ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------
NGUYỄN TỊNH THỦY
ẢNH HƯỞNG CỦA DÂN CA DÂN TỘC MÔNG
TRONG TRUYỆN THƠ TIẾNG HÁT LÀM DÂU
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC DÂN GIAN
Hà Nội -2012
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------
NGUYỄN TỊNH THỦY
ẢNH HƯỞNG CỦA DÂN CA DÂN TỘC MÔNG
TRONG TRUYỆN THƠ TIẾNG HÁT LÀM DÂU
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: VĂN HỌC DÂN GIAN
Mã số: 60 22 36
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Hà Công Tài
Hà Nội - 2012
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Giới thuyết đề tài: ............................................................................................. 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề: .............................................................................. 3
3. Đối tƣợng nghiên cứu, mục đích nghiên cứu và phạm vi nghiên cứƣ: ........... 4
4. Phƣơng pháp nghiên cứu: ................................................................................ 4
5. Cấu trúc luận văn: ............................................................................................ 5
NỘI DUNG ............................................................................................................ 6
CHƢƠNG 1: TRUYỆN THƠ VÀ CƠ SỞ CỦA MỐI QUAN HỆ GIỮA DÂN
CA DÂN TỘC MÔNG VÀ TRUYỆN THƠ TIẾNG HÁT LÀM DÂU ................ 6
1.1. Khái niệm truyện thơ và sự hình thành truyện thơ trong văn học
dân gian ........................................................................................... 6
1.1.1. Khái niệm truyện thơ .......................................................................... 6
1.1.2. Các nhóm truyện thơ tiêu biểu ............................................................ 7
1.1.3. Sự hình thành truyện thơ trong văn học dân gian Việt Nam ............. 9
1.2. Cơ sở của mối quan hệ giữa dân ca dân tộc Mông và truyện thơ
Tiếng hát làm dâu ........................................................................... 12
1.2.1. Cơ sở lịch sử - xã hội ........................................................................ 13
1.2.2. Cơ sở nội tại văn học......................................................................... 17
Tiểu kết ................................................................................................................ 25
CHƢƠNG 2: SỰ TIẾP NHẬN NỘI DUNG THẨM MĨ DÂN CA DÂN TỘC
MÔNG TRONG TRUYỆN THƠ TIẾNG HÁT LÀM DÂU ............................... 27
2.1. Đề tài, chủ đề, giá trị nội dung và ý nghĩa tƣ tƣởng .................... 28
2.1.1. Đề tài và chủ đề ................................................................................ 28
2.1.2. Giá trị nội dung và ý nghĩa tư tưởng ................................................ 39
2.2. Phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt văn hóa miền núi . 41
2.2.1. Những luật tục, hủ tục lạc hậu, hà khắc trong nghi thức hôn nhân –
cƣới hỏi ..................................................................................................... 41
2.2.2. Không gian sinh hoạt văn hóa miền núi .......................................... 54
2.3. Quan niệm về số phận và tâm lí đặc trƣng của con ngƣời trong xã
hội Mông ........................................................................................ 57
2.4. Tâm trạng nhân vật trữ tình: ..................................................... 60
Tiểu kết ................................................................................................................ 70
CHƢƠNG 3: SỰ CHUYỂN HÓA CÁC YẾU TỐ THI PHÁP DÂN CA DÂN
TỘC MÔNG TRONG TRUYỆN THƠ TIẾNG HÁT LÀM DÂU ...................... 72
3.1. Hệ thống cốt truyện và kết cấu .................................................. 72
3.1.1. Yếu tố tự sự tạo nên cốt truyện......................................................... 72
3.1.2. Sự vận động của cốt truyện theo xu hướng kết thúc bi kịch ............ 77
3.1.3. Kết cấu trùng điệp và kết cấu tương phản ....................................... 82
3.2. Mô – tip nhân vật và mô- típ biểu tƣợng .................................... 86
3.2.1. Mô – típ nhân vật anh yêu – em yêu ................................................ 86
3.2.2. Mô – típ biểu tượng con đường ........................................................ 87
3.3. Tuyến nhân vật và hình tƣợng nhân vật trữ tình ........................ 90
3.3.1. Tuyến nhân vật chính diện – phản diện ........................................... 90
3.3.2. Tuyến nhân vật trung tâm – ngoại biên ........................................... 92
3.3.3. Hình tượng nhân vật trữ tình : nhân vật em yêu ............................. 94
3.4. Phong cách trữ tình ................................................................... 95
3.4.1. Lời văn nghệ thuật ........................................................................... 95
3.4.2. Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật .................................. 96
3.4.3. Ngôn ngữ và hình ảnh giàu chất thơ ............................................... 97
3.4.4. Phương thức và hình thức diễn xướng ............................................ 99
Tiểu kết .............................................................................................................. 101
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 105
PHỤ LỤC ........................................................................................................... 108
Danh mục các chữ viết tắt
1. GS.: Giáo sƣ
2. Nxb: Nhà xuất bản
3. PGS.: Phó giáo sƣ
4. TS.: Tiến sĩ
5. TSKH: Tiến sĩ khoa học
6. tr.: trang
7. xb: xuất bản
Danh mục các bảng biểu
STT
Tên bảng
Nội dung khảo sát
1
2.1
Đề tài ba truyện thơ Tiếng hát làm dâu, A Thào – Nù Câu,
Nhàng Dợ - Chà Tăng
2
2.2
Số lượng câu thơ tiếp nhận nội dung thẩm mĩ từ bốn loại dân
ca dân tộc Mông trong ba truyện thơ Tiếng hát làm dâu, A
Thào – Nù Câu, Nhàng Dợ - Chà Tăng
3
2.3
Các cung bậc tâm trạng nhân vật trữ tình
4
2.4
Tần suất xuất hiện hình ảnh nước mắt
5
2.5
Tần suất xuất hiện các từ ngữ trực tiếp bộc lộ tâm trạng nhân
vật trữ tình
6
3.1
Hình ảnh, từ ngữ biểu trưng cho cái chết
7
3.2
Âm hưởng kết thúc tác phẩm
8
3.3
Kết cấu trùng điệp và kết cấu tương phản
9
3.4
Tần suất xuất hiện biểu tượng con đường
10
3.5
Tần suất xuất hiện nhân vật phản diện mẹ chồng