NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG THUỐC Ở TRẺ EM
Trẻ em, đặc biệt trẻ sơ sinh, đáp ứng với thuốc khác người lớn. Cần đặc biệt
thận trọng ở giai đoạn sơ sinh (30 ngày đầu sau khi đẻ), liều lượng cần phải
tính toán thật chính xác. Ở thời kỳ sơ sinh, nguy cơ ngộ độc thuốc tăng lên
nhiều do thận lọc kém hiệu quả, các enzym tương đối thiếu hụt, tính nhạy
cảm với thuốc của các cơ quan đích rất khác nhau và đặc biệt hệ thống khử
độc chưa hoàn chỉnh gây thải trừ chậm
Liệu pháp dùng thuốc an toàn và hiệu quả ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và trẻ em đòi
hỏi phải có sự hiểu biết về những thay đổi trong quá trình trưởng thành đã
tác động đến tác dụng, chuyển hóa và độ thanh thải hoàn toàn của thuốc
Hầu như tất cả các thông số dược động học thay đổi theo lứa tuổi. Liều
lượng thuốc ở trẻ em tính theo mg/kg, cần phải được điều chỉnh theo đặc
điểm dược động học của riêng từng thuốc, theo tuổi (yếu tố quyết định
chính), tình trạng bệnh, giới tính (trong thời kỳ sau dậy thì) và theo nhu cầu
của từng bệnh nhi. Nếu không, có thể dẫn đến điều trị không kết quả hoặc có
nguy cơ nhiễm độc
Trong mọi trường hợp nên tránh tiêm bắp thịt và gây đau cho trẻ
Phải đặc biệt coi trọng việc ghi đơn thuốc thật rõ ràng, hàm lượng thuốc.
Mặc dù các loại thuốc nước chế sẵn phù hợp với các trẻ nhỏ nhưng thuốc
pha có chứa nhiều đường có khả năng gây sâu răng. Vì vậy khi dùng thuốc
dài ngày, tốt hơn là nên dùng các thuốc không có đường
Ðối với các đơn thuốc chỉ định dùng thuốc nước với liều lượng dưới 5 ml,
cần một bơm hút chia thể tích, khi cho uống thuốc cần thông báo để bố mẹ
không cho bất kỳ loại thuốc nào vào trong bình sữa vì thuốc có thể tương tác
với sữa hoặc các thức ăn. Hơn nữa, làm như vậy có thể số lượng thuốc đưa
vào cơ thể bị thiếu hụt nếu bệnh nhi không dùng hết sữa hoặc thức ăn chứa
trong bình.
Cuối cùng cần lưu ý không để thuốc ở tầm với của trẻ em
Liều lượng thuốc cho trẻ em
Liều lượng thuốc ở trẻ em trong Dược thư quốc gia Việt Nam trong đa số
trường hợp đã được ghi trong chuyên luận của riêng từng thuốc, trừ khi
thuốc được khuyến cáo không dùng cho trẻ em
Liều lượng thuốc thường căn cứ vào cân nặng cơ thể (thể trọng tính bằng
kilogam) hoặc theo tuổi: Mới đẻ (tháng đầu), cho đến 1 tuổi (trẻ nhỏ), 1 - 5
tuổi, 6 - 12 tuổi
Cách tính liều lượng thuốc cho trẻ em có thể dựa trên liều lượng của người
lớn bằng cách căn cứ tuổi, thể trọng hay diện tích bề mặt cơ thể hoặc phối
hợp các yếu tố trên. Phương pháp tốt nhất là dựa trên diện tích bề mặt cơ thể
Thể trọng cơ thể được dùng để tính liều biểu thị bằng mg/kg; trẻ em có thể
phải cần một liều lượng cho mỗi kg thể trọng cao hơn người lớn vì tốc độ
chuyển hóa ở trẻ em cao hơn. Nhiều yếu tố khác cũng cần phải tính đến. Ví
như tính liều theo thể trọng cho các cháu béo phì cần phải dùng liều cao hơn
nhiều. Trong những trường hợp này, liều phải được tính theo cân nặng lý
tưởng liên quan đến chiều cao và độ tuổi
Sử dụng yếu tố diện tích bề mặt cơ thể làm cho việc tính liều lượng thuốc ở
trẻ em chính xác hơn so với thể trọng. Vì rất nhiều hiện tượng sinh lý có
tương quan với nhau tốt hơn trong diện tích bề mặt cơ thể. Diện tích bề mặt
trung bình của một nam giới nặng 70 kg vào khoảng 1,8 m2. Như vậy có thể
dùng công thức sau đây để tính liều lượng thuốc cho trẻ em:
Liều lượng ước lượng cho bệnh nhi = Diện tích bề mặt cơ thể (m2) x liều
người lớn/1,8
Bảng tính sẵn theo tỷ lệ phần trăm dưới đây có thể dùng để tính liều lượng
thuốc cho trẻ em đối với các thuốc thông thường có sự cách xa giữa liều điều
trị và liều độc
Bảng số liệu này áp dụng cho trẻ đủ tháng. Các trẻ đẻ thiếu tháng cần giảm
liều tùy theo bệnh cảnh lâm sàng
Liều lượng thuốc tính toán theo diện tích bề mặt cơ thể chính xác hơn và
diện tích này có thể tính từ chiều cao và cân nặng (xem phụ lục 1)
Số lần dùng thuốc trong ngày
Các kháng sinh thường dùng cách 6 giờ một lần. Cần linh hoạt khi dùng
thuốc cho trẻ em để tránh đánh thức trẻ về đêm, thí dụ thuốc dùng trong đêm
có thể cho trẻ uống lúc bố mẹ đi ngủ
Khi sử dụng một thuốc mới hay thuốc có khả năng gây ngộ độc, liều lượng
thuốc do nhà sản xuất khuyến cáo cần được thực hiện nghiêm túc