Cây mã tiên thảo
Còn gọi là cỏ roi ngựa, Verveine (Pháp).
Tên khoa học Verbena ofcinalis L.
Thuộc họ cỏ roi ngựa Verbenaceae.
Người ta dùng toàn cây mã tiên thảo (Hẻba Verbenae) tươi hay sấy khô
hoặc phơi khô.
Tên mã tiên do chữ mã = ngựa, tiên = roi, vì cỏ dài, thẳng, có đốt như roi
ngựa, do đó mà đặt tên như vậy.
Châu Âu (Pháp) dùng với tên Verveine.
A. Mô tả cây
Cây loại cỏ nhỏ, sống dai, cao từ 10cm đến 1m, thân có 4 cạnh. Lá mọc đối,
xẻ thuỳ lông chim. Hoa mọc thành bông ở ngọn, hoa nhỏ màu xanh, lưỡng tính,
không đều.
B. Phân bố, thu hái và chế biến
Cây này mọc hoang khắp nơi trong nước ta, hái vào mùa thu khi cây đã ra
hoa và một số hoa đã bắt đầu kết quả. Dùng tười hay phơi hoặc sấy khô.
C.Thành phần hoá học
Toàn cây chứa một glucozit gọi là verbenaln hay verbenalozit C17H24)10 kết
tinh không màu, không mùi, vị đắng, thuỷ phân sẽ cho glucoza và verbenalola C-
11H14O5'
Verbenalin + H2O = verbenalola + glucoza
Ngoài ra còn có các men invectin và men emunxin. Do đó khi phơi sấy, tỷ
lệ glucozit có thể giảm tới hơn 25%.
D. Tác dụng dược lý
Mã tiên thảo ít độc. Thheo Holste, mã tiên thảo có thể làm máu chóng
đông.
E. Công dụng và liều dùng
Tính chất theo đông y: Vị đắng, hơi hàn, vào hai kinh can và tỳ. Tác dụng
phá huyết, sát trùng, thông kinh. Dùng chữa bệnh lở ngứa hạ bộ, tiêu chướng.
Trước đây nhân dân Châu Âu rất hay dùng vị thuốc này, coi như có khả năng chữa
bách bệnh. Hiện nay chỉ còn dùng làm thuốc xoa bóp.
Nhân dân ta hay dùng cỏ roi ngựa tươi giã lấy nước uống, bã đắp lên mụn
nhọt như sứng vú, hậu bối.
Còn dùng uống và rửa chữa bệnh ngứa ở hạ bộ. Ngày dùng 6-12g khô
tương ứng với 25-50 tươi.