Trung tâm TH,CG&ĐT Th ng m i đi n t - Khoa Th ng m iươ ạ ệ ử ươ ạ
đi n t - Tr ng ĐHTMệ ử ườ
www.eVision.vn/eLearning -o0o- eVision.vn@gmail.com -o0o- Y!
M: eVision_vn
BÍ QUY T TH NG M IẾ ƯƠ Ạ
I N TĐ Ệ Ử
(TÌM HI U V TH NG M I ĐI N T VÀ CÁC THU TỂ Ề ƯƠ Ạ Ệ Ử Ậ
NGŨ, KHÁI NI M)Ệ
World Wide Web (www) c hìnhđượ
thành t nh ng gì?ừ ữ
Ph n gi i thi u ng n sau ây nêu lên s óngầ ớ ệ ắ đ ự đ
góp quan tr ng c a web i v i cácọ ủ đố ớ
ho t ng có tính ch t th ng m i trênạ độ ấ ươ ạ
Intemet. World Wide Web có các ch ngươ
trình và ng d ng giúp chuy n i m ng Intemetứ ụ ể đổ ạ
t nh ng nh h ng ph c vừ ữ đị ướ ụ ụ
nghiên c u ban u tr nên có th d dàng sứ đầ ở ể ễ ử
d ng cho các m c ích th ng m iụ ụ đ ươ ạ
và các m c ích cá nhân khác.ụ đ
M ng liên l c i n t u tiên c l p raạ ạ đ ệ ử đầ đượ ậ
vào n m 1969. Lúc ó 4 tr ng i h că đ ườ đạ ọ
c a M k t h p v i B Qu c phòng xây d ng m tủ ỹ ế ợ ớ ộ ố ự ộ
m ng máy tính có tên làạ
APRANET giúp cho các nhà khoa h c có thđể ọ ể
truy c p t i các máy tính t xa.ậ ớ ừ
APRANET c ng giúp cho các nhà nghiên c u tũ ứ ổ
ch c các cu c th o lu n tr cứ ộ ả ậ ự
tuy n (online), truy c p t xa t i các c sế ậ ừ ớ ơ ở
d li u, truy n file và g i th i n t (e-ữ ệ ề ở ư đ ệ ử
mail) ngay t n m 1972.ừ ă
Giao th c ki m soát m ng APRANET, dùng ki mứ ể ạ để ể
soát cách g i thông tin trênở
m ng, ã c thay th vào u nh ng n m 1980ạ đ đượ ế đầ ữ ă
b i m t giao th c khác vàở ộ ứ
TCP/IP. Giao th c này tiêu chu n hoá lu ngứ ẩ ồ
thông tin trên các m ng khác nhauạ
và xác nh ng i s d ng m ng thông qua ađị ườ ử ụ ạ đị
ch Intemet ho c h th ng tênỉ ặ ệ ố
mi n.ề
u i m chính c a giao th c này chính làƯ đ ể ủ ứ
ph ng pháp t t nh t truy n tinươ ố ấ để ề
b ng cách s d ng các gói thông tin ã cằ ử ụ đ đượ
g n a ch riêng bi t. Giao th c nàyắ đị ỉ ệ ứ
c thi t k cho ki u m ng không n nh t cđượ ế ế ể ạ ổ đị ứ
là ng i s d ng có th b giánườ ử ụ ể ị
o n b i s tr c tr c c a m ng i n tho iđ ạ ở ự ụ ặ ủ ạ đ ệ ạ
mình ang s d ng. M c dù giao th cđ ử ụ ặ ứ
Trung tâm TH,CG&ĐT Th ng m i đi n t - Khoa Th ng m iươ ạ ệ ử ươ ạ
đi n t - Tr ng ĐHTMệ ử ườ
www.eVision.vn/eLearning -o0o- eVision.vn@gmail.com -o0o- Y!
M: eVision_vn
này là chìa khoá t o kh n ng và t ng c ngđể ạ ả ă ă ườ
s trao i thông tin gi a cácự đổ ữ
m ng máy tính c hình thành u tiên, làạ đượ đầ
ngu n g c c a m ng Intemet ngàyồ ố ủ ạ
nay, nh ng nh ng h n ch c a nó ngày càng trư ữ ạ ế ủ ở
nên rõ ràng.
