intTypePromotion=1
ADSENSE

Sắc thái Nam Bộ trong truyện ngắn Võ Diệu Thanh

Chia sẻ: _ _ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

11
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Võ Diệu Thanh là bút danh quen thuộc đối với độc giả Đồng bằng sông Cửu Long 10 năm trở lại đây. Chị viết nhiều thể loại như tiểu thuyết, truyện ngắn, tản văn, ký sự với nhiều đề tài, chủ đề nhưng nổi bật nhất vẫn là thể loại truyện ngắn với đề tài về miền Nam, nơi chị sinh ra lớn lên với biết bao kỷ niệm vui buồn, biết bao thăng trầm trong cuộc sống.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sắc thái Nam Bộ trong truyện ngắn Võ Diệu Thanh

  1. HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA CÁC NHÀ NGHIÊN CỨU TRẺ | 11/2019 SẮC THÁI NAM BỘ TRONG TRUYỆN NGẮN VÕ DIỆU THANH NGUYỄN TIẾN TRUNG THPT Châu Thị Tế, Châu Đốc, An Giang Email: trungvantkn@gmai.com Tóm tắt: Võ Diệu Thanh là bút danh quen thuộc đối với độc giả Đồng bằng sông Cửu Long 10 năm trở lại đây. Chị viết nhiều thể loại như tiểu thuyết, truyện ngắn, tản văn, ký sự với nhiều đề tài, chủ đề nhưng nổi bật nhất vẫn là thể loại truyện ngắn với đề tài về miền Nam, nơi chị sinh ra lớn lên với biết bao kỷ niệm vui buồn, biết bao thăng trầm trong cuộc sống. Ở sáng tác của chị, người đọc có thể bắt gặp bóng dáng người miền Nam, đặc biệt là miền Tây Nam Bộ với những văn hóa, phong tục, lề lối vùng đất phù sa chín rồng khá đặc sắc. Độc giả không khó nhận ra bản sắc độc đáo của con người miền Nam - những con người lớn lên cùng sông nước: bao dung, mạnh mẽ, bộc trực, thẳng ngay, nghĩa khí, tài tử, trọng tình và rất đỗi thủy chung. Từ khóa: Sắc thái Nam Bộ, Võ Diệu Thanh, Nguyễn Tiến Trung. 1. MỞ ĐẦU Võ Diệu Thanh là một cái tên khá quen thuôc với bạn đọc Đồng bằng sông Cửu Long trong 10 năm trở lại đây. Là một cô giáo dạy mỹ thuật trường tiểu học, Võ Diệu Thanh gây ấn tượng bởi cá tính ngay thẳng, bộc trực, phẩm chất nhiệt thành và sự trải đời sâu sắc. Võ Diệu Thanh sáng tác gồm các thể loại như tiểu thuyết, truyện ngắn, tản văn, ký sự cùng nhiều đề tài, chủ đề nhưng nổi bật nhất vẫn là thể loại truyện ngắn với đề tài về miền Nam, nơi chị sinh ra lớn lên với biết bao kỷ niệm vui buồn, biết bao thăng trầm trong cuộc sống. Ở sáng tác của chị, người đọc có thể bắt gặp ngay bóng dáng người miền Nam, đặc biệt là miền Tây Nam Bộ với những văn hóa, phong tục, lề lối vùng đất phù sa chín rồng khá đặc sắc, càng không khó nhận ra bản sắc độc đáo của con người miền Nam - những con người lớn lên cùng sông nước: mạnh mẽ, bộc trực, thẳng ngay, nghĩa khí, tài tử, trọng tình và rất đỗi thủy chung... Nhà văn Nguyên Ngọc từng nhận xét văn phong của chị một cách rất chuẩn xác: “Đọc Võ Diệu Thanh tôi biết ngay đây là người miền Tây, người miền Tây kể chuyện miền Tây, nhưng không phải miền Tây Nguyễn Ngọc Tư đã nổi tiếng và rất độc đáo. Giọng miền Tây An Giang của Võ Diệu Thanh độc đáo một cách khác, hình như cứng hơn môt chút, ngang bướng, liều lĩnh, “hiện đại” hơn một chút (đã gần Sài Gòn hơn, lại là đất Hòa Hảo nữa!)”