intTypePromotion=1

Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5

Chia sẻ: Hòa Phát | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:22

0
27
lượt xem
1
download

Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục tiêu của sáng kiến kinh nghiệm này nhằm nghiên cứu nội dung chương trình, mục tiêu của môn Toán Tiểu học. Mối quan hệ giữa các dạng toán mà học sinh đã học. Thu nhập, tìm kiếm tư liệu từ các nguồn thông tin khác nhau giúp học sinh có hứng thú khi giải toán nâng cao.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5

  1. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 I. Phần mở đầu 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục nước ta đã và đang trên con đường đổi mới đồng bộ  và toàn  diện  về nội dung chương trình sách giáo khoa và phương pháp dạy học. Đó là   việc làm nhằm góp phần đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nguồn nhân tài   cho Đất nước trong công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Xuất phát từ mục tiêu đào tạo của Bộ Giáo dục & Đào tạo; sự đổi mới   phương pháp dạy học nên đòi hỏi mỗi giáo viên phải không ngừng học tập và  nghiên cứu khoa học để  đáp  ứng những yêu cầu mới trong tình hình mới.  Chương trình toán Tiểu học dành cho học sinh khá giỏi là một trong những   dạng toán khó. Muốn nắm được các cách giải của dạng toán này học sinh  phải nắm vững các kiến thức toán cơ bản và các dạng toán đã học. Trong khi   đó nhiều em còn khó khăn lúng túng khi gặp một số bài toán nâng cao này. Để  nâng cao chất lượng giáo dục cần đầu tư  nâng cao chất lượng đại  trà bằng nhiều phương pháp, song đầu tư  cho chất lượng mũi nhọn để  phát  hiện, chọn lựa và bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là một vấn đề  hết sức quan   trọng.   Trong   những   năm   học   gần   đây   Phòng   Giáo   dục   huyện   Krông   Ana   thường xuyên tổ  chức các kì thi phát hiện học sinh năng khiếu cấp Tiểu học  để nhằm tôn vinh năng lực cho các em. Vì vậy, việc bồi dưỡng học sinh giỏi   là bước đi đầu tiên để  tạo nên nhân tài cho đất nước và là một trong những  nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục huyện nhà nói chung và đặc biệt là  trường Tiểu học Lý Tự Trọng nói riêng. Ở  lứa tuổi tiểu học, học sinh lớp 4,   lớp 5 tư duy của các em khá phát triển. Một số em khá, giỏi thích tìm tòi khám   phá những cái mới. Đặc biệt, các bài toán khó thường rất hấp dẫn với các em.   Các em dễ  nhàm chán hoặc không hứng thú với những bài toán dễ  và đơn  giản. Mặt khác, để có được học sinh giỏi đạt giải cao trong các kì thi còn do   nhiều yếu tố: Tố chất của học sinh, sự quan tâm của gia đình, việc bồi dưỡng  của giáo viên... và không ngoại trừ yếu tố may mắn. Tuy nhiên chúng ta không  chỉ  chờ  đợi và cầu mong  ở  sự  may mắn. Theo tôi điều quan trọng hơn cả  là   phải trang bị cho các em vững vàng kiến thức trước khi đi thi. Song bồi dưỡng  GV: Lê Thị Thảo                                 1                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  2. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 học sinh giỏi những nội dung gì? Bồi dưỡng như  thế  nào cho đạt hiệu quả?  Điều đó quả là một vấn đề còn nan giải. Từ những lí do phân tích trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Một số kinh   nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5” làm đề tài nghiên cứu và  thực hiện trong năm học này. 2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài` Mục tiêu Nghiên cứu nội dung chương trình, mục tiêu của môn Toán Tiểu học.  Mối quan hệ giữa các dạng toán mà học sinh đã học. Thu nhập, tìm kiếm tư  liệu từ  các nguồn thông tin khác nhau giúp học   sinh có hứng thú khi giải toán nâng cao. Nhiệm vụ của đề tài: Tìm hiểu các dạng toán cơ bản và nâng cao ở Tiểu học. Hệ thống hóa các phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi ở Tiểu học. Nghiên cứu các cách giải để giúp học sinh thảo luận nhóm có hiệu quả. Đề xuất các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng học  tập của học sinh và làm nền tảng vững chắc cho học sinh khi giải toán . 