99
THỊ TRƯỜNG NHÀ Ở TRONG BỐI CẢNH SỬA ĐỔI LUẬT ĐẤT
ĐAI, NHÀ Ở VÀ KINH DOANH BẤT ĐỘNG SẢN
TS. Lê Thị Thúy Hà
Hc vin Ngân hàng
Tóm tt: Trong thi gian va qua, th trưng nhà đặc bit là nhà cho người
thu nhp thp được Chính ph quan tâm và to điều kiện. Tuy nhiên, i khung pháp
cũ, việc phát trin những điều kiện đó gặp rt nhiu bt cp. Trong s đó thể k
đến, nhiu d án b trì tr hoc b bê, người mua nhà gp nhiều khó khăn đ tiếp cn,
đối tượng cn mua lại không đáp ứng được điều kin nên vẫn không mua được nh để
trong khi nhiều căn h được mua để đầu cơ, nhiu ch d án phát trin nhà li dng
k h pháp li dng vn kinh doanh sai mục đích... Tính đến tháng 8.2024, ba lut
v đt đai, nhà , kinh doanh bt động sản đ được sửa đổi thông qua giúp gii
quyết các nút tht này. Nghiên cu ca tác gi dưới đây lần lượt phân tích, so sánh,
đánh giá sự thay đổi ca 3 lut trên đ thy được trin vng ca th trưng nhà trên
phương triển phát trin bn vng trong thi gian ti.
T kha: Bt đng sn, D án, N , Nhà phát trin, Lut bt động sn, Pháp .
1. Đặt vn đ
Nhiều năm qua, nhu cu ca người dân tăng rất cao, nht các thành ph
ln hoc nhng nơi khu công nghiệp. Tuy nhiên, giá nhà bt động sản thường
xuyên tăng “chóng mặt”, làm những ngườinhu cu mua bt đng sn, nhà khó có
th có được mong mun. Bên cạnh đó thủ tc phc tp, bt cp. Các nhà phát trin nhà
cũng gặp nhiều khó khăn, nhiều d án b b không. Lut Đt đai, Luật Nhà và Lut
Kinh doanh Bất động sản được trin khai tháo g nút thắt pháp lý, đặc bit v th tc
quy trình đầu dự án, giúp nguồn cung nhà đất dồi dào hơn, ng tính cạnh tranh cho
th trưng, gii quyết được những ng mc chồng chéo, chưa thống nht, tng gây
khó khăn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh của các doanh nghip. Th tc rõ ràng, thi
gian rút ngn thì giá bán sn phẩm có cơ hội được điều chnh v mc hp lý. Khi ngun
cung di dào, các nhà phát trin nhà cũng phải tính toán lại giá bán để phù hp vi thu
nhp của người mua nhà. Hoàn thành vic chính ph sửa đổi khuôn kh pháp lý cho th
trưng bất động sn, các lut mới cũng sẽ giúp các nhà phát trin bảo đảm các phê duyt
pháp cn thiết để phát triển thương mi hóa các d án mới, ng dn các nhà phát
trin tài tr cho các d án ca h mt cách thn trng và ci thin ngun cung nhà mi
để đáp ứng nhu cu th trưng.
100
2. Tng quan nghiên cu
Ba đạo lut va đưc b sung, chnh sửa và đi vào áp dng t 1.8.2024, cho đến
nay mới được hơn một tháng. Chính vì vy, các nghiên cu v tác động ca các luật đối
vi th trưng bất đng sn nói chung th trưng nhà nói riêng chưa thdo cn
có thời gian để các luật được áp dng, Tuy nhiên, các nghiên cu liên quan ch yếu v
th trưng bất động sn giai đoạn ngay sát trưc khi các lut mới được thông qua
áp dng, chun b cho s sánh tác đng ca các lut mi vi luật cũ, đưa ra dự đoán tác
động ca lut mới đối vi th trưng.
Nghiên cứu “Bất động sn nhà Vit Nam 2023” của nhóm nghiên cu ngành
bất động sn ca công ty c phần đầu phát triển Kirin Capital các nghiên cu
khác đựa trên s liu kho sát ca batdongsan.com.vn có chung mt kết lun
Năm 2022: Ngun cung khan hiếm, ch yếu sn phm cao cấp đầu tư.
Ngun cung ra th trường đạt khong 48,500 sn phẩm, tương đương 90% tổng lượng
sn phẩm chào bán m 2021 ch bng 28% so với năm 2018 (180,000 sản phm).
