intTypePromotion=1

Sáng kiến kinh nghiệm: Xây dựng các chuyên đề tích hợp liên môn trong dạy học sinh học 10 và vận dụng chuyên đề "virus và bệnh truyền nhiễm" vào giảng dạy

Chia sẻ: Nguyen Trong Tuyen | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:48

0
179
lượt xem
52
download

Sáng kiến kinh nghiệm: Xây dựng các chuyên đề tích hợp liên môn trong dạy học sinh học 10 và vận dụng chuyên đề "virus và bệnh truyền nhiễm" vào giảng dạy

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Dạy học tích hợp liên môn hay đơn môn là gì? Bản chất và phương pháp dạy học liên môn và đơn môn?....Đó là những câu hỏi thực tế đã khiến không ít giáo viên còn khá lúng túng trong quá trình xây dựng các chủ đề/chuyên đề dạy học. Xuất phát từ thực tế đó mà "Sáng kiến kinh nghiệm: Xây dựng các chuyên đề tích hợp liên môn trong dạy học sinh học 10 và vận dụng chuyên đề "virus và bệnh truyền nhiễm" vào giảng dạy" đã được thực hiện.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm: Xây dựng các chuyên đề tích hợp liên môn trong dạy học sinh học 10 và vận dụng chuyên đề "virus và bệnh truyền nhiễm" vào giảng dạy

  1. XÂY DỰNG CÁC CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN  TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 10 VÀ VẬN DỤNG CHUYÊN ĐỀ "VIRUS VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM" VÀO GIẢNG DẠY A.  LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI SKKN 1. Cơ sở xây dựng đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Thực hiện các công văn số 3535/ BGDĐT­GDTrH ngày 27 tháng 5 năm  2013 của Bộ  Trưởng Bộ  GD ­ ĐT, hướng dẫn các tổ, nhóm chuyên môn và  giáo viên xây dựng kế  hoạch dạy học, kế  hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả  học tập của học sinh  theo các "chủ đề dạy học". Công văn số 5555/BGDĐT­ GDTrH ngày 08 tháng 10 năm 2014 của Bộ Trưởng Bộ GD ­ ĐT, hướng dẫn  sinh hoạt chuyên môn về  xây dựng kế  hoạch và đổi mới phương pháp dạy  học,  kiểm tra, đánh giá phù hợp với các "chuyên đề dạy học". Thực hiện các  văn bản chỉ  đạo của Sở  GD ­ ĐT, của trường THPT B Phủ Lý về  tập huấn  sinh hoạt tổ  nhóm chuyên môn, xây dựng nội dung tham gia hội thảo môn  Sinh học cấp Tỉnh,   xây dựng các chuyên đề  dạy học và sử  dụng websize  trường học kết nối,...  Tại công văn số  3535/ BGDĐT­GDTrH và công văn số  5555/BGDĐT­ GDTrH   trên   đã   sử   dụng   hai   thuật   ngữ   khác   nhau:   "chủ   đề   dạy   học''   và  "chuyên đề  dạy học".  Vậy "chủ  đề  dạy học'' và "chuyên đề  dạy học" có gì  khác nhau? Các tổ, nhóm chuyên môn và giáo viên nên xây dựng "chủ đề dạy  học" hay "chuyên đề dạy học"? .... Dạy học tích hợp liên môn hay đơn môn là   gì? Bản chất và phương pháp dạy học liên môn và đơn môn?....Đó là những   câu hỏi thực tế  đã khiến không ít giáo viên còn khá lúng túng trong quá trình  xây dựng các chủ đề/chuyên đề dạy học.  Trong năm học 2014­2015, chúng tôi tham gia hội thảo xây dựng các  chủ  đề  tích hợp liên môn trong dạy học, hướng dẫn học sinh tham gia cuộc  1
  2. thi vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các tình huống thực tiễn,   trong khi đó, bản thân tôi trực tiếp tham dự lớp tập huấn tại Yên Bái về  xây   dựng các chuyên đề  đơn môn trong dạy học và chia sẻ  những kinh nghiệm  học được cho giáo viên... Năm học 2014­2015, tôi cùng nhóm Sinh của trường  THPT B Phủ  Lý đã  trực tiếp xây dựng, thực hiện và nộp 6 chuyên đề  dạy   học tích hợp đơn môn lên websize trường học kết nối, đồng thời, tôi tham gia  xây dựng báo cáo tham luận tại hội thảo cấp Sở GD về xây dựng các chủ đề  tích hợp liên môn trong môn Sinh học, ngoài ra, tôi còn trực tiếp hướng dẫn   nhóm học sinh tham gia cuộc thi: "Vận dụng kiến thức liên môn vào giải   quyết các tình huống thực tiễn" do Bộ  GD ­ ĐT tổ  chức và sản phẩm của  nhóm đã được Sở GD ­ ĐT Hà Nam chọn gửi đi tham dự kì thi cấp quốc gia.   