N m 1990, Tim Berners - Lee ã t o ra Web khiă đ ạ
ông xây d ng m t website uự ộ đầ
tiên t i trung tâm nghiên c u h t nhân Châu Âuạ ứ ạ
(the European Center for
Nuclear Research) óng trên vùng biên gi iđ ớ
gi a Pháp và Th y S . ( a chữ ụ ỹ Đị ỉ
Internet là: http://wwwww.imp.cenn.ch). Phát
minh c a Berbers-Lee v http vàủ ề
url. ã có th t o ra m t web có s l ng vôđ ể ạ ộ ố ượ
cùng l n các tài li u và c liên k tớ ệ đượ ế
l i v i nhau qua m t m ng s d ng giao th cạ ớ ộ ạ ử ụ ứ
TCP/IP.
N m 1991, Web và lãnh a c a các máy tính NeXTă đị ủ
vì ph n hypertext t n d ngầ ậ ụ
c m t “hole” trong h i u hành NeXTSTep.đượ ộ ệ đ ề
Sau khi Berners-Lee công b bố ộ
ph n m m ban u c a mình nh là m t b mã mầ ề đầ ủ ư ộ ộ ở
r ng, trên Intemet vào thángộ
Tám n m 1991, nh ng ng i s d ng h i uă ữ ườ ử ụ ệ đ ề
hành NeXT b t u b xung kháiắ đầ ổ
ni m này vào h th ng c a mình. M ng Intemetệ ệ ố ủ ạ
ã nhân r ng thông tin c ađ ộ ủ
Berner-Lee, làm cho các nhà s d ng các lo iử ụ ạ
máy tính khác nhau ph i vi t ra cácả ế
ch ng trình tìm ki m và ng d ng cho riêngươ ế ứ ụ
mình. Tháng 5/1992, m t sinh viênộ
c a tr ng i h c T ng h p Canifonia tên làủ ườ Đạ ọ ổ ợ
Pei Wei ã công b trình duy tđ ố ệ
Viola, s d ng cho h i u hành Unix ngử ụ ệ đ ề đồ
th i ã a ra nh ng tiêu chu n uờ đ đư ữ ẩ đầ
tiên v h a. C ng trong n m 1992 hai nhàề đồ ọ ũ ă
nghiên c u c a CERN và Robertứ ủ
Cailiau và Nicola Pellow ã xây d ng xong m tđ ự ộ
trình duy t s d ng cho các máyệ ử ụ
tính Macintosh. Tháng 2/1993, m t nhóm sinhộ
viên c a i h c T ng h p Illinoisủ Đạ ọ ổ ợ
do Mark Andreessen ng u ã a ra trìnhđứ đầ đ đư
duy t Mosaic cho các máy tính cáệ
nhân t ng thích IMBươ
2. Th ng m iươ ạ
i n t là gì?đ ệ ử
Cho n nay v n ch a có m t nh ngh a cđế ẫ ư ộ đị ĩ đượ
ch p nh n th ng nh t v th ngấ ậ ố ấ ề ươ
m i i n t (electronic commerce hay e.ạ đ ệ ử
commerce). Tuy nhiên, c m t th ngụ ừ ươ
m i i n t th ng c s d ng nói nạ đ ệ ử ườ đượ ử ụ để đế
“s phân ph i, ti p th , bán ho c giaoự ố ế ị ặ
Trung tâm TH,CG&ĐT Th ng m i đi n t - Khoa Th ng m iươ ạ ệ ử ươ ạ
đi n t - Tr ng ĐHTMệ ử ườ
www.eVision.vn/eLearning -o0o- eVision.vn@gmail.com -o0o- Y!