Rt hiếm các d án mi trong năm 2022. Trong s ng hiếm hoi các d án được phê
duyt, không thy s xut hin ca d án nhà , ch thy phê duyt các d án v dch
v. Th trưng thiếu vng hn các sn phm nhà phù hp với “túi tiền” của s đông
người dân. Nguồn cung căn hộ cao cấp tăng mạnh qua các năm trong khi nguồn cung
căn h trung cp và bình dân gim lần lượt 90%; 79% so với năm 2019
ng giao dch st giảm, đặc bit trong q4/2022: Tổng lượng giao dch
ca c năm giảm 31% so với năm 2021, ch bằng 17% ng giao dch của năm 2018.
T cui tháng 5/2022, lãi suất tăng, kinh tế bt n, hàng lot các chính sách tht cht v
tín dng, trái phiếu doanh nghiệp đã khiến tâm lý chung trên th trưng e ngi, mi giao
dch b trì hoãn. Quý IV/2022, cầu đầu gần như bị trit tiêu, các sn phm bit th,
nhà lin k đô thị gần như không phát sinh giao dịch. Nhng tháng cuối năm 2022,
cu thc mc dù lớn nhưng lượng giao dch vn thp do thiếu vng ngun cung.
Giá bán được điều chnh v giá tr thực: Đầu năm 2022, dòng tin d đổ vào th
trưng, s ợng các nđầu F0 tăng mnh, nhu cu, ngun cung hiếm đẩy giá bán
lên cao. Cuối năm 2022, thị trưng bất đng sn xut hiện n sóng “cắt lỗ” bởi nh
hưởng t các chính sách tài khóa và các yếu t vĩ mô của nn kinh tế. Giá bất động sn
được điều chnh v giá tr thc, gần như nguyên trng so vi thời điểm cuối năm 2021
khi chưa xảy ra cơn sốt đất. Tuy nhiên, phân khúc nhà ở, đặc biệt là căn hộ chung cư lại
không nằm trong xu ng gim giá bán. Các d án phù hp vi nhu cu thực, đầy đủ
pháp lý, thanh khon tt du hiệu tăng giá cùng với chương trình thanh toán linh hoạt
101
v h tr lãi sut hay ân hn n gốc cũng như các khoản chiết khu hp dn nhm thu
hút nhà đầu tư.
Năm 2023:
Th trường bđs nội min bắc: Chung bán đầu năm 2023 mức độ quan
tâm gim nh so với 2022 nhưng giá tăng ở phân khúc trung cp
Th trường bđs tp.hcm miền nam: Chung bán đầu m 2023 mức độ đều
nhưng giá gần như đi ngang so với năm 2022.
ng tn kho tp trung phân khúc trung cp
Nhà gn lin với đất: Ngun cung mi di dào ti Hà Ni ti t các d án khu
đô thị
Giá bán th cp: So vi Nội thì chung TP.HCM hin tốc độc tăng giá
li sut cho thuê thấp hơn (46% 41% tương ng năm 2022, 43% 41% năm
2021, 51% và 49% năm 2020) [4]
3. Cơ sở lý thuyết
3.1. Luật Đất đai sửa đổi năm 2024:
Luật Đất đai 2024 gồm 16 chương, 260 điều, tăng 02 chương so với Luật Đất đai
2013 (b sung thêm 01 chương quy định v phát trin qu đất tách chương thu hi
đất, trưng dụng đất, bi thường, h tr tái định thành 02 chương), trong đó sửa đổi,
b sung 180 điều; b sung mới 78 điều, b 30 điều (do gộp 13 điều; b 13 điều và tách
4 điều).
Điu quan tâm trong nghiên cu ch yếu năm chương XI: Tài chính về đất đai,
giá đất (gồm 10 điều, t Điều 153 đến Điều 162). Tại đây, luật gii thiu mt cách tiếp
cận định hướng th trưng mi đi vi vic định giá đất và cung cấp các hướng dn chi
tiết đ các nhà phát trin tuân theo và bảo đảm các phê duyt pháp lý.
- V khung giá đất: Lut đã xóa bỏ vic s dụng đất khung giá trong định giá
đất, xóa b cơ chế giá đất sàn - trn.
- V bảng giá đất tnh: Luật quy định li Bảng giá đất tỉnh được chính quyền địa
phương cập nhật hàng năm và áp dụng cho 11 mục đích sử dng thay bng 6 mục đích
s dụng như trước đây
- V phương pháp định giá đất: Lut Đất đai năm 2024 bốn phương pháp
định giá đất c th ng dụng tương ng ca từng phương pháp theo bảng dưới đây.
