SÓNG NGẦM
NGUYỄN HUY TÍNH - phố II
Có lẽ chưa bao giờ ngành điêu khắc gặp khó khăn như hiện nay, vì vốn
không có một thị trường nghệ thuật thường xuyên như hội họa, và rất thiếu
các không gian thử nghiệm, trưng bầy... và hơn hết là do những tác động
ảnh
hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và những biến động phức tạp trong
đời sống văn hóa và môi trường hiện nay. Có được một triển lãm điêu khắc
dù là nhóm hay cá nhân cũng chứng tỏ rằng có những nỗ lực rất lớn từ các
chính các nghệ sĩ, bởi đặc thù của ngành điêu khắc là rất tốn kém. Triển lãm
“Sóng Ngầm” tại Việt Art centre (27/6 - 6/7) là một tín hiệu vui cho những
nỗ lực đó trên cả hai phương diện nghệ thuật và đời sống.
Có thể nói nghệ thuật hiện đại từ lâu đã m
ở ra cánh cửa tự do cho nghệ thuật
điêu khắc, nó đã không còn trói buộc các nghệ sĩ vào các khối cơ bản và
khối cơ thể người nữa, không phụ thuộc vào vật thể và không gian cũng như
mọi quan niệm có trước về điêu khắc. Vật liệu cũng không giới hạn và càng
ngày càng trở nên phong phú hơn. Do đó các đề tài của điêu khắc dường nh
ư
cũng trở nên rộng mở. Triển lãm Sóng ngầm đã phản ánh một khía cạnh nào
đó của sự đổi thay này. Đồng thời ít nhiều nó còn cho thấy sự chuyển mình
của điêu khắc hiện đại Việt Nam. Những tác phẩm ở đây đã quan tâm đến
một chiều sâu khác và được thể hiện ra như sự chuyển giao của hai thế hệ
thầy và trò trong những mối quan tâm khắt khao hơn về bản chất hiện thực
và tâm trạng. Năm tác giả là năm tâm trạng khác nhau trong bối cảnh xã hội
đương đại rất cụ thể của mỗi cá nhân. Những điều ẩn tàng trong cuộc sống
và những cảm nhận về xã hội đã được họ bộc lộ ra bằng những ngôn ngữ rất
cụ thể của điêu khắc.
Từ những khối sắt hàn xù xì thô mộc, “nhà” của Khổng Đỗ Tuyền, cho thấy
cái cảm giác rất thực về cuộc sống đang đè nặng lên mỗi con người đương
đại, cho dù những tổ ấm mơ ước ấy được dựng nên bên trong những tòa nhà
cao ốc. Bên cạnh tính chất diễn tả biểu tượng đặc trưng cho điêu khắc, thì
cái cảm giác nặng và lạnh do chính chất liệu sắt hàn đem đến cũng đã tạo ra
những tác động thị giác khá mạnh. Loạt tác phẩm này có lẽ đã được anh đẩy
xa hơn từ những ý tưởng trước đây về con người, về sự tù túng muốn bươn
ra muốn bứt phá nhưng đã bị nhấn chìm bởi hoàn cảnh sống, nay chúng
được lặp lại ở nơi sâu thẳm nhất của mỗi con người, từ chính những ngôi
nhà của mình. ở đó, những cái ngõ đỏ dẫn vào con đường cụt không thông
nhau và những cửa sắt được lặp lại.
Không chỉ vậy, mối liên qua chặt chẽ giữa ý tưởng và chất liệu sử dụng ở
đây đã cho thấy tính chất chuyên nghiệp của các tác phẩm. Chúng đồng thời
cũng thể hiện ra tính bền chặt giữa chất liệu và tư duy điêu khắc hiện đại mà
không coi chất liệu là phương tiện thuần túy. Có lẽ đây là bài học anh đã h
ọc
được từ người thầy của mình là Đào Châu Hải.
Đào Châu Hải được xem là thế hệ đầu tiên của điêu khắc hiện đại Việt Nam
và cũng là một trong số ít tác giả sáng tác bền bỉ. Ba tác phẩm trong triển
lãm lần này của ông dường như là một dấu lặng cho sự chiêm nghiệm khi đ
ã
bước sang tuổi ngũ thập. Những cái bệ đỡ, những cái chân tảng vững chãi
vốn vô nghĩa đã trở thành điêu khắc theo đúng nghĩa của nó trong sự biểu
hiện thống nhất với chất liệu. Nghệ thuật là cuộc đời và việc tạo dựng được
một nền móng cho mình và cho thế hệ tương lai có lẽ cũng là điều có ý
nghĩa nhất trong các tác phẩm và công việc điêu khắc hiện tai của ông.