. Nguyễn Ngọc Tư, bút giả của Cánh đồng bất tận nổi lên như một hiện tượng năm 2005 cũng nhận xét về Võ Diệu Thanh như sau: “Văn chị mạnh mẽ, gai góc và mộc, nhiều chỗ mộc đến mức thô. Đôi lúc cảm giác những trang viết này của một gã nào đó ném chữ ra, không phải là cô giáo gầy gầy thướt tha trong cái ảnh trên bìa cuốn sách của chị. Giọng văn như một cách phản kháng lại những bất trắc, đỗ vỡ, bất hạnh mà người phụ nữ này từng gặp phải trong đời.” Võ Diệu Thanh có biệt tài phản ánh về cuộc sống và vẻ đẹp tâm hồn con người Nam bộ, cụ thể là người Nam Bộ An Giang. Có thể lý giải một phần vì chị là người An Giang, sinh ra lớn lên ở vùng đất có Thất Sơn có cả hai con sông Tiền, sông Hậu luôn dào dạt phù sa cho nên rất thuận lợi cho việc quan sát, chiêm nghiệm về cuộc sống quanh chị. Có thể nói, bản sắc con người Nam Bộ là một trong những nội dung lớn trong sáng tác của Võ Diệu Thanh. Ở đó, ta có thể tường tận vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách, phẩm chất và hơn cả là cá tính của người miền Nam - một sản phẩm văn hóa độc đáo được hình thành trong quá trình biến thiên của lịch sử kết hợp với sự giao lưu văn hóa đa dạng của khu vực, của nước ngoài từ thuở xa xưa cho đến nay. 81
  2. TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM, ĐẠI HỌC HUẾ | HTKH 2019 2. NỘI DUNG Tìm hiểu tính cách con người ở từng vùng văn hóa có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp lý giải những hoạt động, cách ứng xử của con người, của cộng đồng người trước hoàn cảnh, trong những tình huống cụ thể. Từ đó, góp phần xác định cái riêng, cái bản sắc của dân tộc thể hiện qua từng con người, cộng đồng người của dân tộc đó. Văn hóa Nam Bộ, bản sắc, văn hóa, vẻ đẹp con người Nam Bộ là những đối tượng nghiên cứu thú vị và ý. Có rất nhiều công trình nghiên cứu lớn đã và đang tiếp tục công việc này. Tuy nhiên, nổi bật trong số ấy là các công trình sau: Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ (Trần Ngọc Thêm) NXB Văn hóa - Nghệ thuật, 2018; Đất và người Nam Bộ (Ca Văn Thỉnh), NXB Trẻ; Tính cách con người Nam Bộ (Nguyễn Văn Kha), 2013; Đồng bằng sông Cửu Long - Nét sinh hoạt xưa; Văn minh miệt vườn (Sơn Nam), NXB Trẻ; Nói về miền Nam; Cá tính miền Nam (Sơn Nam), NXB Trẻ; Bản sắc và văn hóa giao tiếp dân tộc (qua khảo sát một số hệ giá trị văn hóa dân tộc người vùng Nam Bộ), (Huỳnh Quốc Thắng)... Dưới ngòi bút Võ Diệu Thanh, con người Nam Bộ mà cụ thể là người miền Tây, láng giềng đồng hương của chị hiện lên một cách sinh động và gần gũi đến bất ngờ. Ở họ, dẫu trải qua biết bao thăng trầm của cuộc sống, đương đầu với bao thử thách của kiếp người ở vùng quê hẻo lánh, nhỏ bé đã chằng chịt vết thương vì chiến tranh vệ quốc, chiến tranh biên giới Tây Nam 1975, nhưng không vì thế mà tha hóa họ thành những kẻ vô lương tâm tàn nhẫn để trả đũa lại cuộc đời. Chị quan niệm “chỉ có hòa bình, chỉ có yêu thương mới có thể hàn gắn vết thương và mang lại hòa bình cho mọi người, cho đất nước”. Nhân vật trong thế giới nghệ thuật của chị dung dị, thật thà, thiện lương và lúc nào cũng giàu lòng trắc ẩn như chính bản chất con người miền Nam vốn có. Khai thác về con người Nam Bộ trong truyện ngắn của Võ Diệu Thanh có thể thấy bản sắc độc đáo của người Nam Bộ được