Mô hình kinh doanh thương mại điện tử: Tổng quan và các loại hình phổ biến

M« h×nh kinh doanh trong th¬ng m¹i ®iÖn tö

I. M« h×nh kinh doanh trong th¬ng m¹i ®iÖn tö

1. Giíi thiÖu

Timmers (1999) defines a ‘business model’ as: An architecture for

product, service and information flows, including a description of the

various business actors and their roles; and a description of the

potential benefits for the various business actors; and a description

of the sources of revenue.

M« h×nh kinh doanh lµ bè trÝ c¸c ho¹t ®éng kÕ ho¹ch ho¸ (trong mét sè trêng

hîp ®îc nãi ®Õn nh c¸c qu¸ tr×nh kinh doanh) nh»m môc ®Ých thu lîi nhuËn trªn

mét thÞ trêng. M« h×nh kinh doanh lµ träng t©m cña mét kÕ ho¹ch kinh doanh. KÕ

ho¹ch kinh doanh lµ tµi liÖu m« t¶ m« h×nh kinh doanh cña mét doanh nghiÖp. Mét

m« h×nh kinh doanh th¬ng m¹i ®iÖn tö nh»m mô c ®Ých khai th¸c vµ tËn dông nh÷ng

®Æc trng riªng cã cña Internet vµ Web.

* C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña mét m« h×nh kinh doanh

Mét doanh nghiÖp khi x©y dùng mét m« h×nh kinh doanh trong bÊt cø lÜnh vùc

nµo, kh«ng chØ lµ th¬ng m¹i ®iÖn tö, cÇn tËp trung vµo t¸m yÕu tè c¬ b¶n lµ: môc

tiªu gi¸ trÞ, m« h×nh doanh thu, c¬ héi thÞ trêng, m«i trêng c¹nh tranh, lîi thÕ c¹nh

tranh, chiÕn lîc thÞ trêng, sù ph¸t triÓn cña tæ chøc vµ ®éi ngò qu¶n lý (b¶ng 1).

B¶ng 1. C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña m« h×nh kinh doanh

C¸c yÕu tè

C©u hái then chèt

Môc tiªu gi¸ trÞ

T¹i sao kh¸ch hµng nªn mua hµng cña doanh nghiÖp?

M« h×nh doanh thu

Doanh nghiÖp sÏ kiÕm tiÒn nh thÕ nµo?

C¬ héi thÞ trêng

ThÞ trêng doanh nghiÖp dù ®Þnh phôc vô lµ g×? Ph¹m vi

cña nã nh thÕ nµo?

M«i trêng c¹nh tranh

§èi thñ cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng lµ nh÷ng ai?

Lîi thÕ c¹nh tranh

Nh÷ng lîi thÕ riªng cã cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng

®ã lµ g×?

ChiÕn lîc thÞ trêng

KÕ ho¹ch xóc tiÕn s¶n phÈm vµ dÞch vô cña doanh nghiÖp

nh»m thu hót kh¸ch hµng nh thÕ nµo?

Sù ph¸t triÓn cña tæ chøc

C¸c kiÓu cÊu tróc tæ chøc mµ doanh nghiÖp cÇn ¸p dông

®Ó thùc hiÖn kÕ ho¹ch kinh doanh cña m×nh?

§éi ngò qu¶n lý

Nh÷ng kinh nghiÖm vµ kü n¨ng quan träng cña ®éi ngò

l·nh ®¹o trong viÖc ®iÒu hµnh doanh nghiÖp?

Khi nghiªn cøu c¸c m« h×nh kinh doanh, mét sè nhµ kinh tÕ cho r»ng chØ cÇn

tËp trung nghiªn cøu hai nh©n tè quan träng nhÊt lµ môc tiªu gi¸ trÞ vµ m« h×nh thu

nhËp. Tuy nhiªn, theo ý kiÕn cña nhiÒu nhµ nghiªn cøu, muèn ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c c¸c

m« h×nh, c¸c kÕ ho¹ch kinh doanh hoÆc ®Ó t×m hiÓu nguyªn nh©n thµnh c«ng hay thÊt

b¹i cña mét doanh nghiÖp cÇn xem xÐt toµn bé c¸c nh©n tè trªn.

