intTypePromotion=1
ADSENSE

Về vấn đề Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Chia sẻ: Pham Quang Hai | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:9

106
lượt xem
8
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam gồm có các nội dung: Tính khách quan và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, những giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Để hiểu rõ hơn về nội dung này mời các bạn cùng tham khảo tài liệu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Về vấn đề Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

  1. Kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở Việt Nam I. Tính khách quan và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ  nghĩa ở  Việt Nam  1­ Tính khách quan của kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa  a) Khái niệm kinh tế thị trường Kinh tế  thị  trường là mô hỡnh kinh tế  mà  ở  đó các quan hệ  kinh tế  đều được   thực hiện trên thị trường, thông qua quá trỡnh trao đổi. Về thực chất, kinh tế thị trường cũng chính là kinh tế hàng hoá; bởi đều gắn liền  với các phạm trù: hàng hoá, tiền tệ, trao đổi, giá cả, giá trị; nó đều là kiểu tổ chức kinh   tế  trong đó từ  sản xuất đến tiêu dùng phải thông qua khâu trung gian đó là thị  trường.   Kiểu tổ chức kinh tế này chỉ ra đời, tồn tại và phát triển khi hội đủ các điều kiện kinh  tế ­ xó hội nhất định. Tuy nhiờn, cũng cần phải thấy rằng, kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao  của kinh tế hàng hoá, do đó nó có những đặc trưng mới. Lịch sử phát triển của xó hội loài  người cho thấy, kinh tế hàng hoá xuất hiện rất sớm. Ngay từ cuối chế độ công xó nguyờn   thuỷ, hàng hoỏ đó xuất hiện và sau đó phát triển ở trỡnh độ  cao hơn trong xó hội phong  kiến. Nhưng xét về trỡnh độ nó vẫn là nền kinh tế hàng hoá giản đơn mà thôi. Chỉ đến khi   chủ nghĩa tư bản ra đời kinh tế  thị  trường mới xuất hiện và phát triển cùng với sự phát  triển và thống trị của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. K inh tế  thị  trường phản  ỏnh trỡnh độ phát triển cao hơn hẳn so với nền kinh tế hàng hoá giản đơn của các phương  thức sản xuất trước đó. Bản thân kinh tế thị trường cũng phát triển qua các giai đoạn khác nhau gắn liền   với sự  phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ  sản xuất dưới chủ nghĩa tư bản.  Đến nay, người ta đều thống nhất cho rằng, kinh tế  thị  trường đó phỏt triển qua cỏc  giai đoạn sau đây: ­ Giai đoạn kinh tế thị trường sơ khai. Đây là bước chuyển biến từ kinh tế hàng hoá  giản đơn sang kinh tế  thị trường.  ở giai đoạn này kinh tế  thị  trường chưa phát triển theo  đúng nghĩa của nó mà là quá trỡnh chuẩn bị và tạo tiền đề cần thiết cho kinh tế thị trường  phát triển. Quỏ trỡnh này gắn liền với thời kỳ tớch luỹ nguyờn thuỷ  tư bản chủ nghĩa nờn  vai trũ của nhà nước là hết sức quan trọng, là bà đỡ cho kinh tế thị trường ra đời. ­ Giai đoạn kinh tế thị trường tự do: Đặc trưng cơ bản của giai đoạn này là mọi hoạt   động sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh tế đều diễn ra tự do, cạnh tranh hoàn hảo,  nền kinh tế tự điều tiết bởi “bàn tay vô hỡnh”. Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào các  hoạt động kinh tế. Giai đoạn này gắn liền với thời kỳ cách mạng công nghiệp đó tạo tiền  đề, cơ sở để kinh tế thị trường phát triển lên một trỡnh độ mới. ­ Giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại: Đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường   hiện đại là nhà nước can thiệp trực tiếp vào nền kinh tế, nói cách khác là nền kinh tế được   điều tiết bởi cả “bàn tay hữu hỡnh” và “bàn tay vụ hỡnh” của thị trường. Sự điều tiết của   nhà nước đối với nền kinh tế không chỉ bằng các công cụ pháp luật, chính sách mà cũn bằng   cả lực lượng vật chất, tài chính, tiền tệ. Giai đoạn này diễn ra từ đầu thế kỷ XX, gắn liền  với quỏ trỡnh chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh chuyển sang chủ nghĩa tư bản độc quyền.  Kinh tế thị trường hiện đại phát triển đặc biệt rừ nột từ nửa sau thế kỷ XX cựng với sự  phỏt triển của cuộc cỏch mạng khoa học, cụng nghệ hiện đại, sự thống trị của chủ nghĩa  tư bản độc quyền nhà nước và quá trỡnh toàn cầu hoỏ kinh tế diễn ra mạnh mẽ.