hình thành từ ba yếu tố: môi trường sống khó khăn, truyền thống ngàn đời của dân tộc và từ quá trình giao lưu văn hóa. Trong sáng tác của chị, ta nhìn thấy bóng dáng của của những mảnh đời dang dở có một cuộc đời sóng gió, khổ nghèo nhưng lại vô cùng can trường. Đó cũng là những con người chịu thương chịu khó, lam lũ nắng mưa, chân chất thật thà mà đầy tự trọng. Có thể nhìn thấy rất rõ ở nhân vật Tím trong Tiếng hát từ đôi cánh. Đó là một trong những nhân vật tiêu biểu điển hình cho tinh thần nghị lực vượt lên số phận. Sinh ra đã bị khuyết tật ở chân, cả một đời cô phải ngồi trên xe lăn, sống cùng một người cha tàn bạo như một con quỷ dữ, suốt ngày hành hạ, đánh đập và ngăn cản ước mơ được tìm đến con chữ của Tím. Thế nhưng, Tím vẫn lương thiện, thấu hiểu nỗi đau quá lớn trong quá khứ của cha mà không bao giờ hờn trách hay căm phẫn. Mỗi ngày cặm cụi, lén cha, Tím tìm đủ mọi cách để tự học để ước mơ biết chữ của mình được thành hiện thực và cũng chính tinh thần thép ấy đã chiến thắng mọi xiềng xích, mọi sự bạo hành vô cớ từ người cha bất hạnh. Út Mụ và cô Sáu trong Cỏ Thum trở gió có lẽ là 2 nhân vật tiêu biểu cho vẻ đẹp chân chất, thật thà của người Nam Bộ. Một mối tình đẹp trong sáng như những đóa sen của vùng Tân Châu, Tháp Mười ở Nam Bộ, vẫn thoang thoảng tỏa hương trên bối cảnh không gian sông nước quê mùa. Cả hai nhân vật đều đã bước qua cái tuổi thanh xuân “tình trong nhữ đã mặt ngoài còn e” nhưng rào cản về định kiến xã hội cùng những mâu thuẫn nội tâm không cho phép họ tìm đến nhau một cách nồng nàn, mãnh liệt. Khai thác vẻ đẹp đa dạng của người Nam Bộ trong sáng tác của Võ Diệu Thanh ta lại càng yêu thêm mảnh đất phương Nam màu mỡ, bởi ở đâu trong trang viết của chị ta cũng nhìn thấy sự nhân hậu, bao dung, vị tha của con người. Họ hiền lành, thơm thảo như bờ ao, con nước. Đi đến đâu cũng một lòng một dạ nhớ về quê cha đất tổ, tiếc nuối ngậm ngùi về tuổi ấu thơ – nơi gắn liền với con sông cái nước. Ở họ, toát lên một tinh thần nghĩa hiệp, hào sảng và rất đỗi 82
  3. HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA CÁC NHÀ NGHIÊN CỨU TRẺ | 11/2019 nghệ sĩ. Bà Năm ở tác phẩm Nhậu với Khmer đỏ là một nhân vật được xây dựng như một nhân chứng lịch sử trong trận tàn sát của Khmer đỏ năm 1975 tại biên giới Tây Nam. Nhân vật được khắc họa một cách chân thật với những nỗi đớn đau, tổn thương vì mất mát người thân do chiến tranh gây ra. Ở bà Năm, lúc nào cũng ngun ngút một tinh thần cảnh giác, lòng thù hận và sự kiên cường kỳ lạ. Tuy mang trong mình dòng máu của đau thương bất hạnh nhưng bà không phải người không biết lý lẽ, bất chấp, thù hận che mờ lý trí. Bà vẫn luôn tỉnh táo, vị tha và nhân hậu với “kẻ thù”, bản lĩnh, kiên cường như một người đàn ông ngồi cùng mâm cạn chén cùng Pôn Pốt - một trong những nạn nhân của trận diệt chủng lịch sử - nghe anh ta kể chuyện đời mình, thấm và đau cùng nỗi đau của đồng loại. Nhân vật Tuội ở truyện ngắn Uống lại những cơn say cũng từng là một người có nhiều hoài bão, có nhiều mơ ước chân chính. Bão táp cuộc đời của cơm áo gạo tiền đã dồn đẩy anh vào con đường chè rượu để quên hết giấc mộng ngày trẻ. Anh say