Những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Lâm ở triển lãm này dường như đã có
một sự thay đổi quan trọng trong cách thể hiện ý tư
ởng. Cảm giác về sự ngột
ngạt được tạo dựng nên từ những lực ép bởi những hàng bulông ốc vít. Sức
ép đến từ xã hội, nghề nghiệp, tri thức, và cả thiên nhiên. Cảm giác nghẹt
thở và chênh vênh được tạo ra bởi khoảng không giữa vật thể và chân đế.
Tính chất tượng trưng cũng như việc kiến tạo nên không gian có phần gần
với một tác phẩm sắp đặt đã tạo cho điêu khắc của anh một giá trị mới. Mặc
dầu không còn là giá trị thuần túy, nhưng nó lại giúp cho nhà điêu khắc tự
bộc lộ mình rõ nhất và đồng thời cho thấy sự khác biệt tư duy của hai thế hệ.
Cũng bằng việc tạo ra mối quan tâm giữa chất liệu và ý tưởng, những tác
phẩm “mờ nhạt” nhất trong triển lãm lần này là của Phan Phương Đông. Có
lẽ người ta nhìn thấy chút gì đó liên quan đ
ến những trải nghiệm Thiền trong
đời sống tinh thần rất phương đông. Nó cũng là đặc tr
của thế hệ điêu khắc đầu tiên. Sắc - Không vốn là một giá trị trong triết học
Phật giáo ở đây đã được thể hiện ra trong một chất liệu đương đại của điêu
khắc. Những tấm mica trong suốt được thiết kế thành những mô hình tĩnh v
à
động khác nhau cho thấy cái ý hướng tìm về giá trị bản nguyên nội tại của
ông.
Mặc dầu bằng rất nhiều những nỗ lực khác nhau, nhưng trong một chừng
mực nào đó người ta vẫn nhìn thấy ở đây tính minh họa của các tác phẩm.
Những sự cố gắng thoát khỏi hiện thực, nhưng ngôn ngữ miêu tả dường như
vẫn níu kéo người nghệ sĩ trong tư duy. Tác ph
ẩm của Nguyễn Huy Tính với
những đường dây điện lướt qua trên những tòa nhà đã tạo nên sự tranh chấp
không cần thiết giữa ý tưởng và hình tượng. Tính bay bổng của những biểu
tượng này đã đi ngược lại với ý đồ về một cuộc sống đương đại nặng nề đầy
áp lực mà tác giả muốn nói đến. Sự đơn giản trong lối tư duy cũng là một
điểm yếu của các nhà điêu khắc Việt Nam nói chung.
Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận nhất từ triển lãm lần này là những nỗ lực cá
nhân đang tự vận động để đổi thay chính mình trong bối cảnh một nền điêu
khắc Việt Nam khá chật vật hiện nay. Bằng những sự nhạy cảm nghệ sĩ,
bằng khả năng sử dụng ngôn ngữ chất liệu khá điêu luyện họ đã đưa ra một
cách nhìn mới, linh hoạt, giản dị với những ý tưởng về bản chất của cuộc
sống. Hơn thế nữa, trước khi tính đếm đến giá trị xã hội của nghệ thuật mà
họ có thể có được với các sáng tác mới nhất này, việc làm điêu khắc đối với
cá nhân từng nghệ sĩ trong giai đoạn suy thoái kinh tế hiện nay có lẽ cũng
phần nào giúp họ giảm bớt áp lực của cuộc sống. Và khi nghệ thuật đi đến
tận cùng c
ủa thế giới cá nhân nghệ sĩ, đồng thời nghệ thuật cũng có khả năng
chạm tới cái phổ quát của con người.
“Sóng ngầm” không chỉ là nhan đề cho một cuộc triển lãm, mà nó còn thể
hiện ra một tinh thần chung của điêu khắc Việt Nam hiện đại. Một nền điêu
khắc đầy tiềm năng nhưng cũng đầy khó khăn khi việc đào tạo điêu khắc ở
Việt Nam dường như có quá nhiều hạn chế. Những nỗ lực cá nhân tự bứt
phá, tự thay đổi để vượt ra khỏi những hạn định về mọi mặt cho ta một hy
vọng vào tương lai.
Trang Thanh Hiền