1.1. Môc tiªu gi¸ trÞ (value proposition)

Môc tiªu gi¸ trÞ cña mét doanh nghiÖp lµ ®iÓm cèt yÕu cña m« h×nh kinh doanh.

Môc tiªu gi¸ trÞ ®îc hiÓu lµ c¸ch thøc ®Ó s¶n phÈm hay dÞch vô cña mét doanh

nghiÖp ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña kh¸ch hµng. §Ó ph¸t triÓn vµ/hoÆc ph©n tÝch môc

tiªu gi¸ trÞ, doanh nghiÖp cÇn tr¶ lêi c¸c c©u hái sau: T¹i sao kh¸ch hµng lùa chän

doanh nghiÖp ®Ó tiÕn hµnh giao dÞ ch thay v× chän mét doanh nghiÖp kh¸c? Nh÷ng

®iÒu g× doanh nghiÖp cã thÓ cung cÊp cho kh¸ch hµng trong khi c¸c doanh nghiÖp

kh¸c kh«ng cã hoÆc kh«ng thÓ cung cÊp? §øng tõ gãc ®é kh¸ch hµng, thµnh c«ng

cña môc tiªu gi¸ trÞ th¬ng m¹i ®iÖn tö bao gåm: sù c¸ nh©n ho¸, c¸ biÖt ho¸ cña c¸c

s¶n phÈm mµ doanh nghiÖp cung cÊp, gi¶m bít chi phÝ t×m kiÕm s¶n phÈm, gi¶m bít

chi phÝ trong viÖc kiÓm tra gi¸ c¶ vµ sù thuËn tiÖn trong giao dÞch th«ng qua qu¸ tr×nh

qu¶n lý ph©n phèi s¶n phÈm. Hai vÝ dô ®iÓn h×nh minh ho¹ c ho vÊn ®Ò nµy lµ trêng

hîp cña c«ng ty Kozmo.com vµ Amazon.com.

Kozmo.com, mét c«ng ty kinh doanh dÞch vô gi¶i trÝ, ®å ¨n nhanh vµ vËt dông

phßng t¾m, nh÷ng mÆt hµng rÊt th«ng dông vµ cã nhiÒu doanh nghiÖp cung cÊp. Tuy

nhiªn, ®iÓm kh¸c biÖt cña Kozmo lµ cung cÊp v« cïng nhanh chãng ®Õn tËn nhµ,

®ång thêi nhËn bao gãi hµng ho¸ cña c¸c doanh nghiÖp kh¸c råi chuyÓn chóng tíi

kh¸ch hµng chØ trong vßng 1 giê ®ång hå. Sù tiÖn lîi vµ tèc ®é cung øng hµng ho¸ lµ

hai môc tiªu gi¸ trÞ chÝnh lµm nªn sù thµnh c«ng cñ a Kozmo.

Kh¸c víi Kozmo, môc tiªu gi¸ trÞ chñ yÕu cña Amazon lµ mang tíi cho kh¸ch

hµng c¬ héi chän lùa cha tõng cã vµ sù thuËn tiÖn trong giao dÞch.

Tríc khi Amazon ®îc thµnh lËp, hÇu hÕt kh¸ch hµng ®Òu ph¶i tù m×nh tíi c¸c

cöa hµng b¸n lÎ s¸ch t×m vµ ®Æt mua. NÕu cuèn s¸ch muèn mua cha bµy b¸n t¹i cöa

hµng, kh¸ch hµng thêng ph¶i chê ®îi tõ tµi ngµy tíi vµi tuÇn vµ sau ®ã hä ph¶i trë

l¹i cöa hµng ®Ó nhËn nã. Giê ®©y, víi nh÷ng g× mµ Amazon cung cÊp, ngêi yªu s¸ch

hoµn toµn cã thÓ tõ nhµ hoÆc tõ c«ng së tíi th¨m c¸c cöa hµng b¸n s¸ch ¶o bÊt cø giê

nµo, t×m kiÕm vµ lùa chän nh÷ng cuèn s¸ch m×nh muèn. Víi nh÷ng cuèn s¸ch cha

in, kh¸ch hµng sÏ nhËn ®îc th«ng b¸o ngay sau khi nã cã mÆt t¹i cöa hµng. Nh÷ng

c«ng viÖc sau ®ã sÏ do Amazon hoµn tÊt.

