1
BÀI GIẢNG CHUYÊN ĐỀ:
BỆNH HỌC:
BONG VÕNG MẠC
2
MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ:
Sau khi học xong chuyên đề “Bệnh học: Bong võng mạc”, người
học nắm được những kiến thức có liên quan đến bệnh này như: Giải
phẫu sinh lý võng mạc và dịch kính, Phân loại bong võng mạc, Bệnh
sinh của bong võng mạc, Tiến triển tự nhiên của bong võng mạc, Hình
ảnh lâm sàng của bong võng mạc nguyên phát, Các phương pháp điều trị
bong võng mạc.
3
NỘI DUNG
Bong võng mạc là hiện tượng võng mạc bị tách làm hai phần:
- Ngoài là lớp biểu mô sắc tố.
- Trong là lớp thần kinh cảm thụ võng mạc tức là 9 lớp trong của võng
mạc.
- Giữa hai lớp là dịch trong khoang dưới võng mạc.
Bệnh có khuynh hướng phát triển rộng đến bong toàn bộ, nếu không
được điều trị thoả đáng.
I. GIẢI PHẪU SINH LÝ VÕNG MẠC VÀ DỊCH KÍNH
1. Võng mạc
* Cấu tạo võng mạc gồm 10 lớp và được chia thành 2 phần: ngoài là
biểu mô sắc tố, trong là lớp thần kinh cảm thụ. Biểu mô sắc tố chỉ có một lớp
tế bào chứa nhiều sắc tố đen, mặt ngoài dính chặt với màng Bruch, mặt trong
tiếp xúc với chín lớp còn lại của võng mạc. Sự tiếp xúc này là lỏng lẻo, dễ bị
tách ra trong một số bệnh lý. võng mạc ở trung tâm dày nhưng càng ra chu
biên càng mỏng và không còn các lớp rõ ràng. Toàn bộ võng mạc dính chặt
với hắc mạc ở pars plana. Dinh dưỡng của võng mạc được bảo đảm bửo hai
nguồn: những lớp trong của võng mạc đến lớp tế bào hai cực được bảo đảm
bởi động mạch trung tâm võng mạc: còn lớp tế bào nón, que và lớp tế bào
biểu mô sắc do sự thẩm thấu từ mao mạch hắc mạc.
2. Dịch kính
Là chất dạng gel, chứa đầy buồng sau của nhãn cầu. Cấu tạo gồm 99%
là nước, có lưới collagen. Chất cơ bản giàu axit hyaluronic và tế bào dịch
kính. Toàn bộ khối dịch kính được bao bởi màng hyaloit mà bản chất là sự cô
đặc của dịch kính ở chu biên. Màng hyaloit ở phía trước dính chặt với mặt sau
4
thể thủy tinh bởi dây chằng Wieger. Màng hyaloit từ ora sserrata đến vùng thể
mi dính chắc với võng mạc. Vùng này gọi là vùng nền dịch kính. Vùng nền
dịch kính lan dần ra sau theo tuổi. Vào khoảng ba mươi tuổi, vùng nền dịch
kính nằm sau ora serrata chừng 3mm. Phía sau màng hyaloit dính với võng
mạc ở hoàng điểm, gai thị và đôi khi còn dính với những mạch máu võng
mạc. Đi từ mặt sau thể thủy tinh đến đĩa thị là ống Cloquet, di sản của động
mạch dịch kính.
3. Hắc mạc
Hắc mạc là một màng mạch máu có nhiều sắc tố, làm nhiệm vụ nuôi
dưỡng phần ngoài của võng mạc thị giác. Mọi rối loạn của hắc mạc đều có thể
ảnh hưởng sâu sắc đến sinh lý, bệnh lý của võng mạc và dịch kính.
II. PHÂN LOẠI BONG VÕNG MẠC
Lâm sàng chia làm 2 loại:
1. Bong võng mạc nguyên phát:
Gây ra do một hay nhiều vết rách hoặc lỗ của lớp thần kinh cảm thụ.
Chính vì vậy có khuynh hướng gọi là bong võng mạc có rách.
2. Bong võng mạc thứ phát:
Sự tích lũy chất lỏng ở khoang dưới võng mạc không do những vết rách
hay lỗ rách của lớp thần kinh cảm thụ mà thứ phát sau một quá trình bệnh lý
của võng mạc, dịch kính hay màng bồ đào.
Có hai nhóm bong võng mạc thứ phát: một là bong võng mạc co kéo do
các tổ chức tân tạo dính bất thường lên mặt trong của lớp thần kinh cảm thụ
của võng mạc; hai là bong võng mạc xuất tiết do sự rối loạn hàng rào máu
võng mạc hoặc hắc - võng mạc.
5
III. BỆNH SINH CỦA BONG VÕNG MẠC
1. Bong võng mạc nguyên phát.
Có nhiều thuyết nhưng đáng chú ý là:
Thuyết co kéo võng mạc của J.Gonin (1930): võng mạc bị co kéo từ
phía dịch kính và bị rách, dẫn đến bong võng mạc. Trên cơ sở thuyết này
J.Gonin đã đưa ra nguyên tắc điều trị là bịt vết rách tạo điều kiện cho võng
mạc áp trở lại.
Hiện nay người ta cho rằng cơ chế bong võng mạc rất phức tạp. Bong
võng mạc là hậu quả của những tổn thương thoái hoá của dịch kính ,Võng
mạc và hắc mạc. Người ta nhận thấy để có bong võng mạc cần có hai điều
kiện chính là sự thoái hoá dẫn đến bong dịch kính sau và vết rách hay lỗ.
* Thoái hoá của dịch kính: Là một quá trình phức tạp nhưng điển hình
là hai hiện tượng: sự lỏng hoá của dịnh kính và bong dịch kính sau.
Bong dịch kính sau là hiện tượng mất tiếp xúc giữa lớp vỏ của dịch kính
và lớp màng giới hạn trong của võng mạc. Đó là hậu quả của hiện tượng lỏng
hoá, sự co của dịch kính, có liên quan đến sự lão hoá cũng như một số bệnh
lý: cận thị, không có thể thuỷ tinh. bong dịch kính sau có thể gây ra biến
chứng như rách võng mạc, chảy máu dịch kính.
* Rách và lỗ của võng mạc.
Những vết rách, lỗ của võng mạc thường xảy ra do hậu qủa của quá
trình thoái hoá tiệm tiến của võng mạc, dịch kính và hắc mạc. Thoái hoá có
thể ở trong võng mạc, dịch kính võng mạc, hay ở hắc võng mạc. Rách thường
có nhiều dạng:
- Vết rách, thườngdo tác động co kéo của dịch kính. Có thể là vết rách
có nắp hay có vạt.
- Lỗ võng mạc, do hoái hóa của bản thân võng mạc là chính.
