cho quan quản nh nước các bên liên quan trong việc điu chnh,
phát trin th trường bt động sn Việt Nam theo ng minh bch, hiu qu bn
vng.
T kha: th trưng bt đng sn Vit Nam, bt đng sn, qun lý đt đai, nh
x hi, khung pháp lý
1. GII THIU
Th trưng bất động sn (BĐS) đóng vai trò thiết yếu trong s phát trin kinh tế
ca mi quc gia. Không ch mt phn quan trng ca nn kinh tế quc dân, th trưng
BĐS còn ảnh hưởng mnh m đến các ngành công nghiệp liên quan như xây dựng, tài
chính, dch v. S phát trin bn vng ca th trưng này tạo ra điều kin thun li
cho các hoạt động kinh doanh, đầu tư, và nâng cao chất lượng cuc sống cho người dân.
Trong giai đoạn 2022-2023, th trường BĐS Việt Nam đã phải đối mt vi nhiu
khó khăn, chủ yếu xut phát t các vấn đề pháp và s chm tr trong vic gii quyết
các vướng mc quy hoch. Tuy nhiên, vi s thông qua của các đạo lut quan trọng như
Lut Nhà 2023, Lut Kinh doanh bất động sn 2023 và Luật Đất đai 2024, thị trưng
đang dấu hiu phc hồi đưc k vng s phát triển theo ng bn vững hơn trong
tương lai.
Những tháng đầu năm 2024, th trường BĐS đã ghi nhận các động thái tích cc
v cung - cu, vi nhiều phân khúc như căn hộ, bất động sn công nghip bất động
sản thương mại cho thy s khi sc. Mc vy, tiến trình phc hi vn s phân
hóa, đặc bit trong phân khúc bất động sn du lch và ngh dưỡng, khi lĩnh vực này vn
gp nhiều khó khăn do các vấn đề pháp lý chưa được gii quyết triệt để.
Trước tình hình đó, Đảng Nhà nước đã những ch đạo quyết liệt để h tr
14
s phc hi ca th trường S. Nghị quyết 41 ca B Chính tr đã nhấn mnh vic
tháo g các vướng mắc khó khăn, đặc bit trong khu vực nhân được xem
động lực chính thúc đẩy nn kinh tế. Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đã thông qua ba bộ
lut quan trng, to ra khung pháp vng chc và minh bạch hơn cho thị trưng. Ngoài
ra, B Tài chính cũng đã chỉ đạo việc điều chỉnh các quy định v tin s dụng đất
tiền thuê đất, giúp gim bt gánh nng tài chính cho các doanh nghip h gia đình.
Vic này nhm h tr thúc đẩy quá trình phc hi th trường BĐS, đồng thời ng
ng kh năng tiếp cận đất đai của các doanh nghiệp, đặc bit trong phân khúc bt
động sn nông nghip công nghip. S điều chỉnh này cũng góp phần quan trng
trong vic giảm chi phí đầu vào, tăng tính cnh tranh cho các doanh nghip trong quá
trình phát trin kinh tế.
Mc tiêu ca bài viết phân tích kinh nghim qun phát trin th trưng
BĐS từ các quc gia h thng qun thành công, nhm rút ra các bài hc quý báu
để áp dng cho th trường BĐS Việt Nam. Nhng kinh nghim này s góp phn h tr
Vit Nam trong vic xây dng khung pháp lý minh bch và hiu qu, t đó thúc đẩy th
trường BĐS phát triển theo ng bn vng, gii quyết các thách thc hin ti, tn
dụng cơ hội tiềm năng trong tương lai.
2. TNG QUAN V TH TRƯNG BT ĐNG SN QUC T
2.1. Các mô hình qun lý bt đng sn tại các nước phát trin
2.1.1. M
Th trường BĐS Mỹ có s phân chia rõ ràng và được điều chnh bởi các đạo lut
liên bang tiu bang, vi s giám sát cht ch t các t chc như Multiple Listing
Service (MLS). Đây hệ thng thông tin trc tuyến cho phép các đại lý BĐS truy cp
d liu v các giao dịch BĐS tại khu vc c th. MLS cung cp thông tin minh bch và
chi tiết, t giá bán, tình trng tài sản đến các quyn li pháp lý, to nên mt môi trưng
kinh doanh minh bch, gim thiu rủi ro cho nhà đầu tư. Tại M, vic môi giới BĐS
được qun nghiêm ngt, yêu cầu người môi gii phi có giy phép hành ngh, tri
qua các khóa đào tạo t 60 đến 120 gi, và có kinh nghim thc tế.
M là mt quc gia có lãnh th rng ln, dân s hơn gần 4 ln so vi Vit Nam,
nhưng lại không đối din vi nhng bt n hay bc xúc liên quan đến vấn đề đất đai.