triền miên, giận vợ bỏ quê đi thành thị kiếm kế sinh nhai. Vụ tai nạn đã khiến anh đổi thay hoàn toàn cả hình hài, anh xa lánh người quen và rồi cũng có người vợ mới. Thế mà nỗi nhớ cồn cào về Nâu, người vợ cũ cùng nỗi nhớ cha mẹ da diết, nhớ quê hương xứ sở đã lôi Tuội trở về đoàn tụ với người thân với bà con láng giềng. Trớ trêu cho đời Tuội bởi sau bao năm xa quê lánh nhà, những ngày sum họp dẫu có mang đến cảm giác thân thuộc ra sao, mọi người vẫn không nhận ra anh chính là người thân đã ra đi từ nhiều năm trước. Nếu dừng lại ở đó, thì con người Nam Bộ trong truyện ngắn của Võ Diệu Thanh lại thiếu đi tinh thần sống vô cùng mạnh mẽ. Chị đã thổi vào các sáng tác của mình một cốt cách rất Nam Bộ, rất kiên cường bất khuất cả trong thời chiến lẫn thời bình. Chiến tranh đến, họ sống và chiến đấu ngoan cường để bảo vệ quê hương, khi chiến tranh rời xa họ lại trở về với những dung dị đời thường, tưởng chừng như chưa một lần chia ly, mất mát. Ở họ, bên ngoài thì cứng rắn, bên trong lại yếu mềm, nặng tình và luôn hoài niệm về những hạnh phúc đã qua thời thơ ấu. Màu lá cứ xanh là tác phẩm tiêu biểu cho tinh thần lạc quan và niềm tin bất diệt vào cuộc sống trong sáng tác Võ Diệu Thanh. Câu chuyện cuộc đời Mừng tưởng chừng như khép lại bởi những bất hạnh: không cha, thất học, nghèo đói, sống lang thang trong những nghĩa địa gần trường học, có chửa hoang... Tất cả những đau thương ấy đã kết liễu niềm tin yêu của Mừng về cuộc sống... Lộc cũng thế, cả cuộc đời Lộc là một chuỗi đau thương trong nghịch cảnh. Má và em đều có chửa hoang, em gái phá thai bị băng huyết. Lộc suy sụp hoàn toàn niềm tin cuộc sống. Thế nhưng, từ những mảnh ghép vỡ nát kia, Mừng và Lộc đã tìm thấy tình yêu trách nhiệm và tương lai. Chính tình yêu trong bất hạnh đã giúp cho họ có thêm động lực để sinh tồn và làm lại từ đầu. Một nhân vật vô danh trong Tiếng khóc của trăm năm được Võ Diệu Thanh dùng một đại từ chung chung để gọi: Ông. Cũng chính yếu tố phiếm chỉ ấy đã nói lên tính đồng dạng của kiểu nhân vật này cũng cho thấy những người như “ông” ở Nam Bộ rất nhiều. Ở ông, không tình yêu nào to lớn hơn tình yêu cây cảnh. Ông sẵn sàng bỏ ra gần mười cây vàng cho một cây kim quýt để thỏa mãn thú chơi tao nhã và nghệ sĩ của mình. Sự nâng niu, chăm sóc ân cần cây kim quyết đến bà vợ phải ghen tỵ của ông đã nhấn mạnh người miền Tây không chỉ là những người sống thực tế mà họ còn là những người rất biết trân trọng các yếu tố tinh thần, các giá trị thiêng liêng do thiên nhiên ban tặng như một tín ngưỡng lạ kỳ. Ở truyện Đàn bà đẹp, Thùy trở về quê hương sau bao năm bôn ba xứ người. Hương vị tuổi thơ cùng bờ ao, hàng gáo, dòng sông luôn hiện hữu trong tâm thức của Thùy, đã gợi lên bao nhiêu hồi ức đẹp đẽ thuở còn thơ với anh hai. Những hình ảnh mộc mạc, quê mùa mà thân thuộc ấy, không riêng gì xuất hiện trong tâm thức của Thùy mà nó đã trở thành những biểu tượng thân thương gần gũi của biết bao thế hệ người dân miền Tây. Nhìn từ góc độ hình thức nghệ thuật, có thể nói kết cấu là một trong những thành công nhất trong sáng tác của chị. Các truyện ngắn của chị có hai kiểu kết cấu rõ nét. Kiểu kết cấu lắp ghép tâm lý độc đáo và kiểu kết cấu mở với những kết thúc lưng chừng. Tác phẩm của Võ Diệu 83