Xuất phát từ những yêu cầu mang tính thời sự cấp thiết về mặt lý luận  và thực tế  của ngành giáo dục trong năm học này cũng như  một số  kinh   nghiệm của bản thân trực tiếp tham gia trong năm học qua, cùng với các   chuyên đề  đơn môn đã được gửi lên trường học kết nối, trong phạm vi sáng  kiến kinh nghiệm này, tôi xin trình bày những kinh nghiệm của mình trong  quá trình xây dựng một số chủ đề  tích hợp liên môn trong dạy học môn Sinh   học 10. Đặc biệt, với ý tưởng đã được thai nghén trong thời gian rất dài khi   nghiên cứu về virus cúm gia cầm trên đối tượng gà Móng Tiên Phong trong đề  tài nghiên cứu sinh của mình, tôi đã xây dựng chi tiết chủ đề liên môn: " Virus   và bệnh truyền nhiễm". Chủ  đề  này đã được tham khảo ý kiến của một số  chuyên gia là giảng viên trực tiếp hướng dẫn tôi khi tôi tham gia các lớp tập   huấn tại Hà Nội và Yên Bái, đặc biệt là các ý kiến của nhiều đồng nghiệp  trong và ngoài tỉnh Hà Nam cũng như  bản thân được trực tiếp giảng dạy tại  các lớp 10A1, 10A2,10A3 và lớp 10 B1, B2, B3 tại trường THPT B Phủ  Lý  trong năm học 2014­2015.  2. Phạm vi nghiên cứu và khả năng áp dụng 2
  3. Nội dung bản sáng kiến kinh nghiệm này gồm 2 vấn đề  chủ  yếu và  được thực hiện  ở  2 thời điểm khác nhau có tính áp dụng rộng   rãi tới giáo  viên và học sinh  trong toàn tỉnh. Cụ thể: Phần thứ  nhất: Xây dựng các chủ đề  tích hợp liên môn trong dạy học  môn Sinh học 10 (là bản báo cáo tham luận cấp Sở  GD ­ ĐT tại Hội thảo  Sinh học diễn ra tại THPT A Phủ Lý ­ tháng 10 năm 2014, do Sở GD ­ ĐT Hà  Nam tổ chức. Nội dung bản báo cáo này đã được chỉnh sửa và bổ sung sau khi   được nghe góp ý của NGUT ­ Thạc sỹ Bùi Văn Tâm ­ nguyên PGĐ Sở  GD ­   ĐT Hà Nam và các đồng nghiệp dạy môn Sinh trong Tỉnh tại Hội thảo môn  Sinh học). Phần thứ  hai: Xây dựng chi tiết 1 chuyên đề: " Virus và bệnh truyền  nhiễm" trên cơ  sở  tích hợp liên môn với môn Công nghệ, môn Văn, môn   GDCD, môn Địa và môn Tin. Nội dung phần này có sự tham khảo một số nội   dung và ý kiến của Tiến sĩ Phan Thị  Hội ­ bộ môn Phương Pháp, Khoa Sinh  học, Trường ĐH SP I Hà Nội; cũng như các thầy, cô giáo của nhiều môn khác   nhau tại trường THPT B Phủ Lý trực tiếp dự giờ và đóng góp ý kiến khi tôi  trực tiếp giảng dạy mẫu tại hội đồng giáo dục nhà trường, tháng 3 năm 2015.  Chủ  đề  được xây dựng dựa trên cấu trúc thống nhất đã được tập huấn tại   Yên Bái theo chương trình của Bộ  GD ­ ĐT. Đặc biệt, để  phù hợp hơn với   những đổi mới của Bộ GD ­ ĐT trong giảng dạy, thi cử và kiểm tra đánh giá   được thực hiện ngay từ  năm học này, tôi đã   thiết kế  chủ  đề  với 4 tiết lý  thuyết với những hoạt động dạy và học (chứ không phải là giáo án)  dựa trên  những chuẩn kiến thức và kĩ năng  của các môn liên môn và đặc biệt hơn nữa,  tôi đã xây dựng bộ  công cụ  đánh giá theo 4 cấp độ  cho mỗi tiết học (nhận   biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao), mỗi bộ công cụ đánh giá, tôi cố  gắng xây dựng các dạng câu hỏi khác nhau: từ trắc nghiệm khách quan, ghép   nối các cột, trắc nghiệm điền thiếu.... đến trả lời tự luận hoặc xây dựng các  bài thuyết trình tuyên truyền ý thức đến cộng đồng. Tiết 5, tôi thiết kế  chi   3
  4. tiết quá trình dạy học theo dự án ­ đặc trưng của dạy học theo những  chuyên  đề có vận dụng kiến thức tương ứng  vào thực tiễn.  Với hai phần nội dung mang tính thời sự  trên của đề  tài, tôi tin chắc  rằng, đề  tài sẽ  giúp ích các thầy giáo, cô giáo trong quá trình giảng dạy môn  Sinh trong toàn tỉnh.  B. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM */ Những vấn đề lý luận chung Trước hết, để  giải đáp cho những băn khoăn về  "chủ  đề  dạy học'' và  "chuyên đề dạy học", theo quan điểm của cá nhân tôi, giữa "chủ đề dạy học''  và "chuyên đề  dạy học" có một số  khác biệt. Nếu như "chủ  đề  dạy học" là  vấn đề  rộng, là tư  tưởng trung tâm của một vấn đề, một đơn vị  tương đối  hoàn chỉnh có cấu trúc logic về một nội dung kiến thức nào đó thì "chuyên đề  dạy học" là vấn đề chuyên sâu, là các vấn đề chuyên môn liên quan đến nhau   để giải quyết nội dung hoặc thực tiễn cụ thể. Vì vậy, chủ  đề  thường "rộng   hơn" nhưng chuyên đề  lại "sâu hơn".   