vietmessenger.com
Nguyễn Vạn Lý
Vết Thương
Ðêm ba mươi tết. Bên ngoài cửa sổ xe lửa, người ta không nhìn rõ được gì, ngoại trừ
những ngọn đèn màu lấp loáng khi gần khi xa. Ðó là mùa xuân năm 1978.
Thiếu Hoa quay lại nhìn toa xe lửa và liếc nhìn đồng hồ tay. Lúc đó là đúng nửa đêm. Nàng
thắt gọn lại mái tóc đen dài, và khẽ dụi cặp mắt đỏ vì mất ngủ, rồi lấy ra một chiếc gương
nhỏ từ một túi xách, đeo ở cửa sổ. Hướng mặt về phía ánh sáng lờ mờ, nàng nhìn mình
trong chiếc gương. Thực là một khuôn mặt xinh đẹp và vuông vắn với nước da trắng mát,
chiếc mũi thẳng, đôi môi mỏng và các đường nét rất thanh tú, chiếc cằm hơi đưa về phía
trước, hàng lông mày đen và cặp mắt sâu và lặng lẽ, thỉnh thoảng sáng ánh lên trong ánh
sáng lờ mờ. Nàng chưa bao giờ ngắm nhìn khuôn mặt trẻ và hấp dẫn của nàng một cách tỉ
mỉ như thế. Tuy nhiên, trong lúc soi gương, nàng trông thấy nước mắt ứa lên khóe mắt.
Bằng một cử chỉ hấp tấp, nàng úp chiếc gương vào ngực và liếc vội nhìn quanh. Khi thấy
mọi người trong toa đang ngủ thì nàng mới cảm thấy an tâm, hắt ra một tiếng thở dài và bỏ
chiếc gương vào trong túi xách.
Nàng rất mệt nhưng không ngủ được. Trong một lúc nàng gục đầu vào cánh tay tì lên một
chiếc bàn uống trà, nhưng chỉ vài phút lại ngẩng đầu lên. Ðối diện với nàng là một cặp mới
đính hôn và đang đi Thượng Hải thăm bà con. Hai người đã nói chuyện với nhau thật nồng
nàn về việc học của họ và tình hình chính trị thay đổi trong năm vừa qua, nhưng bây giờ có
vẻ mệt rồi, và đang gục vào nhau mà ngủ. Phía bên kia là một người đàn bà trung niên cũng
đang ngủ gà ngủ gật, bên cạnh một đứa con gái khoảng bốn hoặc năm tuổi đang ngủ say.
Chợt đứa con gái dẫy dụa và kêu lên trong giấc mơ: "Má má!". Người đàn bà giật mình thức
giấc, và nghiêng xuống hôn con gái. "Làm sao thế, cưng?" Nhưng đứa con gái không nói gì,
và sau khi cựa quậy lại tiếp tục ngủ.
Rồi tất cả lại yên lặng. Chỉ có xe lửa vẫn tiếp tục chạy rầm rầm một cách đều đặn, giống như
là một bài hát ru, và lúc lắc ru hành khách vào giấc ngủ.
Nhưng Thiếu Hoa vẫn không ngủ được. Nhìn cặp tình nhân và hai mẹ con trước mặt, nàng
cảm thấy một làn sóng cô đơn lại trùm lên nàng. Tiếng gọi "Má má!" của đứa con gái nhỏ
trong giấc mơ, giống như một lưỡi dao đâm vào tim nàng. Tiếng gọi đó từ lâu đã trở thành
xa lạ đối với nàng, thế mà bây giờ lại gợi lên trong lòng nàng biết bao hy vọng và mong chờ!
Nàng hầu như có thể tưởng tượng đến một mái tóc muối tiêu, một khuôn mặt phong sương
trước mắt nàng, và muốn nhào tới ngay để ôm lấy hình ảnh ấy và xin tha thứ. Nàng lắc đầu
và nước mắt lại tràn lên mắt nàng, nhưng nàng cầm nước mắt lại, và thở thật mạnh. Hai tay
chống lên bàn và ôm lấy đầu, nàng nhìn ra ngoài cửa sổ một lần nữa.
"Chín năm đã trôi qua..." nàng xót xa nhớ lại.
Ðấy là lúc nàng đang phấn đấu với chính sự phẫn nộ trong lòng vì người mẹ "phản đảng"
của nàng. Trong lúc trí óc quay cuồng, nàng đã ký giấy tự nguyện trở về miền quê trước khi
tốt nghiệp. Thực là khó mà hiểu được: làm thế nào mẹ nàng, một nhà cách mạng lâu đời, đã
trở thành một cái gì bò ra từ lỗ chó quân thù, một hình ảnh giống như một nhân vật trong
cuốn tiểu thuyết Bài Ca Tuổi Trẻ, để bị thù ghét và khinh bỉ.