  2. Như vậy, kinh tế thị trường tồn tại và phát triển chủ yếu dưới  chủ nghĩa tư bản,  nó trở  thành động lực thúc đẩy  chủ  nghĩa tư  bản  phát triển. Song kinh tế  thị  trường   khụng phải là sản phẩm riờng của chủ nghĩa tư bản mà là kết quả của quỏ trỡnh phỏt  triển lực lượng sản xuất, là sản phẩm của văn minh nhân loại. Tuy vậy, sự phát triển   của kinh tế  hàng hoá, kinh tế  thị  trường chịu sự  tác động của những quan hệ  xó hội   nhất định, nhất là chế  độ  kinh tế  xó hội, do đó hỡnh thành nờn cỏc kiểu kinh tế  thị  trường khác nhau. Vỡ  vậy, nhận thức đúng về  kinh tế  thị  trường có ý nghĩa vụ  cựng   quan trọng trong việc xỏc định mô hỡnh kinh tế trong thời kỳ quỏ độ  lên chủ nghĩa xó   hội ở nước ta. b) Tính khách quan của kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở  Việt Nam, trong thời kỳ  quá độ  lên chủ  nghĩa xó hội, phỏt triển kinh tế  thị  trường là một tất yếu khách quan vỡ những điều kiện chung của kinh tế hàng hoá, kinh  tế thị trường vẫn cũn tồn tại, đó là: ­ Phân công lao động xó hội với tư  cách là cơ  sở  của sản xuất và trao đổi hàng  hoá chẳng những không mất đi, mà trái lại nó ngày càng phát triển cả  chiều rộng lẫn  chiều sâu. Phân công lao động trong từng khu vực, từng  địa phương cũng như  trên  phạm vi cả  nước ngày càng phát triển. Hơn nữa, chúng ta đang từng bước gắn phân  công lao động trong nước với phân công lao động trong khu vực và trên thế  giới. Sự  phát triển các ngành  nghề   ở  nước ta ngày càng đa dạng, phong phú, chuyên môn hoá   ngày càng sâu, sản phẩm trao đổi trên thị trường ngày càng đa dạng, phong phú với chất   lượng ngày càng cao. Mặt khác, phân công lao động xó hội là cơ sở, là động lực để nâng cao năng suất  lao động xó hội, qua đó làm cho nền kinh tế ngày càng có nhiều sản phẩm để trao đổi,   thị trường ngày càng mở rộng hơn. ­ Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội ở nước ta cũn tồn tại nhiều hỡnh thức sở  hữu, nhiều thành phần kinh tế khỏc nhau tạo nờn sự tỏch biệt và độc lập tương đối giữa  các chủ thể kinh tế là điều kiện tất yếu cho sự tồn tại và phát triển của kinh tế hàng hoá.   Hiện nay, ở nước ta cũn tồn tại ba loại hỡnh sở hữu về tư liệu sản xuất, đó là sở hữu toàn  dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân. Sự tồn tại nhiều hỡnh thức sở hữu khỏc nhau về tư  liệu sản xuất và về sản phẩm lao động dẫn đến các chủ thể kinh tế hoàn toàn độc lập với  nhau, có lợi ích riêng, nên quan hệ kinh tế giữa họ chỉ có thể thực hiện thông qua quan hệ  hàng hoá ­ tiền tệ, tức là trao đổi trên thị trường. Mặt khác, đối với thành phần kinh tế nhà nước và tập thể, tuy cùng dựa trên chế  độ công hữu về tư liệu sản xuất, song các đơn vị kinh tế vẫn có sự khác biệt nhất định,   có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, có lợi ích kinh tế riêng. Hơn nữa, các đơn vị  kinh tế này cũn cú sự khỏc nhau về quy mụ, trỡnh độ kỹ thuật ­ công nghệ, về trỡnh độ  tổ chức quản lý... nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau. Thêm nữa,   trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự phân công lao động quốc tế ngày càng phát  triển vỡ mỗi nước là một quốc gia riêng biệt, là chủ sở hữu về tài sản cũng như đối với  các hàng hoá đưa ra trao đổi trên thị trường thế giới. Sự trao đổi này phải tuân theo đúng  nguyên tắc ngang giá. Như vậy, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội ở nước ta sự tồn tại của kinh   tế thị trường là một tất yếu khách quan, là yêu cầu nội tại của nền kinh tế chứ không  phải là sự vay mượn hay sự áp đặt.