Tại lớp tập huấn Yên Bái (tháng 12   năm 2014) tất cả giáo viên tham gia tập huấn đều nhất trí với quan điểm của  tiến sĩ Ngô Văn Hưng ­ chuyên viên môn Sinh của Bộ GD ­ ĐT, đồng nhất hai  thuật ngữ: "chủ  đề  dạy học" và "chuyên đề  dạy học" trong các công văn số  3535/   BGDĐT­GDTrH   và   công   văn   số   5555/BGDĐT­GDTrH   trên.   Do   đó,  trong bản sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đã sử  dụng cả  hai thuật ngữ   trên  cho phù hợp với thời gian thực hiện hai phần của nội dung bản sáng kiến.  4
  5. Về vấn đề dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn và đơn môn đã được   đưa ra thảo luận rất kĩ tại buổi :"Hội thảo về  xây dựng các chủ  đề  tích hợp  liên môn trong dạy học môn Sinh học:", diễn ra tại trường THPT A Phủ Lý,  do Sở GD ­ ĐT Hà Nam tổ chức tháng 11 năm 2014. Tại đó, tất cả giáo viên  dạy học môn Sinh học trong toàn Tỉnh Hà Nam tham dự thống nhất và khẳng  định: dạy học theo chủ  đề  tích hợp liên môn và đơn môn đều thuộc về  nội   dung dạy học chứ không phải là phương pháp dạy học. Tuy nhiên, trong nội   dung dạy học đó, giữa dạy học theo chủ  đề  tích hợp liên môn với dạy học   theo chủ  đề  đơn môn có những sự  khác biệt. Chủ  đề  đơn môn đề  cập đến   kiến thức thuộc về  một môn học nào đó còn chủ  đề  liên môn đề  cập đến   kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học. Mặc dù vậy,   theo tôi, về  phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt. Đối với  một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụng  kiến thức của chủ  đề   ấy, bao gồm  ứng dụng vào thực tiễn cũng như   ứng  dụng trong các môn học khác. Do vậy, về  mặt phương pháp dạy học thì  không có phân biệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy học một chủ  đề  liên môn, tích hợp. Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực   học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho  học sinh, mà các hoạt động  ấy phải được tổ  chức  ở  trong lớp, ngoài lớp,   trong trường, ngoài trường,  ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt  động thực hành và  ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề  thực  tiễn. */ Thực trạng và các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề  Trên cơ  sở  đó, nội dung bản SKKN này, tôi tập trung xây dựng 3 chủ  đề tích hợp liên môn và tập trung  chi tiết vào một chủ đề minh họa: Virus và  bệnh truyền nhiễm. Phần thứ nhất, tôi tập trung phân tích và tìm hiểu nguyên   nhân của những thuận lợi, khó khăn và thực trạng  ở  trường THPT khi thực   hiện xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn. Đặc biệt là biện pháp xây dựng   5
  6. 3 chủ  đề  tích hợp liên môn trong giảng dạy môn Sinh 10 cũng như  đánh giá  hiệu quả  của các biện pháp đó. Phần thứ  hai, tôi xây dựng chi tiết chủ  đề  :   Virus và bệnh truyền nhiễm, dựa trên các các vấn đề đã phân tích ở phần thứ  nhất, sau đó đánh giá, so sánh hiệu quả  với giảng dạy theo những tiết phân   phối chương trình hiện hành. Phần thứ nhất XÂY DỰNG CÁC CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN  TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 10 I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN: 1­Cơ sở lý luận a. Dạy học theo chủ đề  tích hợp liên môn là gì? Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan   vào quá trình dạy học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục  pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử  6