3. Đối tượng nghiên cứu Một số phương pháp giải các dạng toán khó của Tiểu học. Các bài toán, dạng toán khó ở Tiểu học. 4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu Các dạng Toán cơ bản và nâng cao lớp 5. Phương pháp giải các bài toán nâng cao lớp 5 trong năm học 2014 ­  2015. 5. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Phương pháp quan sát. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( nghiên cứu kết quả học  tập của học sinh ). Phương pháp tổng kết kinh nghiệm. Phương pháp phân tích, tổng hợp. GV: Lê Thị Thảo                                 2                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  3. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 II. Phần nội dung 1. Cơ sở lí luận Nhiệm vụ  và mục tiêu cơ  bản của giáo dục trong thời kì đổi mới là  nhằm xây dựng và đào tạo những con người, thế hệ có năng lực tiếp thu tốt  những tinh hoa văn hoá của nhân loại. Phát huy tiềm năng dân tộc và tính tích  cực cá nhân, làm chủ tri thức, có khả năng thực hành giỏi, có tư  duy sáng tạo  có tác phong nhanh nhẹn, có tính tổ chức kỉ luật để thực hiện tốt công nghiệp   hoá, hiện đại hoá đất nước. Nghị quyết TW II chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và   đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư  duy sáng tạo  của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, các phương  tiện hiện đại vào quá trình học”. Vì vậy việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu  cũng là một nhiệm vụ quan trọng của giáo viên tiểu học. Nhờ các định hướng  cơ  bản của thầy cô mà các em có điều kiện để  bộc lộ  khả  năng của mình.  Nếu gia đình, nhà trường và xã hội kịp thời phát hiện và bồi dưỡng thì sẽ làm  cho niềm say mê học tập của các em trỗi dậy cao hơn. Ngược lại, nếu ta   không phát hiện được thì tài năng của các em sẽ mất dần đi và các em không  phát huy được khả  năng vốn có của mình trong học tập. Nhân tài của đất  nước sẽ  cạn kiệt. Mặt khác kết quả  học sinh năng khiếu là thành tích và  khẳng định được năng lực của giáo viên. 2. Thực trạng 2.1  Thuận lợi ­ khó khăn a. Thuận lợi: Trong mấy năm  học gần  đây bản thân tôi  đã được nhà trường giao  nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán lớp 4, 5. Bản thân đã có   kế hoạch phát hiện và bồi dưỡng ngay từ đầu năm học. b. Khó khăn: Việc bồi dưỡng học sinh năng khiểu còn nhiều vất vả vì năng lực giáo  viên còn hạn chế. Sự quan tâm của cha mẹ các em còn lơ là. Phương pháp bồi dưỡng học sinh năng khiếu chưa có hệ thống. GV: Lê Thị Thảo                                 3                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  4. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 2.2  Thành công ­ hạn chế a. Thành công Chất lượng học sinh năng khiếu được chọn lọc quan nhiều năm ở  các  lớp học dưới nên cơ bản có nền, có nguồn, Giáo viên có kế  hoạch chủ  động   hơn trong việc bồi dưỡng. Học sinh yêu thích học Toán nâng cao, thích tìm tòi cái mới, cái hay và  phát hiện ra nhiều cách làm bài sáng tạo hơn. b. Hạn chế Giáo viên vừa giảng dạy vừa tham gia bồi dưỡng học sinh năng khiếu;   học sinh học quá nhiều, tham gia thi nhiều môn nên chất lượng, kết quả  đạt   chưa cao. Việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu giáo viên phải tự  nghiên cứu, tự  sưu tầm tài liệu. Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi chỉ theo mùa vụ nên phần  nào cũng ảnh hưởng đến chất lượng bồi dưỡng học sinh năng khiếu. 2.3 Mặt mạnh ­ mặt yếu a. Mặt mạnh Được lãnh đạo trường quan tâm lên kế hoạch bồi dưỡng học sinh năng  khiếu kịp thời, sát với năng lực của giáo viên và học sinh. Lãnh đạo trường  xem việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu là nhiệm vụ  mũi nhọn của trường.  Giáo viên nhiệt tình, hăng say tìm tòi cái hay, cái mới. Cha mẹ  các em quan   tâm, học sinh thấy được niềm vinh dự khi được đứng trong đội ngũ học sinh  giỏi. b. Mặt yếu Nhiều lúc giáo viên và học sinh vẫn còn lúng túng với một số dạng toán   mới chưa tìm ra cách giải hay, sáng tạo. 2.4 Các nguyên nhân, các yếu tố tác động + Nguyên nhân của thành công Có kế  hoạch tổ  chức bồi dưỡng học sinh năng khiếu khoa học, đúng  đối tượng. Khai thác được các nguồn học sinh giỏi ở các lớp. Tổ chức thi phát hiện và tuyển chọn đội tuyển đúng đối tượng. Có kĩ năng bồi dưỡng các nhóm học năng khiếu tốt. GV: Lê Thị Thảo                                 4                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  5. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Có ý thức trách nhiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cao. Lập kế hoạch bồi dưỡng ngay từ đầu năm học. Phối hợp với các tổ chức đoàn thể trong nhà trường và cha mẹ học sinh   cùng tham gia. + Nguyên nhân của hạn chế và yếu kém Năng lực của giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu của việc bồi dưỡng   học sinh giỏi hiện nay. Phương pháp tự học của học sinh chưa được chú trọng vì vậy học sinh  nắm bắt kiến thức còn thụ  động chưa linh hoạt, sáng tạo điều này cũng làm   ảnh hưởng đến kết quả bồi dưỡng học sinh năng khiếu. 2.5  Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra. Giáo viên   được  Ban  giám  hiệu nhà  trường thường xuyên  phân  công  nhiệm vụ  bồi dưỡng học sinh năng khiếu trong nhiều năm liền nên ít nhiều   cũng có kinh nghiệm. Bản thân giáo viên yêu nghề, có tâm huyết với nghề.   Say sưa tìm tòi kiến thức qua sách, báo, mạng để  phục vụ  cho công tác bồi   dưỡng học sinh năng khiếu. Nghiên cứu, lập kế hoạch phù hợp với đối tượng  học sinh Giỏi nên chất lượng đội tuyển học sinh Giỏi ngày một nâng cao. Học sinh Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng ham học, các em có đầy đủ  điều kiện cho việc học thích tìm tòi khám phá các kiến thức mới, hay. Cha mẹ  các em quan tâm, thường xuyên đầu tư  thời gian, vật chất để  đáp  ứng việc   học của con em mình. Trang thiết bị phục vụ cho dạy học đầy đủ. Tuy vậy năng lực, trình độ của giáo viên bồi dưỡng học sinh năng khiếu  chưa đáp  ứng được yêu cầu của giáo dục hiện nay. Bản thân giáo viên còn  phải kiêm nhiệm nhiều việc nên chất lượng bồi dưỡng học sinh năng khiếu  chưa cao. Trong đội tuyển học sinh năng khiếu vẫn còn nhiều học sinh thuộc   gia đình diện nghèo, bố mẹ đi làm ăn xa ít quan tâm đến việc học của con em   mình. Các em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học, chưa có khả  năng tự học, tự rèn. Khả năng tư duy ở một số học sinh còn hạn chế. Do vậy,  việc tiếp thu các bài toán khó còn chậm, tính tự  giác, khả  năng tìm tòi, sáng   tạo trong giải toán của một số em chưa cao. 3. Giải pháp, biện pháp GV: Lê Thị Thảo                                 5                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  6. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp Xây dựng được kế  hoạch bồi dưỡng học sinh năng khiếu chi tiết, cụ  thể phù hợp đối tượng học sinh. Nhằm nâng cao hiệu quả  trong công tác bồi  dưỡng học sinh năng khiếu lớp 5. Tuyển chọn được đội tuyển học sinh năng khiếu có chất lượng. Giúp học sinh có kĩ năng phát hiện và giải được một số  bài toán khó,   hay. Phối hợp với gia đình và cộng đồng cùng tham gia. Vận dụng được các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống. 3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp Sau khi nghiên cứu kĩ kế hoạch bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Tôi đã  thực hiện các biện pháp sau: Biện pháp 1: Xây dựng kế  hoạch bồi dưỡng học sinh năng khiếu chi   tiết, cụ thể phù hợp đối tượng học sinh: Nghiên cứu kĩ các công văn hướng dẫn về việc phát hiện học sinh năng   khiếu từ  đó giáo viên tự  lập kế  hoạch bồi dưỡng cho phù hợp với từng đối   tượng học sinh. Tổ chức khảo sát chất lượng tất cả các lớp ngay từ đầu năm nghiêm túc  để  phân loại chính xác trình độ  học sinh từ  đó có kế  hoạch tuyển chọn đội   tuyển học sinh giỏi. Quán triệt học sinh nhận thức đúng đắn về  tầm quan trọng của việc   học. Giúp các em tự giác say sưa học tập, tích cực hợp tác trong nhóm để hoàn  thành nhiệm vụ học tập. Vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học để  bồi dưỡng cho các em.   