Đ bài: V đp ngôn ng th qua bài Tây Ti n c a Quang Dũngề ẻ ẹ ữ ơ ế ủ
Bài làm
Cùng v i các nhà th nh Nguy n Đình Thi, Hoàng Trung Thông, Tr n H u Thung, Chínhớ ơ ư ễ ầ ữ
H u... Quang Dũng là nhà th đã tr ng thành t cu c kháng chi n ch ng Pháp. H n m tữ ơ ưở ừ ộ ế ố ơ ộ
năm tr ng chinh v i Tây Ti n m t đa bàn r ng núi đy gian lao thi u th n, b nh t t,ườ ớ ế ở ộ ị ừ ầ ế ố ệ ậ
hi sinh đã đ l i trong lòng Quang Dũng nh ng k ni m sâu s c. M t ngày cu i năm 1948,ể ạ ữ ỉ ệ ắ ộ ố
ng i Phù L u Chanh, nh đn v cũ, Quang Dũng đã vi t bài th “Tây Ti n”. D u raồ ở ư ớ ơ ị ế ơ ế ẫ
đi trong nh ng ngày đu non n t c a n n th kháng chi n và cách m ng, “Tây Ti n”ờ ữ ầ ớ ủ ề ơ ế ạ ế
v n tr thành tác ph m tuy t di u, kinh đi n, tiêu bi u cho n n th ca kháng chi n ch ngẫ ở ẩ ệ ệ ể ể ề ơ ế ố
Pháp. M t trong nh ng y u t đa tác ph m lên t i đnh cao và giúp nó t n t i mãi t iộ ữ ế ố ư ẩ ớ ỉ ồ ạ ớ
hôm nay đó là v đp ngôn ng không th ph nh n mà nhà th đã khéo léo s d ng.ẻ ẹ ữ ể ủ ậ ơ ử ụ
Đi v i m t tác ph m văn h c, ngôn ng chính là ch t li u, là ph ng ti n bi u hi nố ớ ộ ẩ ọ ữ ấ ệ ươ ệ ể ệ
mang tính đc tr ng. V i m t dung l ng ngôn ng h n ch nh t trong các lo i tác ph mặ ư ớ ộ ượ ữ ạ ế ấ ạ ẩ
văn h c, có th nói t ng trong tác ph m th ca đc s d ng h t s c ti t ki m, đcọ ể ừ ữ ẩ ơ ượ ử ụ ế ứ ế ệ ượ
“đúc l i nh huân ch ng” nh m t nhà th t ng nói, ho c nói nh Pautôpxki: “nh ngạ ư ươ ư ộ ơ ừ ặ ư ữ
ch x xác nh t mà chúng ta đã nói đn c n cùng, đã m t s ch tính ch t hình t ng điữ ơ ấ ế ạ ấ ạ ấ ượ ố
v i chúng ta, nh ng ch y trong th ca l i sáng l p lánh, l i kêu giòn và to h ng”.ớ ữ ữ ấ ơ ạ ấ ạ ả ươ
(Bông H ng Vàng). Hi u đc t m quan tr ng c a vi c l a ch n, s d ng ngôn ng khiồ ể ượ ầ ọ ủ ệ ự ọ ử ụ ữ
sáng tác, Quang Dũng đã có đc nh ng thành công nh t đnh khi th hi n ti ng nói c aượ ữ ấ ị ế ệ ế ủ
tình c m, c a trái tim.ả ủ
Ngôn ng c a bài th “Tây Ti n” là ngôn ng mang v đp c a màu s c c đi n và lãngữ ủ ơ ế ữ ẻ ẹ ủ ắ ổ ể
m n. Quang Dũng ch u nh h ng sâu đm nh c đi u c a th c đi n. Có th nói, thạ ị ả ưở ậ ạ ệ ủ ơ ổ ể ể ơ
Quang Dũng, hi n th c là hi n th c kháng chi n (ch ng Pháp) đc phô di n b ng m tệ ự ệ ự ế ố ượ ễ ằ ộ
tâm h n lãng m n và âm đi u c đi n.ồ ạ ệ ổ ể
Qua hai câu th đu, ta có th b t đc cái h n y trong th Quang Dũng:ơ ầ ể ắ ượ ồ ấ ơ
“Sông Mã xa r i Tây Ti n i!ồ ế ơ
Nh v r ng núi nh ch i v i”.ớ ề ừ ớ ơ ơ
Âm đi u c a câu th th t ngôn nh l i th Lí B ch. Tình c m l i d t dào nh các nhàệ ủ ơ ấ ư ờ ơ ạ ả ạ ạ ư
th lãng m n th i th m i. N i nh dâng trào nh n i nh c a các nhà th lâng m n, taơ ạ ờ ơ ớ ỗ ớ ư ỗ ớ ủ ơ ạ