@@@@(pg.58)

1.2. M« h×nh doanh thu

M« h×nh doanh thu lµ c¸ch thøc ®Ó doanh nghiÖp cã doanh thu, t¹o ra lîi nhuËn,

vµ møc lîi nhuËn lín h¬n trªn vèn ®Çu t. Chøc n¨ng cña mét tæ chøc kinh doanh lµ

t¹o ra lîi nhuËn vµ thu ®îc doanh lîi trªn vèn ®Çu t lín h¬n c¸c h× nh thøc ®Çu t

kh¸c. B¶n th©n c¸c kho¶n lîi nhuËn cha ®ñ ®Ó kh¼ng ®Þnh sù thµnh c«ng cña mét

doanh nghiÖp. Mét doanh nghiÖp ®îc xem lµ kinh doanh thµnh c«ng cÇn t¹o ra møc

lîi nhuËn lín h¬n c¸c h×nh thøc ®Çu t kh¸c. B»ng kh«ng, doanh nghiÖp kh«ng thÓ

tån t¹i.

ThÝ dô, mét doanh nghiÖp b¸n lÎ mét s¶n phÈm, m¸y tÝnh c¸ nh©n ch¼ng h¹n,

kh¸ch hµng thanh to¸n b»ng tiÒn mÆt hoÆc thÎ tÝn dông. Th¬ng vô nµy t¹o ra doanh

thu cho doanh nghiÖp. NÕu kho¶n doanh thu nµy lín h¬n c¸c chi phÝ ho¹t ®éng cña

doanh nghiÖp, doanh nghiÖp sÏ thu ®îc mét kho¶n lîi nhuËn. Tuy nhiªn, ®Ó cã thÓ

thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh, ngêi b¸n m¸y tÝnh ph¶i ®Çu t vèn

b»ng c¸ch ®i vay hoÆc lÊy tõ kho¶n tiÒn tiÕt kiÖm c¸ nh©n. Kho¶n lîi nhuËn mµ ngêi

b¸n hµng thu ®îc tõ ho¹t ®éng kinh doanh t¬ng tù nh trªn chÝnh lµ kho¶n doanh

lîi thu ®îc trªn vèn ®Çu t bá ra vµ kho¶n doanh lîi nµy ph¶i lín h¬n kho¶n doanh

lîi thu ®îc nÕu doanh nghiÖp ®Çu t vµo nh÷ng n¬i kh¸c nh ®Çu t vµo bÊt ®éng

s¶n hoÆc göi tiÒn tiÕt kiÖm t¹i ng©n hµng.

Thùc tÕ cã nhiÒu m« h×nh doanh thu th¬ng m¹i ®iÖn tö ®îc ¸p dông nhng

chñ yÕu tËp trung vµo mét (hoÆc lµ sù phèi hîp cña mét sè) trong sè c¸c m« h×nh c¬

b¶n sau: m« h×nh qu¶ng c¸o, m« h×nh ®¨ng ký (subscription model), m« h×nh phÝ

giao dÞch, m« h×nh b¸n hµng vµ m« h×nh liªn kÕt.

1.2.1. M« h×nh doanh thu qu¶ng c¸o (advertising revenue model)

¸p dông m« h×nh doanh thu qu¶ng c¸o, doanh nghiÖp cung cÊp mét website víi

c¸c néi dung h÷u Ých hoÆc ®Ó c¸c ®èi t¸c ®a c¸c th«ng tin kinh doanh, giíi thiÖu c¸ c

s¶n phÈm hay c¸c dÞch vô hoÆc cung cÊp vÞ trÝ ®Ó hä qu¶ng c¸o vµ thu phÝ tõ c¸c ®èi

tîng qu¶ng c¸o nµy. C¸c website qu¶ng c¸o nh vËy cã thÓ thu hót sù chó ý cña

nhiÒu ngêi vµ ®èi víi nh÷ng ®èi t¸c cã nhu cÇu ®Æc biÖt, doanh nghiÖp cã thÓ thu

c¸c møc phÝ cao h¬n. ThÝ dô tiªu biÓu cho m« h×nh nµy lµ c«ng ty Yahoo.com, mét

c«ng ty mµ doanh thu chñ yÕu thu ®îc tõ viÖc kinh doanh qu¶ng c¸o, cô thÓ lµ b¸n

c¸c d¶i b¨ng (banner) qu¶ng c¸o. §©y lµ mét trong c¸c m« h×nh doanh thu c¬ b¶n

trªn Web vµ mÆc dï cã mét sè ý kiÕn kh«ng ®ång t×nh nhng nã vÉn lµ nguån thu

chñ yÕu cña doanh thu trªn Internet.