  7. dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ  môi trường, an toàn giao  thông.... Tức là, dạy cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của  mình để giải quyết những tình huống cụ thể, nhằm mục đích hình thành, phát  triển năng lực  ở  người học. Đồng thời chú ý xác lập mối liên hệ  giữa các  kiến thức, kĩ năng khác nhau của các môn học hay các phân môn khác nhau để  bảo đảm cho học sinh khả  năng huy động có hiệu quả  những kiến thức và   năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tích hợp.  Dạy học liên môn là hình thức dạy học xác định các nội dung kiến thức   liên quan đến hai hay nhiều môn học để  dạy học, tránh việc học sinh phải   học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau. Đối   với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể  bố  trí dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại  ở  các môn khác.  Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ  tách ra thành   các chủ  đề  liên môn để  tổ  chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp,   song song với quá trình dạy học các bộ môn liên quan.  Dạy học theo chủ  đề  tích hợp liên môn là hình thức tìm tòi những nội   dung, những chủ  đề  giao thoa giữa các môn học với nhau, những khái niệm,   tư tưởng chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung  từ một số môn học có liên hệ với nhau làm cho nội dung học trong chủ đề có  ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra   kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.   b. Ưu điểm dạy học theo chủ đề  tích hợp liên môn Theo quan điểm của các thầy, cô giáo nhóm Sinh của cụm các trường  THPT thành phố Phủ Lý, dạy học môn sinh học theo chủ đề tích hợp liên môn   sẽ có nhiều ưu điểm.  ­ Đối với học sinh:  Thứ nhất, dạy học môn sinh học theo chủ đề tích hợp liên môn làm cho  qúa trình học tập có ý nghĩa hơn và từ  đó học sinh xác đinh rõ mục tiêu, các   7
  8. mối quan hệ của quá trình học. Thứ hai,  các chủ đề tích hợp liên môn có tính  thực tiễn, các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của học sinh  nên sinh  động, hấp dẫn đối với học sinh, có  ưu thế  trong việc tạo ra động cơ, hứng   thú học tập cho học sinh. Học các chủ  đề  tích hợp liên môn, học sinh được   tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực   tiễn, ít phải ghi nhớ  kiến thức một cách máy móc.  Thứ  ba,  các chủ  đề  tích  hợp liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội  dung kiến thức  ở  các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa  không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến  thức tổng hợp vào thực tiễn. ­ Đối với giáo viên:  Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên  không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định   hướng hoạt động học của học sinh cả  ở trong và ngoài lớp học. Do đó, giáo   viên các bộ  môn liên quan có điều kiện và chủ  động hơn trong sự  phối hợp,  hỗ  trợ  nhau trong dạy học. Vì vậy, dạy học theo các chủ  đề  liên môn không  những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong  môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ  năng sư  phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ  môn  hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn,   tích hợp.  2. Cơ sở thực tiễn dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn. ­ Đối với các cấp quản lý giáo dục: Để  chuẩn bị  cho năm học này, vừa qua Sở  GD&ĐT Hà Nam đã tập  huấn cho giáo viên cốt cán về  đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra,   đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh, trong đó tập trung xây   dựng các chủ  đề  dạy học trong mỗi môn học và chủ  đề  tích hợp, liên môn  8
