Bài ca ngắn đi trên bãi cát
1. Chu Thần - Cao Bá Quát, một hiện tượng hiếm quý
trong thơ trung đại. Mà, có lẽ cho đến nay, người đời vẫn
chưa đánh giá một cách sâu sắc, đích thực.... về ông -
nhất là mảng thơ Hán tự.
Nếu gọi ra điệu hồn riêng trong thơ chữ Hán của Cao Bá
Quát, có thể khái quát trong mấy chữ này chăng: Một hồn
thơ phóng khoáng, đôn hậu và cũng đầy kiêu hãnh, sâu
sắc!
Với "Sa hành đoản ca" (Bài ca ngắn đi trên bãi cát) - thi
phẩm đặc sắc, trong chương trình Ngữ văn lớp 11, Cao
Bá Quát thực sự đã kết đọng trong lòng độc giả những
cảm nhận khó quên về một Người và cũng là một lớp
Người: Nhà Nho tài tử! Những kẻ sĩ - nghệ sĩ yêu đến tôn
thờ cái đẹp:
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa
(Một đời (ta) chỉ biết cúi đầu trước hoa mai!)
Những kẻ sĩ - nghệ sĩ, chân thành và kiêu hãnh trong cảm
hứng trước thiên nhiên mà giãi bày tâm nguyện:
Bất kiến ba đào tráng
An tri vạn lí tâm
(Nếu không thấy được sóng hùng
Làm sao biết được tấc lòng muôn phương)
2. Đứng ở góc độ người dạy, muốn thẩm định thi phẩm
"Sa hành đoản ca", tôi muốn nhấn tới một điều thiết thực,
cơ bản trong giảng dạy. Đó là, giúp học sinh nắm bắt đời
và thơ của thi sĩ họ Cao - tất nhiên, từ đó cần chỉ ra nét
riêng, điệu riêng của thơ Chu Thần. Đấy chính là tâm thế,
bức xúc của một thi nhân trước bao điều bất công, ngang
trái; trước bao điều thực giả hỗn độn giữa sa mạc - cuộc
đời! Cảm thức được điều đó, mới nhận ra, mới tường
minh chất bản ngã, bản lĩnh riêng của nhà thơ họ Cao.
Cao Bá Quát đã chọn hình thức biểu hiện của thơ ngũ
ngôn - phù hợp với giọng điệu tâm tình, cho riêng những
câu thơ đầu:
2.1 Trường sa phục trường sa,
Nhất bộ nhất hồi khước.
Nhật nhập hành vị dĩ,
Khách tử lệ giao lạc.
(Bãi cát dài lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước.
Mặt trời đã lặn, chưa dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi)
Những câu thơ đầu của "Sa hành đoản ca" mở ra một