  4. TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM, ĐẠI HỌC HUẾ | HTKH 2019 Thanh nổi bật ở kiểu kết cấu lắp ghép tâm lý. Dòng sự kiện trải dài theo hồi ức, kỷ niệm đã qua. Những năm tháng tuổi thơ, những câu chuyện cũ trở đi trở lại trong tâm thức nhân vật, tạo nên một kết cấu trùng phức đặc biệt, dẫn dắt người đọc đi vào nội tâm nhân vật một cách chân thực, gần gũi và tự nhiên. Với lối kết cấu lắp ghép tâm lý độc đáo, ta nhận ra bản chất con người Nam Bộ rất đỗi trọng tình, thủy chung và vô cùng sâu sắc, tuy lạc quan, cởi mở nhưng lại hay day dứt về những chuyện đã qua. Các tình tiết sự kiện trong Lời thề đá được xây dựng theo dòng cảm xúc của nhân vật Miện, từ hiện tại, quá khứ rồi trở lại hiện tại. Miện đau đáu về cuộc hôn nhân mấp mé bên bờ đổ vỡ. Những kỷ niệm tình yêu cùng lời thề sắt son trở đi trở lại trong tác phẩm tạo nên một cảm giác day dứt khó tả, người đọc thâm nhập đời sống tâm hồn của Miện, lắng nghe, thấu hiểu và cả đớn đau trước câu chuyện đời cô. Không những thế, kết cấu trong truyện Võ Diệu Thanh gây cho người đọc cảm giác không hẳn là hụt hẫng, chỉ là chưa hoàn toàn thỏa mãn. Bởi cái mà độc giả mong muốn là một sự tròn đầy, viên mãn cả trong nội dung, hình thức tác phẩm lẫn cuộc sống - dẫu biết cuộc sống ấy đã được tái hiện qua lăng kính của tác giả. Võ Diệu Thanh luôn biết cách “chọc ngoáy” vào sự tò mò, mong chờ của bạn đọc bằng những kết thúc “không tới nơi tới chốn”. Cao trào của câu chuyện khi chưa được giải quyết một cách thỏa mãn để mang đến một hiệu ứng cảm xúc hả hê cho bạn đọc thì trang viết đã khép lại, để cho bạn đọc biết bao thổn thức, tiếc nuối. Câu chuyện về cô giáo vùng quê tên Mì trong tác phẩm Cửa sổ hình tia chớp là một minh chứng. Câu kết của tác phẩm đươc đặt bút và dừng lại trong sự trở dậy của ý thức quyết liệt muốn đấu tranh cùng tên trộm của Mì vì phía trước chính là tình yêu và nỗi lo lắng của mẹ Mì. Mì có lúc muốn buông xuôi để tên trộm cuỗm đi chiếc điện thoại trong khu tập thể nghèo nàn vì sợ bóng tối, sợ nguy hiểm, dù một tay cô đang giằng co giành lại nó. Đó chính là cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa ý thức níu giữ và vô thức buông tay vì nỗi ám ảnh hiểm nguy của một người con gái sống xa gia đình. Võ Diệu Thanh đã đặt dấu chấm hết cho tác phẩm ngay lúc giằng co quyết liệt giữa cái tốt và cái xấu giữa cái thiện và cái ác giữa cái ý thức và vô thức của nhân vật. Đặc điểm thứ hai về thi pháp là không gian, thời gian giàu sắc thái địa phương. Đó là không gian - thời gian miền sông nước mênh mông. “Đọc Võ Diệu Thanh tôi biết ngay đây là người miền Tây, người miền Tây kể chuyện miền Tây, rất miền Tây” (Nguyên Ngọc) là một lời nhận xét rất thấu đáu và chuẩn xác về chị. Tác phẩm của chị mở ra một không gian nghệ thuật cũng là không gian văn hóa đậm chất Nam Bộ. Đọc tác phẩm của chị như đi dọc một triền đê, một con sông, một cánh đồng, đâu đâu cũng có mùi mạ mùi rơm, đâu đâu cũng có màu xanh của phù sa ở hai nhánh sông thơ mộng: sông Tiền và sông Hậu. Những kênh rạch chi chít, những chiếc