  9. phù hợp với phương pháp dạy học tích cực và phù hợp với điều kiện, hoàn  cảnh của địa phương, nhà trường.   Bên cạnh đó, Sở  đã có những văn bản   hướng dẫn, chỉ đạo tới các trường….  Tại các trường, qua sinh hoạt hội đồng, sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn  đầu năm, các nội dung trên cũng đã được triển khai đến từng giáo viên. Bên  cạnh đó, trong kế hoạch năm học của từng cá nhân, các tổ ­ nhóm chuyên môn  và kế hoạch năm học của nhà trường, việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên  môn đã được cụ thể hóa bằng việc đăng kí các chủ đề dạy học, các kế hoạch  hội thảo, lồng ghép với kì thi chọn giáo viên giỏi cấp trường, các đợt hội  giảng và đặc biệt là các đợt hội thảo cấp tổ, cấp trường. Tuy nhiên, Sở  cần   có những văn bản chỉ  đạo cụ  thể  hơn nữa, các cuộc hội thảo, các cuộc thi   cần có những hướng dẫn cụ thể hơn. Nhà trường cần đẩy mạnh các cuộc thi  giáo án tích hợp đối với giáo viên, đặc biệt các giáo án tích hợp và vận dụng  kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn. ­ Đối với các tổ nhóm chuyên môn: Tại các tổ, nhóm chuyên môn, hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp  liên môn đã được triển khai ngay từ đầu năm học, nhằm nâng cao chất lượng  sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn trong trường phổ  thông, thực hiện đổi mới  phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng   lực học sinh. Bên cạnh đó, cán bộ, giáo viên trong từng tổ, nhóm chuyên môn  bước đầu chủ  động rà soát chương trình, lựa chọn nội dung, xây dựng các  chủ  đề  dạy học trong mỗi môn học và các chủ  đề  tích hợp liên môn. Mặt   khác, xây dựng kế  hoạch dạy học phù hợp với các chủ  đề  theo hình thức,   phương pháp, kỹ  thuật dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển  năng lực học sinh, xác định những năng lực có thể  phát triển cho học sinh  trong mỗi chủ đề. Đồng thời giáo viên biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh  giá năng lực của học sinh trong dạy học; thiết kế tiến trình dạy học thành các   9
  10. hoạt động học của học sinh; tổ  chức dạy học để  dự  giờ, phân tích, rút kinh  nghiệm.  ­  Đối với giáo viên: Trong năm học này, mặc dù giáo viên đã được tập huấn về  đổi mới  phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng   lực học sinh, trong đó tập trung xây dựng các chủ đề dạy học trong mỗi môn  học và chủ  đề  tích hợp liên môn phù hợp với phương pháp dạy học tích cực  và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của địa phương, nhà trường. Tuy nhiên,   giáo viên chúng tôi còn gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai thực hiện.   Đối với chúng tôi, nếu những khó khăn ban đầu có thể gặp như việc phải tìm  hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác … chỉ là bước đầu và  có thể khắc phục vì trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn   thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác   và vì vậy đã có sự  am hiểu về  những kiến thức liên môn đó. Tuy nhiên, một   số khó khăn mà chúng tôi rất cần sự quan tâm chỉ đạo cụ thể hơn nữa của các  cấp lãnh đạo. Cụ thể: +/  Thứ  nhất,  dạy học theo chủ  đề  tích hợp liên môn còn mới đối với   nhà trường, với  giáo viên, với phương diện quản lý, tâm lý học sinh và phụ  huynh học sinh… +/ Thứ hai, do chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về các nội dung liên  quan đến dạy học theo chủ  đề  tích hợp liên môn nên đa phần giáo viên mò   mẫm, chưa thống nhất với nhau về nội dung và phương pháp tổ chức.  +/ Thứ  ba, nội dung kiến thức chưa thống nhất về  phân phối chương  trình đối với các môn, như  phần cấu trúc của hidratcacbon, lipit và protein   trong chương trình sinh 10 thì đối với môn hóa là chương trình cuối năm 11 và  đầu năm 12…. Phần tổ hợp, xác suất và thống kê thuộc chương trình toán 11  trong khi các kiến thức đó lại cần để  giải các bài tập về  số  loại bộ  mã di  truyền, số  cách sắp xếp các axit amin trong chương trình sinh học 10.   Để  10