M: eVision_vn
hàng hoá và d ch v b ng cácị ụ ằ
ph ng ti n i n t ”.ươ ệ đ ệ ử
Th ng m i i n t ã t n t i d i nhi u hìnhươ ạ đ ệ ử đ ồ ạ ướ ề
th c tr c khi M ng Intemet cứ ướ ạ đượ
a vào s d ng, và nh ng hình th c này v nđư ử ụ ữ ứ ẫ
t n t i trong ó có ph ng th cồ ạ đ ươ ứ
trao i d li u i n t - EDI (electronicđổ ữ ệ đ ệ ử
data -interchange) áp d ng ph bi nụ ổ ế
trong c m ng máy tính không theo giao th cả ạ ứ
TCP/IP. EDI c m t s ng i coiđượ ộ ố ườ
là có t m quan tr ng trong hình th c kinhầ ọ ứ
doanh gi a doanh nghi p v i doanhữ ệ ớ
nghi p (B to B) h n c m ng Intemet ( ây cóệ ơ ả ạ Đ
th là i m tranh lu n, c bi t làể đ ể ậ đặ ệ
n u các ngành công nghi p khác làm theo cáchế ệ
công ty l n nh General Motorsớ ư
Corporation, Ford Motor Company và Daimler
Chrysler m i ây ã xây d ngớ đ đ ự
m t h th ng cung c p thích h p B to B choộ ệ ố ấ ợ
ngành công nghi p ôtô thông qua m tệ ộ
portal Intemet toàn c u).ầ
M i quan tâm ngày càng t ng i v i th ng m iố ă đố ớ ươ ạ
i n t có th c xu t phát tđ ệ ử ể đượ ấ ừ
tác ng c a Intemet lên ph ng th c kinhđộ ủ ươ ứ
doanh gi a doanh nghi p v i kháchữ ệ ớ
hàng (B to C), chuy n i ph ng th c nàyể đổ ươ ứ
thành th ng m i i n t . ã cóươ ạ đ ệ ử Đ
nh ng c s không th ph nh n quan tâmữ ơ ở ể ủ ậ để
n th ng m i i n t B to Cđế ươ ạ đ ệ ử
trong ó có s t ng tr ng nhanh chóng sđ ự ă ưở ố
l ng ng i s d ng k t n i vào m ngượ ườ ử ụ ế ố ạ
Intemet vì s phát tri n t ng ng c a các ngự ể ươ ứ ủ ứ
d ng th ng m i trên m ng.ụ ươ ạ ạ
i u rõ ràng là m ng Internet có th s d ngĐ ề ạ ể ử ụ
cho các giao d ch th ng m i, c Bị ươ ạ ả
to B và B to C. M t giao d ch th ng m i cóộ ị ươ ạ
th chia làm 3 giai o n chính: qu ngể đ ạ ả
cáo, tìm ki m khách hàng; t hàng và thanhế đặ
toán, giao hàng. M i m t ho c toànỗ ộ ặ
b c ba giai o n này u có th th c hi nộ ả đ ạ đề ể ự ệ
trên m ng Internet và vì v y có thạ ậ ể
c bao trùm trong khái ni m th ng m i i nđượ ệ ươ ạ đ ệ
t .ử
Các ph ng ti n i n t ngày càng c sươ ệ đ ệ ử đượ ử
d ng trong các công ty và t ch cụ ổ ứ
th ng m i qu ng cáo, ti p th hàng hóa vàươ ạ để ả ế ị
d ch v c a mình trên ph m vi toànị ụ ủ ạ
th gi i.ế ớ
Các nhà s n xu t, các nhà bán l , t i các n cả ấ ẻ ạ ướ
khác nhau u có th chào s nđề ể ả
ph m và d ch v c a mình v i y thông tinẩ ị ụ ủ ớ đầ đủ
v tính n ng và hi u qu a l iề ă ệ ả đư ạ
c a các s n ph m và d ch v này, v thành ph nủ ả ẩ ị ụ ề ầ
hay c u t o, v giá c , k ho chấ ạ ề ả ế ạ
s n xu t, i u ki n giao hàng và thanh toán.ả ấ đ ề ệ
Nh ng thông tin này cho phép ng iữ ườ
s d ng hàng hoá và d ch v t mua hàng hoáử ụ ị ụ đặ
và d ch v mà h mong mu n tị ụ ọ ố ừ
nh ng nhà cung c p a ra có tính c nh tranhữ ấ đư ạ
nh t.ấ
Th ng m i i n t s chi m m t t tr ngươ ạ đ ệ ử ẽ ế ộ ỷ ọ
l n h n c th tr ng bán l ?ớ ơ ả ị ườ ẻ
Trung tâm TH,CG&ĐT Th ng m i đi n t - Khoa Th ng m iươ ạ ệ ử ươ ạ
đi n t - Tr ng ĐHTMệ ử ườ
www.eVision.vn/eLearning -o0o- eVision.vn@gmail.com -o0o- Y!
M: eVision_vn
T p chí The Economist m i ây ã ti n hành m tạ ớ đ đ ế ộ
cu c th m dò v ph ng th cộ ă ề ươ ứ
th ng m i i n t B to B và B to C t i M .ươ ạ đ ệ ử ạ ỹ
M c dù hình th c mua hàng quaặ ứ
m ng (electronic shopping) ngày càng c sạ đượ ử
d ng nhi u t i M h n b t c n cụ ề ạ ỹ ơ ấ ứ ướ
nào trên th gi i, nh ng nó ch chi m 1% doanhế ớ ư ỉ ế
s bán l trong k l h i 1999-ố ẻ ỳ ễ ộ
2000, ch ng lo i m t hàng bán trên m ng c ngủ ạ ặ ạ ũ
r t h n h p.ấạẹ
Vi c kh i x ng hình th c bán hàng qua m ngệ ở ướ ứ ạ
ngày nay c ng có th so sánh v iũ ể ớ
vi c kh i x ng hình th c bán hàng qua catalôệ ở ướ ứ
h i u th k tr c. Tuy nhiên,ồ đầ ế ỷ ướ
trong khi ph ng th c bán hàng qua catalô ngayươ ứ
t u ã phát tri n r t m nhừ đầ đ ể ấ ạ
nh y u t m i l c a nó nh ng sau ó gi mờ ế ố ớ ạ ủ ư đ ả
xu ng r t nhanh vì tính m i l khôngố ấ ớ ạ
còn n a, thì ngày nay có c s ng hữ đủ ơ ở để ủ ộ
quan i m cho r ng th ng m i i nđ ể ằ ươ ạ đ ệ
t s ti p t c m r ng t tr ng c a mình trênử ẽ ế ụ ở ộ ỷ ọ ủ
th tr ng bán l . Quan i m nàyị ườ ẻ đ ể
d a trên kh n ng có m t không hai c a m ngự ả ă ộ ủ ạ
Intemet và d a trên n n t ng kự ề ả ỹ
thu t và có l i cho c ng i s d ng l n cácậ ợ ả ườ ử ụ ẫ
doanh nghi p.ệ
Ng i s d ng c l i khi mua hàng nh s soườ ử ụ đượ ợ ờ ự
sánh ngay t c th i v giá c vàứ ờ ề ả
s n ph m ( c giao b i các i lý bán hàngả ẩ đượ ở đạ
ho c các site ánh giá s n ph m), cácặ đ ả ẩ
c ch nh giá khác nhau (giá c nh, uơ ế đị ố đị đấ
giá, u giá ng c). Ngoài vi c nđấ ượ ệ đơ
gi n hoá giao d ch th ng m i gi a ng i muaả ị ươ ạ ữ ườ
và ng i bán, s công khai h n vườ ự ơ ề
nh giá s n ph m và d ch v , gi m s c nđị ả ẩ ị ụ ả ự ầ
thi t ph i s d ng nh ng ng i môiế ả ử ụ ữ ườ
gi i trung gian có th làm cho giá c tr nênớ ể ả ở
c nh tranh h n.ạ ơ
Các doanh nghi p có th c l i h n t vi cệ ể đượ ợ ơ ừ ệ
khai thác các d li u c a các giaoữ ệ ủ
d ch trên m ng có k ho ch ti p th t pị ạ để ế ạ ế ị ậ
trung và m nh m h n, th m chí iạ ẽ ơ ậ đố
v i m t s l ng khách hàng r t l n. Các doanhớ ộ ố ượ ấ ớ
nghi p c ng có th s d ng tri tệ ũ ể ử ụ ệ
ph m vi và m c có th t c t m ngđể ạ ứ độ ể đạ đượ ừ ạ
Internet. Ví d , h có th s d ngụ ọ ể ử ụ
m t site bán hàng t i kh p n i trên thộ để ớ ắ ơ ế
gi i và d a trên uy tín c a site này ớ ự ủ để
m r ng cho các m t hàng khác. Các doanhở ộ ặ
nghi p bán hàng hóa và d ch v cóệ ị ụ
th giao hàng d i hình th c s hoá (digital)ể ướ ứ ố
qua m ng nh : ph n m m máy tính,ạ ư ầ ề
t ch trên các ph ng ti n i l i, d ch vđặ ỗ ươ ệ đ ạ ị ụ
ngân hàng và b o hi m s có s thayả ể ẽ ự
i liên quan n th ng m i i n t nhi uđổ đế ươ ạ đ ệ ử ề
nh t. M ng Internet c ng có nh cấ ạ ũ ượ
i m c a nó, m c dù nh ng i m y u b c xúcđ ể ủ ặ ữ đ ể ế ứ
nh t có th s a ch a c. K t quấ ể ử ữ đượ ế ả
th m dò c a t the Economist cho th y vi că ủ ờ ấ ệ
th c hi n n t hàng và giao hàngự ệ đơ đặ
sau khi s n ph m ã t mua tuy r t quan tr ngả ẩ đ đặ ấ ọ
nh ng không ph i lúc nào c ngưảũ
Trung tâm TH,CG&ĐT Th ng m i đi n t - Khoa Th ng m iươ ạ ệ ử ươ ạ
đi n t - Tr ng ĐHTMệ ử ườ
www.eVision.vn/eLearning -o0o- eVision.vn@gmail.com -o0o- Y!
M: eVision_vn
có hi u qu trong ph ng th c bán hàng quaệ ả ươ ứ
m ng. Tuy nhiên xu h ng k t h pạ ướ ế ợ
gi a bán l qua m ng v i không qua m ng, cácữ ẻ ạ ớ ạ
h th ng giao hàng và b o qu n tệ ố ả ả ự
ng m i s giúp cho các doanh nghi p giaođộ ớ ẽ ệ
hàng m t cách có hi u qu h n. M tộ ệ ả ơ ộ
nh c i m n a c a ph ng th c bán hàng quaượ đ ể ữ ủ ươ ứ
m ng là không ph i t t c cácạ ả ấ ả
lo i s n ph m u có th bán c nh ph ngạ ả ẩ đề ể đượ ờ ươ
th c này. Bán hàng qua m ng choứ ạ
t i nay ch thành công h n i v i các m tớ ỉ ơ đố ớ ặ
hàng “ít ph i s th y” nh máy tính,ả ờ ấ ư
sách, a CD (và nh ng m t hàng mà ng i muađĩ ữ ặ ườ
không c n ph i nhìn và s th y)ầ ả ờ ấ
so v i các m t hàng “c n ph i s th y” nhớ ặ ầ ả ờ ấ ư
qu n áo. M t i m y u n a c th aầ ộ đ ể ế ữ đượ ừ
nh n r ng rãi i v i ph ng th c bán hàngậ ộ đố ớ ươ ứ
qua m ng là s thi u an toàn vạ ự ế ề
thanh toán, c bi t là lo ng i v nh ng k nđặ ệ ạ ề ữ ẻ ă
c p mã s c a th tín d ng. Tuyắ ố ủ ẻ ụ
nhiên m i lo ng i c ng ch a c xác nh n rõố ạ ũ ư đượ ậ
ràng vì cho t i nay có r t ít tr ngớ ấ ườ
h p b l y tr m mã s c a th tín d ng và cácợ ị ấ ộ ố ủ ẻ ụ
công ty phát hành th tín d ng ch uẻ ụ ị
ph n l n trách nhi m c a mình trong tr ng h pầ ớ ệ ủ ườ ợ
này. Câu h i t ra bây gi làỏ đặ ờ
có ph i th ng m i i n t ang làm thay iả ươ ạ đ ệ ử đ đổ
nh ng ph ng th c kinh doanhữ ươ ứ
truy n th ng hay không? Câu tr l i là hìnhề ố ả ờ
nh là nh v y. Vai trò c a cácư ư ậ ủ
business intermediaries dang thay i. Ví dđổ ụ
nh các nhà bán l ang b thay thư ẻ đ ị ế
d n vì các nhà s n xu t nay có th bán hàngầ ả ấ ể