  3. c) Vai trũ của kinh tế  thị  trường đối với công cuộc xây dựng chủ  nghĩa xó   hội ở nước ta hiện nay Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội, phát triển kinh tế thị trường sẽ tạo ra   những động lực và lợi ích to lớn trong quá trỡnh phỏt triển kinh tế ­ xó hội. Vai trũ to   lớn đó được thể hiện ở những góc độ sau đây: ­ Phát triển kinh tế  thị  trường sẽ  tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất   phát triển nhanh. Trong nền kinh tế thị trường luôn diễn ra sự  cạnh tranh giữa những   người sản xuất hàng hoá, buộc mỗi chủ thể sản xuất phải cải tiến kỹ thuật, áp dụng   công nghệ mới vào sản xuất để giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất lao động, hạ giá  thành để giành ưu thế và đứng vững trong cuộc cạnh tranh gay gắt trên thị trường. Quá  trỡnh đó đó thỳc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động xó hội. ­ Phát triển kinh tế thị trường sẽ tạo điều kiện thúc đẩy phân công lao động xó  hội phỏt triển nhanh. Phân công lao động xó hội là điều kiện ra đời và tồn tại của sản   xuất hàng hoá, đến lượt nó sự  phát triển của kinh tế  hàng hoá, kinh tế  thị  trường sẽ  thúc đẩy nhanh sự phân công lao động xó hội và sự chuyờn mụn hoỏ sản xuất. Vỡ vậy,   phỏt huy được tiềm năng, lợi thế  của từng vùng, cũng như lợi thế của đất nước, thúc  đẩy kinh tế  tăng trưởng nhanh, đồng thời tạo điều kiện để  mở  rộng quan hệ  kinh tế  với nước ngoài. ­ Phát triển kinh tế thị trường sẽ từng bước phá vỡ tính tự cấp tự túc, nghèo nàn  lạc hậu, đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh và ngày càng hiệu quả. Kinh tế tự  cấp, tự túc với bản chất vốn có của nó là chỉ  duy trỡ  tỏi sản xuất giản đơn, các quan   hệ thị trường không được coi trọng vỡ thế khụng tạo động lực cho sản xuất phát triển.   Trong nền kinh tế thị trường mỗi chủ thể sản xuất đều phải chịu sức ép rất lớn từ phía  thị trường và người tiêu dùng; phải căn cứ  vào nhu cầu của người tiêu dùng để  quyết   định sản xuất sản phẩm gỡ? số lượng bao nhiêu? chất lượng nh ư thế nào? Do đó, phát  triển kinh tế thị trường sẽ kích thích tính năng động, sáng tạo của các chủ  thể  kinh tế  trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mó, tăng khối lượng hàng hoá  và dịch vụ... qua đó làm cho nền kinh tế phát triển năng động. ­ Phỏt triển kinh tế thị trường sẽ thúc đẩy nhanh quá trỡnh tớch tụ  và tập trung  sản xuất, tạo điều kiện đưa nền sản xuất nước ta lên sản xuất lớn xó hội chủ  nghĩa.  Mặt khỏc, nú cũn tạo điều kiện để  chọn lọc, bồi dưỡng, đào tạo những nhà quản lý  kinh doanh giỏi và những người lao động có trỡnh độ  cao, góp phần giải quyết việc   làm cho người lao động. Như  vậy, phát triển kinh tế  thị  trường là một tất yếu khách quan trong thời kỳ  quá độ  lên chủ nghĩa xó hội ở nước ta; là yêu cầu cấp thiết để  chuyển nền kinh tế từ  nghèo nàn lạc hậu lên nền kinh tế hiện đại và từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế  giới. Phát triển kinh tế thị trường cũn là con đường đúng đắn để khai thác có hiệu quả  tiềm năng của đất nước, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển   lực lượng sản xuất. Thực tiễn công cuộc đổi mới đất nước đó chứng minh rằng, nhờ phỏt triển kinh   tế  thị trường mà tiềm năng của đất nước được khai thác có hiệu quả  hơn, giải phóng  được năng lực sản xuất trong nước, thu hút được các nguồn lực về vốn, kỹ thuật, công   nghệ  của nước ngoài, tạo điều kiện cho nền kinh tế  tăng trưởng liên tục với nhịp độ  tăng GDP bỡnh quõn hàng năm từ  1992 đến 2004 là trên 7%, năm 2005 là 8,4%. Sản  
  4. xuất nông nghiệp từ chỗ không đủ ăn đến chỗ trở thành nước có kim ngạch xuất khẩu  gạo đứng thứ  hai trên thế  giới; sản xuất công nghiệp và kinh tế  dịch vụ  tăng trưởng  hàng năm ở mức khá cao. Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế ­ xó hội được tăng cường,  đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện, nâng cao khả năng tích luỹ từ nội bộ  nền kinh tế, tạo tiền đề cho việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện  đại hoá đất nước trong những năm  tới. Thực tiễn khẳng định rằng, phát triển kinh tế  thị  trường  ở  nước ta trong thời kỳ  quá độ  là hoàn toàn đúng đắn, cần tiếp tục được  nghiên cứu, tổng kết và phỏt triển. 