xuồng, những bờ ao, hàng gáo, chiếc ao trở đi trở lại trong sáng tác của Võ Diệu Thanh như một minh chứng thuyết phục cho không gian đặc thù của Nam Bộ. Ngoài ra, điểm đáng lưu ý trong phong cách sáng tác của Võ Diệu Thanh là những kỷ niệm của tuổi thơ, của tình yêu luôn trở đi trở lại. Giống như chính tác giả, các nhân vật của chị cứ day dứt về những chuyện đã qua. Song hành cùng kết cấu theo dòng tâm lý nhân vật, không - thời gian quá khứ xuất hiện dày đặc tạo nên một sự đan xen độc đáo giữa quá khứ và hiện tại. Câu chuyện về Thùy trong Đàn bà đẹp là một ví dụ. Thùy trở về quê thăm anh sau khi biết chuyện hôn nhân của anh đổ vỡ vì chị dâu ngoại tình. Võ Diệu Thanh đã khéo léo nhắc về những kỷ niệm thời thơ ấu của hai anh em gắn liền với con ao, hàng gáo, mùi vị quê nhà như một sợi dây tinh thần trói buộc máu mũ giữa hai anh em, khiến Thùy luôn xốn xang về tuổi thơ với anh, đớn đau vì hiện tại nghiệt ngã của anh mình. Có thể đánh giá Võ Diệu Thanh là nhà văn của miền Tây bởi ngôn phong của chị không thể lẫn vào đâu. Ai đọc Võ Diệu Thanh cũng biết đó là người miền Tây, từ không gian sinh hoạt đặc thù đến ngôn ngữ chị dùng cũng đậm chất miền Tây. Ngôn ngữ của tác giả và ngôn ngữ của nhân vật mang dấu ấn miền Tây rõ rệt: chân phương, mộc mạc, bộc trực, thô và khỏe. 84
  5. HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA CÁC NHÀ NGHIÊN CỨU TRẺ | 11/2019 Lời văn mang sắc thái khẩu ngữ đậm nét, lối hành văn theo phong cách ngôn ngữ sinh hoạt là chủ yếu, từ địa phương được dùng với mật độ dày đặc. Cách hô gọi, cách nói năng cả tên của nhân vật cũng thể hiện phong cách bình dân, gần gũi, thật thà và đầy tình cảm. Võ Diệu Thanh không trau chuốt ngôn từ cho thật hoa mỹ, không cố ý bẻ cong lời nhân vật cho cầu kỳ. Cách chị đặt câu, cách chị dùng từ khi dẫn dắt mạch truyện cùng với cách chị khoác cho nhân vật một kiểu ngôn ngữ đều nói lên cá tính thẳng ngay, “cứng đầu” mà đầy sự chất phác của người Nam Bộ. Như chính cá tính con người Nam Bộ bộc trực, “nghĩ gì nói ấy”, giọng điệu trong truyện ngắn của Võ Diệu Thanh rất khó để tìm kiếm một lối hành văn nhẹ nhàng, mượt mà, thật đậm đà tình cảm. Không tỷ tê, không day đứt, không khuôn sáo mà lại rất bình dân, mộc mạc, đơn thuần. Những câu văn của chị không quá dài, nếu không nói là ngắn gọn, gãy gọn, súc tích bộc lộ một kiểu tình cảm tưởng chừng khô khan nhưng ẩn sâu trong đó là một sự trắc ẩn thấm thía với nỗi đau của người khác. Võ Diệu Thanh không mạnh ở biệt tài phân tích tâm lý nhân vật nhưng tâm lý nhân vật không vì thế mà giản đơn, hời hợt. Cách chị xây dưng nhân vật thông qua giọng điệu của nhân vật ai cũng có thể thấy vô cùng thú vị, dễ thương vì nó rất miền Tây, rất Nam Bộ. Bằng chính cách đặt tên nhân vật, cách hô gọi, cách bày tỏ tình cảm của nhân vật, ta có thể thấy Võ Diệu Thanh khá bộc trực, có phần hững hờ, thiếu độ mượt, nhưng chính điều đó lại tạo nên nét riêng biệt của chị: Một nhà văn của vùng đất Tây Nam Bộ. Một đặc điểm nghệ thuật khác trong truyện ngắn của Võ Diệu Thanh là hệ thống biểu tượng mang màu sắc Nam Bộ. Trong tác phẩm của chị, ta bắt gặp hình tượng nước, hình tượng dòng sông lặp đi lặp