Nàng hy vọng rằng sự buộc tội mẹ nàng là một lầm lẫn. Chẳng phải thân phụ nàng lúc còn
sống đã từng kể mẹ nàng, đã nhiều lần liều mạng coi thường súng đạn của quân địch, đã
cứu thoát được nhiều binh sĩ bị thương hay sao? Làm thế nào mẹ nàng lại có thể đầu hàng,
và trở thành một kẻ phản quốc, sau khi bị địch bắt giam trong tù?
Khi mẹ nàng bị gán tội phản đảng, Thiếu Hoa đã mất hết những bạn thân nhất và những
bạn học, và gia đình nàng phải dọn vào ở trong một căn phòng nhỏ và tồi tàn. Vì mẹ mà
nàng bị trục xuất ra khỏi Hồng Vệ Binh, và chịu biết bao sự kỳ thị. Do đó, nàng còn ghét mẹ
hơn nữa, vì cái quá khứ xấu hổ và phản bội ấy. Ðồng thời nàng cũng không thể quên được
rằng mẹ yêu thương nàng vô cùng, và cũng không quên rằng cha mẹ nàng cực kỳ trân quý
nàng như một viên ngọc, kể từ lúc nàng hiểu biết và nhớ được, một phần vì nàng là con một.
Và bây giờ tình yêu ấy là một vết thẹo xấu xa trên làn da sạch sẽ và trắng trẻo của nàng,
một dấu vết tủi nhục. Nàng không còn cách nào hơn là chỉ trích bản năng tiểu tư sản của mẹ,
và vạch một đường ranh phân cách nàng với mẹ. Nàng phải từ bỏ mẹ, và phải đi ngay và
phải đi thật xa.
Lúc lên xe lửa từ giã Thượng Hải, nàng chỉ là một thiếu nữ mười sáu tuổi, với một bộ mặt ủ
dột và mái tóc kết bím sau lưng. Trong số những học sinh trung học cũng đang về miền quê
làm việc, nàng nổi bật như là một thiếu nữ bơ vơ lạc lõng, với khuôn mặt non nớt và dáng
người mảnh mai. Nàng ngồi trong góc toa và nhìn ra ngoài cửa sổ. Không một học sinh nào
khác lại nói chuyện với nàng, mà nàng cũng không tìm cách nói chuyện với ai. Mãi đến lúc
xe lửa đi vào một đường hầm trong núi, nàng mới nhìn tới hai món hành lý đặt trên giá hành
lý bên trên đầu -- một chiếc túi vải và một tấm vải cuốn lại để dùng làm giường ngủ, mà
nàng đã sửa soạn mang theo một cách hết sức thận trọng bí mật không cho mẹ biết. Cho tới
lúc nàng lên xe lửa cùng với các bạn học, thì mẹ nàng vẫn không hề biết gì về kế hoạch của
nàng. Lúc này mẹ chắc đã trở về nhà rồi, nàng nghĩ, và chắc cũng đã đọc được mấy lời để
lại trên bàn, vắn tắt mấy chữ:
“Tôi đã cắt đứt với bà, và cái gia đình này.
Ðừng cố gắng tìm tôi.
Thiếu Hoa
Ngày 6-6-1969”
Thiếu Hoa nghĩ mẹ chắc sẽ khóc, và có lẽ đau đớn lắm. Và ngay chính nàng cũng không thể
quên được sự săn sóc yêu thương mà nàng đã nhận được từ tuổi thơ ấu, nhưng nàng vẫn
không được tỏ lòng thương hại, nàng tự nhủ thế. Dầu sao, mẹ nàng cũng là một kẻ phản
quốc, dù bà ta là mẹ cũng vậy.
Xe lửa bây giờ đã yên tĩnh hơn. Ðến lúc đó nàng bắt đầu để ý đến các học sinh quanh nàng
-- người thì ngủ, tựa người vào ghế ngồi, kẻ thì đọc sách. Một thanh niên trạc tuổi nàng ngồi
đối diện với nàng, đang nhìn nàng một cách tò mò. Nàng bối rối nhìn xuống, nhưng anh
chàng hỏi nàng một cách thản nhiên, "Cô thuộc niên khóa nào?"
"1969", nàng ngẩng đầu lên trả lời.
Chàng thanh niên ngạc nhiên nhắc lại, "1969 à? Vậy cô ...".