Mt trong nhng do quan trng khiến th trưng bất động sn M ổn định nh
chính sách qun lý cht ch và minh bạch, giúp đảm bo li ích cho nn kinh tế và toàn
hi. Vit Nam th hc hi t hình quản đất đai của M để gim thiu các
mâu thun và bt cp đang gặp phi trong lĩnh vc này.
15
Th nht, chính sách thương mại t do và quyn s hu bt động sn
M thc hin chính sách t do thương mại với đất đai bất động sn rt ci m.
Bt k ai, k c người nước ngoài, đều có th mua báns hu bất động sn nếu đáp
ứng đủ các yêu cu tài chính. Quyn s hữu này được pháp lut bo v nghiêm ngt,
ngoi tr nhng trường hp vi phm c th. Chính sách này to ra mt th trưng minh
bch, cng c nim tin ca nhà đầu tư và đảm bo s ổn định trong dài hn.
Điều đáng chú ý là th trường bt động sn M không có s phân bit gia công
dân và người nước ngoài. Điều này khác bit so vi nhiu quốc gia khác, nơi quyn s
hữu đất đai của người nưc ngoài b hn chế. Trong khi có nhng lo ngi v việc nước
ngoài th chiếm gi mt phn ln bất động sn ca M, lch s cho thy rằng điều
này không gây ra bt ổn đáng kể cho th trưng. Thập niên 1980, ngưi Nhật đã mua
nhiu bất động sn ti Mỹ, nhưng sau đó họ đã bán lại do chi phí duy trì quá cao. S n
định ca th trưng bất động sn M, k c trong nhng thi k biến động ln, là minh
chng cho hiu qu ca h thng quản lý đất đai tại quc gia này.
Th hai, vai trò ca thuế bt đng sn trong vic ổn định th trưng
Thuế bất động sn là mt trong nhng yếu t quan trng giúp duy trì s ổn định
ca th trường đất đai ti M. Mc thuế dao đng t 1% đến 5% tùy theo tng bang
giá tr bất động sn. Chính sách thuế này không ch to áp lc lên những người có ý định
đầu đất đai, còn khuyến khích người mua s dụng đất mt cách hiu quả. Điều
này giúp ngăn chặn tình trng tích tr đất không kế hoch s dng c th, mt
vấn đề ph biến ti Vit Nam.
Ngoài ra, thuế bất đng sn còn ngun thu chính cho các chính quyền địa
phương, đóng góp vào việc phát trin các dch v công cộng như giáo dục, cơ sở h tng
và an ninh. Điều này vừa đảm bo nguồn tài nguyên đất đai được s dng hiu qu, va
nâng cao cht lưng sng ca ngưi dân trong khu vc.
Th ba, minh bch trong quy hoch và phát trin xây dng
Quy hoch và xây dng ti M tuân th các quy định rõ ràng công khai. Các
doanh nghip ln thường xây dng kế hoch phát triển khu dân cư dài hạn da trên nhu
cu th trưng thc tế. H ch bt tay vào xây dựng khi đã chắc chn v nhu cu tiêu th,
điều này giúp gim thiu ri ro t việc đầu cơ đất đai.
Quá trình xây dng ti M thường được tiến hành theo phương thức tng phn
(cun chiếu), nghĩa chỉ xây dng mt phn nh, bán xong ri mi tiếp tc xây dng
phn tiếp theo. Cách làm này giúp doanh nghip qun lý tt ri ro khi th trưng gp
16
khó khăn. Chính sự minh bch trong quy hoch và cách thc phát trin xây dựng đã hạn
chế hiện tượng đầu cơ đất đai và gi giá bt đng sn mc hp lý.
hình qun bất động sn ca M, vi s kết hp gia chính sách t do
thương mại, thuế bất đng sn, quy hoch minh bch, mt bài hc quý báu cho
Vit Nam. S bình n ca th trường đất đai đã góp phn quan trng vào s phát trin
bn vng ca nn kinh tế M to ra một môi trường sng an lành, ổn định cho hi.
2.1.2. Vương quc Anh
D báo đến năm 2024, quy mô th trưng bất động sn nhà tại Vương quốc
Anh s đạt khong 360,27 t USD và tiếp tục tăng trưởng, d kiến chm mc 476,46 t
USD vào năm 2029, vi tốc độ CAGR (tc độ tăng trưởng hằng năm kép) 5,75%
trong giai đon 2024-2029.
Vương quốc Anh có h thng qun lý bất động sn với các quy đnh pháp lý rt
nghiêm ngặt, đặc bit là Luật Đất đai 1925. Các giao dịch bất động sn tại đây đưc
qun bởi các quan chức năng của chính ph nhằm đảm bo s minh bch bo
v quyn li cho c người mua lẫn người thuê. Các chính sách thuế và kiểm soát giá đất
tại Anh cũng góp phần ngăn chặn tình trạng đầu đảm bo s ổn định trên th trưng
bt đng sn.