ch t nh t i câu th c a Xuân Di u:ợ ớ ớ ơ ủ ệ
“T ng t nâng lòng lên ch i v i”ươ ư ơ ơ
Còn Quang Dũng thì:
“Nh v r ng núi nh ch i v i”.ớ ề ừ ớ ơ ơ
Ta l i th y m t ông Lí B ch trong th Quang Dũng. Ch t c đi n tô đm cái phi th ngạ ấ ộ ạ ơ ấ ổ ể ậ ườ
cho câu th : “Ngàn th c lên cao ngàn th c xu ng”, có khác gì v i câu th : “N c bayơ ướ ướ ố ớ ơ ướ
th ng xu ng ba nghìn th c” trong bài th “Xa ng m thác núi L ” c a Lí B ch!ẳ ố ướ ơ ắ ư ủ ạ
Ta cũng l i nghe âm đi u c a T n Đà trong giai đi u buông th , mê li c a Quang Dũng:ạ ệ ủ ả ệ ả ủ
“Nhà ai Pha Luông m a xa kh i”ư ơ
(“Giang h mê ch i quên quê h ng”_ T n Đà)ồ ơ ươ ả
Ch t c đi n trong ngôn ng th Quang Dũng còn th hi n cách nhà th s d ng tấ ổ ể ữ ơ ể ệ ở ơ ử ụ ừ
Hán Vi t đc đáo, t o s c h p d n cho câu th :ệ ộ ạ ứ ấ ẫ ơ
“R i rác biên c ng m vi n x ”ả ươ ồ ễ ứ
Câu th ch có t “r i rác” là thu n Vi t, còn là t Hán Vi t c kính, g i không khí thiêngơ ỉ ừ ả ầ ệ ừ ệ ổ ợ
liêng, đm chút ng m ngùi. Chính s l a ch n ngôn ng h p lý đã khi n cho câu th cuaượ ậ ự ự ọ ữ ợ ế ơ
Quang Dũng không ph i là ti ng nói bi l y mà là hình nh hi sinh cao quý c a nh ngả ế ụ ả ủ ữ
ng i lính Tây Ti n trong không khí bi tráng.ườ ế
Đan cài v i ngôn ng c đi n, v đp bút pháp lãng m n c đm d n lên trong n i nhớ ữ ổ ể ẻ ẹ ạ ứ ậ ầ ỗ ớ
c a Quang Dũng khi hoài ni m v đn v cũ c a mình. Nh ng đa danh mi n s n c củ ệ ề ơ ị ủ ữ ị ề ơ ướ
nh Sài Khao, M ng Lát g i bao c m xúc m i l . Hai ti ng M ng H ch qu là có m tư ườ ợ ả ớ ạ ế ườ ị ả ộ
cái gì hung d , bí n và Mai Châu thanh nh nh đã s n m t loài h ng. Nh ngữ ẩ ẹ ư ủ ẵ ộ ươ ữ
“s ng", “hoa" t ng hi n di n v i thi nhân, v i tình yêu, thì nay hi n di n v i đoàn quânươ ừ ệ ệ ớ ớ ệ ệ ớ
gian kh , m t m i đy nh ng không thi u nh ng phút giây lãng m n. T ng ch ng nhổ ệ ỏ ấ ư ế ữ ạ ưở ừ ư
thiên nhiên ban th ng cho ng i lính m t chút h ng hoa đ có s c m nh mà v t đèo,ưở ườ ộ ươ ể ứ ạ ượ
leo d c, mà chi n đu đn h i th cu i cùng:ố ế ấ ế ơ ở ố
“Sài Khao s ng l p đoàn quân m iươ ấ ỏ
M ng Lát hoa v trong đêm hai”ườ ề
V đp lãng m n c a ngôn ng th còn đc th hi n nh ng “n t tr m” sâu l ng c aẻ ẹ ạ ủ ữ ơ ượ ể ệ ở ữ ố ầ ắ ủ
b n hoà t u sau hàng lo t nh ng thanh âm d d i. Nhà th tr v v i nh ng k ni m c aả ấ ạ ữ ữ ộ ơ ở ề ớ ữ ỉ ệ ủ
con ng i và b n làng thân th ng:ườ ả ươ
“Nh ôi Tây Ti n cam lên khóiớ ế
Mai Châu mùa em tham n p xôi”ế
S i khói m áp gi a núi r ng hoang vu, đó là ch t th c a đi s ng chi n sĩ làm sao màợ ấ ữ ừ ấ ơ ủ ờ ố ế
không nh ? K ni m c nh trôi trong m ng: “Mai Châu mùa em th m n p xôi”. Ch c aớ ỉ ệ ứ ư ộ ơ ế ữ ủ