2­ Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở Việt Nam Kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở nước ta không giống nền kinh   tế  thị  trường tư  bản chủ  nghĩa, nhưng cũng chưa hoàn toàn là nền kinh tế  thị  trường   hiện đại xó hội chủ nghĩa. Bởi, nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội,  cũn cú sự đan xen giữa cái cũ và cái mới, chưa có đầy đủ những yếu tố của chủ nghĩa   xó hội. Nền kinh tế  thị trường định hướng xó hội chủ  nghĩa  ở  nước ta có những đặc   trưng sau đây: a) Mục đích của nền kinh tế thị trường là nhằm phát triển lực lượng sản xuất,   phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xó hội.  Nước ta đang trong thời kỳ  quá độ  lên chủ  nghĩa xó hội. Do đó, mục tiêu hàng   đầu của phát triển nền kinh tế thị trường  ở nước ta là nhằm giải phóng sức sản xuất,  động viên mọi nguồn lực trong và ngoài nước để  phát triển lực lượng sản xuất, thực   hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng cơ sở  vật chất của chủ nghĩa   xó hội, nõng cao hiệu quả kinh tế ­ xó hội, cải thiện đời sống của nhân dân. Đồng thời   với việc phát triển lực lượng sản xuất phải từng bước xây dựng quan hệ sản xuất mới,   tiên tiến nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xó hội ở Việt Nam, thực hiện cho được  mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xó hội cụng bằng, dõn chủ, văn minh.  b) Cơ sở  kinh tế­ xó hội của nền kinh tế thị trường dựa trên nhiều hỡnh thức sở   hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trũ chủ đạo.  Nền kinh tế  trong thời kỳ quá độ  lên chủ  nghĩa xó hội  ở  nước ta cũn tồn tại ba  loại hỡnh sở hữu cơ bản (toàn dân, tập thể, tư  nhân). Từ  ba loại hỡnh sở  hữu cơ  bản   đó hỡnh thành nhiều thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư  nhân (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân), kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư  nước ngoài.  Các thành phần kinh tế tồn tại khách quan, hoạt động theo pháp luật đều  là bộ  phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế  thị  trường định hướng xó hội chủ  nghĩa, bỡnh đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tỏc và cạnh tranh lành  mạnh. Sự tồn tại của nhiều hỡnh thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế sẽ tạo ra động   lực cạnh tranh để hỡnh thành một nền kinh tế thị trường năng động và phát triển. Tuy nhiên, mỗi thành phần kinh tế tham gia vào thị trường có bản chất kinh tế ­ xó  hội riờng, do đó, mục đích và xu hướng vận động khác nhau. Các thành phần kinh tế dựa   trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất sẽ hoạt động vỡ mục tiờu lợi nhuận đơn thuần và   mang tính tự phát tư bản chủ nghĩa. Điều này dẫn tới mâu thuẫn và khiến cho nền kinh tế  thị trường ở nước ta có khả năng chệch hướng. Vỡ vậy, cựng với việc khuyến khớch cỏc   thành phần kinh tế  kinh doanh hợp phỏp, làm giầu chớnh đáng, Nhà nước cần có nhiều  biện pháp ngăn chặn và hạn chế  khuynh hướng tự  phát, những hiện tượng tiêu cực,  hướng sự phát triển các thành phần kinh tế này theo quỹ đạo của chủ nghĩa xó hội. Đồng 
  5. thời, Nhà nước phải thường xuyên quan tâm củng cố và phát huy có hiệu quả, xây dựng   thành phần kinh tế nhà nước đủ mạnh thực sự giữ vai trũ chủ đạo của mỡnh đối với nền   kinh tế. Vỡ vậy, phải nõng cao vai trũ và hiệu lực quản lý vĩ mụ của nhà nước, đảm bảo  cho nền kinh tế phát triển theo đúng định hướng xó hội chủ nghĩa. c) Nền kinh tế vận hành theo cơ  chế  thị trường có sự  quản lý của nhà nước xó   hội chủ nghĩa. Tăng cường sự lónh đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế  thị trường là vấn đề có tính nguyên tắc nhằm đảm bảo cho nền kinh tế phát triển đúng  định hướng xó hội chủ nghĩa. Ngày nay, tất cả các nền kinh tế thị trường trên thế giới đều vận hành theo cơ  chế  thị  trường có sự  quản lý của nhà nước. Sự  quản lý của nhà nướ c là cần thiết  nhằm sửa chữa  ở  một mức độ  nào đó những thất bại của thị  trường. Nh ưng  điề u  khác biệt trong cơ chế v ận hành nền kinh tế thị trường  ở nước ta là ở chỗ  Nhà nướ c   quản lý nền kinh tế  đó là Nhà nước xó hội chủ  nghĩa, Nhà nướ c của dân, do dân và  vỡ  dõn đặt dưới sự  lónh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam. Tăng cường sự  lónh  đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế thị trường thực chất là   tăng cường sự  tác động của yếu tố  chính trị  xó hội chủ  nghĩa đối với nền kinh tế,   nhằm hạn chế  đến mức thấp nhất những khuyết t ật c ủa th ị  tr ường  đảm bảo cho   nền kinh tế thị tr ường phát triển đúng định hướng xó hội chủ nghĩa. Vai trũ quản lý của nhà nước xó hội chủ nghĩa là cực kỳ quan trọng. Nó đảm bảo   cho nền kinh tế tăng trưởng ổn định, đạt hiệu quả cao, đồng thời đảm bảo công bằng  xó hội trong từng bước phát triển. Không ai ngoài nhà nước có thể  giảm bớt được sự  chênh lệch giữa giàu và nghèo, giữa thành thị  và nông thôn, giữa các vùng trong điều   kiện phát triển kinh tế thị trường. Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng chiến lược, quy   hoạch, kế  hoạch, chính sách, pháp luật và bằng cả  sức mạnh vật chất của lực lượng   kinh tế  nhà nước. Đồng thời, sử  dụng cơ chế  thị trường, áp dụng cỏc hỡnh thức kinh   tế, phương pháp quản lý của kinh tế thị trường để kích thích sản xuất, giải phóng sức   sản xuất; phát huy mặt tích cực, hạn chế  và khắc phục mặt tiêu cực của cơ  chế  thị  trường, bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động và toàn xó hội. Như vậy, sự quản lý của  nhà nước ta đối với nền kinh tế  thị trường theo nguyên tắc kết hợp kế  hoạch với thị  trường, vừa đảm bảo cho nền kinh tế phát triển cân đối, vừa phát huy được tính năng  động và nhạy cảm của thị trường, khắc phục dần sự cạnh tranh vô chính phủ hoặc độc   quyền đó từng được xem như là thuộc tính vốn có của nền kinh tế thị trường.  d) Chế độ phân phối trong nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở   nước ta là thực hiện nhiều hỡnh thức phõn phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo   kết quả lao động, hiệu quả kinh tế là chủ yếu. Mỗi chế độ kinh tế xó hội cú chế  độ  phân phối tương ứng với nó. Chế  độ  phân  phối do quan hệ sản xuất mà trước hết là quan hệ  sở  hữu quyết định. Những quan hệ  phân phối và hỡnh thức thu nhập chỉ là hỡnh thức biểu hiện về  mặt kinh tế  của quan   hệ sở hữu về tư liệu sản xuất. Nền kinh tế  thị  trường định hướng xó hội chủ  nghĩa dựa trờn cơ  sở  của nhiều   hỡnh thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, tương  ứng với nó sẽ  tồn tại nhiều hỡnh   thức phõn phối thu nhập như: phân phối theo lao động và hiệu quả  kinh tế; phân phối   theo vốn và tài sản đóng góp; phân phối theo giá trị  sức lao động; phân phối thông qua  
  6. các quỹ  phúc lợi xó hội. Bờn cạnh cỏc hỡnh thức phõn phối do quan hệ  sản xuất chi   phối cũng tồn tại cỏc hỡnh thức phõn phối theo nguyờn tắc của thị  trường. Trong các   hỡnh thức phõn phối đó, phân phối theo lao động và hiệu quả  kinh tế  giữ  vai trũ chủ  đạo nhằm giữ  vững định hướng xó hội chủ  nghĩa. Đây chính là sự  khác biệt cơ  bản  giữa nền kinh tế  thị  trường định hướng xó hội chủ  nghĩa  ở  nước ta với kinh tế  thị  trường tư bản chủ nghĩa. Vỡ vậy, phỏt triển kinh tế thị trường là phương tiện để  xây   dựng thành công chủ  nghĩa xó hội, thực hiện mục dõn giàu, nước mạnh, xó hội cụng  bằng, dõn chủ, văn minh và đảm bảo cho con người được phát triển tự do và toàn diện. đ) Nền kinh tế thị trường định hướ ng xó hội chủ nghĩa là nền kinh tế mở của,   hội nhập  Nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa của chỳng ta đang xây dựng   khác với nền kinh tế khép kín, kinh tế chỉ huy, tự cấp tự túc trước đây. Ngày nay, do tác  động của cách mạng khoa học ­ công nghệ  và xu hướng toàn cầu hoá kinh tế  đó tạo   nờn sự phụ thuộc về kinh tế giữa cỏc quốc gia trong quỏ trỡnh phỏt triển. Do đó, mở  cửa, hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới vừa phù hợp với xu thế thời đại vừa   là yêu cầu khách quan đối với nước ta. Chỉ có xây dựng nền kinh tế mở mới phát huy  tối đa nội lực, tranh thủ  ngoại lực để  xây dựng và phát triển nền kinh tế  thị  trường   hiện đại theo kiểu rút ngắn. Nền kinh tế thị trường ở nước ta phát triển theo hướng đa phương hoá, đa dạng   hoá các hoạt động kinh tế đối ngoại, gắn thị trường trong nước với thị trường khu vực   và thế giới, thực hiện những cam kết và thông lệ trong quan hệ quốc tế, đồng thời giữ  được độc lập