intTypePromotion=1
ADSENSE

Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 26 (Phần 3)

Chia sẻ: Vũ Huyền Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:437

3
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tập 26 của bộ "Toàn tập C.Mác và Ph. Ăng-ghen" bao gồm tác phẩm "Các học thuyết về giá trị thặng dư" của C.Mác, viết trong thời gian từ tháng Giêng 1862 đến tháng Bảy 1863. Nó là một bộ phận cấu thành - và là bộ phận dài nhất - của bản thảo kinh tế lớn năm 1861 - 1863 của ông, nhan đề "Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị" tức là bộ "Tư bản". Tác phẩm này cũng thường được coi là tập IV, tập kết thúc của bộ "Tư bản". Vì tác phẩm quá dày nên tập 26 của bộ sách toàn tập sẽ gồm 3 phần, phần 3 này trình bày những nội dung về các nhà kinh tế học sau Ri-các-đô. Mời các bạn cùng tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 26 (Phần 3)

  1. 9 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót1 [1) Sù lÉn lén cña Man-tót vÒ c¸c ph¹m trï hµng hãa vµ t­ b¶n] [XIII-753] Nh÷ng t¸c phÈm cña Man-tót cÇn ®­îc xem xÐt ë ®©y lµ: 1) "The Measure of Value Stated and Illustrated". London, 1823. 2) "Definitions in Political Economy", etc. London, 1827 (xem c¶ t¸c phÈm nµy theo b¶n in cña Gi«n Kª-d¬-n«, Lu©n §«n, 1853, "víi chó thÝch vµ nhËn xÐt bæ sung cña Kª-d¬-n«"). 3) "Principles of Political Economy", etc. 2nd edition, London, 1836 (lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt n¨m 1820 hoÆc vµo kho¶ng Êy - cÇn xem). 4) Cßn ph¶i chó ý ®Õn mét t¸c phÈm tiÕp ®ã cña mét phÇn tö theo Man-tót2 (nghÜa lµ mét phÇn tö t¸n thµnh nh÷ng quan ®iÓm cña Man-tót chèng l¹i ph¸i Ri-c¸c-®«): "Outlines of Political Economy", etc. London, 1832. Trong t¸c phÈm cña m×nh, "Observations on the Effects of the Corn Law" (1814), Man-tót cßn nãi vÒ A-®am XmÝt: "Râ rµng c¸i thãi quen cña A-®am XmÝt coi lao ®éng" (cô thÓ lµ gi¸ trÞ lao ®éng) "lµ th­íc ®o tiªu chuÈn cña gi¸ trÞ, cßn lóa m× lµ th­íc ®o cña lao ®éng ®· dÉn «ng ta ®Õn tiÕn tr×nh t­ t­ëng Êy [nghÜa lµ ®Õn viÖc kh¼ng ®Þnh r»ng gi¸ c¶ thËt sù cña lóa m× bao giê còng kh«ng thay ®æi]... Giê ®©y, mét trong nh÷ng thuyÕt kh«ng thÓ tranh c·i nhÊt cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ lµ ý kiÕn cho r»ng lao ®éng, còng nh­ bÊt kú mét hµng hãa nµo kh¸c, ®Òu kh«ng thÓ dïng lµm th­íc ®o chÝnh x¸c
