intTypePromotion=1

Luận văn: NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN PEPTIT KHÁNG NGUYÊN TỪ PROTEIN VỎ CỦA VIRUT VIÊM NÃO NHẬT BẢN LÀM TIỀN ĐỀ ĐỂ SẢN XUẤT VĂCXIN DÙNG QUA ĐƯỜNG MIỆNG

Chia sẻ: Carol123 Carol123 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:62

0
82
lượt xem
19
download

Luận văn: NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN PEPTIT KHÁNG NGUYÊN TỪ PROTEIN VỎ CỦA VIRUT VIÊM NÃO NHẬT BẢN LÀM TIỀN ĐỀ ĐỂ SẢN XUẤT VĂCXIN DÙNG QUA ĐƯỜNG MIỆNG

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Virut là nguyên nhân gây ra những căn bệnh nguy hiểm cho con người trong đó có virut viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis Virus- JEV). Virut viêm não Nhật Bản xâm nhập vào cơ thể làm tổn hại hệ thần kinh gây ra những tổn thương nghiêm trọng dẫn đến tử vong hoặc để lại các di chứng nặng sau khi hồi phục. Ðến nay, bệnh viêm não Nhật Bản cũng như nhiều bệnh do siêu vi gây ra khác chưa có thuốc đặc trị. Ðiều trị chủ yếu là làm bớt đi phần nào các triệu chứng, cứu người bệnh qua khỏi cơn nguy...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Luận văn: NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN PEPTIT KHÁNG NGUYÊN TỪ PROTEIN VỎ CỦA VIRUT VIÊM NÃO NHẬT BẢN LÀM TIỀN ĐỀ ĐỂ SẢN XUẤT VĂCXIN DÙNG QUA ĐƯỜNG MIỆNG

  1. ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN NGỌC GIANG NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN PEPTIT KHÁNG NGUYÊN TỪ PROTEIN VỎ CỦA VIRUT VIÊM NÃO NHẬT BẢN LÀM TIỀN ĐỀ ĐỂ SẢN XUẤT VĂCXIN DÙNG QUA ĐƯỜNG MIỆNG Chuyên ngành: Di truyền học Mã số: 60.42.70 LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Quỳnh Liên THÁI NGUYÊN – 2009 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  2. ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN NGỌC GIANG NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN PEPTIT KHÁNG NGUYÊN TỪ PROTEIN VỎ CỦA VIRUT VIÊM NÃO NHẬT BẢN LÀM TIỀN ĐỀ ĐỂ SẢN XUẤT VĂCXIN DÙNG QUA ĐƯỜNG MIỆNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC THÁI NGUYÊN – 2009 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  3. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quả trong thí nghiệm này đều được tôi làm thực tế và chưa có công trình nào công bố trên các bài báo, tạp chí, hay các phương tiện thông tin đại chúng. Tác giả Nguyễn Ngọc Giang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  4. LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Lê Quỳnh Liên đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghi ên cứu. Trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài tôi đã nhận được sự giúp đỡ và những kinh nghiệm quý báu từ GS.TS. Lê Trần Bình, TS. Chu Hoàng Hà, TS. Lê Văn Sơn, TS. Nguyễn Hữu Cường cùng tập thể cán bộ phòng Công nghệ Tế bào Thực vật, Viện Công nghệ Sinh học. Từ đáy lòng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với sự gúp đỡ đó để tôi có thể hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô trong bộ môn Sinh, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên đã dạy dỗ, giúp đỡ tôi trong suốt quãng thời gian học tập tại trường. Nhân dịp này, tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè và những người thân bên cạnh đã động viên khích lệ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này. Thái Nguyên, ngày 1 tháng 10 năm 2009 Học viên Nguyễn Ngọc Giang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  5. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Amp: Ampicillin AS: Acetosyringone A. Tumefaciens : Agrobacterium Tumefaciens Bp : cặp baze Carbe: Carbenicillin CNSH: Công nghệ sinh học CNTBTV: Công nghệ tế bào Thực vật Da: Dalton Đoạn 27aa: Đoạn gen mã hoá cho đoạn peptít 27 axit amin của virut viêm não Nhật Bản Đoạn 27aa_LTB: Đoạn gen nối giữa đoạn 27aa và gen LTB DNA: Deoxyribonucleic acid E.coli: Escheria Coli EDTA: Ethylen dimine tetra- acetic acid HEPES: N-2-huydroxyethylpiperazine -N’-ethanesulfonic acid IPTG: Isopropylthio-beta-D-glactoside Kana: Kanamycin Kb: kilobaze LB: Luria Bertani LTB: Labile enterotoxin B OD: Mật độ quang học PBS: Phosphate buffer saline PCR: Polymerase chain reaction Rifa: Rifampicin SDS: Sodium dodecyl sulphat Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  6. SDS- PAGE: SDS-Polyacrylamide gel electrophoresis Spec: Spectinomycin TE: Tris-EDTA VNNB: viêm não Nhật Bản X-gal: 5-bromo-4 chloro- 3 indolyl-beta-D-glactoside Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  7. MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH MỞ ĐẦU .......................................................... Error! Bookmark not defined. Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............... Error! Bookmark not defined. 1.1 Bệnh viêm não Nhật Bản ........................ Error! Bookmark not defined. 1.1.1 Nguồn gốc bệnh viêm não Nhật BảnError! Bookmark not defined. 1.1.2 Nguồn lây truyền bệnh ................. Error! Bookmark not defined. 1.1.3 Đặc điểm biểu hiện của bệnh: ...... Error! Bookmark not defined. 1.2 Virut viêm não Nhật Bản (virut VNNB) Error! Bookmark not defined. 1.2.1. Đặc điểm hình thái và tính chất lý hoá của virut VNNBError! Bookmark not d 1.2.2. Sự nhân bản của virut ................. Error! Bookmark not defined. 1.2.3. Cấu trúc của virut VNNB ........... Error! Bookmark not defined. 1.2.4. Khả năng gây đáp ứng miễn dịch của đoạn peptit kháng nguyên 27 axit amin của virut VNNB .. Error! Bookmark not defined. 1.3 Các loại văcxin phòng bệnh VNNB ........ Error! Bookmark not defined. 1.3.1 Văcxin bất hoạt sản xuất từ não chuột Error! Bookmark not defined. 1.3.2 Văcxin VNNB bất hoạt sản xuất từ tế bàoError! Bookmark not defined. 1.3.3 Văcxin sống giảm độc lực ............. Error! Bookmark not defined. 1.3.4 Nghiên cứu phát triển văcxin mới Error! Bookmark not defined. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  8. Chƣơng 2 VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined. 2.1 Vật liệu .................................................... Error! Bookmark not defined. 2.1.1. Vật liệu thực vật .......................... Error! Bookmark not defined. 2.1.2. Vật liệu sinh học phân tử ............ Error! Bookmark not defined. 2.1.2.1. Mồi............................................. Error! Bookmark not defined. 2.1.2.2. Plasmid ...................................... Error! Bookmark not defined. 2.1.2.3 Các chủng vi sinh vật và các nguyên liệu dùng trong thí nghiệm.................................................... Error! Bookmark not defined. 