tr c ti p cho khách hàng, m t ki uự ế ộ ể
Intermediaries m i ang c t o ra. H baoớ đ đượ ạ ọ
g m các i lý bán hàng và các siteồ đạ
ánh giá, các c ng (portal) Internet ho t ngđ ổ ạ độ
nh nh ng shopping malls và cư ữ ả
các t h p khác ang a ra m t hình th c m iố ợ đ đư ộ ứ ớ
có th bán hàng v i s l ngđể ể ớ ố ượ
l n.ớ
Có hai v n xung quanh các ph ng th c kinhấ đề ươ ứ
doanh m i này. V n liên quanớ ấ đề
t i s c nh tranh mà ph ng th c m i a t iớ ự ạ ươ ứ ớ đư ớ
cho các công ty trung gian truy nề
th ng mà hi n v n có óng góp to l n trong dâyố ệ ẫ đ ớ
chuy n giá tr (value chain).Thề ị ứ
hai là ph ng th c m i s thu c v ng i tiêuươ ứ ớ ẽ ộ ề ườ
dùng hay là các doanh nghi p. T pệ ạ
chí The Economist cho r ng các thành ph n trungằ ầ
gian m i s ph i ho t ng nhớ ẽ ả ạ độ ư
là nh ng i lý cho ng i tiêu ùng. Các doanhữ đạ ườ đ
nghi p bán hàng t t trên m ngệ ố ạ
Internet ang ph i thay i h th ng phân ph iđ ả đổ ệ ố ố
c a mình phù h p v i h th ngủ ợ ớ ệ ố
phân ph i c g i là warehouse - cumtruck (hố đượ ọ ệ
th ng này có th giao t ng ki nố ể ừ ệ
hàng riêng l t i t n các gia ình) ho c hẻ ớ ậ đ ặ ệ
th ng phân ph i nguyên v t li u t i cácố ố ậ ệ ớ
công ty s n xu t các m t hàng chuyên dùng.ả ấ ặ
Theo t p chí The Economist m c dù các nhà qu nạ ặ ả
lý c a h th ng kinh doanhủ ệ ố
truy n th ng không h ch m tr trong vi c nh nề ố ề ậ ễ ệ ậ
ra m i e do ti m tàng c aố đ ạ ề ủ
th ng m i i n t , nh ng h ang g p ph iươ ạ đ ệ ử ư ọ đ ặ ả
nhi u khó kh n trong vi c áp ngề ă ệ đụ
ph ng th c kinh doanh m i, m t cách nhanhươ ứ ớ ộ
chóng. Nh ng khó kh n này hìnhữ ă
nh n y sinh t m t th c t là các nhà qu n lýư ẩ ừ ộ ự ế ả
tr c h t c n ph i thuy t ph cướ ế ầ ả ế ụ
nh ng ng i ã u t th i gian, ti n b c vàữ ườ đ đầ ư ờ ề ạ
s c l c c a mình vào mô hình kinhứựủ
doanh tr c ây nh các nhà cung c p, ng iướ đ ư ấ ườ
lao ng, ngân hàng, c ông, th mđộ ổ đ ậ
chí c khách hàng, t t c nh ng ai không mu nả ấ ả ữ ố
thay i.đổ
M i lo ng i v s kh ng ch c a M trên m ngố ạ ề ự ố ế ủ ỹ ạ
c ng c nêu ra. M c dù M làũ đượ ặ ỹ
n c kh i x ng u tiên trên th gi i vướ ở ướ đầ ế ớ ề
th c hành th ng m i i n t , nh ngự ươ ạ đ ệ ử ư
không nh t thi t ph i cho r ng các công ty Mấ ế ả ằ ỹ
s th ng tr th ng m i i n tẽ ố ị ươ ạ đ ệ ử
trên toàn th gi i. Các công ty c n ph i gi iế ớ ầ ả ả
quy t nhi u v n khác nhau nhế ề ấ đề ư