câu th th t l , có nh ng ch đã cũ mà đc đt vào đúng văn c nh thì l i d y lên ý l .ơ ậ ạ ữ ữ ượ ặ ả ạ ậ ạ
Ch “em” ch ng có gì m i mà thay vào đó b t c ch nào khác thì câu th cũng m t h tữ ẳ ớ ấ ứ ữ ơ ấ ế
linh h n. Nói nh Pautôpxki là Quang Dũng đã tr l i cho ch “em” cái trinh b ch banồ ư ả ạ ữ ạ
đu. H ng n p hay là h ng em đã làm bâng khuâng c núi r ng, bâng khuâng c lòngầ ươ ế ươ ả ừ ả
ng i?ườ
Nh ng câu th ti p theo là m t b c tranh l đc t o nên b i các nét ngôn ng lãng m n:ữ ơ ế ộ ứ ạ ượ ạ ở ữ ạ
“Doanh tr i b ng lên h i đu c hoaạ ừ ộ ố
Kìa em xiêm áo t bao giự ờ
Khèn lên man đi u nàng e pệ ấ
Nh c v Viên Chăn xây h n th ”.ạ ề ồ ơ
Bút pháp lãng m n c a Quang Dũng l đc d p miêu t nh ng nét l : y ph c l (xiêmạ ủ ạ ượ ị ả ữ ạ ụ ạ
áo), âm đi u l (man đi u), dáng v l (nàng e p). Qu là m t đêm liên hoan l lùng gi aệ ạ ệ ẻ ạ ấ ả ộ ạ ữ
núi r ng biên c ng. Nh ng t ng mà Quang Dũng s d ng v a cho th y nét l y l iừ ươ ữ ừ ữ ử ụ ừ ấ ạ ấ ạ
v a g i ch t lãng m n, thi v c a đêm “h i đu c hoa”.ừ ợ ấ ạ ị ủ ộ ố
Ng i lính Tây Ti n l i h ng tình c m, tâm t ng c a mình v Hà N i, quê h ng thânườ ế ạ ướ ả ưở ủ ề ộ ươ
yêu c a h u h t binh đoàn Tây Ti n:ủ ầ ế ế
“Đêm m Hà N i dáng ki u th m”ơ ộ ề ơ
Câu th m i l ng m n làm sao! Nh ng chàng trai Hà N i “ch a tr ng n anh hùng” ra điơ ớ ạ ạ ữ ộ ư ắ ợ
chinh chi n làm sao không mang theo hành trang c a mình bóng c a m t “dáng ki uế ủ ủ ộ ề
th m” nào đó, ho c hình bóng c a ng i thân yêu. M t chút lãng m n nh v y đ nuôiơ ặ ủ ườ ộ ạ ư ậ ủ
d ng tinh th n ng i lính Tây Ti n trong hoàn c nh chi n đu gian kh , hi sinh. T thưỡ ầ ườ ế ả ế ấ ổ ứ ơ
m m ng này cùng n m trong c u trúc chung c a bài th “Tây Ti n” là ng c - xuôi: conơ ộ ằ ấ ủ ơ ế ượ
ng i ý chí, hành đng thì ng c v h ng tây, nh ng tình c m thì l u luy n xuôi v v iườ ộ ượ ề ướ ư ả ư ế ề ớ
quê h ng.ươ
Bên c nh v đp ngôn ng đm màu s c c đi n và lãng m n, ngôn ng th Quang Dũngạ ẻ ẹ ữ ậ ắ ổ ể ạ ữ ơ
còn th hi n v đp qua cách s d ng nh ng t ng đc đáo, nh ng thanh âm hùng tráng,ể ệ ẻ ẹ ử ụ ữ ừ ữ ộ ữ
nh ng bi n pháp tu t giàu màu s c bi u c m.ữ ệ ừ ắ ể ả
Cách l a ch n t ng thông minh, s c s o đã khi n cho ba m i t câu th không m tự ọ ừ ữ ắ ả ế ươ ư ơ ộ
câu nào non n t, b ng ph ng, trái l i câu nào cũng có n i l c riêng, t o nên khí v chungớ ằ ẳ ạ ộ ự ạ ị
cho bài th , m t khí v bi hùng, hoang dã và qu c m. Nói t i cái gian kh hành quân n iơ ộ ị ả ả ớ ổ ơ
đa bàn r ng núi ch c n vài chi ti t, vài câu th , Quang Dũng đã hàm súc trong hình nh,ị ừ ỉ ầ ế ơ ả
b ng hình nh:ằ ả