2.1.2.4 Các loại máy móc ....................... Error! Bookmark not defined. 2.1.3 Hoá chất ........................................ Error! Bookmark not defined. 2.1.4 Các môi trƣờng nuôi cấy và các dung dịchError! Bookmark not defined. 2.2 Phƣơng pháp nghiên cứu ....................... Error! Bookmark not defined. 2.2.1. Nhân đoạn 27 aa và LTB bằng PCRError! Bookmark not defined. 2.2.2 Phƣơng pháp PCR từ khuẩn lạc (colony PCR) Error! Bookmark not defined. 2.2.3 Thiết kế vector pET21_27aa_LTB biểu hiện đoạn peptit kháng nguyên trong E.coli ............................... Error! Bookmark not defined. 2.2.4. Biểu hiện đoạn peptit kháng nguyên trong E.coliError! Bookmark not defined 2.2.5. Thiết kế vector pCB_27aa_LTB biểu hiện đoạn peptit kháng nguyên trong tế bào thực vật ................ Error! Bookmark not defined. 2.2.6. Biểu hiện đoạn peptit kháng nguyên trong tế bào thực vật Error! Bookmark no 2.2.7. Kiểm tra biểu hiện của protein tái tổ hợp Error! Bookmark not defined. Chƣơng 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ........ Error! Bookmark not defined. 3.1 Nhân đoạn gen 27 aa ............................... Error! Bookmark not defined. 3.2 Nhân gen LTB và nối với gen 27 aa ....... Error! Bookmark not defined. 3.3 Thiết kế vector biểu hiện gen 27 aa_LTB trong E.coliError! Bookmark not defined. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  9. 3.4 Biểu hiện protein tái tổ hợp trong E.coli BL21Error! Bookmark not defined. 3.4.1 Biến nạp vector tái tổ hợp vào chủng vi khuẩn E.coli BL21Error! Bookmark n 3.4.2 Biểu hiện gen 27aa_LTB trong E.coli BL21Error! Bookmark not defined. 3.5. Biểu hiện tạm thời gen 27aa_LTB trong thực vật Error! Bookmark not defined. 3.5.1 Thiết kế vector biểu hiện gen 27aa_LTB trong thực vật Error! Bookmark not d 3.5.2 Lai đoạn 27aa_LTB_cmyc_KDEL với vector chuyển gen pCB301 .................................................. Error! Bookmark not defined. 3.5.3 Biến nạp vào A. tumefaciens ......... Error! Bookmark not defined. 3.5.4 Biểu hiện tạm thời gen 27aa_LTB trong cây thuốc lá Error! Bookmark not defi KẾT LUẬN ...................................................... Error! Bookmark not defined. KIẾN NGHỊ ..................................................... Error! Bookmark not defined. TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................... Error! Bookmark not defined. PHỤ LỤC Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  10. DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1 Mồi nhân gen 27 aa và gen LTB 17 Bảng 2 Các loại plasmid dùng trong thí nghiệm 18 Bảng 3 Máy móc dùng trong thí nghiệm 19 Bảng 4 Hóa chất dùng trong thí nghiệm 19 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  11. DANH MỤC CÁC HÌNH Tên hình Trang Hình 1.1: Sơ đồ cấu trúc các protein đƣợc mã hoá bởi hệ gen của virut VNNB 7 Hình 1.2: Sơ đồ vị trí đoạn 27 axit amin trên protein E 10 Hình 1.3: Khả năng sinh ra tế bào lympho từ các peptid khác nhau 11 Hình 1.4 Khả năng sản sinh ra IFN-γ và IL-4 11 Hình 1.5: Khả năng gây đáp ứng miễn dịch của văcxin thực vật 15 Hình 2.1: Sơ đồ quá trình gắn nối đoạn 27 axit amin với gen LTB 20 Hình 2.2: Sơ đồ thí nghiệm thiết kế vector pET21_27aa_LTB