Đ nh giá th p đ ng Vi t Nam có t o đòn b y xu t kh u?ị ấ ồ ệ ạ ẩ ấ ẩ
Tác gi : C nh Tháiả ả
Bài đã đ c xu t b n.: 04/10/2010 06:00 GMT+7ượ ấ ả
(VNR500) - S n đ nh t giá và y u t th i đi m vay - tr cùng v iự ổ ị ỷ ế ố ờ ể ả ớ
t l n i đ a hóa hay t tr ng nguyên li u đ u vào trong s n ph mỷ ệ ộ ị ỷ ọ ệ ầ ả ẩ
c a doanh nghi p tác đ ng ra sao đ n doanh nghi p?ủ ệ ộ ế ệ
Tác gi Huỳnh Th Du trong bài "ả ế T giá: Đi m y u c a kinh t Vi tỷ ể ế ủ ế ệ
Nam" (VNR500 đ a l i theo TBKTSG ngày 30/9/2010) có ví d : n qu cư ạ ụ ợ ố
gia 30 t USD t ng đ ng 600.000 t VND, n u t giá là 1USD =ỷ ươ ươ ỷ ế ỷ
20.000VND. Và khi t giá đi u ch nh (gi d ) tăng lên thành 1USD =ỷ ề ỉ ả ụ
30.000VND thì t ng đ ng s n qu c gia quy ra VND là 900.000 tươ ươ ố ợ ố ỷ
VND thì cũng không nh h ng gì vì dù sao Vi t Nam cũng ph i ki mả ưở ệ ả ế
đ c 30 t USD đ tr n ?!ượ ỷ ể ả ợ
Ví d th hai là Vinashin vay n 2 t USD khi t giá 1USD = 20.000VNDụ ứ ợ ỷ ỷ
thì t ng đ ng 40.000 t VND, và khi t giá tăng lên 1USD =ươ ươ ỷ ỷ
30.000VND thì t ng đ ng s n quy ra VND là 60.000 t VND cũngươ ươ ố ợ ỷ
không v n đ gì vì dù sao Vinashin v n ph i ki m đ 2 t USD đ trấ ề ẫ ả ế ủ ỷ ể ả
n !!!ợ
Tác gi có nh m l n hay ch a tính đ n y u t th i đi m vay và th iả ầ ẫ ư ế ế ố ờ ể ờ
đi m tr n trong bài toán vay - tr n này? Thêm vào đó, m t y u t r tể ả ợ ả ợ ộ ế ố ấ
quan tr ng chính là "t l n i đ a hóa" hay "t tr ng nguyên li u đ u vàoọ ỷ ệ ộ ị ỷ ọ ệ ầ
c a s n ph m" c a doanh nghi p.ủ ả ẩ ủ ệ
Trong hai ví d trên, v n đ là, làm sao ki m đ c USD đ tr n ?ụ ấ ề ế ượ ể ả ợ
Vinashin (hay m t doanh nghi p s n xu t kinh doanh và tiêu th n i đ aộ ệ ả ấ ụ ộ ị
hay xu t kh u nào đó) vay đ c 2 t USD thì cũng ph i đ i sang ti nấ ẩ ượ ỷ ả ổ ề
đ ng VND đ tr l ng nhân viên, tr các chi phí v n hành doanhồ ể ả ươ ả ậ
nghi p, tr ti n mua nguyên v t li u đ u vào trong n c và n c ngoàiệ ả ề ậ ệ ầ ướ ướ
t i th i đi m vay đ c ti n (Th i đi m I).ạ ờ ể ượ ề ờ ể
N u Vinashin ph i nh p nguyên li u đ u vào t n c ngoài thì ph iế ả ậ ệ ầ ừ ướ ả
thanh toán cho bên bán n c ngoài b ng USD, l i ph i đ i t VND sangướ ằ ạ ả ổ ừ
USD (có th Vinashin đ c u đãi nh thanh toán tr c ti p b ng USD?ể ượ ư ờ ự ế ằ
Còn đa s các doanh nghi p khi giao d ch qua ngân hàng, dù có USD, cũngố ệ ị
b b t ph i đ i sang VND, r i khi c n thanh toán b ng USD thì ngân hàngị ắ ả ổ ồ ầ ằ
s bán l i USD cho doanh nghi p đ thanh toán cho bên bán n c ngoài -ẽ ạ ệ ể ướ
đây l i là m t v n đ khác c a h th ng ngân hàng!).ạ ộ ấ ề ủ ệ ố
Sau m t chu trình s n xu t kinh doanh, Vinashin bán đ c s n ph m choộ ả ấ ượ ả ẩ
khách hàng thu đ c ti n. Có hai tr ng h p, ti n thu đ c là a) b ngượ ề ườ ợ ề ượ ằ
USD và b) b ng VND.ằ
Gi d , lúc này Nhà n c đi u ch nh t giá lên 1USD = 30.000VND thìả ụ ướ ề ỉ ỷ
tr ng h p: a) Vinashin có th có l i nh t giá; nh ng tr ng h p: b)ườ ợ ể ợ ờ ỷ ư ườ ợ
Vinashin bán hàng thu đ c ti n VND thì s b t l i, vì s ti n thu đ cượ ề ẽ ấ ợ ố ề ượ
vào th i đi m này s mua đ c s USD ít h n đ tr n hay quay vòngờ ể ẽ ượ ố ơ ể ả ợ
v n (đây là tr ng h p ph bi n cho các doanh nghi p bán hàng b ngố ườ ợ ổ ế ệ ằ
VND và thu ti n VND).ề
N u th i đi m Vinashin ph i tr n (Th i đi m II) r i đúng vào lúc t giáế ờ ể ả ả ợ ờ ể ơ ỷ
v a tăng lên 1USD = 30.000VND thì th nào? N u Vinashin ký h p đ ngừ ế ế ợ ồ
bán hàng b ng VND và thu ti n VND thì ch c ch n s thi t h i, vì l ngằ ề ắ ắ ẽ ệ ạ ượ
ti n VND thu vào t i th i đi m này s ít h n d ki n 50%. N u Vinashinề ạ ờ ể ẽ ơ ự ế ế
bán hàng và thu ti n b ng USD, thì xem nh l ng USD mua vào đ trề ằ ư ượ ể ả
n s b ng v i d ki n.ợ ẽ ằ ớ ự ế
Tuy nhiên, lúc này l m phát trên th tr ng và đ ng l ng nhân viên, vàạ ị ườ ồ ươ
s ti n đã thanh toán cho các bên bán nguyên v t li u, nhà cung c p n iố ề ậ ệ ấ ộ
đ a đã v i đi ít nhi u so v i t giá m i n u qui chi u theo USD (do đã trị ơ ề ớ ỷ ớ ế ế ả
b ng VND tr c đó).ằ ướ
V n đ đây là, khi ta đi vay ti n (Th i đi m 1), t giá là 1USD =ấ ề ở ề ờ ể ỷ
20.000VND, sau m t chu kỳ kinh doanh (th i gian có th là 1, 3, 6, 9, 12ộ ờ ể
tháng ho c h n kém) chúng ta thu v ti n b ng USD hay VND? S ti nặ ơ ề ề ằ ố ề
này lúc đó có đ đ mua l i USD v i t giá đã đ c đi u ch nh lên 1USDủ ể ạ ớ ỷ ượ ề ỉ
= 30.000VND đ tr n (Th i đi m 2)?ể ả ợ ờ ể
Trong bài toán trên, v i n vay Chính ph 30 t đ ng, khi vay và khi trớ ợ ủ ỷ ồ ả
vào th i đi m t giá đã bi n đ ng, n u chính ph ph i dùng VND đ muaờ ể ỷ ế ộ ế ủ ả ể
USD tr n n c ngoài (mà không ph i in thêm ti n VND gây l m phát)ả ợ ướ ả ề ạ
thì th c s chính ph s ph i m t thêm m t s ti n VND l n đ tr nự ự ủ ẽ ả ấ ộ ố ề ớ ể ả ợ
(300.000 t đ ng)!ỷ ồ
Gi s , Vinashin (hay doanh nghi p nào khác) vay ti n USD và tr nả ử ệ ề ả ợ
USD vào cùng th i đi m có cùng t giá đ u là 1USD= 30.000VND, có thờ ể ỷ ề ể
t m xem là v n đ t giá không gây ph ng h i cho Vinashin. Và VNDạ ấ ề ỷ ươ ạ
đ c đ nh giá th p so v i USD đ h tr xu t kh u nh Trung Qu c vàượ ị ấ ớ ể ổ ợ ấ ẩ ư ố
m t s qu c gia đang làm.ộ ố ố
Lúc này, s c ép s là t l n i đ a hóa c a s n ph m cũng nh t tr ngứ ẽ ỷ ệ ộ ị ủ ả ẩ ư ỷ ọ
nguyên v t li u đ u vào c a doanh nghi p nhi u hay ít. N u m t doanhậ ệ ầ ủ ệ ề ế ộ
nghi p làm xu t kh u mà 90% nguyên v t li u đ u vào ph i mua c aệ ấ ẩ ậ ệ ầ ả ủ
n c ngoài (tr thanh toán b ng USD) thì v n đ s là "bán r s c laoướ ả ằ ấ ề ẽ ẻ ứ
đ ng" mà thôi.ộ
Đi u này ph n ánh "hàm l ng ch t xám" hay "giá tr gia tăng" c a doanhề ả ượ ấ ị ủ
nghi p th hi n qua s n ph m không cao! Doanh nghi p ch làm "giaệ ể ệ ả ẩ ệ ỉ
công", d a vào lao đ ng giá r , th hi n qua vi c phía n c ngoài bánự ộ ẻ ể ệ ệ ướ
nguyên v t li u đã ki m l i t 90% giá thành, trong khi doanh nghi pậ ệ ế ờ ừ ệ
trong n c ch ki m đ c % l i nhu n t 10% còn l i cho t t c chi phíướ ỉ ế ượ ợ ậ ừ ạ ấ ả
n i đ a và ti n l ng công nhân đ c tr th p.ộ ị ề ươ ượ ả ấ
S n ph m đ c làm ra, đ c xem là giá r khi xu t kh u ra n c ngoàiả ẩ ượ ượ ẻ ấ ẩ ướ
và thu đ c ngo i t , l i ph i xem ai là ng i thu đ c ngo i t này?ượ ạ ệ ạ ả ườ ượ ạ ệ
Chính ph và ng i dân Vi t Nam hay Trung Qu c (hay các qu c gia cóủ ườ ệ ố ố
chính sách đ ng ti n y u - đ nh giá th p đ ng n i t đ h tr xu tồ ề ế ị ấ ồ ộ ệ ể ỗ ợ ấ
kh u) có đ c h ng l i bao nhiêu ph n trăm t chính sách đ nh giá th pẩ ượ ưở ợ ầ ừ ị ấ
đ ng ti n này? Các doanh nghi p xu t kh u ch ch t là FDI, Nhà n cồ ề ệ ấ ẩ ủ ố ướ
hay T nhân? Các m t hàng xu t kh u này mang th ng hi u c a hãngư ặ ấ ẩ ươ ệ ủ
nào: Nike, Adidas, Samsung, LG, Sony... ? Doanh nghi p trong n c cóệ ướ
bán đ c s n ph m hay qu ng bá đ c th ng hi u c a mình?ượ ả ẩ ả ượ ươ ệ ủ
Th c t cho th y, chính ph Trung Qu c v n kêu là t tr ng hàng xu tự ế ấ ủ ố ẫ ỷ ọ ấ
kh u c a b n thân doanh nghi p Trung Qu c còn th p. Th c ch t, m iẩ ủ ả ệ ố ấ ự ấ ố
l i có th đã r i vào tay các doanh nghi p FDI, đ u t n c ngoài nhợ ể ơ ệ ầ ư ướ ư
Đài Loan, Nh t, Hàn Qu c, M ...v.v... nh ng ng i v a ki m l i nhu nậ ố ỹ ữ ườ ừ ế ợ ậ
t vi c bán nguyên v t li u đ ng th i bán đ c c thành ph m và qu ngừ ệ ậ ệ ồ ờ ượ ả ẩ ả
bá th ng hi u c a mình, trong khi các doanh nghi p qu c n i ch làm giaươ ệ ủ ệ ố ộ ỉ
công cho các công ty và các nh n hi u hàng hóa c a n c ngoài mà thôi!ả ệ ủ ướ
Vi c m r ng th ph n xu t kh u có ý nghĩa gì khi mà 90% nguyên v tệ ở ộ ị ầ ấ ẩ ậ
li u đ u vào v n ph i nh p và thanh toán b ng ngo i t (nói cách khác:ệ ầ ẫ ả ậ ằ ạ ệ
m t cách t ng đ i, chúng ta nh p kh u 90% thì xu t kh u đ c 10% -ộ ươ ố ậ ẩ ấ ẩ ượ
ngay c vi c xu t kh u g o và nông s n thì cũng ph i nh p kh u l iả ệ ấ ẩ ạ ả ả ậ ẩ ạ
phân bón, thu c tr sâu chi m 80% - 90% s ti n thu v )?ố ừ ế ố ề ề
Gi i quy t bài toán lao đ ng và vi c làm trong nu c? N u b n ph i ng iả ế ộ ệ ớ ế ạ ả ồ
may qu n áo hay giày dép su t ngày thì li u b n có th i gian h c nghầ ố ệ ạ ờ ọ ề
l p ráp đi n t hay ch t o máy móc, ch ph m sinh h c ..v.v. hay làmắ ệ ử ế ạ ế ẩ ọ
các s n ph m có hàm l ng ch t xám và giá thành cao h n? Có th i gianả ẩ ượ ấ ơ ờ
tái đào t o nâng cao tay ngh đ đ c tăng l ng hay "đ i đ i"?ạ ề ể ượ ươ ổ ờ
Đ n đây, có th k t lu n m t ph n nào đó, m t m t nào đó, vi c đ nh giáế ể ế ậ ộ ầ ộ ặ ệ ị
th p đ ng n i t VND có th tr giúp cho vi c xu t kh u hàng hóa raấ ồ ộ ệ ể ợ ệ ấ ẩ
n c ngoài, tăng th ph n xu t kh u, nh ng c n xem l i ai là ng i th cướ ị ầ ấ ẩ ư ầ ạ ườ ự
s h ng l i t vi c này? H ng l i bao nhiêu % và nh th nào? Vi cự ưở ợ ừ ệ ưở ợ ư ế ệ
làm này có tác đ ng làm "ki m ch " s c sáng t o và "hàm l ng ch tộ ề ế ứ ạ ượ ấ
xám" trong s n ph m xu t kh u?ả ẩ ấ ẩ
Đi u này có tác đ ng "giúp s c c vũ" khi n doanh nghi p và ng i laoề ộ ứ ổ ế ệ ườ
đ ng trong n c mãi mãi đi làm gia công và bán s c lao đ ng giá r choộ ướ ứ ộ ẻ
doanh nghi p n c ngoài theo m t tr t t phân công lao đ ng qu c t màệ ướ ộ ậ ự ộ ố ế
qui lu t "trâu ch m u ng n c đ c" đang di n ra?ậ ậ ố ướ ụ ễ
Chúng ta ch p nh n m t th c ti n phân công lao đ ng trong chu i cungấ ậ ộ ự ễ ộ ỗ
ng hàng hóa trên th gi i theo các "l i th so sánh" c a m i qu c gia, víứ ế ớ ợ ế ủ ỗ ố
d : Thái Lan, Vi t Nam có th s n xu t lúa g o do đi u ki n th i ti tụ ệ ể ả ấ ạ ề ệ ờ ế
phù h p, các qu c gia công nghi p hóa nh Nh t, Hàn Qu c, M , Đ c...ợ ố ệ ư ậ ố ỹ ứ
xu t kh u máy móc, thi t b công ngh ..v.v.ấ ẩ ế ị ệ
V n đ là làm th nào đ c i thi n đ c v th c a qu c gia trên tr ngấ ề ế ể ả ệ ượ ị ế ủ ố ườ
qu c t và trong chu i cung ng hàng hóa này? Có thay đ i và c i thi nố ế ổ ứ ổ ả ệ
đ c hay không ho c mãi mãi nh th ?ượ ặ ư ế
"Phá giá đ ng ti n" cũng kích thích m t s c nh tranh v th ph n hàngồ ề ộ ự ạ ề ị ầ
xu t kh u, kích thích ý nghĩ v tranh giành th ph n qu c t gi a cácấ ẩ ề ị ầ ố ế ữ
qu c gia, kh i mào các cu c tranh cãi, tranh ch p v t giá ti n t th mố ơ ộ ấ ề ỷ ề ệ ậ
chí n ra chi n tranh ti n t ...v.v. v i các tác h i khó l ng?ổ ế ề ệ ớ ạ ườ
Trung Qu c v n luôn kh ng đ nh chính sách ti n t c a h không liênố ẫ ẳ ị ề ệ ủ ọ
quan đ n t l th t nghi p M đó sao? V y n u có liên quan thì liênế ỷ ệ ấ ệ ở ỹ ậ ế
quan ra sao? Ai ch ng minh đ c rõ ràng đi u này?ứ ượ ề
B n th t ng t ng xem: n u b n bi t cách đ nh giá th p đ ng ti n n iạ ử ưở ượ ế ạ ế ị ấ ồ ề ộ
t , hay phá giá đ ng ti n, đ tr s c cho doanh nghi p trong n c, h trệ ồ ề ể ợ ứ ệ ướ ổ ợ
gia tăng xu t kh u, thì ng i khác và các qu c gia khác không bi t làmấ ẩ ườ ố ế
đi u này chăng? Có phá giá đ ng ti n đ c mãi chăng? N u qu c gia nàoề ồ ề ượ ế ố
cũng đ n gi n làm đi u này thì th gi i s ra sao ? V n đ gia tăng xu tơ ả ề ế ớ ẽ ấ ề ấ
kh u đ c gi i quy t d dàng v y sao? V n đ c t lõi n m đâu? Năngẩ ượ ả ế ễ ậ ấ ề ố ằ ở
su t lao đ ng và s c sáng t o c a con ng i không đóng vai trò nào chăngấ ộ ứ ạ ủ ườ
trong quá trình s n xu t hàng hóa và h th ng phân công lao đ ng, cungả ấ ệ ố ộ
ng toàn c u?ứ ầ