1.2.2. M« h×nh doanh thu ®¨ng ký

Trong m« h×nh doanh thu ®¨ng ký, c¸c th«ng tin hay dÞch vô mµ doanh nghiÖp

cung cÊp ®îc ®a ra th«ng qua mét website. Ngêi sö dông sÏ ph¶i tr¶ mét kho¶n

phÝ ®¨ng ký cho viÖc truy cËp tíi mét sè hoÆc toµn bé c¸c néi dung nãi trªn. Ngêi

sö dông cã thÓ tr¶ phÝ theo th¸ng hoÆc tr¶ phÝ theo n¨m. ThÝ dô nh trêng hîp c«ng

ty Consumer Reports Online, ngêi ®¨ng ký sö dông dÞch vô cña c«ng ty sÏ ph¶i tr¶

kho¶n phÝ 3,95 USD/1 th¸ng hoÆc 24 USD/1 n¨m. Trë ng¹i lín nhÊt cña m« h×nh

kinh doanh nµy lµ kh¸ch hµng thêng c¶m thÊy ngîng Ðp khi ph¶i thanh to¸n cho

c¸c néi dung trªn Web. §Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy c¸c néi dung doanh nghiÖp ®a ra

ph¶i thùc sù lµ nh÷ng kho¶n gi¸ trÞ gia t¨ng cao vµ cÇn h¹n chÕ ngêi ®¨ng ký sao

chÐp nh÷ng néi dung truy cËp ®îc.

1.2.3. M« h×nh doanh thu phÝ giao dÞch

ë m« h×nh nµy, doanh nghiÖp nhËn ®îc mét kho¶n phÝ khi c¸c ®èi t¸c thùc

hiÖn giao dÞch th«ng qua websit e cña doanh nghiÖp. ThÝ dô nh c«ng ty eBay.com

t¹o mét thÞ trêng b¸n ®Êu gi¸ vµ nhËn mét kho¶n phÝ giao dÞch nhá tõ nh÷ng ngêi

b¸n hµng khi hä b¸n c¸c hµng ho¸ cña m×nh qua website cña eBay; E -Trade - mét

c«ng ty m«i giíi chóng kho¸n trùc tuyÕn - thu c¸c kho¶n phÝ giao dÞch khi hä ®¹i

diÖn cho kh¸ch hµng thùc hiÖn c¸c giao dÞch chøng kho¸n.

1.2.4. M« h×nh doanh thu b¸n hµng

Doanh nghiÖp theo m« h×nh nµy thu ®îc doanh thu tõ viÖc b¸n hµng ho¸, dÞch

vô vµ th«ng tin cho kh¸ch hµng. C¸c doanh nghiÖp nh Ama zon.com b¸n s¸ch, b¨ng

®Üa nh¹c vµ c¸c s¶n phÈm kh¸c; DoubleClick.net thu thËp c¸c th«ng tin vÒ nh÷ng

ngêi sö dông trùc tuyÕn, sau ®ã b¸n c¸c th«ng tin nµy cho c¸c doanh nghiÖp kh¸c;

vµ Salesforce.com b¸n c¸c dÞch vô qu¶n lý lùc lîng b¸n hµng trªn Web. TÊt c¶ c¸c

doanh nghiÖp kÓ trªn ®Òu theo m« h×nh doanh thu b¸n hµng.