"Tôi tốt nghiệp sớm." Khi nàng nói đến đó, mắt nàng sáng lên một giây lát, như thể là biết ơn
sự quan tâm của chàng. Nàng lợi dụng cơ hội quan sát chàng thanh niên. Anh chàng cao
trung bình, nước da trắng và đôi mắt tinh anh. "Tên anh là gì?"
"Tô Tiểu Lâm. Còn tên cô?"
Nàng đỏ mặt trả lời, "Vương Thiếu Hoa."
Một vài học sinh nghe thấy cuộc đối thoại của hai người nên ngừng đọc sách và nói xen vào,
"Vương Thiếu Hoa, làm sao cô có thể tốt nghiệp sớm được?"
Nàng bối rối một giây lát, rồi tìm cách nói quanh cho qua, nhưng nàng chưa bao giờ biết nói
dối khéo nên cuối cùng nàng kể hết sự thực. Khi kể xong nàng cúi đầu xuống, sẵn sàng chờ
đợi họ đối xử lạnh nhạt với nàng. Nhưng trái lại họ đã trấn an và an ủi nàng một cách hết
sức thiện cảm. Tô Tiểu Lâm nói, "Cô đã làm một việc đúng. Ðừng lo, khi tới miền quê, chúng
tôi sẽ giúp đỡ cô." Thiếu Hoa cảm tạ tất cả với lòng biết ơn.
Thời gian trôi qua và khi Thiếu Hoa quen với đời sống tập thể, nàng bắt đầu quên dần
những ký ức chua xót về gia đình. Cùng với các học sinh từ Thượng Hải, nàng bắt đầu một
cuộc đời mới tại một làng duyên hải, thuộc tỉnh Liêu Ninh của miền đông bắc Trung hoa.
Nàng đã có những tiến bộ đều đặn và năm kế tiếp, nàng làm đơn xin gia nhập Liên Ðoàn
Thanh Niên Cộng Sản. Nhưng nàng ngạc nhiên khi đơn của nàng bị bác bỏ, với lý do mẹ
nàng là một người phản đảng.
Khi nàng biết như thế, nàng tới gặp viên bí thư của Liên đoàn, khóc lóc trần tình với hắn,
"Tôi đã cắt đứt mọi liên hệ với gia đình tôi, và không còn liên hệ gì với mẹ tôi nữa. Ông phải
biết điều này chứ..."
Tô Tiểu Lâm và một số bạn khác của nàng đã xác nhận sự kiện này. "Thực như vậy. Năm
ngoái khi mẹ Thiếu Hoa biết nàng ở đây, và gửi cho nàng một gói quần áo và thực phẩm,
nhưng nàng gửi trả lại mà không thèm mở ra xem."
Viên bí thư Liên đoàn nói với vẻ buồn tiếc, "Phải, tôi biết, nhưng Thượng Hải đã gửi một lá
thư điều tra tới ủy ban Liên đoàn tại đây. Và sau đó cấp lãnh đạo tỉnh bao giờ cũng đặt vấn
đề này lên hàng đầu..." Hắn nhún vai và mỉm một nụ cười bất lực.
Thiếu Hoa không biết phải làm gì. Mãi đến mùa xuân của năm thứ tư tại đó, nàng mới được
miễn cưỡng nhận vào Liên đoàn. Vào lúc đó, nàng không còn tha thiết nữa.
Tết lại đến. Ðây là lúc khổ tâm nhất cho nàng. Từng học sinh trở về quê ăn Tết với gia đình,
để nàng ở lại một mình trong cư xá vắng vẻ. Bên ngoài, không khí cay nồng mùi thuốc súng
khi người ta đốt pháo mừng xuân. Trẻ con chạy nhảy khắp nơi, vừa ca hát vừa la hét. Tiếng
trống và phèng la vang suốt đêm.
Niềm vui nhỏ bé của nàng là được một vài gia đình nông dân mời đến nhà họ chơi, nhưng
khi trở lại căn phòng trống rỗng, thì nàng lại còn buồn nản hơn trước.
Niềm an ủi duy nhất của nàng là mối quan tâm thành thực, và sự ủng hộ của các nông dân
dành cho nàng. Chính họ đã nhiều lần viết thư cho Ủy Ban Liên Ðoàn, yêu cầu họ chấp
thuận cho nàng được gia nhập Liên đoàn. Tô Tiểu Lâm cũng thường tới thăm nàng. Trong
những năm sống và làm việc với nhau, đã có một cái gì gần gũi ấm áp giữa hai người. Tô
Tiểu Lâm ưa thích bản chất ngây thơ, lương thiện và tinh thần làm việc chăm chỉ của nàng.