chủ quyền và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong quan hệ kinh tế đối  ngoại. Những đặc trưng trên cho thấy kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở  nước ta khác về chất so với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa. Do đó, cần phải kết   hợp những mặt tích cực của cơ chế thị trường với bản chất  ưu việt của chủ nghĩa xó  hội để phát triển một nền kinh tế thị trường hiện đại, văn minh, xó hội chủ nghĩa. Văn  kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX chỉ rừ: “Phỏt triển nền kinh tế hàng hoỏ nhiều  thành phần vận động theo cơ  chế  thị  trường, có sự  quản lý của nhà nước theo định   hướng xó hội chủ  nghĩa; đó chính là nền kinh tế  thị  trường định hướng xó hội chủ  nghĩa”1.  II. Những giải pháp cơ  bản để  phát triển kinh tế  thị  trường định hướng xó hội   chủ nghĩa ở nước ta 1. Thực hiện nhất quỏn chớnh sỏch kinh tế nhiều thành phần Thừa nhận trờn thực tế sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế trong thời kỳ quá  độ  là một trong những điều kiện để  thúc đẩy kinh tế thị  trường phát triển, qua đó huy   động sức mạnh tổng hợp của mọi thành phần kinh tế. Cần tiếp tục quán triệt sâu sắc   và thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần, coi đó là chiến lược lâu dài  trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội ở nước ta. Để phát triển nền kinh tế thị  trường trước hết phải coi các thành phần kinh tế  hoạt động theo pháp luật đều là bộ  phận cấu thành của nền kinh tế  thị  trường định hướng xó hội chủ  nghĩa; bỡnh đẳng  trước pháp luật, cùng phát triển trong sự hợp tác, cạnh tranh lành mạnh. Không nên có  thái độ  định kiến và kỳ  thị  với bất cứ  thành phần kinh tế  nào. Tuy nhiên, đối với mỗi  1  . Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội Đảng lần thứ IX, Nxb. Chớnh trị quốc gia, H, 2001, Tr 86.
  7. thành phần kinh tế  cụ  thể  phải xác định rừ  vị  trớ, vai trũ của nú, cú chớnh sỏch phự  hợp nhằm khuyến khớch sự phỏt triển theo định hướng xó hội chủ nghĩa. Tăng cường   sức mạnh của kinh tế nhà nước để thực sự  giữ vai trũ chủ  đạo, là lực lượng vật chất   quan trọng để Nhà nước định hướng điều tiết nền kinh tế. Kinh tế Nhà nước cùng với   kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Kinh  tế tư nhân có vai trũ quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế.  2. Đẩy mạnh phân công lao động xó hội, tạo lập đồng bộ các thị trường Phân công lao động xó hội là cơ  sở  của sản xuất và trao đổi sản phẩm. Với ý  nghĩa đó, để phát triển kinh tế thị trường, cần mở rộng phân công lao động xó hội, phõn   bố lại lao động và dân cư trong phạm vi cả nước cũng như từng địa phương, từng vùng  theo hướng chuyên môn hoá, hợp tác hoá nhằm khai thác mọi nguồn lực, phát triển  nhiều ngành nghề, sử  dụng có hiệu quả  cơ  sở  vật chất ­ kỹ thuật hiện có, tạo nhiều   việc làm cho người lao động. Cùng với việc mở  rộng phân công lại lao động trong   nước, phải tiếp tục mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài nhằm gắn phân công lao  động trong nước với phân công lao động quốc tế, gắn thị  trường trong nước với thị  trường thế  giới. Qua đó để  từng bước mở  rộng thị trường, khai thác tiềm năng về  lao   động, tài nguyên, cơ sở vật chất kỹ thuật một cách có hiệu quả. Phát triển đồng bộ  và quản lý cú hiệu quả  sự  vận hành cỏc loại thị  trường cơ  bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh như: thị trường hàng hoá và dịch vụ; thị trường   tài chính; thị trường bất động sản; thị trường sức lao động; thị trường khoa học và công  nghệ. Tạo bước phát triển mới và toàn diện thị trường dịch vụ, nhất là dịch vụ cao cấp,   có hàm lượng trí tuệ cao, giá trị gia tăng lớn. Đẩy mạnh tự do hoá thương mại phù hợp   với các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.  