1.2.5. M« h×nh doanh thu liªn kÕt (affiliate)

Theo m« h×nh nµy, ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp kinh doanh ®îc

tham kh¶o (hay phÝ liªn kÕt kinh doanh) (referral fee) hoÆc mét kho¶n phÇn tr¨m trªn

doanh thu cña c¸c ho¹t ®éng b¸n hµng thùc hiÖn trªn c¬ së c¸c liªn kÕt giíi thiÖu

trªn, ch¼ng h¹n nh trêng hîp cña c«ng ty MyPoints.com. MyPoints liªn kÕt

Noble Booksellers, Marriott, Macy's, Hollywood Video, Olive Garden... Mçi héi viªn

cña MyPoints (còng lµ kh¸ch hµng tiÒm n¨ng cña c¸c ®èi t¸c) cã mét tµi kho¶n

"®iÓm" ®Ó lu gi÷ "®iÓm thëng" vµ hä tÝch luü ®iÓm b»ng c¸ch thùc hiÖn c¸c yªu

®éng mua b¸n trùc tuyÕn... §iÓm thëng cña kh¸ch hµng cã thÓ ®æi lÊy c¸c phÇn

thëng nh b¨ng ®Üa nh¹c, s¸ch vë, quÇn ¸o, vÐ m¸y bay, phiÕu mua hµng... vµ

MyPoints sÏ thu ®îc c¸c kho¶n phÝ tõ c¸c ®èi t¸c hay hëng phÇn tr¨m trªn gi¸ trÞ

c¸c giao dÞch mua b¸n ®îc thùc hiÖn (b¶ng 2).

B¶ng 2. N¨m m« h×nh doanh thu chñ yÕu

M« h×nh doan thu

ThÝ dô

Nguån doanh thu

Qu¶ng c¸ o

Yahoo.com

Thu phÝ tõ nh÷ng ng êi qu¶ng c¸ o tr¶ cho

c¸ c qu¶ng c¸ o cña m×nh

§ ¨ ng ký

WSJ.com

Consumerreports.org

Sportsline.com

Thu phÝ tõ nh÷ng ng êi ®¨ ng ký tr¶ cho viÖc

truy cËp c¸ c néi dung vµ dÞch vô

PhÝ giao dÞch

eBay.com

E-Trade.com

Thu phÝ (hoa hång) khi thùc hiÖn c¸ c giao

dÞch mua b¸ n

B¸ n hµng

Amazon.com

DoubleClick.net

Salesforce.com

B¸ n hµng ho¸ , th«ng tin vµ dÞch vô

Liª n kÕt

MyPoints.com

PhÝ liª n kÕt kinh doanh

1.3. C¬ héi thÞ trêng

ThuËt ng÷ c¬ héi thÞ trêng nh»m ®Ó chØ tiÒm n¨ng thÞ trêng cña mét doanh

nghiÖp (thÞ trêng lµ ph¹m vi gi¸ trÞ th¬ng m¹i thùc tÕ hoÆc tiÒm n¨ng mµ ë ®ã

doanh nghiÖp dù ®Þnh ho¹t ®éng) vµ toµn bé c¬ héi tµi chÝnh tiÒm n¨ng mµ doanh

nhá theo c¸c vÞ trÝ ®Æc biÖt cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng. C¬ héi thÞ trêng thùc tÕ

®îc hiÓu lµ kho¶n doanh thu doanh nghiÖp cã kh¶ n¨ng thu ®îc ë mçi vÞ tr Ý thÞ

trêng mµ doanh nghiÖp cã thÓ giµnh ®îc.

1.4. M«i trêng c¹nh tranh

M«i trêng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nh»m nãi ®Õn ph¹m vi ho¹t ®éng cña

c¸c doanh nghiÖp kh¸c kinh doanh c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i trªn cïng thÞ trêng. M«i

nhiªu ®èi thñ c¹nh tranh ®ang ho¹t ®éng, ph¹m vi ho¹t ®éng cña c¸c ®èi thñ ®ã ra

sao, thÞ phÇn cña mçi ®èi thñ nh thÕ nµo, lîi nhuËn mµ hä thu ®îc lµ bao nhiªu vµ

møc gi¸ mµ c¸c ®èi thñ ®Þnh ra cho c¸c s¶n phÈm cña hä lµ bao nhiªu.

Nh×n chung, ®èi thñ c¹nh tranh chia thµnh hai lo¹i: ®èi thñ c¹nh tranh trùc tiÕp

vµ ®èi thñ c¹nh tranh gi¸n tiÕp. §èi thñ c¹nh tranh trùc tiÕp lµ nh÷ng ngêi kinh

Mô hình kinh doanh trong thương mại điện tử

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi