C S LU N V DU L CH VÀ MÔI TR NGƠ ƯỜ
1.1. Lý lu n chung
1.1.1. Du l ch
1.1.1.1. Nh ng quan ni m v du l ch
T xa x a trong l ch s nhân lo i, du l ch đã đ c ghi nh n nh m t s thích, m t ư ượ ư
ho t đ ng ngh ng i tích c c c a con ng i. Ngày nay du l ch đã tr thành m t nhu c u ơ ườ
không th thi u đ c trong đ i ế ượ s ng văn hoá-xã h i đang phát tri n m nh m thành
m t ngành kinh t mũi nh n nhi u qu c gia trên th gi i. ế ế
Tuy nhiên, theo nhi u chun gia thu c T ch c Du l ch Th gi i (WTO), s phát ế
tri n t c a ho t đ ng du l ch ch m i b t đ u đ c quan tâm t nh ng m trong th p ượ
niên 1950 tr l i đây. Có th nói r ng, bu i ban đ u c a s bùng n này do nh ng
dòng khách du l ch bi n t o nên. Cho đ n nay, du l ch ngh bi n v n dòng du khách ế
chính trên th gi i, chính v y m i hình thành nên khái ni m du l ch 3S v i các nghĩaế
bi n (Sea), cát (Sand), ánh n ng (Sun). Khi phát hi n ra du l ch m t ngành kinh
doanh thu đ c l i nhu n cao, nhi u doanh nghi p du l ch tìm m i cách đáp ng t i đaượ
nhu c u m i m t c a du khách. M t trong nh ng h ng kinh doanh đó là tình d c. Khái ướ
ni m du l ch 4S ra đ i v i ch S th t có nghĩa là du l ch tình d c (Sextour). ư
Do v y, nhi u n i, d i con m t c a ng i b n x , du khách nh ng k giàu ơ ướ ườ
đáng ghét, nh ng k đem l i b t h nh cho dân c đ a ph ng, đ c bi t ph n . ư ươ
H du nh p l i s ng không đ c nhân dân đ a ph ng ch p nh n. Nhi u đoàn du khách ượ ươ
b t n công. Đó m t trong nh ng do khi n cho du khách quan m đ n s an toàn ế ế
trong du l ch. do đó, ch S th t ngày nay còn đ c hi u an toàn hay an ninh ư ượ
(Safety, Security). Nó v a là yêu c u c a du khách v a là nhi m v c a các nhà cung ng
du l ch.
Hi n nay, bi n không còn đi m đ n duy nh t c a các chuy n du l ch. Ý t ng ế ế ưở
c a các nhà kinh doanh du l ch mu n thay th du l ch 4S b ng du l ch 4T nh m xoá đi ế
các suy nghĩ không lành m nh trong các ho t đ ng du l ch c a du khách và c a nhà cung
ng du l ch. Du l ch (Tourism) 4T bao g m s di chuy n (Travel), ph ng ti n v n ươ
chuy n t t, gây h ng kh i (Transport) v nh ng n i yên tĩnh, thanh bình (Tranquility) ơ
có môi tr ng t nhiên cũng nh xã h i trong s ch (Transparence). ườ ư
Ng i Trung Qu c thì cho r ng du l ch bao g m 5 y u t là: ườ ế th c, trú, hành, l c,
y. Đi du l ch là đ c n m nh ng món ăn ngon, trong nh ng căn phòng ti n nghi, đi l i ượ ế
trên nh ng ph ng ti n sang tr ng, đ c vui ch i gi i trí vui v đi u ki n mua ươ ượ ơ
s m hàng hoá, qu n áo ...