Về phần nàng, nàng cũng coi chàng là người duy nhất trên đời này, mà nàng có thể tin
tưởng và tâm sự những nỗi băn khoăn trong lòng. Kể từ buổi tối ấy trên bãi biển, khi Tiểu
Lâm và Thiếu Hoa nói chuyện tâm tình với nhau, hai người còn cảm thấy gần gũi nhau hơn
nữa.
Ðêm ấy, sau khi đi dạo khá lâu trên bãi biển, hai người ngồi xuống bãi cát. Trước mặt họ và
dưới ánh trăng là mặt biển mênh mông. Một cơn gió nhẹ từ ngoài biển đem vào hương vị
của đại dương cùng với những âm thanh dạt dào của sóng biển lên bãi cát. Hai người im
lặng một lát, rồi Tiểu Lâm bất chợt hỏi nàng, "Thiếu Hoa, cô có nhớ gia đình không?" Nàng
hơi ngạc nhiên, nhưng cũng ngẩng đầu và sau một lúc do dự, trả lời, "Không. Tại sao anh
hỏi tôi thế?"
"Cô biết mà, Thiếu Hoa, tôi nghĩ cô phải viết thư tìm xem mẹ cô bây giờ ra sao. Lâm Bưu
chủ trương triệt hạ nhiều cán bộ cũ. Mẹ cô có thể ở trong trường hợp ấy."
"Không. Không thể như vậy được," Thiếu Hoa vừa trả lời vừa kéo cao cổ áo. Nàng lắc đầu
khổ não, "Tôi đã nghĩ đến điều ấy nhiều lần rồi, nhưng không oan đâu. Tôi nghe nói chính
Trương Xuân Kiều giải quyết trường hợp của mẹ tôi và tuyên án. Ðiều đó không thể là một
sai lầm được." Nàng lại lắc đầu.
Trời bắt đầu lạnh. Thấy Thiếu Hoa chỉ có một chiếc áo lạnh mỏng, Tiểu Lâm hỏi, "Cô lạnh
không?"
"Không." Nàng nhìn chàng chăm chú như muốn hỏi, "Còn anh thì sao?"
Chàng cúi nhìn xuống và im lặng ngắm làn nước lấp lánh, rồi lên tiếng hỏi, "Thiếu Hoa, cô
có nghĩ rằng một người cách mạng mà có cảm xúc là sai quấy không?" Nàng không trả lời
chàng được, vì những ý nghĩ về cuộc đời riêng của nàng lại làm nàng đau đớn. Khi Tiểu
Lâm quay lại và nhìn thấy nước mắt dàn dụa trên mặt nàng, thì chàng cố nói vài lời an ủi
nàng, nhưng chính chàng cũng không thể cầm được nước mắt của mình. Cuối cùng chàng
bộc lộ điều mà chàng vẫn giữ kín từ lâu. "Thiếu Hoa, cô không có gia đình để nương tựa.
Nếu cô tin tưởng tôi thì... thì chúng ta hãy là bạn tốt với nhau!"
Tim nàng đập mạnh. Nàng nhìn chàng ngạc nhiên và không tin. "Thực hả? Anh thực
tâm...?"
"Phải, dĩ nhiên anh thực tâm." Tiểu Lâm vội xác nhận, đưa tay cho Thiếu Hoa, biểu lộ một
tình thương đầm ấm. "Thiếu Hoa, hãy tin anh!" Nàng té vào vòng tay của chàng và ôm lấy
chàng.
Nụ cười đã trở về trên khuôn mặt Thiếu Hoa. Ngoài đồng cũng như trong lưu xá, người ta
nghe thấy giọng hát ấm áp của nàng nhiều hơn. Bộ mặt nàng hồi phục với một màu mạnh
khỏe và tươi sáng của tuổi trẻ.
Mùa thu năm ấy, vì sức khỏe của nàng không được khả quan, và cũng vì người ta cần một
cô giáo trong trường làng, Thiếu Hoa được thuyên chuyển tới đó để dạy học. Tiểu Lâm cũng
được thuyên chuyển tới một văn phòng của công xã.
Một buổi chiều, sau khi dự một buổi họp của ban giáo huấn, nàng tới lưu xá của Tiểu Lâm.
Căn phòng không khóa, nhưng chàng không có trong đó. Khi nàng nhặt lên những quần áo
dơ của chàng để giặt cho chàng, nàng tình cờ trông thấy cuốn nhật ký của chàng trên một
chiếc bàn nhỏ bên cạnh giường. Khi nàng lơ đãng đọc qua mấy trang đầu, nàng tình cờ đọc
những hàng vừa viết đêm hôm trước.