“Sài Khao s ng l p đoàn quân m iươ ấ ỏ
Heo hút c n máy súng ng i tr i”ồ ử ờ
“Sài Khao s ng l p đoàn quân”, câu th có v mĩ l hoá, cái đp hình thành t hai nétươ ấ ơ ẻ ệ ẹ ừ
t ng ph n; khói “s ng” (m o) và “đoàn quân” (oai hùng). Thêm m t ch “m i”, cáiươ ả ươ ờ ả ộ ữ ỏ
mĩ l , lãng m n bi n m t, câu th n ng trĩu c nh sông hi n th c. “S ng” không đngệ ạ ế ấ ơ ặ ả ệ ự ươ ồ
nghĩa v i cái m o mà nó nói đn cái m,l nh c a r ng. “Đoàn quân” không g i m tớ ờ ả ế ẩ ạ ủ ừ ợ ộ
chút nào cái oai hùng sân kh u mà là “đoàn quăn” m i m t vì đng xa b i b m, vì đóiấ ỏ ệ ườ ụ ặ
khát, vì nh ng gian kh . Đp .là cái đp c a hi n th c ch không ph i cái đp hàoữ ổ ẹ ẹ ủ ệ ự ứ ả ẹ
nhoáng. Quang Dũng r t quan tâm t i tác đng c a ch , bao g m c ch nghĩa l n cái vấ ớ ộ ủ ữ ồ ả ữ ẫ ỏ
âm thanh c a nó. Đa danh “Sài Khao” do âm “Sài”, âm “Khao” hình nh cũng có tác đngủ ị ư ộ
thêm vào cái “m i” c a đoàn quân, cũng nh các t “M ng H ch” trong câu: “Đêm đêmỏ ủ ư ừ ườ ị
M ng h ch c p trêu ng i” hay “Mai Châu” trong câu: “Mai Châu mùa em th m n pườ ị ọ ườ ơ ế
xôi”. Tác đng c a th là tác đng t c th i, n t ng, tr c giác, đc t ng h p t nhi uộ ủ ơ ộ ứ ờ ấ ượ ự ượ ổ ợ ừ ề
y u t trong đó y u t ngôn t có v trí đc bi t quan tr ng. Bài th “Tây Ti n” là m tế ố ế ố ừ ị ặ ệ ọ ơ ế ộ
minh ch ng s ng đng cho vi c l a ch n và s d ng ngôn t h p lý mà đc đáo, t o nênứ ố ộ ệ ự ọ ử ụ ừ ợ ộ ạ
cái hay, cái tuy t mĩ cho tác ph m.ệ ẩ
Thanh âm, thanh đi u c a bài th “Tây Ti n” gi ng nh m t b n hoà t u nhi u cung b c,ệ ủ ơ ế ố ư ộ ả ấ ề ậ
nhi u c m xúc. Nh ng thanh tr c (“d c”, “khúc”, “khu u”, “th m”) t c ng c miêu tề ả ữ ắ ố ỷ ẩ ứ ượ ả
đc th núi hi m tr . Và hay nh t là miêu t chi u sâu thăm th m đ t chi u cao c aượ ế ể ở ấ ả ề ẳ ể ả ề ủ
“d c lén khúc khu u”ố ỷ
“D c lên khúc khu u d c thăm th m”ố ỷ ố ẳ
Nh ng câu th nh n t nh c đang nh y múa trên trang vi t. Quang Dũng th ng th hi nữ ơ ư ố ạ ả ế ườ ể ệ
n i l c b ng các đng t m nh nh đi m nh n n t ng cho b n nh c c a mình:ộ ự ằ ộ ừ ạ ư ể ấ ấ ượ ả ạ ủ
“Sông Mã g m lên khúc đc hành”ầ ộ
N i l c, c m h ng c a câu th này n m đng t “g m” và “khúc đc hành”. Cái ti ngộ ự ả ứ ủ ơ ằ ở ộ ừ ầ ộ ế
vang rung chuy n và ng tr c m t vùng thiên nhiên tr i đt sinh ra t nh ng mât mátể ự ị ả ộ ờ ấ ừ ữ
câm l ng c a con ng i. Vì v y, bài th mang ph m ch t anh hùng ngay trong n i bu n.ặ ủ ườ ậ ơ ẩ ấ ỗ ồ
Quang Dũng đã s d ng nh ng bi n pháp tu t mang l i hi u qu cao cho ngôn ng thử ụ ữ ệ ừ ạ ệ ả ữ ơ
c a bài “Tây Ti n”. Hình nh “súng ng i tr i” là cách nhân hoá thú v và cũng là cách iióiủ ế ả ử ờ ị