lại nhiều lần trở thành một biểu tượng. Dòng sông trong truyện ngắn Võ Diệu Thanh mang trong mình biết bao nỗi niềm và thế sự. Rất nhiều tác phẩm của mình, chị đã nhắc đến dòng sông như một hiện thân, một minh chứng cho những thăng trầm những đổ vỡ, buồn vui, hạnh phúc, khổ đau của con người Nam Bộ. Đó là dòng sông của tuổi thơ, dòng sông của hồi ức, dòng sông của tình yêu, dòng sông của văn hóa, dòng sông của sinh hoạt, dòng sông của những cuộc chia tay, dòng sông của miếng cơm manh áo, dòng sông như một dòng đời… Trẻ thơ trong các tập truyện ngắn của chị cũng trở thành một biểu tượng độc đáo. Ở chúng, luôn gắn liền với tổn thương, thiếu thốn tình thương, mất mát tình thân, khó khăn về vật chất. Vậy mà vẫn rất dễ nhận ra dù cuộc sống có biến động đẩy xô con người ta đến bước đường nào, tuổi thơ trong trang viết Võ Diệu Thanh vẫn đong đầy tình cảm. Những hình ảnh như cánh đồng, hàng gáo, bờ ao, chiếc xuồng, mùa nước nổi, lặn lọi giăng nắng mò cua bắt ốc, bị ba mẹ đòn roi đều gắn liền với những kỷ niệm đẹp đẽ sáng trong trong những năm tháng thiếu thời và trải dọc theo triền kỷ niệm khiến nhân vật của chị lớn khôn, đi đâu cũng hoài tiếc nuối, nhớ nhung. Không còn khói lửa của chiến tranh cho nên người phụ nữ trong sáng tác của Võ Diệu Thanh, đặc biệt là truyện ngắn cũng không còn sĩ khí ngút ngàn như các hình tượng được xây dựng trong văn của Nguyễn Thi (Người mẹ cầm súng, Những đứa con trong gia đình), thế nhưng bản sắc Nam Bộ đã thấm vào máu của từng người đàn bà Nam Bộ từ lúc mới lọt lòng. Cho nên, trong các truyện ngắn của Võ Diệu Thanh ta vẫn thấy bản chất đặc trưng của người phụ nữ Nam Bộ như kiên cường, can trường, mạnh mẽ, quyết liệt, bộc trực như một người đàn ông mà lại rất đảm đang, tháo vát, hiền lành, nhân hậu, bao dung như bất kỳ người phụ nữ Việt Nam nào. Hình tượng người phụ nữ trong truyện ngắn của chị xuất hiện với nhiều tầng, nhiều lớp khác nhau tạo nên sự phong phú, độc đáo bởi nhiều hình tượng đan cài. Đó có khi là người bà, người mẹ, người chị, người em, cô hàng xóm, người xa lạ... tất cả đều có cá tính có mẫu số chung là lương thiện, tự trọng, nhân ái và vị tha... nhưng mỗi nhân vật lại mang một nét riêng bởi số phận, tánh tình, đức hạnh... 3. KẾT LUẬN Có thể nói, bên cạnh phẩm chất nhân hậu, hay hào hiệp giúp người của hệ thống các nhân vật trong truyện ngắn của Võ Diệu Thanh, người đọc không khó nhận ra họ là những con người 85
  6. TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM, ĐẠI HỌC HUẾ | HTKH 2019 rất bao dung và vị tha, dẫu cho nỗi đau có lớn như nỗi đau phản bội tình yêu (Lời thề đá) nỗi đau bị cả thế giới hiểu lầm và quay lưng để một mình họ quay quắt với sự tổn thương thầm kín (Bí mật theo cô), bị chính người thân bạo hành, ghẻ lạnh (Giống mùa nghịch, Tiếng hát từ đôi cánh) hoặc hơn cả là tận mắt chứng kiến người thân mình cùng một lúc bị tàn sát một cách dã man trong chiến tranh biên giới (Nhậu với Khmer đỏ) thì cho đến cuối cùng, sự vị tha, sự buông bỏ mới đem lại cho con người một đời sống tâm hồn trong sạch, thuần hậu và bình yên. Cuộc sống miền Nam rày đây mai đó, bôn ba khắp nẻo trần đời như một kiểu mặc định