  11. giải  các bài  toán liên quan  đến tốc  độ  sinh trưởng  của vi sinh vật thuộc   chương trình sinh 10 thì phải sử dụng kiến thức về mũ, logarit trong chương   trình toán 12 … +/ Thứ 4, phân phối thời gian dạy nhiều chủ đề không thể sử dụng trong 1  tiết chính khóa, rất khó khăn khi xếp thời khóa biểu và ảnh hưởng đến các môn  khác. +/ Thứ 5, công tác xã hội hóa chưa thực sự được chú trọng, do đó nhiều  chủ đề, nhiều dự án dạy học cần huy động sự tham gia của các tổ chức khác  cũng gặp nhiều khó khăn. +/ Thứ  6, khó khăn về  kinh phí khi thực hiện các chủ  đề  dạy học tích  hợp liên môn như  kinh phí in  ấn, đi lại, xây dựng tư  liệu phim,  ảnh… thậm   chí có những đề tài cần phân tích và xử lý mẫu thì nguồn kinh phí rất lớn… Để khắc phục những khó khăn này, kiến nghị với nhà trường, Sở GD –  ĐT cần có nhiều văn bản hướng dẫn cụ thể hơn nữa trong dạy học tích hợp,   liên môn. Cung cấp cho giáo viên chúng tôi các tài liệu tham khảo, các báo cáo  hội thảo, các giáo án mẫu … đồng thời tạo điều kiện về thời gian, cơ sở vật   chất, kinh phí… trong việc triển khai và thực hiện các chủ  đề  tích hợp. Bên  cạnh đó, để dạy học theo các dự án, chủ đề huy động nhiều môn thì công tác   xã hội hóa giáo dục cần được quan tâm nhiều hơn nữa.  Ví dụ, Tại trường THPT B Phủ  Lý, tập thể  nhóm giáo viên liên môn  Sinh, Hóa, Lý, Địa, Công Dân, Toán và Tin cùng xây dựng và triển khai chủ  đề  “Tìm hiểu thực trạng ô nhiễm môi trường nước sông Nhuệ, sông Đáy   đoạn chảy qua địa bàn Tỉnh Hà Nam”. Đề tài đã được sự ủng hộ rất lớn từ  tập thể Ban Giám Hiệu nhà trường, sự đam mê, nhiệt tình và trách nhiệm của  các thầy, cô giáo và đặc biệt là sự hưởng ứng nhiệt tình của tập thể học sinh   hai lớp 12A1 và 12A3 của nhà trường. Bên cạnh đó, thông qua NCS ­ thạc sỹ  Nguyễn Trọng Tuyển, đề  tài còn có sự tham gia tích cực của tập thể cán bộ,  nhân viên Trung tâm Quan trắc và Phân tích TNMT – Sở TNMT Tỉnh Hà Nam  11
  12. đã hướng dẫn học sinh phân tích và đọc kết quả, đánh giá mức độ  ô nhiễm   tại 5 địa điểm lấy mẫu khác nhau…. Kết quả, đề  tài được Sở  GD ĐT Hà  Nam đánh giá rất cao và được chọn tham dự  cuộc thi cấp quốc gia trong kì  thi: "Vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các tình huống thực tiễn".  Tuy nhiên, trong việc triển khai đề tài cũng gặp một số khó khăn như việc đi  lại của học sinh, các trang thiết bị như máy ảnh, máy quay phim đề xây dựng   tư  liệu dẫn chứng, nguồn tài liệu tham khảo để  đánh giá nguyên nhân, tìm  hiểu các cơ sở pháp lý, các biện pháp khắc phục ô nhiễm, thời gian dành cho  học sinh thực hiện đề tài….  II.  XÂY DỰNG CÁC CHỦ  ĐỀ  TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG   DẠY HỌC SINH HỌC 10: 1. Thực tiễn dạy học môn Sinh học ở trường THPT Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức của môn Sinh học gắn   liền với cuộc sống thường ngày. Vì vậy, các vấn đề mang tính thời sự rất dễ dàng  được tích hợp vào trong dạy học môn Sinh như: các dịch bệnh lây truyền (HIV,  viêm gan B, cúm gia cầm, Ebola…), vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu, sự ô nhiễm   môi trường, sự cạn kiệt tài nguyên, sự già hóa dân số, các vấn đề phúc lợi xã hội,  vấn đề y tế và chăm sóc sức khỏe…Trong chương trình môn Sinh học ở trường   THPT, học sinh có thể sử dụng kiến thức ở hầu hết các  môn học như môn Toán,   môn Hóa học, môn Vật lý, môn Địa lý, môn Văn học, môn Tin, môn  GDCD, môn  Công nghệ… để xây dựng chủ đề liên môn. Trong khi đó, thực tiễn dạy học môn  Sinh học ở trường THPT từ các năm học có triển khai bộ sách giáo khoa phân ban  đến nay đã gặp một số tồn tại như phân phối chương trình chưa cân đối về  bố  cục, nội dung hay về thời lượng dạy trong 1 môn và giữa các môn. Thậm chí còn   chồng chéo với các môn khác như  môn Công nghệ, môn Hóa, môn Địa, môn   GDCD... Vì vậy, dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn sẽ khắc phục những tồn   tại đó. Tuy nhiên, cũng phải nhấn mạnh rằng, không phải đơn vị  kiến thức   nào giáo viên cũng dạy theo chủ đề. Nhiều nội dung vẫn thực hiện như phân  12