biểu hiện đoạn peptide kháng nguyên trong E.coli 22 Hình 2.3: Sơ đồ thí nghiệm biểu hiện tạm thời gen 27aa_LTB trong cây thuốc lá 24 Hình 3.1: Điện di sản phẩm PCR nhân đoạn gen 27aa 27 Hình 3.2: Điện di sản phẩm PCR nhân đoạn LTB và ghép nối 27aa_LTB 28 Hình 3.3: Điện di sản phẩm cắt plasmid pBT_27aa_LTB 29 Hình 3.4: Kết quả so sánh trình tự đoạn 27 aa_LTB với trình tự gốc lần 30 Hình 3.5: Điện di sản phẩm cắt plasmid pET21_27aa_LTB 32 Hình 3.6: Điện di sản phẩm cắt plasmid pET21_27aa_LTB tách từ E.coli BL21 33 Hình 3.7: Điện di sản phẩm biểu hiện protein ở E.coli BL21 34 Hình 3.8: Điện di sản phẩm cắt plasmid pTRA_27aa_LTB bằng HindIII 36 Hình 3.9: Điện di sản phẩm cắt plasmid pCB_27aa_LTB bằng HindIII 37 Hình 3.10: Kết quả điện di sản phẩm PCR colony 38 Hình 3.11: Kết quả PCR từ plasmid các dòng A. tumefaciens 39 Hình 3.12: Sơ đồ ảnh các bƣớc Agro- infiltration 40 Hình 3.13: Mẫu lá tiêm gen Gus đƣợc nhuộm bởi X-Gluc 41 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  12. PHỤ LỤC * Các dung dịch: - Dung dịch Lameli buffer Stock 1X 2X 50mM Tris pH 6,8 1M 0,5ml 1ml 2%SDS 20% 1ml 2ml 10% Glycerin 87% 1-1,5ml 2,3ml 50μl 50μl 0,01% DTT 1M 50μl 50μl 0,2% Bromphenol blue 1% H2O 6,8ml 3,7ml - Các dung dịch sử dụng trong tách chiết plasmid từ vi khuẩn: + SolI: Tris- HCL 25mM, pH=8; EDTA 10mM, pH=8; glucose 50mM. + SolII: NaOH 0,2M; SDS 1%. + SolIII: kali axetat 3M; axit axetic 11,5%; natri axetat 3M. - Dung dịch đệm TE: Tris -HCL 10mM, pH=8; EDTA 1mM, pH=8 - Dung dịch chloroform: isoamylalcohol (24:1): 24ml chloroform: 1ml isoamylalcohol - Dung dịch đệm TAE đặc 50 lần: Tris- HCL 24,2%, axit axetic 5,71 ml, 10ml EDTA 0,5M pH=8 - Dung dịch nhộm gel ethidium bromide: 0,5μg/ml - Các dung dịch trong điện di trên gel polyacrylamid(SDS- PAGE) + Bis- Acrylamid 30%; APS 10%; Glycerol 50%; TEMED + Đệm Tris - HCL 1,5M(pH=6,8) * Các loại môi trƣờng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  13. - Môi trường LB lỏng: 0,5% dịch chiết nấm men; 1% bacto -pepton; 1% NaCl. - Môi trường LB đặc: môi trường LB lỏng thêm 1,5% Bacto -aga - Môi trường chứa chất cảm ứng IPTG: môi trường LB có bổ xung IPTG tới nồng độ cuối cùng 1mM Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  14. MỞ ĐẦU Virut là nguyên nhân gây ra những căn bệnh nguy hiểm cho con người trong đó có virut viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis Virus - JEV). Virut viêm não Nhật Bản xâm nhập vào cơ thể làm tổn hại hệ thần kinh gây ra những tổn thương nghiêm trọng dẫn đến tử vong hoặc để lại các di chứng nặng sau khi hồi phục. Ðến nay, bệnh viêm não Nhật Bản cũng như nhiều bệnh do siêu vi gây ra khác chưa có thuốc đặc trị. Ðiều trị chủ yếu là làm bớt đi phần nào các triệu chứng, cứu người bệnh qua khỏi cơn nguy kịch do suy hô hấp, trụy tim mạch, nhiễm trùng. Sau đó thì điều trị những di chứng phục hồi vận động, tâm thần kinh nhưng kết quả điều trị phục hồi này rất hạn chế. Do vậy, việc phòng tránh là hết sức cần thiết. Đã từ lâu văcxin là phương thuốc phòng ngừa bệnh hiệu quả cho con người. Và để phòng bệnh viêm não Nhật Bản thì cũng đã có rất nhiều loại văcxin được sản xuất. Tuy nhiên, đại đa số các loại văcxin này thường có quy trình sản xuất phức tạp, trải qua các quá trình