3. Phát triển khoa học, công nghệ, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể kinh tế đều được tự do trong sản xuất   kinh doanh vỡ  vậy để  đứng vững và dành  ưu thế  trong cạnh tranh buộc các doanh  nghiệp phải thường xuyên đổi mới công nghệ, hợp lý hoỏ  sản xuất, giảm chi phớ,   nõng cao chất lượng sản phẩm. Muốn vậy, phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu và ứng  dụng những thành tựu mới của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ vào sản xuất và l ­ ưu thông hàng hoá. So với các nước trong khu vực và thế giới, trỡnh độ công nghệ sản  xuất của ta cũn thấp kộm, khụng đồng bộ, do đó khả  năng cạnh tranh của hàng hoá  nước ta so với hàng hoá nước ngoài trên thị  trường nội địa và thế  giới cũn kộm. Bởi   vậy, để  phát triển kinh tế  thị  trường, chúng ta phải đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện   đại hoá nền kinh tế. Mặt khác, hệ thống kết cấu hạ tầng cơ sở và dịch vụ hiện đại và đồng bộ cũng   đóng vai trũ quan trọng trong sự  phỏt triển kinh tế  xó hội. Trong khi hệ  thống đó  ở  nước ta quá lạc hậu, không đồng bộ, lại mất cân đối nghiêm trọng, điều đó đó làm nản  lũng cỏc nhà đầu tư trong và ngoài nước, cản trở  sự  phát triển kinh tế  hàng hoá trên  phạm vi cả  nước, nhất là đối với vùng nông thôn. Để  thúc đẩy kinh tế  hàng hoá phát   triển, cần gấp rút xây dựng và củng cố  hệ  thống kết cấu hạ  tầng. Trước mắt, nhà   nước cần tập trung đầu tư xây dựng những công trỡnh thiết yếu như: đường xá, cầu  cống, bến cảng, sân bay, điện, thông tin, ngân hàng, dịch vụ, bảo hiểm...Về    lâu dài  phải phát triển đồng bộ và hiện đại kết cấu hạ tầng kinh tế và xó hội. 4. Nõng cao hiệu lực quản lý kinh tế của nhà nước
  8. Để  phát triển nền kinh tế  thị trường định hướng xó hội chủ  nghĩa, phải luụn coi  trọng việc nõng cao vai trũ và hiệu lực quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế  thị  trường. Thực tiễn những năm qua cho thấy, sự phát triển nền kinh tế thị trường luôn gắn  liền với vai trũ quản lý của nhà nước. Vỡ thế, càng đi sâu vào kinh tế thị trường càng cần  phải tăng cường, nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của nhà nước. Để nâng cao hiệu lực   quản lý kinh tế của nhà nước ta trong nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa  hiện nay đang đặt ra những vấn đề cơ bản sau: Một là, đổi mới sâu rộng cơ  chế  quản lý kinh tế, phỏt huy những yếu tố  tớch   cực của cơ chế thị trường, triệt để xoá bỏ bao cấp đối với các doanh nghiệp nhà nước,  tăng cường vai trũ quản lý và điều tiết vĩ mô của nhà nước, gắn với đấu tranh có hiệu   quả chống các hành vi tham nhũng, lóng phớ. Nhà nước cần làm tốt chức năng tạo môi   trường pháp lý thuận lợi, tạo sự bỡnh đẳng cho các doanh nghiệp cạnh tranh và hợp tác   để cùng phát triển; thông qua chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách, kết hợp  sử  dụng lực lượng vật chất của nhà nước để  định hướng phát triển kinh tế  ­ xó hội,   đảm bảo cân đối vĩ mô nền kinh tế, điều tiết thu nhập. Mặt khác, nhà nước phải tăng  cường công tác kiểm tra, thanh tra mọi hoạt động sản xuất kinh doanh theo đúng quy  định của luật pháp, chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại. Hai là,  tiếp tục đổi mới các công cụ  quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền   kinh tế  như: xây dựng và hoàn thiện hệ  thống pháp luật; đổi mới công tác kế  hoạch   hoá, nâng cao chất lượng công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế  hoạch phát   triển kinh tế  ­ xó hội. Tăng cường hơn nữa công tác thông tin kinh tế  ­ xó hội trong   nước và quốc tế, công tác thống kê, kiểm toán,  ứng dụng rộng rói cỏc thành tựu khoa   học cụng nghệ trong cụng tỏc dự bỏo, kiểm tra chặt chẽ tỡnh hỡnh th ực hi ện  ở c ả hai   cấp vĩ mụ và vi mụ. Ba là, xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh hoạt động có hiệu quả.   Theo đó, phải xây dựng đội ngũ cán bộ  công chức nhà nước vừa có trỡnh độ  chuyên   môn kỹ thuật, kỹ năng công tác, vừa có giác ngộ về chính trị, có trách nhiệm, công tâm,   có đạo đức và lối sống trong sạch, lành mạnh. Đồng thời, tiến hành đấu tranh kiên   quyết và thường xuyên đối với tệ tham nhũng, quan liêu, lóng phớ. 5. Giữ vững sự ổn định về chính trị, hoàn thiện hệ thống pháp luật Sự   ổn định về  chính trị  là nhân tố  tiên quyết cho sự  phát triển. Ngày nay trên thế  giới bất kỳ một quốc gia nào, không phân biệt chế độ  chính trị, muốn phát triển kinh tế  đều cần có sự ổn định về chính trị. ổn định chính trị vừa là điều kiện để các nhà sản xuất   trong và ngoài nước yên tâm đầu tư, vừa là góp phần mở rộng quan hệ hợp tác và làm ăn  với nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực đầu tư.  