  2. 10 [Ch­¬ng XIX] cña gi¸ trÞ trao ®æi thùc tÕ. Vµ thËt vËy, ®iÒu ®ã ®· to¸t ra ngay tõ ®Þnh nghÜa gi¸ trÞ trao ®æi råi" [tr. 11-12]. Trong t¸c phÈm cña m×nh n¨m 1820, cuèn "Principles of Political Economy", khi chèng Ri-c¸c-®«, Man-tót ®· m­în c¸i "th­íc ®o tiªu chuÈn gi¸ trÞ" Êy cña XmÝt mµ b¶n th©n XmÝt kh«ng hÒ dïng ë n¬i nµo mµ «ng ta thËt sù ®Èy khoa häc tiÕn tíi 3. Trong t¸c phÈm võa kÓ trªn vÒ c¸c ®¹o luËt vÒ ngò cèc, b¶n th©n Man-tót ®· ®i theo mét ®Þnh nghÜa kh¸c cña XmÝt vÒ gi¸ trÞ, ®Þnh nghÜa cho r»ng gi¸ trÞ ®­îc quyÕt ®Þnh bëi sè l­îng t­ b¶n (lao ®éng tÝch lòy ) vµ bëi lao ®éng (trùc tiÕp) cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra mét vËt phÈm. Nãi chung, kh«ng thÓ kh«ng thõa nhËn r»ng, c¶ cuèn "Principles" cña Man-tót, còng nh­ hai t¸c phÈm kh¸c nãi trªn lµ nh÷ng t¸c phÈm ph¶i ph¸t triÓn mét c¸ch chi tiÕt h¬n nh÷ng ®iÓm c¸ biÖt cña nh÷ng "Principles" Êy, së dÜ xuÊt hiÖn lµ do Man- tót ganh tÞ sù thµnh c«ng cña cuèn s¸ch cña Ri-c¸c-®« 4 vµ mét lÇn n÷a l¹i cè ngoi lªn vÞ trÝ hµng ®Çu, vÞ trÝ mµ Man-tót, víi t­ c¸ch lµ mét kÎ cãp nhÆt khÐo lÐo, ®· chiÕm ®­îc b»ng c¸ch bÞp bîm tr­íc khi cuèn s¸ch cña Ri-c¸c-®« ra ®êi. Thªm vµo ®ã, trong cuèn s¸ch cña Ri-c¸c-®«, viÖc thùc hµnh ®Þnh nghÜa gi¸ trÞ tuy cßn trõu t­îng, nh­ng ®· nh»m chèng l¹i lîi Ých cña bän ®Þa chñ qóy téc vµ nh÷ng t«i tí cña chóng, nh÷ng lîi Ých mµ Man-tót b¶o vÖ cßn trùc tiÕp h¬n lµ nh÷ng lîi Ých cña giai cÊp t­ s¶n c«ng nghiÖp. §ång thêi còng kh«ng thÓ phñ nhËn r»ng Man-tót cã mét sù quan t©m nhÊt ®Þnh ®Õn viÖc nghÞ luËn trong lÜnh vùc lý luËn. Tuy vËy, viÖc «ng ta ®èi lËp l¹i víi Ri-c¸c-®« − vµ c¸i c¸ch ®èi lËp Êy − cã thÓ thùc hiÖn ®­îc chØ lµ v× Ri-c¸c-®« ®· lÇm l¹c trong nh÷ng sù kh«ng nhÊt qu¸n ®ñ mäi thø. Nh÷ng ®iÓm xuÊt ph¸t mµ Man-tót dïng ®Ó tÊn c«ng Ri-c¸c-®«, Trang ®Çu cña phÇn thø ba b¶n th¶o cña C.M¸c mét mÆt, lµ vÊn ®Ò sù ph¸t sinh gi¸ trÞ thÆng d­5, vµ mÆt kh¸c, lµ "c¸c häc thuyÕt vÒ gi¸ trÞ thÆng d­" c¸ch Ri-c¸c-®« lý gi¶i viÖc san b»ng c¸c gi¸ c¶ chi phÝ6 trong (trang 753 trong quyÓn vë XIII cña b¶n th¶o n¨m 1861 - 1863) nh÷ng lÜnh vùc vËn dông kh¸c nhau cña t­ b¶n, coi ®ã lµ mét sù