  13. phối chương trình của các năm học trước, hoặc nhiểu đơn vị  kiến thức nên  dạy học theo chủ đề tích đơn môn thì hiệu quả sẽ cao hơn.  2. Nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp liên môn   Trên quan điểm d ạ y h ọc tích h ợp liên môn thu ộc v ề  n ội dung d ạy   họ c   ch ứ   không   ph ải   là   phươ ng   pháp   dạ y   học,   chúng   tôi   xác   đị nh   các  nguyên t ắc d ạy học nh ư  sau: ­ Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảo mục  tiêu giáo dục môn học, đặc biệt đảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ năng cho  từng môn học. ­ Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học. ­ Nguyên tắc đảm bảo tính nội dung:  không làm tăng tải nội dung  chương trình, không tích hợp ngược. Nội dung trong chủ đề yêu cầu học sinh  khai thác, vận dụng kiến thức của môn Sinh với các môn liên quan   phải  tương đồng để phát hiện và giải quyết  vấn đề một cách chủ động, sáng tạo,   hợp tác… ­ Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi: chủ đề  tích hợp liên môn phải gắn  với thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho  học sinh , phù hợp với năng lực của học sinh, phù hợp với điều kiện khách  quan của từng trường hiện nay. Các chủ đề tích hợp liên môn đảm bảo để tổ  chức cho học sinh học tập tích cực, giúp học sinh khai thác kiến thức môn,  phát hiện một số kỹ năng, năng lực chung. 3. Các bước xây dựng chủ đề tích hợp liên môn Bước   1.     Xác   định   chủ   đề   tích   hợp:   rà   soát   và  phân   tích   nội   dung  chương trình của từng  môn để tìm ra những nội dung chung có liên quan với  13
  14. nhau, bổ sung, hỗ trợ cho nhau nhưng lại được trình bày riêng biệt ở mỗi bộ  môn Bước 2.   Xác định mục đích tích hợp: đảm bảo đúng mục tiêu trong   chuẩn kiến thức và kĩ năng của môn học và các môn liên quan khác. Bước 3.  Tìm các nội dung tích hợp:  lựa chọn nội dung gắn với thực   tiễn đời sống và phù hợp với năng lực của học sinh, đồng thời đảm bảo   chuẩn kiến thức và kĩ năng cho từng môn học. Bước 4.  Xác định mức độ tích hợp như cần đạt được những nội dung  gì? thời lượng bao nhiêu? Phù hợp với hoàn cảnh nhà trường, địa phương và  năng lực của học sinh... Bước 5.   Tổ chức dạy học theo nội dung tích hợp đã xác định. Dự giờ,   rút kinh nghiệm…. Sau đó có thể điều chỉnh chủ đề sau khi thực nghiệm 4. Xây dựng một số chủ đề tích hợp liên môn Để đảm bảo nguyên tắc xây dựng chủ  đề  tích hợp liên môn, đảm bảo   đúng các bước xây dựng chủ đề; đặc biệt là đảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ   năng trong chương trình  Sinh 10 với thời lượng 1,5 tiết/ tuần đồng thời  đảm  bảo chuẩn kiến thức và kĩ năng của các môn khác khi liên môn. Chúng tôi đề  xuất dạy tích hợp liên môn theo một số  chủ  đề  sau trong chương trình sinh   học 10 ban nâng cao dưới đây.  14
  15. MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN SINH 10 15
  16. PPCT  GHI  TIẾ TRONG  LIÊN  NỘI DUNG CẦN  CHỦ ĐỀ BÀI NỘI DUNG CHỦ ĐỀ PPCT CHÚ T CHỦ  MÔN TÍCH HỢP ĐỀ Sinh  Tiết 7 Sự lớn lên và phân chia  Chu kì tế bào và các hình  6 tế bào thực vật 1 28 thức phân bào Sinh  Tiết 3 Tế bào 8 CHỦ ĐỀ I 2 29 Nguyên phân Tìm hiểu ứng dụng của nguyên phân và  3 30 Giảm phân giảm phân Kiểm  Chu kì tế  Sinh  Bài  tra 15  bào, các  Công nghệ tế bào 4 9 31 phút  hình thức  Ứng dụng công nghệ  Công  vào tiết  phân bào và  Simina Bài  nuôi cấy mô tế bào  nghệ  4  ứng dụng 4 Ứng dụng các hình thức  27 trong nhân giống cây  10 phân bào trồng nông, lâm nghiệp Ứng dụng công nghệ tế  Bài  bào trong công tác  20 giống Dinh dưỡng, chuyển hóa vật  1 33 chất và năng lượng ở vi sinh  vật T ạ o  mục III 16 Bài  Sinh 
  17. 17
  18. Phần thứ hai VẬN DỤNG XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN  VÀO GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC 10 THPT CHỦ ĐỀ: VI RUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM Đặt vấn đề: Thế  giới chưa hết bàng hoàng với những căn bệnh lây truyền do virut   gây ra trong quá khứ như: dịch cúm Tây Ban Nha (1918) do một loại virut cùng  họ với H1N1 gây ra làm chết khoảng 50 ­100 triệu người; dịch hạch gây ra “cái  chết đen” trong 2 năm 1348 ­ 1350, làm khoảng  75 triệu người chết vì đại dịch  do một loại virus gây xuất huyết tương tự  như  virus ebola; đại dịch tả  1817;   đại dịch sốt rét; dịch bệnh đậu mùa do virus đậu mùa gây nên….Ngày nay, bên  cạnh sự phát triển của khoa học công nghệ và nền kinh tế… thì tốc độ gia tăng  các dịch bệnh do vi khuẩn và virus gây ra ngày càng nhiều. Chúng ta vẫn đang   đương đầu với nhiều dịch bệnh như AIDS, Sars, Viêm gan B, đau mắt đỏ  ….  