làm lạnh khắt khe... Gần đây, văcxin thực vật được quan tâm nhiều vì nó có nhiều ưu điểm như dễ dàng thu sinh khối, dễ tăng quy mô sản xuất, có tính ổn định cao trong quá trình bảo quản và sử dụng, an toàn. Bên cạnh đó, những nghiên cứu trên protein vỏ của virut viêm não Nhật Bản cho thấy đoạn 27 axit amin nằm trên protein vỏ của virut viêm não Nhật Bản có khả năng tạo ra kháng thể chống lại virut này. Ngoài ra, nghiên cứu trên tiểu đơn vị liên kết nội độc tố không bền nhiệt của E.coli (heat- labile enterotoxin: LT) cho thấy tiểu đơn vị B (LTB) có khả năng sinh miễn dịch ở niêm mạc ruột. LTB tái tổ hợp có thể kích thích các đáp ứng miễn dịch niêm mạc để chống lại LT. Do vậy, LTB có thể được sử dụng tăng cường hiệu quả miễn dịch của văcxin thực vật. 1 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  15. Dựa theo những căn cứ trên, do đó chúng tôi đã chọn đề tài: “ Nghiên cứu biểu hiện peptit kháng nguyên từ protein vỏ của vir ut viêm não Nhật Bản làm tiền đề để sản xuất văcxin dùng qua đường miệng ”. 2 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  16. Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Bệnh viêm não Nhật Bản 1.1.1 Nguồn gốc bệnh viêm não Nhật Bản Bệnh viêm não Nhật Bản (VNNB) được phát hiện vào năm 1871. Năm 1924, tại Nhật Bản xảy ra một vụ dịch có tới 6000 người mắc và có đến 60% trong số này tử vong [20]. Năm 1959, Buecher và Scherer đã khẳng định chim và lợn là những vật chủ chính bị nhiễm virut và nhờ có muỗi là vectơ hút máu các động vật nhiễm truyền virut sang cho người [5]. Các nước trong khu vực châu Á bao gồm: Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, Triều Tiên, Philippine, vùng viễn đông Nga, tất cả các nước Đông Nam Á và Ấn Độ đều nằm trong vùng lưu hành của virut VNNB. Dần dần nó đã lây lan đến các vùng khác không thuộc châu Á như vùng Torres của Australia [13] [36]. Hàng năm, trong khu vực này có khoảng 50.000 trường hợp mắc và trong đó có khoảng 10.000 tử vong, số sống sót mang nhiều di chứng thần kinh rất nặng nề [42]. Bệnh VNNB thường xảy ra quanh năm, nhưng dịch thường bắt đầu trong mùa mưa khi quần thể muỗi phát triển tối đa và nhiệt độ ở các khu vực này thích nghi cho nguồn bệnh [52]. Thường là vào khoảng tháng 5 đến tháng 9 ở các nước bán nhiệt đới và nhiệt đới phụ thuộc vào mật độ muỗi và động vật khuếch đại, lượng mưa, chim di cư và canh tác nông nghiệp là các yếu tố quan trọng. Tỷ lệ mắc giảm dần ở Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản nhưng lại tăng lên ở Bangladest, Myanmar, Ấn Độ, Nepal, Bắc Thái Lan và Việt Nam [52]. 1.1.2 Nguồn lây truyền bệnh Hầu hết các trường hợp lây truyền bệnh là do muỗi hoặc côn trùng đốt các loài chim, chim là ký chủ mang mầm bệnh, nhưng bản thân chim thường 3 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  17. không biểu hiện bệnh. Ngoài ra còn có các vậ t chủ khác mang mầm bệnh như động vật có vú, nhất là lợn [3]. Muỗi Culex là vector truyền bệnh, chủ yếu là các loài: Culex tritaeniorhyncus : là muỗi thường gặp ở châu Á. Culex gelidus : thường gặp ở Malaysia và Singapore. Culex vishnui: ở Ấn Độ. Culex pseudovishnui: ở Ấn Độ. Culex annulirostris: ở Guam. Culex pipiens: ở phía đông Liên Xô cũ. Muỗi cái có thể truyền bệnh từ đời mẹ sang đời con, muỗ i Culex tritaeniorhyncus sinh sản phát triển nhiều nhất ở đồng ruộng, nó đốt chim, gia súc và người. Muỗi Culex đốt truyền vào ban đêm. Tỷ lệ nhiễm ở muỗi vào khoảng 1-3% [21]. Loài muỗi này sống chủ yếu ở đồng ruộng lúa nước nhưng có thể di chuyển vào vùng dân cư sinh sống gần đó. Các ca bệnh thường là ở vùng ngoại ô thành phố [21], [45], [52]. Ở Việt Nam có hai nhóm chim có khả năng truyền bệnh: - Nhóm chim sống trong làng mạc, lũy tre, ở các loài cây ăn quả như: chim bông lau, chim rẻ quạt, chim sẻ nhà, chim liếu điếu, chim chích chòe. - Nhóm chim ăn ngoài đồng: cò, sáo, quạ, cu gáy, chèo bẻo. Có một số loài súc vật khác bị nhiễm trùng tiềm tàng như gà, dê, bò, ngựa, lợn và loài bò sát (rắn, rùa). Ở nước ta loài muỗi này có nhiều ở miền Bắc vào các tháng nóng. Ban ngày sống trong các bụi cây ngoài vườn, ban đêm bay vào nhà cắn hút máu gia súc và người, chúng thích đẻ trứng trong ruộng lúa và mương máng. Lợn tham gia dây truyền bệnh thường ở dưới dạng nhiễm trùng thể ẩn [3]. 1.1.3 Đặc điểm biểu hiện của bệnh: Triệu chứng của bệnh thường là sốt, đau người, mệt mỏi, đặc biệt là viêm não ở người lớn. Ở trẻ em có thể gây đau dạ dày, ruột và rối loạn tinh thần, ngủ gà ngay ở giai đoạn đầu, lên cơn co giật. Bệnh nặng có thể dẫn đến hôn mê và có thể không hồi phục lại được. Một số trường hợp tiến triển bệnh 4 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  18. viêm màng não rất nhanh, chỉ trong phút chốc. Hầu hết các trường hợp đều để lại những di chứng hết sức nặng nề. Hầu hết di chứng để lại ở trẻ dưới 10 tuổi. Thời kỳ ủ bệnh 5-16 ngày. Sau đó, khởi bệnh ồ ạt bằng các triệu chứng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, buồn nôn, nôn. Tiếp đến là rối loạn ý thức xuất hiện các dấu hiệu như lú lẫn, mê sảng, hôn mê. Rối loạn vận động như trương lực cơ tăng, chân tay co cứng, cứng gáy, cử động bất thường, có các cơn co giật. Nặng hơn là liệt nửa người hoặc liệt toàn thân. Bệnh để lại di chứng liệt vận động hoặc rối loạn tinh thần [2]. 1.2 Virut viêm não Nhật Bản (virut VNNB) 1.2.1. Đặc điểm hình thái và tính chất lý hoá của virut VNNB Virut VNNB nằm trong nhóm virut Arbo (arthropod borne viruses). Hệ gen của virut Arbo thường là ARN, hầu hết chúng đều có vỏ lipit và bị bất hoạt bởi ether hoặc sodium deoxycholate [4] [7]. Nhóm virut Arbo có trên 350 loài, trong đó Arbo gây bệnh cho người có trên 75 loài. Nhiều virut Arbo được xếp vào họ Togaviridae, Bunyaviridae, Reoviridae, Rhabdoviridae... Họ Togaviridae được chia thành 2 chi là Alphavirus thuộc nhóm A và họ Flaviviridae thuộc nhóm B trong đó virut VNNB thuộc họ Flaviviridae [2]. Virut VNNB có đường kính trung bình 40-50nm, dạng hình cầu. Màng lipid kép của virut gắn vào lớp vỏ là glycoprotein E và protein màng M. Sợi ARN làm vật liệu di truyền được bao bọc bởi nucleocapsid. Hệ gen của virut VNNB mã hóa cho 10 protein gồm 3 protein cấu trúc và 7 protein không cấu trúc trong một khung đọc mở liên tục và trật tự từ đầu 5’ đến đầu 3’ và các vùng không mã hóa [31]. Hạt virut VNNB tinh khiết cho thấy sợi ARN chiếm 6%, protein 66%, lipid 17% và carbonhydrate chiếm 9%, cấu trúc của lớp lipid kép phụ thuộc vào tế bào chủ, nơi virut nhân lên [41 ] [48]. Virut VNNB có hệ số lắng 