  3. T.R. Man-tót 13 biÕn ®æi cña b¶n th©n quy luËt gi¸ trÞ, vµ viÖc Ri-c¸c-®« lÉn lén lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ thÆng d­ (trùc tiÕp ®ång nhÊt chóng víi nhau) trong suèt cuèn s¸ch cña «ng ta. Man-tót kh«ng gì nh÷ng m©u thuÉn vµ quidproquo1* ®ã, mµ lÊy l¹i chóng tõ Ri-c¸c-®« ®Ó dùa vµo sù lÉn lén ®ã mµ b¸c bá quy luËt gi¸ trÞ c¬ b¶n v.v. cña Ri-c¸c- ®« vµ rót ra nh÷ng kÕt luËn dÔ chÞu cho nh÷ng kÎ b¶o hé cña «ng ta. C«ng lao thËt sù cña Man-tót trong 3 t¸c phÈm nãi trªn cña «ng ta lµ ë chç «ng ta nhÊn m¹nh sù trao ®æi bÊt b×nh ®¼ng gi÷a t­ b¶n vµ lao ®éng lµm thuª, trong lóc ®ã th× vÒ thùc chÊt, Ri-c¸c- ®« l¹i kh«ng gi¶i thÝch nh­ thÕ nµo mµ tõ sù trao ®æi hµng hãa theo quy luËt gi¸ trÞ theo thêi gian lao ®éng chøa ®ùng trong chóng l¹i n¶y sinh sù trao ®æi bÊt b×nh ®¼ng gi÷a t­ b¶n vµ lao ®éng sèng, gi÷a mét sè l­îng lao ®éng tÝch lòy nhÊt ®Þnh víi mét sè l­îng lao ®éng trùc tiÕp nhÊt ®Þnh, vµ v× vËy trªn thùc tÕ vÉn kh«ng lµm s¸ng tá ®­îc nguån gèc cña gi¸ trÞ thÆng d­ (bëi v× ë Ri-c¸c-®« t­ b¶n ®­îc trao ®æi trùc tiÕp víi lao ®éng chø kh«ng ph¶i víi søc lao ®éng). [754] Mét trong sè Ýt ng­êi sau nµy ®i theo Man-tót, Kª-d¬-n«, trong lêi tùa viÕt cho cuèn s¸ch "Definitions" etc. nãi trªn cña Man-tót, ®· c¶m thÊy ®iÒu ®ã vµ v× vËy ®· nãi: "Sù trao ®æi hµng hãa vµ viÖc ph©n phèi chóng" (tiÒn c«ng, ®Þa t«, lîi nhuËn) "ph¶i ®­îc xÐt t¸ch riªng tõng c¸i ra... Nh÷ng quy luËt ph©n phèi hoµn toµn kh«ng phô thuéc vµo nh÷ng quy luËt ¸p dông cho trao ®æi" (Lêi tùa, tr. VI, VII). ë ®©y, ®iÒu ®ã ch¼ng qua chØ cã nghÜa lµ tû lÖ gi÷a tiÒn c«ng vµ lîi nhuËn, − sù trao ®æi gi÷a t­ b¶n vµ lao ®éng lµm thuª, gi÷a lao ®éng tÝch lòy vµ lao ®éng trùc tiÕp, − kh«ng trùc tiÕp nhÊt trÝ víi quy luËt trao ®æi hµng hãa. NÕu xem xÐt viÖc sö dông gi¸ trÞ cña tiÒn hoÆc hµng hãa lµm 1* - lÉn lén kh¸i niÖm (nghÜa ®en: lÊy c¸i nä lµm c¸i kia)
  4. 14 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 15 t­ b¶n, - nghÜa lµ kh«ng ph¶i xem xÐt gi¸ trÞ cña chóng mµ xem xÐt kh«ng xem xÐt ®Õn trao ®æi - ®Õn qu¸ tr×nh trung gian - dÉn tíi sù viÖc sö dông gi¸ trÞ cña chóng theo kiÓu t­ b¶n chñ nghÜa, - th× gi¸ ph©n chia Êy. Nh­ng c«ng lao Êy sau ®ã l¹i bÞ quy thµnh con sè trÞ thÆng d­ ch¼ng qua chØ lµ sè d­ cña lao ®éng (lao ®éng kh«ng kh«ng, bëi v× «ng ta lÉn lén viÖc sö dông tiÒn hay hµng hãa lµm t­ ®­îc tr¶ c«ng) do t­ b¶n chØ huy, nghÜa lµ do hµng hãa hay tiÒn chØ b¶n, do ®ã lÉn lén gi¸ trÞ cña chóng trong chøc n¨ng ®Æc biÖt cña huy, ngoµi sè lao ®éng chøa ®ùng trong b¶n th©n hµng hãa (= tæng t­ b¶n, víi gi¸ trÞ cña hµng hãa víi t­ c¸ch lµ nh­ vËy. V× vËy, sè lao ®éng