1.1.1.2. Thu t ng du l ch
Thu t ng du l ch r t thông d ng, b t ngu n t ti ng Hy L p: Tonos nghĩa ế
đi m t vòng. Thu t ng này đ c La tinh hoá thành Turnur và sau đó thành “Tour” (ti ng ượ ế
Pháp), nghĩa đi vòng quanh, cu c d o ch i, còn Touriste ng i đi d o ch i. Theo ơ ườ ơ
Robert Langquar (1980), t Tourism (du l ch) l n đ u tiên xu t hi n trong ti ng Anh vào ế
kho ng năm 1800 đ c qu c t hoá nên nhi u n c đã s d ng tr c ti p mà không ượ ế ướ ế
d ch nghĩa.
Trong ti ng Vi t, thu t ng du l ch đ c d ch thông qua ti ng Hán. Du nghĩa ế ượ ế
đi ch i, l ch có nghĩa là s t ng tr i. Tuy nhiên, ng i Trung Qu c g i du l ch du lãmơ ườ
v i nghĩa là đi ch i đ nâng cao nh n th c. ơ
1
1.1.1.3. Khái ni m v du l ch
Ngày nay, du l ch đã tr thành m t hi n t ng kinh t -xã h i ph bi n các n c ượ ế ế ướ
phát tri n cũng nh các n c đang phát tri n, trong đó Vi t Nam. Tuy nhiên cho đ n ư ướ ế
nay nh n th c v n i dung du l ch v n ch a th ng nh t. Tr c th c t phát tri n c a ư ướ ế
ngành du l ch v kinh t cũng nh trong lĩnh v c đào t o, vi c nghiên c u, th o lu n đ ế ư
đi đ n th ng nh t m t s khái ni m c b n trong đó có khái ni m du l ch và du khách làế ơ
m t đòi h i c n thi t. ế
Do hoàn c nh (th i gian, khu v c) khác nhau, d i m i góc đ nghiên c u khác ướ
nhau, m i ng i m t cách hi u v du l ch khác nhau. Khi đi m l i các công trình ườ
nghiên c u v du l ch, Giáo s -Ti n sĩ Berkener, m t chuyên gia có uy tín v du l ch trên ư ế
th gi i, đã đ a ra nh n xét: “Đ i v i du l ch, có bao nhiêu tác gi nghiên c u thì có b yế ư
nhiêu đ nh nghĩa”.
Du l ch g n li n v i vi c ngh ng i gi i trí nh m h i ph c, nâng cao s c kho ơ
kh năng lao đ ng cho con ng i, nh ng tr c h t liên quan m t thi t t i s di chuy n ườ ư ướ ế ế
ch c a h . V y “du l ch” là gì?
Đ u tiên “du l ch” đ c hi u là vi c đi l i c a t ng cá nhân ho c m t nhóm ng i ượ ườ
r i kh i ch c a nh trong kho ng th i gian ng n đ n các vùng xung quanh đ ngh ế
ng i, gi i trí hay ch a b nh. Ngày nay, ng i ta đã th ng nh t r ng v c b n, t t c cácơ ườ ơ
ho t đ ng di chuy n c a con ng i trong hay ngoài n c tr vi c c trú chính tr , tìm ườ ướ ư
vi c làm vàm l c đ u mang ý nghĩa du l ch. ượ
Liên Hi p Qu c (1963) đ nh nghĩa v du l ch nh sau: ư
Du l ch t ng h p các m i quan h , hi n t ng các ho t đ ng kinh t b t ượ ế
ngu n t các cu c hành trình l u trú c a nhân hay t p th bên ngoài n i ư ơ
th ng xuyên c a h hay ngoài n c h v i m c đích hoà bình. N i h đ n l u trúườ ướ ơ ế ư
không ph i là n i làm vi c c a h ”. ơ
Theo Pirogi nic (1985) thì: ơDu l ch m t d ng ho t đ ng c a dân c trong th i ư
gian r i liên quan t i s di chuy n l u l i t m th i bên ngoài n i c trú th ng ư ơ ư ườ
xuyên nh m ngh ng i, ch a b nh, phát tri n th ch t tinh th n, nâng cao trình đ ơ
nh n th c-văn hoá ho c th thao kèm theo vi c tiêu th nh ng giá tr v t nhiên, kinh
t , văn hoá”.ế
Khi nghiên c u các đ nh nghĩa khác v du l ch, chúng ta th nh n th y s bi n ế
đ i trong nh n th c v n i dung thu t ng du l ch. ng i cho r ng du l ch m t ườ
hi n t ng h i (hi u theo nghĩa t đ n gi n đ n ph c t p), ng i khác l i cho r ng ượ ơ ế ườ
đây ph i m t ho t đ ng kinh t . Chúng ta bi t r ng trong th c t cu c s ng, do s ế ế ế
phát tri n c a h i nh n th c, các t ng th ng khá nhi u nghĩa, đôi khi trái ườ
ng c nhau. Nh v y, c g ng gi i thích đ n v t đa nghĩa b ng cách g p các n iượ ư ơ
dung khác nhau vào m t đ nh nghĩa s làm cho khái ni m tr nên khó hi u không
ràng. D a theo cách ti p c n trên, nên tách thu t ng du l ch thành hai ph n đ đ nh ế
nghĩa nó. Du l ch có th đ c hi u nh là: ượ ư
- S di chuy n l u trú qua đêm t m th i trong th i gian r nh r i c a nhân ư
hay t p th ngoài n i c trú nh m m c đích ph c h i s c kho , nâng cao nh n th c v ơ ư
th gi i xung quanh, ho c không kèm theo vi c tiêu th m t s giá tr t nhiên, kinhế
t , văn hoá và d ch v do các c s chuyên nghi p cung ng.ế ơ
- M t lĩnh v c kinh doanh các d ch v nh m tho mãn nhu c u n y sinh trong quá
trình di chuy n l u trú qua đêm t m th i trong th i gian r nh r i c a nhân hay ư
t p th ngoài n i c trú v i m c đích ph c h i s c kho , nâng cao nh n th c t i ch ơ ư
v th gi i xung quanh.ềếớ
2
Vi c phân đ nh ràng hai n i dung c a khái ni m ý nghĩa góp ph n thúc đ y
s phát tri n c a du l ch. Cho đ n nay, không ít ng i, th m chí ngay c các cán b , ế ườ
nhân viên đang làm vi c trong ngành du l ch ch cho r ng du l ch m t ngành kinh t . ế
Do đó m c tiêu đ c quan tâm hàng đ u mang l i hi u qu kinh t . Đi u đó cũng có ượ ế
th đ ng nghĩa v i vi c t n d ng tri t đ m i ngu n tài nguyên, m i c h i đ kinh ơ
doanh. Trong khi đó du l ch còn m t hi n t ng h i góp ph n nâng cao dân trí, ượ
ph c h i s c kho c ng đ ng, giáo d c lòng yêu n c, tình đoàn k t ... Chính v y, ướ ế
toàn h i ph i trách nhi m đóng góp, h tr , đ u t cho du l ch phát tri n (Tr n ư
Đ c Thanh và Nguy n Minh Tu , 1999).
1.1.1.4. Các lo i hình du l ch
Ho t đ ng du l ch di n ra r t phong phú đa d ng nên tuỳ thu c vào cách phân
chia mà có các lo i hình du l ch khác nhau. M i lo i hình du l ch đ u nh ng tác đ ng
nh t đ nh lên môi tr ng. ườ
1) Phân lo i theo m c đích chuy n đi ế
a. M c đích thu n tuý du l ch
Trong các chuy n đi du l ch, m c đích c a du khách ngh ng i, gi i trí nângế ơ
cao nh n th c v th gi i xung quanh nên có th bao g m nh ng lo i hình sau: ế
* Du l ch tham quan
Tham quan m t ho t đ ng c a con ng i đ nâng cao nh n th c v m i m t. ườ
Tuỳ thu c vào đ i t ng tham quan mà có các lo i hình: ượ
- Du l ch văn hoá: lo i hình du l ch nh m nâng cao hi u bi t cho du khách v ế
l ch s , ki n trúc, kinh t - h i, l i s ng phong t c t p quán n i h đ n vi ng ế ế ơ ế ế
thăm. Đ a đi m đ n tham quan các vi n b o ng, các di tích l ch s văn hoá, các đ a ế
đi m t ch c, các l h i đ a ph ng, các liên hoan ngh thu t (liên hoan phim, âm ươ
nh c ...), các c s s n xu t hàng th công m ngh ơ
Trên th gi i, lo i hình du l ch văn hoá ph bi n Ai C p, Hy L p, Tây Banế ế
Nha ... và đây cũng là m t trong nh ng th m nh du l ch c a mi n Trung n c ta. ế ướ
- Du l ch sinh thái: là lo i hình du l ch nh m tho mãn nhu c u v v i thiên nhiên
c a khách du l ch. Đ a đi m đ t ch c du l ch sinh thái nh ng n i thiên nhiên đ c ơ ượ
b o v t t, ch a b ô nhi m nh các v n qu c gia, các khu b o t n thiên nhiên ... Lo i ư ư ườ
hình du l ch này khác v i du l ch văn hoá ch nó nh n m nh đ n s h p d n c a thiên ế
nhiên h n là nh ng đ i t ng do con ng i t o ra.ơ ượ ườ
* Du l ch gi i trí
Du l ch gi i trí lo i hình du l ch n y sinh do nhu c u th giãn, x h i đ ph c ư ơ
h i s c kho (th ch t, tinh th n) sau nh ng ngày làm vi c căng th ng, m t nh c. V i
đ i s ng xã h i ngày càng phát tri n thì nhu c u vui ch i, gi i trí càng đa d ng và không ơ
th thi u đ c trong các chuy n đi. Do v y, ngoài th i gian tham quan, ngh ng i, c n ế ượ ế ơ
có các ch ng trình, các đ a đi m vui ch i, gi i trí cho du khách nh :ươ ơ ư
- Các công viên vui ch i gi i trí: Đây khu v c đòi h i v n đ u t l n nh ngơ ư ư
kh năng thu h i v n nhanh và thu l i nhu n cao. Thành công trong lĩnh v c này ph i k
đ n nh ng công viên gi i trí Disneyland M , Nh t, Pháp; “th gi i thu nh Trungế ế
Qu c ... Vi t Nam, tuy các khu vui ch i gi i trí ch a nhi u ch a hi n đ i nh ng ơ ư ư ư
cũng đã thu hút khá đông du khách, đ c bi t vào d p l , t t nh khu du l ch Đ m Sen, ế ư
Su i Tiên ...
- Các Casino: Khách du l ch đ n các Casino đ tham gia vào các trò ch i may r i ế ơ
v i ti n b c nh đánh bài, các trò ch i trên máy t đ ng ... N i ti ng trên th gi i nh ư ơ ế ế ư
3
các Casino Nevada Atlantic (M ), Macao ... Vi t Nam cũng đã Casino Đ
S n (H i Phòng).ơ
* Du l ch th thao không chuyên
Là lo i hình du l ch nh m đáp ng lòng ham mê th thao c a m i ng i. Khách du ườ
l ch t mình ch i m t môn th thao nào đó, không ph i tham gia thi đ u chính th c mà ơ
ch đ n gi n đ gi i trí. Các ho t đ ng th thao đ c a thích nh săn b n, câu cá, ơ ượ ư ư
ch i golf, b i thuy n, l t ván, tr t tuy t ... Đ t ch c lo i hình du l ch này c n ơ ơ ướ ượ ế
các đi u ki n t nhiên thích h p v i các c s v t ch t, thi t b phù h p v i t ng lo i ơ ế
hình th thao. Bên c nh đó, nhân viên cũng c n đ c hu n luy n đ th h ng d n ượ ướ
và giúp đ cho du khách ch i đúng quy cách. ơ
* Du l ch khám phá
Du l ch khám phá lo i hình du l ch nh m m c đích nâng cao nh ng hi u bi t ư ế
m i l v th gi i xung quanh. Tuỳ thu c vào m c đ , tính ch t c a chuy n du l ch ế ế
th chia thành hai lo i hình:
- Du l ch tìm hi u: M c đích c a chuy n đi tìm hi u v thiên nhiên, môi ế
tr ng, phong t c t p quán, l ch s ...ườ
- Du l ch m o hi m: Qua nh ng chuy n du l ch m o hi m, du khách th t ế
th hi n mình, t rèn luy n t khám s c m nh, ý chí, ngh l c c a b n thân mình,
đ c bi t gi i tr . Đ a đi m đ n th ng nh ng n i ch a ho c ít in d u chân ế ườ ơ ư
ng i nh : nh ng con su i ch y xi t, nh ng ng n núi cao chót vót (Hymalaya,ườ ư ế
Phanxipan...), nh ng vùng núi l a nóng b ng, nh ng khu r ng r m r p, âm u (Amazon),
nh ng hang đ ng hi m ... Đ t ch c lo i hình du l ch này c n các trang thi t b ế
chuyên d ng và đ i ngũ ph c v h t s c c đ ng, có th h tr đ c l c cho các chuy n ế ơ ế
đi c a du khách.
* Du l ch ngh d ng ưỡ
M t trong nh ng ch c năng quan tr ng c a du l ch khôi ph c s c kho (th
l c, trí l c) c a con ng i sau nh ng ngày lao đ ng căng th ng nên đây là m t lo i hình ườ
du l ch đ c du khách a chu ng. Khi n n kinh t càng phát tri n, con ng i càng ch u ượ ư ế ườ
nhi u s c ép c a công vi c, c a môi tr ng ô nhi m hay c a các quan h xã h i thì nhu ườ
c u đ c đi ngh càng l n. ượ
Đ a đi m đ n ngh ng i th ng nh ng n i khí h u mát m , trong lành, ế ơ ườ ơ
phong c nh đ p nh các bãi bi n, các vùng núi, vùng nông thôn ho c vùng ven sông, h , ư
thác ...
b. M c đích du l ch k t h p ế
Nh ng ng i th c hi n các chuy n đi do nhu c u công tác, h c t p, h i ngh , tín ườ ế
ng ng ..., trong đó s d ng các d ch v du l ch nh l u trú, ăn u ng t i khách s nưỡ ư ư
… đã tranh th th i gian r i có đ c đ tham quan, ngh ng i và nâng cao nh n th c v ượ ơ
thiên nhiên, đ i s ng, văn hoá n i h đ n. Nh v y, h đã th c hi n m t ho t đ ng du ơ ế ư
l ch k t h p trong chuy n đi c a mình. ế ế
* Du l ch tôn giáo
các chuy n đi nh m tho mãn nhu c u tín ng ng c a con ng i theo các tônế ưỡ ườ
giáo khác nhau nh truy n giáo c a tu sĩ, th c hi n các nghi l tôn giáo t i các giáoư
đ ng, d các l h i tôn giáo hay tìm hi u, nghiên c u tôn giáo. v y, n i t ch cườ ơ
lo i hình du l ch này các đ a bàn liên quan đ n ho t đ ng tôn giáo ho c l ch s tôn ế
giáo nh các chùa, thánh đ a, khu giáo dân. Các trung tâm n i ti ng c a du l ch tôn giáoư ế
4
Thánh đ a Vatican, Gieruxalem. Vi t Nam Toà thánh Tây Ninh, nhà th Phát
Di m, Thánh đ a Lavang, Hu - th đô Ph t giáo Vi t Nam. ế
* Du l ch h c t p, nghiên c u
Lo i hình du l ch này ngày càng ph bi n do nhu c u k t h p lu n v i th c ế ế
ti n, h c đi đôi v i hành. v y, nh ng ngành h c nh đ a lý, đ a ch t, l ch s , kh o ư
c , môi tr ng, sinh h c... đ u t ch c cho sinh viên đi nghiên c u, tìm hi u th c t . ườ ế
Đ a đi m đ n ph i nh ng n i có các đ i t ng phù h p v i n i dung h c t p nh ế ơ ượ ư
v n qu c gia, phòng thí nghi m ngoài tr i... Thông th ng, v i lo i hình du l ch nàyườ ườ
thì h ng d n viên s là các cô, th y giáo ph trách chuyên môn các tr ng.ướ ườ
Du l ch h c t p, nghiên c u không đòi h i cao v các d ch v ngay t i đ a bàn
nghiên c u, h c t p.