Trong khi hầu hết các quốc gia trên thế giới vẫn đang phải gồng mình chống  chọi với dịch cúm gia cầm gây ra với rất nhiều các biến chủng khác nhau, thì  từ tháng 3 năm 2014 đại dịch sốt xuất huyết do virus Ebola đã bùng phát ở các   nước Tây Phi và tính đến ngày 15/10/2014 đã có gần 5000 người chết vì đại   dịch này. Đại dịch này đang vượt khỏi tầm kiểm soát khiến nhiều quốc gia và  các tổ chức y tế hàng đầu đều báo động. Điều đáng nói, tốc độ lây truyền virut  Ebola  đang lan nhanh theo cấp số nhân (cứ 2 tuần số người chết tăng gấp đôi)   mà con người vẫn chưa có văc xin và pháp đồ điều trị! Vậy virut Ebola và các virut khác có đặc điểm gì về cấu trúc và cơ chế  gây bệnh?  Tại sao chúng ta phải tìm hiểu về  virus?  Virus được con người   ứng dụng trong những lĩnh vực gì? Tại sao bệnh do virut gây ra được gọi là  bệnh truyền nhiễm? Cơ thể con người và các sinh vật khác có biện pháp nào  18
  19. để   bảo   vệ   trước   sự   xâm   nhập   của   virus?   Các   bệnh   truyền   nhiễm   ở   địa  phương em chủ  yếu là gì? Em phải làm gì để  bảo vệ  cơ  thể, người thân và   môi trường sống trước những hiểm họa về các bệnh do virut gây ra? Đó là những nội dung chúng ta cùng tìm hiểu trong chủ đề này. I. Mục đích tích hợp: Chủ đề xây dựng trên cơ sở tích hợp liên môn với môn Công nghệ, môn   GCCD, môn Địa, môn Văn … nhằm tổ  chức cho   học sinh thông qua hoạt   động chủ  đề  sẽ  chủ  động sử  dụng các năng lực của mình để  tìm hiểu về  virus, miễn dịch của cơ thể, ứng dụng và tác hại do virus gây ra.  Từ đó,  hình  thành những kiến thức tổng quan, cơ bản về virus, miễn dịch và bệnh truyền   nhiễm , đồng thời xác định ý thức bảo vệ bản thân, người thân; tuyên truyền  và tham gia xây dựng môi trường sống lành mạnh, tránh những nguy cơ  mắc  phải những đại dịch do virus gây ra. II. Các nội dung tích hợp: 1.1. Mô tả chuyên đề Chuyên đề này gồm các bài trong chương 3, thuộc Phần 3. Sinh học Vi   sinh vật – Sinh học 10 THPT. Bài 29. Cấu trúc các loại virus Bài 30. Sự nhân lên của virus trong tế bào chủ Bài 31. virus gây bệnh. Ứng dụng của virus trong thực tiễn Bài 32. Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch 1.2. Mạch kiến thức của chuyên đề: 1. Khái niệm, cấu trúc, hình thái các loại virus. 2. Sự nhân lên của virus trong tế bào chủ. 3. Vai trò và tác hại của virus. 4. Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch. 19
  20. 4.1. Một số  bệnh truyền nhiễm thường gặp do virus  ở  người và động  vật: Sởi, Ebola, HIV/AIDS, bệnh dại… 4.2. Miễn dịch Như vậy, qua hoạt động chuyên đề học sinh sẽ biết được: ­ Cấu trúc các loại virus, sự  nhân lên của virus trong tế  bào vật  chủ.  ­ Nêu được một số  dạng virus kí sinh  ở  động vật, thực vật và vi   sinh vật.  ­ Con người đã ứng dụng virus vào thực tiễn như thế nào?  ­ Đặc điểm bệnh truyền nhiễm và các phương thức lây truyền và  phòng tránh. ­ Khái niệm về miễn dịch, các loại miễn dịch và interferon. ­ Tìm hiểu hội chứng AIDS, cúm gia cầm và sốt xuất huyết do  Ebola và một số bệnh truyền nhiễm ở địa phương. ­ Ý thức bảo vệ  bản thân, người thân và môi trường sống khỏi   những nguy cơ  mắc phải những đại dịch do virus và các vi sinh  vật khác gây ra. III. Kế hoạch tổ chức dạy – học theo nội dung tích hợp: 1. Mục tiêu chuyên đề Sau khi học xong chuyên đề này HS có khả năng: Kiến thức ­ Nêu được khái niệm, cấu trúc và hình thái các loại virus. ­ Phân biệt được virus và vi khuẩn. ­ Trình bày được các giai đoạn nhân lên của virus trong tế bào chủ. Giải   thích được tại sao gọi là sự nhân lên mà không gọi là sinh sản. ­ Phân tích được vai trò và tác hại của virus trong thực tiễn. 20
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2