"Hôm nay thực là nhức đầu quá! Bí thư Lý sáng nay bảo tôi rằng ủy ban đảng quận bộ dự
định thuyên chuyển tôi tới sở tuyên truyền, vì thế họ truy xét nguồn gốc chính trị của tôi. Ông
ta nói ủy ban quận bộ đã nhấn mạnh rằng mối liên hệ của tôi với Thiếu Hoa là một trở ngại
chính trị và giai cấp. Nếu cứ tiếp tục thì họ sẽ phải tái xét việc thuyên chuyển của tôi. Tôi
thực tình không thể hiểu được lý luận này."
Thiếu Hoa sững sờ kinh ngạc. Nàng vội rời khỏi căn phòng và trở về trường trong một sự
bàng hoàng, và chỉ khi nàng đã nằm xuống giường rồi mới ôm mặt khóc.
Sau bữa điểm tâm sáng hôm sau, đầu nàng nhức như búa bổ. Nàng đến gặp thẳng viên bí
thư của ủy ban quận bộ và bình tĩnh nói với hắn, "Thưa bí thư Lý, tôi đã cắt đứt liên hệ với
Tô Tiểu Lâm. Xin đừng để sự liên hệ với tôi ảnh hưởng tới tương lai của anh ta."
Sau đó, nàng trở thành một người khác hẳn, thụ động hơn và ít nói hơn thường lệ. Mặc dầu
Tiểu Lâm từ chối chức vụ tại cấp quận bộ và cố gắng lấy lòng nàng như trước, nhưng nàng
cố ý tránh Tiểu Lâm. Bây giờ nàng nhận thấy rằng địa vị của chính nàng sẽ không bao giờ
khá hơn, và chiếc giây thừng quấn quanh cổ nàng cũng sẽ quấn luôn những ai có liên hệ
với nàng. Vì nàng thực lòng yêu Tiểu Lâm, nàng cảm thấy rằng không nên gây liên lụy cho
chàng. Bác sĩ cho biết sức khoẻ của nàng có thể khá hơn nếu nàng lập gia đình, nhưng
nàng sửa soạn hy sinh hạnh phúc riêng của mình cho hạnh phúc của Tiểu Lâm. Nàng quyết
định sẽ không bao giờ yêu ai nữa.
Từ đó trở đi nàng chuyển tất cả tình yêu và hoạt động vào học sinh của nàng. Nàng dùng
tiền dành dụm để mua giấy bút cho chúng, và dùng tất cả những buổi tối giúp chúng học ôn
lại bài. Mối liên hệ chặt chẽ giữa nàng và các học sinh đã giúp nàng quên tất cả những gì đã
xảy ra, ít nhất là trong lúc ấy.
Hai năm nữa trôi qua. Thiếu Hoa đã trưởng thành là một thiếu nữ. Sau khi nhóm Thượng
Hải Tứ Hung bị loại khỏi chính trường, nàng cảm thấy thoải mái hơn và nụ cười đã trở lại
với nàng. Khi nàng tham dự cuộc diễn hành do dân làng tổ chức để mừng sự sụp đổ của
nhóm Thượng Hải Tứ Hung, nàng chưa bao giờ xúc động đến thế. Nhưng khi nàng nghĩ tới
quá khứ, thì nàng lập tức rơi vào một nỗi buồn mênh mông.
Một hôm khi nàng đang chấm bài cho học sinh, một người bạn đưa cho nàng một lá thư có
dấu bưu điện từ tỉnh Giang Tô. Thư của ai thế này? Nàng tự hỏi. Khi bóc lá thư, nàng biết
rằng thư đó là của mẹ nàng. Ðịa chỉ đã thay đổi. Nếu là hồi trước thì nàng đã xé bỏ lá thư đi
rồi, nhưng bây giờ nàng không thể không đọc hết.
“Con Thiếu Hoa yêu quý,
“Ðã tám năm kể từ ngày con bỏ mẹ. Ðó không phải là lỗi của con và mẹ không trách con
đâu. Mẹ chỉ muốn cho con biết rằng trường hợp của mẹ đã được điều chỉnh rồi, và bản án
sai lầm trước kia của mẹ đã được hủy bỏ. Cái nhãn hiệu "phản đảng" gán cho mẹ cũng đã
thay đổi, vì đó là một phần âm mưu của nhóm Thượng Hải Tứ Hung muốn chiếm đoạt
quyền hành.
“Bây giờ mẹ đã trở lại nhà trường với chức vụ hiệu trưởng cũ của mẹ. Nhưng tiếc thay sức