phải chấp nhận lênh đênh do môi trường sông nước đặc thù nhưng con người Nam Bộ dưới cái nhìn của Võ Diệu Thanh lại quá đỗi mạnh mẽ. Sự khốc liệt của môi trường sống của số phận bất hạnh như đói nghèo phải bỏ xứ tha hương cầu thực (17 cây số đường ma, Những bước chân lỡ cỡ), từng bị kẻ thù bắt giam hành hạ bằng cách cho loài chó hãm hiếp (Tiếng mưa rất gần), mồ côi cha, mẹ từ thuở ấu thơ, bị mẹ bỏ rơi từ khi mới nhìn thấy mặt trời... (Loài trùng thở kiểu gì, Màu lá cứ xanh) ở họ vẫn toát lên tinh thần sống quyết liệt, can trường và bất chấp, bất chấp như ngọn nước đầu mùa cứ mãi dâng lên mang phù sa tưới đầy những cánh đồng khô hạn. Đọc Võ Diệu Thanh để một lần nữa nhìn rõ hơn, hiểu sâu sắc hơn về con người Nam Bộ, những con người có nhiều cái tốt hơn cái xấu, nhiều cái tích cực hơn tiêu cực. Một lần nữa, Võ Diệu Thanh đã khẳng định được vẻ đẹp thuần hậu của người miền Nam đã được minh chứng qua thời gian qua những biến thiên lịch sử của quá trình giao lưu văn hóa. Có thể nói, Võ Diệu Thanh cũng chính là một trong những hiện tượng văn học cần được giới phê bình, nghiên cứu văn học lưu tâm và khai thác. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Ca Văn Thỉnh (2018). Đất và người Nam Bộ, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh. [2] Đỗ Minh Châu (2011). Thế giới nhân vật trong tập truyện ngắn Cô con gái ngỗ ngược của Võ Diệu Thanh, Luận văn tốt nghiệp đại học, Trường Đại học Chính trị. [3] Huỳnh Quốc Thắng, Bản sắc và văn hóa giao tiếp dân tộc (qua khảo sát một số hệ giá trị văn hóa dân tộc người vùng Nam Bộ), nguồn http://www.vanhoahoc.net/nghien-cuu/van-hoa-viet- nam/van-hoa-nam-bo/2159-huynh-quoc-thang-ban-sac-va-giao-tiep-van-hoa-qua-khao-sat- vung-nam-bo.html cập nhật 22.10.2019. [4] Sơn Nam (2018). Đồng bằng sông Cửu Long – Nét sinh hoạt xưa; Văn minh miệt vườn, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh. [5] Phan Ngọc (2018). Bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB Văn học, Hà Nội. [6] Trần Ngọc Thêm (2018). Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ, NXB Văn hóa - Nghệ thuật, TP Hồ Chí Minh. Title: SOUTHERN NUANCES IN SHORT STORIES BY VO DIEU THANH Abstract: Vo Dieu Thanh has been a familiar pseudonym for readers of the Mekong Delta for the past 10 years. She wrote many genres such as novels, short stories, scattered articles, and narratives with many topics and themes, but the most prominent is still the short stories with many topics about the South, where she was born and grew up, also had many happy and sad memories and so many ups and downs in her life. In her writing, readers can come across the figures of the South, especially the Southwestern region, with the unique culture, customs and cultural practices of all nine-dragon alluvial lands. It is not difficult for readers to recognize the unique identity of the people of the South who grew up in the same river such as tolerant, strong, straightforward, upright, honest, talented, respect and very loyal personalities. Keywords: Southern nuances, Vo Dieu Thanh, Nguyen Tien Trung. 86
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2