Dạy theo từng chuyên đề  bồi dưỡng, mỗi chuyên đề  chia thành dạng toán  điển hình. Với mỗi dạng toán đó giáo viên hệ thống kiến thức cho học sinh và  tập trung dạy kiến thức nâng cao. ­ Phối hợp với CMHS, các lực lượng cộng đồng để có biện pháp hỗ trợ  các em học tập và đánh giá chính xác năng lực của từng em. Biện pháp 2: Phát hiện và tuyển chọn đội tuyển học sinh năng khiếu. Việc phát hiện và tuyển chọn đội tuyển học sinh năng khiếu là một  GV: Lê Thị Thảo                                 6                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  7. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 bước quan trọng trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Giáo viên lựa  chọn trong khối, lớp bằng cách ra đề  có bài toán phân loại học sinh để  đánh  giá được năng lực của từng em. Tổ chức thi chọn lại một lần nữa sau đó mới  tiến hành bồi dưỡng. Biện pháp 3: Phân loại các dạng toán cần phải bồi dưỡng Dạng 1: Số và chữ số Dạng 2: Các yếu tố hình học Dạng 3: Đại lượng và đo đại lượng Dạng 4: Giải toán có lời văn. Biện pháp 4: Các bước tiến hành bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Trước hết giáo viên dạy theo từng chuyên đề  bồi dưỡng, mỗi chuyên  đề chia thành từng dạng toán điển hình. Với mỗi dạng đó dạy phần hệ thống   kiến thức cơ  bản sau đó tập trung dạy phần kiến thức nâng cao. Muốn làm  được điều đó trước hết bản thân giáo viên phải tự bồi dưỡng cho chính mình  cụ thể phải tự học, tự rèn, tự tìm tòi khám phá. Ví dụ: Giải toán trên internet giáo viên phải lập ních giải và làm bài   trước để  biết được các dạng toán, hiểu các dạng toán sau đó hướng dẫn các   em cách giải. Đặc biệt giáo viên phải nhiệt tình, kiên trì, tự giác trong việc bồi  dưỡng học sinh giỏi ( vì đây là một nhiệm vụ khó nếu không kiên trì, chịu khó  sẽ mau chán nản dẫn đến chất lượng bồi dưỡng không cao). Trong quá trình dạy học tôi thấy dù bài toán  ở  dạng nào, phức tạp đến  đâu nếu ta nghiên cứu tìm tòi thì cũng sẽ tìm ra cách giải giúp học sinh tiếp thu   bài một cách chủ  động, học sinh dễ  hiểu bài và còn giúp học sinh ham học   hơn. Điều quan trọng của quá trình dạy học thì người thầy phải nắm vững  các dạng toán để dẫn dắt học sinh cách làm bài đúng, hay. Dạng 1: Số và chữ số Đối với dạng toán Số và chữ số giáo viên cho học sinh tiếp cận các bài  toán từ đơn giản đến phức tạp. Để  làm rõ hơn phần trình bày  ở  trên, tôi xin nêu một vài ví dụ  cụ  thể  sau: GV: Lê Thị Thảo                                 7                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  8. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Giáo viên hướng dẫn học sinh khi viết 1 số  tự nhiên ta sử  dụng mười  chữ  số  0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.  Chữ  số  đầu tiên kể  từ  bên trái của 1 số  tự  nhiên có hai chữ số trở lên phải khác 0. Phân tích cấu tạo của một số tự nhiên: ab = a x 10 + b abc = a x 100 + b x 10 + c = ab x 10 + c abcd = a x 1000 + b x 100 + c x 10 + d = abc x 10 + d = ab x 100 + cd Ví dụ 1: Tìm một số tự nhiên có hai chữ số, biết rằng nếu viết thêm chữ  số 9 vào bên  trái số đó ta được một số lớn gấp 13 lần số đã cho. Bài giải: Gọi số  phải tìm là ab. Viết thêm chữ  số  9 vào bên trái ta dược số  9ab. Theo   bài ra ta có: 9ab = ab x 13 900 + ab = ab x 13 900 = ab x 13 – ab 900 = ab x (13 – 1) 900 = ab x 12 ab = 900: 12 ab = 75 Ví dụ 2: Tìm một số có 2 chữ số, biết rằng số đó gấp 5 lần tổng các chữ số của nó. Bài giải: Cách 1: Gọi số phải tìm là ab. Theo bài ra ta có ab = 5 x ( a + b) 10 x a + b = 5 x a + 5 x b 10 x a – 5 x a = 5 x b – b (10 – 5) x a = (5 – 1) x b 5 x a = 4 x b GV: Lê Thị Thảo                                 8                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  9. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Từ đây suy ra b chia hết cho 5. Vậy b bằng 0 hoặc 5. + Nếu b = 0 thì a = 0 (loại) + Nếu b = 5 thì 5 x a = 20, vậy a = 4. Số phải tìm là 45. Cách 2: Theo bài ra ta có ab = 5 x ( a + b) Vì 5 x (a + b) có tận cùng bằng 0 hoăc 5 nên b bằng 0 hoặc 5. + Nếu b = 5 thay vào ta có: a5 = 5 x (a + 5) 10 x a + 5 = 5 x a + 25 Tính ra ta được a = 4. Thử lại: 45: (4 + 5) = 5 . Vậy số phải tìm là 45. Dạng 2: Các yếu tố hình học Mục đích của việc dạy các yếu tố  hình học  ở  Tiểu học là góp phần   cũng cố   kiến thức số  học phát triển năng lực thực hành và năng lực tư  duy  đối với học sinh tiểu học, đồng thời dạy các yếu tố  hình học là biện pháp  quan trọng gắn học với hành, nhà trường với đời sống. Trong chương trình môn Toán Tiểu học, các đối tượng hình học được  đưa vào đều cơ bản cần thiết và thường gặp trong đời sống như: điểm; đoạn  thẳng, đường thẳng, hình vuông, hình chữ nhật, hình tam giác, hình thang, hình  tròn,… GV: Lê Thị Thảo                                 9                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  10. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Tuy nhiên các yếu tố  hình học không được cấu thành chương trình riêng mà  sắp xếp xen kẽ các kiến thức khác, thậm chí nhiều nội dung hình học đưa vào   dưới dạng bài tập liên quan với các kiến thức khác, do đó việc dạy hình học ở  Tiểu học mang ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị học hình học một cách  có hệ thống ở các lớp trên. Chình vì vậy trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu người giáo viên  phải biết khai thác các bài toán mang nội dung hình học bằng cách từ  những   bài toán khó, tổng quát cần phân tích ra thành các bài toán đơn giản hơn và   ngược lại từ những bài toán đơn giản chúng ta phải đề ra một số bài toán khó   hơn, phức tạp hơn và mang tính tổng quát để hình thành cho các em nắm vững   hơn các kĩ năng giải các dạng toán mang nội dung hình học. Ví dụ 1: Với dạng đếm hình Học sinh thường mắc sai lầm như chỉ đếm các hình đặt rời nhau hoặc   hình đơn lẻ dễ nhận thấy mà không đếm được các hình tạo thành khi ghép các   hình đơn lẻ  với nhau do khả  năng tượng tượng kém và chưa nắm chắc dấu   GV: Lê Thị Thảo                                 10                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  11. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 hiệu đặc trưng và các yếu tố tạo thành hình học tương ứng cũng như hạn chế  về khả năng suy luận, không nắm được cách đếm. Khi dùng chữ  để đọc, kể tên các hình học, học sinh thường tự tiện đổi  chỗ các chữ trong tên gọi chẳng hạn: các em coi đọc, viết tứ giác: ABCD cũng   như  tứ  giác ACDB; ADBC ... do khả  năng suy luận của các em thường dựa  vào phán đoán không có căn cứ, cũng có thể do các em bị ảnh hưởng tính chất   giao hoán của phép cộng và phép nhân các số tự nhiên, số thập phân,… Ví dụ : Hình vẽ bên có bao nhiêu tam giác? Hướng dẫn:                                                                      A                                                                           B              E               F               C Để làm được bài này học sinh cần nhận dạng được đặc điểm của tam  giác: có 3 cạnh, 3 góc, 3 đỉnh. Từ  đó thấy được cứ  3 điểm không cùng nằm  GV: Lê Thị Thảo                                 11                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  12. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 trên một đoạn thẳng ta sẽ  vẽ  được một tam giác và sẽ  tìm ra cách đếm tam   giác. E Cách 1: Dùng sơ đồ cây: F                                                                                   B   C                                                                                                              A E F                                                   C F                                                                                   C                                                                               Từ nhánh thứ nhất ta có tam giác : ABE; ABF; ABC Từ nhánh thứ hai ta có tam giác : AEF; AEC Từ nhánh thứ ba ta có tam giác : AFC Vậy số tam giác ở hình bên là: 3 + 2 + 1= 6 ( tam giác)                                                                                                          A Cách 2: Đánh số thứ tự các tam giác riêng lẻ Ta đánh số 3 tam giác riêng lẻ theo thứ tự 1; 2; 3 ( như hình vẽ ) ta có được 3 tam giác.             1          2         3 Đếm số tam giác tạo thành do ghép hai tam giác riêng lẻ thành một tam giác ta có 2           B               E          F                   C  tam giác là: Tam giác ( 1 + 2) và tam giác        ( 2 + 3 ) Đếm số tam giác tạo thành do 3 tam giác riêng lẻ ghép lại thành một tam giác   ta có 1 tam giác là: Tam giác ( 1 + 2 + 3) Vậy số tam giác đếm được ở  hình trên là: 3 + 2 + 1 = 6 ( tam giác) Cách 3: Phương pháp suy luận Ta nhận thấy đỉnh A nối với hai đầu mút của một đoạn thẳng bất kì trên BC   bằng hai đoạn thẳng ta sẽ được một tam giác. Do đó để xác định dược một số  GV: Lê Thị Thảo                                 12                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  13. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 tam giác tạo thành ta chỉ cần đếm số đoạn thẳng tạo trên cạnh BC là:  3 + 2 +  1 = 6 ( đoạn thẳng). Như vậy số tam giác được tạo thành là 6 tam giác. Qua ví dụ và các cách giải ở trên ta rút ra được các bước chung giải các dạng   toán nhận dạnh hình học như sau: Bước 1:  Xác định yêu cầu của bài toán là nhận dạng các hình dựa vào hình  dạng hay đặc điểm của hình. Bước 2: Nhắc lại định nghĩa các hình liên quan đến bài toán ( bằng cách mô tả  hoặc bằng vật mẫu ) và đặc điểm của các hình đó. Bước 3: Nhớ lại một số phương pháp đếm hình thường sử dụng. ­ Đếm trực tiếp trên hình vẽ hoặc trên đồ vật. ­ Sử  dụng sơ  đồ  để  đếm rồi khái quát thành công thức tính số  hình cần   nhận dạng. ­ Đánh số thứ tự các hình riêng lẻ dễ nhận biết. ­ Sử dụng phương pháp suy luận lôgic. GV: Lê Thị Thảo                                 13                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  14. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Với các bước thực hiện như  trên, chắc chắn các em sẽ  dễ  dàng nhận dạng   hình đầy đủ và chính xác hơn. Dạng 3: Đại lượng và đo đại lượng Có 2 dạng bài tập thường gặp về chuyển đổi các đơn vị đo đại lượng: *  Đổi số đo đại lượng có một tên đơn vị đo Ví dụ:  6,2 kg = ....g 4,1658 m = .......cm. Giáo viên hướng dẫn học sinh hiểu bản chất của phép đổi là 1 kg =   1000 g nên 6,2 kg = 6,2 x 1000 (g) = 6200g. Như vậy là ta chỉ việc dịch chuyển  sang phải 3 chữ số tương  ứng với 3 đơn vị đo khối lượng liên tiếp là hg, dag,  g. Hoặc 1m = 100 cm nên 4,1658m = 4,1658 x100 (cm) = 416,58 cm. Khi học sinh đã hiểu rõ bản chất phép đổi thì chỉ  cần dịch chuyển dấu phẩy   sang   phải mỗi đơn vị đo liền sau nó là một chữ số hoặc thêm 1 chữ số 0 ứng  với một đơn vị đo ( vừa viết vừa nhẩm tên đơn vị đo). Trong thực tế khi chuyển đổi số đo đại lượng ( trừ số đo thời gian) học   sinh có thể  dùng cách chuyển dịch dấu phẩy: Cứ  mỗi lần chuyển sang hàng  đơn vị liền sau ( liền trước) thì ta dời dấu phẩy sang phải ( sang trái): 1 chữ  số đối với số đo độ dài và khối lượng, 2 chữ số đối với số đo diện tích, 3 chữ  số đối với số đo thể tích. Ví dụ: a/ 13,4684 km = ………….. m. Từ  km đến m phải qua 3 lần chuyển  sang đơn vị  ( độ  dài) liền sau (km – hm – dam – m ) nên ta dời dấu phẩy sang   phải 3 chữ số. b. 2487 mm2 = 0,2487 dm2 Khi thực hành học sinh viết và nhẩm như sau:  87 mm2 ( chấm nhẹ đầu bút bên trái chữ số 8 tượng trưng cho dấu phẩy) 24 cm 2  – chấm nhẹ đầu bút bên trái chữ số 2) 0 dm2 ( đánh dấu phẩy trước chữ số 2 viết  thêm một chữ số 0 nữa trước dấu phẩy). GV: Lê Thị Thảo                                 14                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  15. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 c. 6793 dm3 = …………. m3 . Từ  dm3 đổi ra m3. Học sinh nhẩm: Xuất  phát từ chữ số ở hàng đơn vị và dùng 3 chữ số để biểu thị một đơn vị  đo. Ta có:  793 ( dm3 ) , 006 (m3 ) Vậy: 6793 dm3  = 6,793 m3. * Đổi số đo đại lượng có hai, ba… tên đơn vị đo Đổi 8m 5 dm = ...cm giáo viên hướng dẫn theo 2 cách. Cách 1: đổi 8 m= 800 cm và 5dm = 50 cm sau đó cộng 800 + 50 = 850cm Hoặc học sinh ghi 8 đọc là 8m ghi tiếp 5 rồi đọc 5dm và ghi chữ  số  0  đọc là 0 cm đến đơn vị cần đổi thì dừng lại và ghi tên đơn vị. * Đổi 7,086 m= ...dm...mm Học sinh nhẩm 7(m) 0 (dm) = 70 dm; 8 (cm) 6 (mm) là 86 mm. Ta có  7,086 m = 70 dm  86mm Cách 2: Lập bảng đổi Đầu bài m dm cm mm Kết quả đổi 8m 5dm 8 5 0 0 850cm (8500mm) 7,086m 7 0 8 6 70m 86mm Căn cứ vào số liệu đề bài học sinh điền các giá trị vào ô tương ứng rồi  căn cứ vào yêu cầu đổi mà học sinh đặt dấu phẩy và ghi kết quả cho phù hợp.   