200S. Trọng lượng phân tử 60 -70 x 106 dalton. Độ bền vững thích hợp nhất là pH 8. Virut dễ bị bất hoạt bởi nhiệt độ 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  19. cao: 50oC trong 50 phút, 37oC trong vài giờ. Nhiệt độ thấp như -80oC, -20oC virut tồn tại trong nhiều năm và trong nitơ lỏng ( -196oC) virut tồn tại vĩnh cửu. Virut VNNB rất nhạy với dung môi hòa tan như ether, sodium deoxycholate, dễ dàng bị bất hoạt bởi tia cực tím, formaldehyt... [1] 1.2.2. Sự nhân bản của virut Trên màng tế bào thường có những thụ thể, khi virut xuất hiện sẽ nhận biết và tiến đến bám vào thụ thể. Màng tế bào bao bọc hạt virut và đưa virut vào trong nội bào. Màng tế bào bị tác động và tạo khe hở cho virut thâm nhập vào bên trong tế bào gây cảm ứng tổng hợp ARN [9 ] [33] [38]. Bước vào quá trình cởi áo, sợi ARN được bộc lộ là sợi ARN đơn để tạo thành ARN phân cực (-) bổ sung thành chuỗi ARN kép nhờ phiên mã sớm và thông tin trung gian sao chép sợi ARN kép được làm khuôn để tổng hợp các sợi ARN mới theo cách bán bảo tồn và không đối xứng. Protein cũng được tổng hợp liên tiếp thành các đoạn protein cấu trúc và không cấu trúc [44]. ARN và protein của virut được tổng hợp trên lưới nội chất có hạt, vùng quanh nhân trong nguyên sinh chất của tế bào chủ. Sản phẩm tổng hợp được lắp ráp ở màng tế bào chất tạo ra các hạt virion. Các hạt virion được giải phóng qua bộ máy Golgi bằng ngoại bào xuất tiết và các virut mới tiếp tục xâm nhập vào tế bào khác [14] [15] [16]. Virut VNNB nhân lên trên nhiều loại tế bào cả ở trên tế bào tiên phát và tế bào thường trực có nguồn gốc từ người, khỉ, gặm nhấm, lợn, chim, gia cầm và muỗi [6] [7] [12]. Virut nhân lên gây hủy hoại tế bào (CPE) nhưng cũng có một số loại tế bào quan sát dưới kính hiển vi quang học, không thấy hiện tượng CPE [33]. 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
  20. 1.2.3. Cấu trúc của virut VNNB NS2B NS2A NS4A NS4B 5’ 3’ C preM NS1 NS2 E NS3 NS4 NS5 Protein cấu trúc Protein không cấu trúc Hình 1.1: Sơ đồ cấu trúc các protein được mã hoá bởi hệ gen của virut VNNB Hệ gen của virut VNNB mã hoá cho các protein khác nhau, các protein này được chia thành hai nhóm chính là protein cấu trúc và protein phi cấu trúc. Nhóm protein cấu trúc chiếm ¼ chiều dài hệ gen bao gồm: protein lõi C, protein tiền màng (preM) và protein màng. Các protein không cấu trúc là phần còn lại của hệ gen. Đầu 3’ sợi ARN của virut VNNB không chứa đuôi polyA nhưng được coi là làm khuôn mẫu cho các cấu trúc tiếp theo. Từ đầu 5’ các gen được mã hóa cho protein C của ARN [39] [49]. Nhóm protein cấu trúc bao gồm: a) Protein C Protein C rất vững chắc, chứa khoảng 127 axit amin, trong đó thành phần bao gồm một số lớn axit amin Lys và Arg. Protein C có các axit amin liên kết với nhau rất chặt chẽ, có thể loại trừ khả năng trung hòa của phân tử ARN của virut với các tác nhân liên quan [31] [38]. b) Protein M Phía ngoài tế bào của virut trưởng thành có chứa protein M. Protein M có chứa dạng protein preM chưa trưởng thành trong tế bào chủ và preM có tới 165 axit amin không trùng lặp với protein E. Từ đó đã có một số nghiên cứu sản xuất văcxin VNNB tái tổ hợp sử dụng protein E để tổng hợp preM của 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2