* Du l ch th thao k t h p ế
Khác v i du l ch th thao thu n tuý, các chuy n đi c a các v n đ ng viên chuyên ế
nghi p m c đích chính t p luy n ho c tham d vào các cu c thi i, olimpic th
thao. v y, ho t đ ng th thao c a các v n đ ng viên, hu n luy n viên đ c coi nh ượ ư
m t ngh , m t vi c làm ch không ph i m t ho t đ ng th giãn, ngh ng i. Ngoài ư ơ
th i gian t p luy n, thi đ u, h cũng tham gia tìm hi u v t nhiên đ i s ng văn hoá
h i nh ng n i h đ n nên các chuy n đi c a h đ c xem đã th c hi n m t ơ ế ế ượ
chuy n du l ch th thao k t h p.ế ế
* Du l ch công v (kinh doanh, h i ngh )
Khách du l ch th ng là nh ng ng i đi d h i ngh , h i th o, h i ch , k ni m ườ ườ
nh ng ngày l l n, nh ng cu c g p g tìm c h i kinh doanh...v y, m c đích chính ơ
trong các chuy n đi là th c hi n m t nhi m v công tác ho c ngh nghi p nào đó.ế
lo i hình du l ch này, khách du l ch th ng nh ng ng i đ i di n cho m t ườ ườ
giai c p, m t đ ng ph i, m t t ch c, m t c quan nên kh năng chi tr r t l n. ơ
v y, c n đ m b o đ y đ các ph ng ti n, các d ch v v i ch t l ng cao đ l u ươ ượ ư
khách. M t khác, đ a đi m t ch c còn ph i tho mãn các yêu c u cao c v tình hình
an ninh chính tr , đi u ki n khí h u mát m , phong c nh đ p.
* Du l ch ch a b nh
M c đích chính c a chuy n đi đ phòng ng a ho c ch a tr m t căn b nh nào ế
đó v th xác ho c tinh th n. Do v y, đ a đi m đ n th ng các khu an d ng, ch a ế ườ ưỡ
b nh, nhà ngh , n i có ngu n n c khoáng, th o m c ho c bùn cát có giá tr ch a b nh, ơ ướ
khí h u trong lành, khung c nh thiên nhiên t i đ p. Du khách th ng nh ng ng i ươ ườ ườ
m c các b nh th p kh p, b nh ngoài da, b nh v đ ng tiêu hoá, hen ho c viêm khí ườ
qu n...
Đ c đi m c a lo i hình du l ch này ít tính th i v th i gian l u trú c a ư
du khách dài nên đòi h i ph i có c s ph c v t t. ơ
* Du l ch thăm thân nhân
Đây lo i nh k t h p du l ch trong chuy n đi m c đích thăm h i bà con, h ng, ế ế
b n bè, d c i, đ tang... gi a cácng, mi n,c n c. Du l ch thăm thân nn có ý nghĩa ướ ư
quan tr ng đ i v i nh ng n c nhi u ki u o s ng n c ngoài nh Vi t Nam. ướ ướ ư
2) Phân lo i theo lãnh th ho t đ ng
* Du l ch trong n c ướ
Du l ch trong n c t t c các ho t đ ng t ch c ph c v cho du khách trong ướ
n c đi ngh ng i, tham quan các đ i t ng du l ch trong ph m vi c a đ t n c mình,ướ ơ ượ ướ
chi phí b ng ti n trong n c. ướ
5