Với cách lập bảng như thế này học sinh làm được nhiều bài tập cùng đơn vị  đo mà kết quả  không hay nhầm lẫn và vẫn đề  bài như  vậy giáo viên có thể  hỏi nhanh nhiều kết quả  đổi khác nhau để  luyện tập kỹ  năng đổi cho học  sinh. Lưu ý: Chữ số hàng đơn vị bao giờ cũng gắn với tên đơn vị của số  đó Dạng 4: Giải toán có lời văn. Quy trình hướng dẫn học sinh Tiểu học giải   toán có lời văn theo các bước  sau. 1. Tìm hiểu đề bài GV: Lê Thị Thảo                                 15                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  16. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 2. Phân tích đề bài để tìm ra cách giải. 3. Tổng hợp lời giải. 4. Trình bày lời giải. Ví dụ: Một người đi từ A đến B với vận tốc 15 km /giờ. Sau đó 1 giờ 30  phút,  người thứ  hai cũng rời   A đi về  B với vận tốc 20 km/giờ  và đến B trước  người thứ nhất 30 phút. Tính quãng đường AB. Đọc qua, bài toán có vẻ  rườm rà khó hiểu: đi sau, đến trước. Đọc lại  một lần nữa ta thấy: “đi sau 1 giờ 30 phút ; ... đến trước 30 phút”. Như vậy là   đi ít hơn 2 giờ. Vậy ta sẽ đưa bài toán trên về bài toán đơn giản hơn: Giả sử người thứ hai đi sau người thứ nhất 2 giờ thì hai người sẽ đến B  cùng một lúc. Với suy nghĩ: Thời gian đuổi kịp nhau của hai chuyển động cùng  chiều bằng khoảng cách lúc hai người bắt đầu cùng chuyển động chia cho   hiệu hai vận tốc, ta có các cách làm sau. Cách   1: Trong   2   giờ   người   thứ   nhất   đi   được:   15   x   2   =   30   (km) Mỗi giờ  người thứ  hai đi nhanh hơn người thứ  nhất là: 20 ­ 15 = 5 (km) Thời   gian  để  người   thứ  hai  đuổi  kịp người thứ  nhất là:  30 :  5 =  6 (giờ) Quãng đường AB dài: 20 x 6 = 120 (km) Người thứ  nhất đi chậm hơn người thứ  hai nên đi nhiều thời gian hơn.   Vậy nếu người thứ nhất cũng đi thời gian như người thứ hai hoặc người thứ  hai cũng đi thời gian như người thứ nhất thì sao? Ta có một số cách giải sau. Cách 2: Giả  sử  người thứ  hai đi với thời gian như  người thứ  nhất thì  người thứ hai đi quãng đường nhiều hơn người thứ nhất là: 20 x 2 = 40 (km)  Vận   tốc   người   thứ   hai   hơn   người   thứ   nhất   là:   20   ­   15   =   5   (km/giờ) Thời   gian   người   thứ   nhất   đi   là:   40   :   5   =   8   (giờ) Quãng đường AB dài: 15 x 8 = 120 (km) GV: Lê Thị Thảo                                 16                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  17. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Cách 3: Giả sử người thứ nhất đi với thời gian như người thứ hai thì  người thứ nhất đi quãng đường ít hơn người thứ hai là: 15 x 2 = 30 (km) Một giờ người thứ nhất đi ít hơn người thứ hai 5 km nên thời gian người thứ  hai đi là 30 : 5 = 6 (giờ) và ta tính được quãng đường AB là 20 x 6 = 120 (km) Theo suy nghĩ: cùng một quãng đường thì vận tốc tỉ lệ nghịch với thời gian ta  có cách giải sau. Cách 4: Gọi vận tốc người thứ nhất là v1 (km/giờ); người thứ hai là v2  (km/giờ ); thời gian người thứ nhất đi quãng đường AB là t1 (giờ); người thứ  hai là t2 (giờ) Ta có:  =   =  =>  =   Biết tỉ số    =   và t1 ­ t2 = 2 Ta tính được t1 = 8 (giờ) ; t2 = 6 (giờ) Do đó quãng đường AB dài : 15 x 8 = 120 (km) Thời gian người thứ  hai đi ít hơn người thứ  nhất là 2 giờ. Ta thử  tính  xem trong 1 km người thứ hai đi ít hơn người thứ nhất bao lâu ? Từ đó sẽ tìm   được quãng đường AB. Ta có cách làm thứ 5. Cách 5: Cứ 1 km người thứ nhất đi hết   giờ; 1km người thứ hai đi hết    giờ Trong 1 km người thứ hai đi ít hơn người thứ nhất là :   ­   =   (giờ) Vậy quãng đường AB dài:  2 :   = 120 (km) Từ  những cách giải trên giáo viên có thể  hướng dẫn học sinh lựa chọn   một cách phù hợp, dễ hiểu để giải các bài toán có lời văn ngắn gọn, sáng tạo   giúp các em hăng say trong học tập. 3.3 Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp. Về  giáo viên: Giáo viên phải yêu thích đội ngũ học sinh năng khiếu và  phải có tâm huyết với nghề, yêu học sinh như  con. Nắm được các dạng toán  cơ  bản và nâng cao trong chương trình Tiểu học. Vì nếu giáo viên không có   GV: Lê Thị Thảo                                 17                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  18. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 những yếu tố  trên sẽ  không thể  tìm tòi, khám phá được những bài toán hay  những cách giải sáng tạo, ngắn gọn giúp học sinh dễ  hiểu dẫn đến khi bồi   dưỡng cho học sinh sẽ không có hiệu quả. Về  học sinh: Học sinh phải có năng lực, yêu thích học toán đặc biệt   thích tìm tòi các bài toán khó, các bài toán nâng cao, có cách giải hay, sáng tạo.  Có tinh thần tự giác, tự học, biết tự mày mò. 3.4 Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp Các giải pháp, biện pháp trong đề  tài có mối quan hệ  mật thiết với   nhau, bổ  trợ  cho nhau để  thực hiện thành công đề  tài đưa ra. Biện pháp 1 là   tiền đề  để  thực hiện các biện pháp 2,3,4. Các biện pháp sau bổ  trợ  để  thực   hiện biện pháp 1. Tuy nhiên trong các biện pháp trên thì biện pháp 4 là biện   pháp quan trọng nhất vì đó là các bước giải một bài toán. 3.5 Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu. Kết quả khảo nghiệm: Đề tài đã được đưa vào áp dụng tại đơn vị và có  tác động thiết thực đến với giáo viên, học sinh. Giá trị khoa học: Nội dung của đề tài đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc  nâng cao chất lượng đội ngũ học sinh năng khiếu của trường. Nhờ  đó chất   lượng bồi dưỡng đội ngũ học sinh năng khiếu của trường ngày được nâng lên   rõ rệt. 4. Kết quả  thu được  qua khảo nghiệm, giá trị  khoa học của vấn đề  nghiên cứu Sau ba năm áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng đội  ngũ học sinh năng khiếu tôi thu được kết quả như sau: Năm TSHSNK Giải Nhất Giải Nhì Giải Ba Công nhận 2013 6 1 1 1 3 2014 6 1 2 1 2 2015 6 2 1 3 III. Phần kết luận, kiến nghị 1. Kết luận Muốn nâng cao hiệu quả  bồi dưỡng đội ngũ học sinh năng khiếu, giáo  GV: Lê Thị Thảo                                 18                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  19. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 viên phải dốc hết nhiệt tình, tâm huyết cho nghề  nghiệp, tìm ra những giải  pháp tốt nhất, phù hợp với điều kiện thực tế  giảng dạy  ở  cơ  sở, tạo ra cho   học sinh có nề nếp, có thói quen tự  bồi dưỡng cho mình, ham mê tìm tòi, say   sưa giải toán khó. Thầy có cách bồi dưỡng tốt, trò học tốt, ham học chắc chắn là hiệu quả  của đội ngũ học sinh năng khiếu sẽ đạt cao. Công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu được xem như  là một nhiệm  vụ  quan trọng trong công tác dạy học tuy nhiên gian thực hiện cũng chưa  nhiều, do đó những gì mà tôi tích lũy được và trình bày trên đây cũng là kinh  nghiệm bước đầu, rất mong sự góp ý của đồng nghiệp. 2. Kiến nghị a. Đối với giáo viên Nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong công tác dạy học. Giáo viên phải luôn cập nhật thông tin để bổ sung cho bài giảng. Thường xuyên tự học, tự rèn để nâng cao trình độ chuyên môn. Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, các tài liệu liên quan về công tác dạy học và bồi   dưỡng học sinh năng khiếu để  chuẩn bị  tốt cho việc giảng dạy, bồi dưỡng   phù hợp đối tượng học sinh. b. Đối với nhà trường Trang bị thêm đồ dùng dạy học (các loại sách nâng cao, các tài liệu tham  khảo để  bổ  sung kiến thức mới theo tường giai đoạn phát triển của Ngành  Giáo dục )  để phục vụ cho công tác dạy học, bồi dưỡng tốt hơn. Quán triệt hơn nữa tinh thần học tập, bồi dưỡng của các đồng chí giáo  viên. Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong quá trình  nghiên cứu và thực hiện tại đơn vị. Thông qua đề tài này, tôi rất mong được sự  đóng góp chân tình của các  thầy cô để nội dung đề tài được hoàn thiện hơn và có hiệu quả cao hơn trong   quá trình thực hiện ở thời gian tới. Krông Ana, ngày 29 tháng 02 năm 2016 Người thực hiện GV: Lê Thị Thảo                                 19                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
  20. Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh Năng khiếu Toán lớp 5 Lê Thị Thảo NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN GV: Lê Thị Thảo                                 20                     Trường Tiểu học Lý Tự  Trọng
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2