Với cách mt quc gia phát triển, Vương quốc Anh đã xây dng trin
khai mt h thng qunbất động sn hoàn chnh, không ch hướng đến s công bng
và minh bch mà còn tạo điều kin thun li cho mi đối tượng tham gia th trưng, t
người dân đến nhà đầu tư. Các quy định pháp lý v đăng ký đất đai và quản lý giao dch
bt đng sản đã giúp h thng vận hành trơn tru và hiệu qu.
Th nht, khung pháp lý trong qun lý bt đng sn
Tại Anh, các quy đnh v đăng ký đất đai và môi giới bất đng sn là nhng yếu
t ct lõi trong việc điều chnh hoạt động mua bán và giao dch bất đng sn. Mi giao
dch bất động sản đều phi thông qua các văn phòng môi giới hoc luật được cp
phép để đảm bo tính chuyên nghip và s minh bch trong giao dch.
C th, ch các luật đưc cp chng ch hành ngh mới được phép x
các th tục liên quan đến chuyển nhượng bất động sản. Điều này bao gm vic kim tra
giy t, xác minh các yêu cu pháp lý và hoàn tt các giao dch. Vic tt c các giy t
liên quan phải được luật xác nhận đã giúp hạn chế c ri ro v pháp bo v
quyn li ca các bên tham gia giao dch.
Th hai, mô hình Real Estate Investment Trusts (REITs)
17
REITs tại Anh được ra đời vào năm 2007, da trên Lut Tài chính 2006, nhm
to ra một nh đầu bất động sn hiu qu cho nhà đầu nhân t chc. Các
REIT phi tuân th nguyên tc phân phi ít nht 90% thu nhp của mình dưới dng c
tức cho các nhà đầu , đồng thi ít nht 75% tài sn ca h phải được đầu o bất
động sn.
hình này đã chứng minh hiu qu khi tăng cường tính thanh khon cho th
trưng bất động sn to ra nhiều hội đầu hơn cho cả nhân t chức. Đến
cuối năm 2009, tổng giá tr vn hóa ca th trưng REITs tại Anh đã đạt 37 t USD vi
22 qu REITs niêm yết trên th trưng chng khoán.
Tính đến tháng 6 năm 2022, số ng REIT ti Anh đã tăng lên 53 qu, vi tng
vn th trưng của toàn ngành đạt 83,5 t USD, theo s liu t Hip hi Bất đng sn
Công Châu Âu (EPRA). T năm 2020 đến 2021, vn th trưng ca REITs tại Anh đã
tăng 87,1%, nhưng sau đó giảm 30,5% o năm 2022. Nguyên nhân ca s suy gim
này ch yếu là do các khó khăn tài chính gây ra bởi cuc khng hoảng năng ng, cùng
vi s gián đoạn hậu đại dch COVID-19 và các bt n trong cu trúc kinh tế.
Mc dù th trường gp nhiu thách thức, REITs đã trở thành mt trong nhng la
chọn đầu tư bất động sản hàng đầu ti Anh. Mt trong những ưu điểm ln ca REITs là
vic đưc min thuế doanh nghiệp đối vi thu nhp t hoạt động cho thuê bt đng sn
trong phm vi lãnh th Anh. Tuy nhiên, REITs phi tuân th quy định phân phi ít nht
90% thu nhp min thuế ca h cho các nhà đầu trong vòng 12 tháng kể t khi kết
thúc k kế toán. Phn thu nhp còn li t hoạt động kinh doanh hoc các hoạt động
không cho thuê s chu mc thuế 19%, mức này đã tăng lên 25% kể t tháng 4 năm
2023.
Một đim cần lưu ý REITs ti Anh không phù hp vi các khoản đầu bất
động sn ngoài lãnh th quc gia. Tuy nhiên, nếu các rào cản này đưc loi b, th
trưng REITs ca Anh có th thu hút thêm nhiều nhà đầu tư hơn, đặc biệt các nhà đầu
tư nhỏ l và qun lý tài sản. Đây sẽ cơ hội để thúc đy s tăng trưởng th trưng trong
thi gian ti.
Vi v thế là th trưng REIT ln nht ti châu Âu, REITs của Vương quc Anh
ảnh hưởng lớn đến s phát trin ca th trưng REITs toàn châu lục, các xu ng
ti đây thưng dn dt s thay đổi trong lĩnh vực bt đng sn châu Âu.
Th ba, chính sách thuế và khuyến khích phát trin bt đng sn
Thuế bất đng sn mt công c quan trng trong việc điều tiết th trưng ti
Vương quốc Anh, đng thời ngăn chặn tình trạng đầu đất đai. Bất động sn tại đây