[1]
102
Danh sách các phương pháp định giá v trưng hp áp dng ca chúng
Phương pháp
định giá
Mô t
Trường hp ng dng
So sánh
Điu chỉnh giá các lô đt có cùng
mục đích sử dụng đt đ chuyn
nhượng trên th trưng
Áp dụng trong trường hp ít
nht 03 thửa đt cùng mc
đích sử dụng đt v điểm
tương đồng nht đnh.
Thng dư
Ly tng doanh thu phát trin
ước tính tr đi tng chi phí
phát triển ước tính của đt
hoc khu vc
Đưc áp dụng trong trường hp
tng doanh thu phát trin
tng chi phí phát trin th
được ưc tính
Thu nhp
Ly thu nhp ròng trung bình
hng năm trên một đơn vị din
tích đt chia cho lãi sut tin gi
tiết kim trung bình trong thi
hn 12 tháng
Áp dụng trong trường hp tha
đt, diện tích đt phi nông
nghip không phải l đt ,
hoc đt nông nghiệp không đ
điều kin áp dụng phương pháp
so sánh nhưng có th xác định
Thu nhp chi phí t vic s
dụng đt
H s giá đất
Ly giá đt t bảng giá đt nhân
vi h s điều chỉnh giá đt
Áp dụng khi Nh c thu hi
đt trong trường hp thu hi
nhiu thửa đt lin k, cùng
mục đích sử dụng v đưc quy
định trong bảng giá đt.
Ngun: Lut Đt đai 2024, Dịch v Nh đầu tư Việt Nam
3.2. Lut Nhà sửa đổi năm 2023:
Ngày 29/6/2024, Quc hội đã thông qua và Lut Nhà 2023 có hiu lc t ngày
01/8/2024. Những điểm mi ca Lut Nhà 2023 khi đưc áp dng:
(1) Căn h chung cư mini sẽ được cp s hng: Căn cứ Điu 57
(2) Không còn quy đnh thi hn s hữu nhà chung cư: Cụ thể, theo Điều 58
(3) Quy định cưỡng chế di di khỏi nchung diện phi phá d: Căn cứ Điu 74
(4) M rộng đối tượng được mua nhà xã hội: Theo Điều 76
103
(5) Sửa đổi b sung nguyên tc bán, cho thuê, thmua n xã hội: Tai Điều 89
(6) Phát trin qu đất nhà hi trong c d án n thương mại: Theo Điu 83
(7) Ưu đãi cho ch đầu nhà hi đ phát trin mnh n loại nhà này:Điu 85
(8) Xây nhà lưu trú cho công nhân khu công nghip: Theo khoản 8 Điều 2
Trong nghiên cu, chúng tôi ch yếu đề cập đến những điểm mới sau đây:
-V Khuyến mãi chung cư: Luật mi s:
+ Cp giy chng nhn quyn s hu nhà cho căn hộ mini đủ điu kin theo
tiêu chuẩn quy định.
+ Min tin s dụng đt cho d án ci tạo chung cư cũ
+ Quy định ưu tiên phát triển chung cư tại các đô thị đặc biệt và đô thị loi 1
- V Khuyến khích nhà xã hi: Trong Lut mi:
+ Các ch đầu đưc min th tục xác định giá s dụng đất khi thc hin các
d án nhà xã hi.
+ Trong mt d án nhà xã hi, các ch đầu tư được hưng biên li nhun 10%
cho vic xây dng khu nhà hi toàn b li nhun t khu thương mi, th
chiếm ti 20% tng din tích ca d án.
+ Xóa b yêu cu v tin thuê 20% GFA trên thc tế, rất khó cho thuê được
GFA này.
- V Hn chế đầu cơ: Luật mi:
+ Thêm nhiu hn chế v giá chuyển nhượng nhà hi phc v mục đích
thương mại trong vòng 5 năm.
+ Hn chế phân lô đất (d án đất nn) tại các đô thị đặc biệt đô thị loi 1,2,3[1]
3.3. Lut Kinh doanh Bt đng sn mới năm 2023
Những điểm mi ca Lut Kinh doanh bất động sn 2023 áp dng t ngày
01/8/2024
(1) Ch được thu tiền đặt cc không quá 5% giá bán nhà tương lai: Căn cứ
Khoản 5 Điều 23
(2) Gim s tiền thanh toán trước khi thuê mua nhà hình thành trong tương lai:
Căn cứ Điu 25
(3) Ch đầu dự án, doanh nghip kinh doanh bất động sn nhn tin thanh toán