Giữ vững sự ổn định về chính trị ở nước ta hiện nay là giữ vững sự lónh đạo của  Đảng Cộng sản Việt Nam đối với sự  nghiệp đổi mới; tăng cường vai trũ và hiệu quả  quản lý của Nhà nước; phát huy đầy đủ  vai trũ làm chủ  của nhõn dõn, giữ  vững định  hướng xó hội chủ nghĩa, để các thành phần kinh tế đẩy mạnh phát triển sản xuất hàng   hoá, mở rộng và tăng cường hợp tác kinh tế với các nước nhằm phát triển một nền kinh   tế thị trường hiện đại, xó hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Hệ thống phỏp luật, nhất là luật kinh tế giữ vai trũ rất quan trọng để phát triển kinh   tế thị trường. ở tất cả các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều rất chú trọng xây   dựng và hoàn thiện hệ  thống pháp luật. Bởi vỡ phỏp luật là cụng cụ  quan trọng để  nhà  
  9. nước thực hiện quản lý vĩ mô nền kinh tế, đồng thời nó là chuẩn mực quy định các hoạt   động sản xuất kinh doanh của tất cả các chủ thể kinh tế, xác định rừ quyền hạn và trỏch  nhiệm của họ đối với nhà nước và toàn xó hội. Để có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh phải đầu tư xây dựng mới, sửa đổi, bổ  sung những bộ luật không cũn phự hợp. Trước mắt, cần tập trung xây dựng và sửa đổi   những luật mới cần thiết nhất, tạo điều kiện môi trường pháp lý thuận lợi nhất cho  việc phỏt triển nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa ở nước ta. 6. Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại Kết hợp chặt chẽ  phát triển kinh tế  trong nước với mở  rộng và nâng cao   hiệu  quả kinh tế đối ngoại là nhân tố quan trọng để phát triển nền kinh tế thị trường định  hướng xó hội chủ nghĩa. Thụng qua mở rộng kinh t ế đối ngoại sẽ thu hút đượ c vốn,   kỹ  thuật và công nghệ  hiện đại để  khai thác tiềm năng thế  mạnh của đất nướ c.  Nghị  quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ  X đó chỉ  rừ, đẩy mạnh hoạt độ ng kinh   tế đối ngoại, hội nhập sâu hơn và đầy đủ  hơn với thể chế kinh tế toàn cầu, khu vực   và song phương lấy phục vụ l ợi ích đất nước làm mục tiêu cao nhất. Trong điều kiện nước ta hiện nay, cần đẩy mạnh xuất khẩu, nhất là các mặt hàng có   lợi thế, coi xuất khẩu là trọng điểm của hoạt động kinh tế đối ngoại, giảm dần nhập siêu,   ưu tiên nhập khẩu tư liệu sản xuất, những thiết bị công nghệ mới phục vụ cho sản xuất.  Mặt khác, phải biết tranh thủ mọi khả năng, bằng nhiều hỡnh thức để thu hút vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, hướng vào những lĩnh vực, những sản phẩm có công nghệ  tiên  tiến, có giá trị gia tăng và khả năng xuất khẩu cao. Đặc biệt cần chú ý việc sử dụng nguồn  vốn vay sao cho có hiệu quả, trả được nợ, cải thiện được cán cân thanh toán. Chủ  động   tham gia các tổ chức thương mại quốc tế, các diễn đàn, các tổ chức, các định chế quốc tế  một cách có chọn lọc, với bước đi thích hợp để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát   triển kinh tế của đất nước. 7. Giải quyết tốt các vấn đề xó hội Cựng với sự  phỏt triển kinh tế, sự  phỏt triển lành mạnh về  mặt xó hội, giải   quyết tốt các vấn đề  xó hội và thực hiện cụng bằng xó hội sẽ  là một động lực mạnh  mẽ thúc đẩy sản xuất, tăng năng suất lao động, khuyến khích nhân dân làm giầu chính  đáng và hợp pháp. ở  nước ta hiện nay, để  giải quyết tốt các vấn đề  xó hội trước hết phải bằng   nhiều biện pháp tạo ra nhiều việc làm mới; chăm lo cải thiện điều kiện làm việc, bảo  đảm an toàn, vệ  sinh lao động, phũng chống tai nạn và bệnh nghề  nghiệp; từng bước   mở rộng hệ thống bảo hiểm xó hội và an sinh xó hội; cải cỏch cơ bản chế độ  tiền lư­ ơng đối với cán bộ  công chức, có chính sách khuyến khích tài năng, khắc phục tỡnh  trạng lương và trợ cấp bất hợp lý, tụn trọng thu nhập hợp phỏp của người kinh doanh.   Mặt khác, tiếp tục thực hiện tốt chương trỡnh xoỏ  đói giảm nghèo, chăm sóc những   người có công với cách mạng, coi đây là nhiệm vụ  quan trọng của toàn xó hội. Đồng  thời, đẩy mạnh đấu tranh phũng chống cỏc tệ nạn xó hội, giữ gỡn trật tự và kỷ c ương  xó hội; kiờn quyết đấu tranh với những tiêu cực do mặt trái của cơ chế thị trường gây  ra, từng bước làm lành mạnh hoỏ cỏc quan hệ xó hội.
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2