chøa ®ùng trong c¸c yÕu tè s¶n xuÊt cÊu thµnh hµng trong sù tr×nh bµy cña m×nh, nh­ chóng ta sÏ thÊy, «ng ta l¹i r¬i hãa + lao ®éng trùc tiÕp bá thªm vµo nh÷ng yÕu tè nµy), hµng hãa trë l¹i nh÷ng quan niÖm phi lý cña hÖ thèng tiÒn tÖ - tøc lµ quan cßn mua mét sè lao ®éng d­ ra, kh«ng chøa ®ùng trong hµng hãa niÖm profit upon expropriation7 - vµ nãi chung, r¬i vµo mét sù lÇm ®ã. Sè d­ ®ã cÊu thµnh gi¸ trÞ thÆng d­; tû lÖ lµm t¨ng gi¸ trÞ cña lÉn th¶m h¹i nhÊt. Nh­ vËy, ®¸ng lÏ ph¶i tiÕn xa h¬n Ri-c¸c-®«, th× trong sù tr×nh bµy cña m×nh Man-tót l¹i m­u toan kÐo khoa t­ b¶n tïy thuéc vµo ®¹i l­îng cña sè d­ Êy. Vµ sè l­îng d­ ra ®ã kinh tÕ chÝnh trÞ thôt lïi l¹i ®»ng sau, kh«ng nh÷ng so víi Ri-c¸c- cña lao ®éng sèng mµ hµng hãa ®­îc ®æi lÊy, cÊu thµnh nguån cña ®«, mµ thËm chÝ so víi XmÝt vµ ph¸i träng n«ng n÷a. lîi nhuËn. Lîi nhuËn (hay nãi cho ®óng ra lµ gi¸ trÞ thÆng d­) "Trong cïng mét n­íc vµ trong cïng mét thêi gian, gi¸ trÞ trao ®æi cña nh÷ng kh«ng ph¸t sinh tõ sè lao ®éng ®· vËt hãa ®­îc trao ®æi víi vËt hµng hãa cã thÓ chØ ph©n gi¶i thµnh lao ®éng vµ lîi nhuËn th«i, th× ®­îc ®o mét ngang gi¸ cña nã - tøc lµ víi sè l­îng lao ®éng sèng ngang nh­ c¸ch chÝnh x¸c bëi sè l­îng lao ®éng nhËn ®­îc b»ng c¸ch céng thªm vµo sè lao thÕ, - mµ ph¸t sinh tõ bé phËn lao ®éng sèng bÞ chiÕm h÷u trong ®éng tÝch lòy vµ trùc tiÕp thùc tÕ chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra chóng, mét sè lîi nhuËn cuéc trao ®æi Êy mµ kh«ng ®­îc tr¶ b»ng mét vËt ngang gi¸ víi nã, lu«n lu«n thay ®æi tÝnh cho tÊt c¶ nh÷ng kho¶n øng tr­íc biÓu hiÖn trong lao tõ sè lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ c«ng mµ t­ b¶n chiÕm ®o¹t trong sù ®éng. Nh­ng c¸i ®ã nhÊt thiÕt ph¶i b»ng sè lao ®éng mµ nh÷ng hµng hãa ®ã sÏ chi trao ®æi gi¶ Êy. Do ®ã, nÕu ng­êi ta bá qua nh÷ng kh©u trung gian phèi". ("The Measure of Value Stated and Illustrated", London, 1823, tr. 15, 16). cña qu¸ tr×nh Êy - mµ Man-tót l¹i cµng cã quyÒn bá qua nh÷ng "Lao ®éng mµ mét hµng hãa cã thÓ chi phèi ®­îc, lµ th­íc ®o tiªu chuÈn cña kh©u trung gian Êy, v× chóng kh«ng cã ë Ri-c¸c-®«, - nÕu ng­êi ta gi¸ trÞ" (s.®.d, tr.61). chØ xem xÐt c¸i néi dung thùc tÕ vµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh, th× viÖc "Kh«ng ë ®©u" (tr­íc khi cã cuèn s¸ch cña Man-tót "The Measure of Value" t¨ng gi¸ trÞ, lîi nhuËn, viÖc biÕn tiÒn hay hµng hãa thµnh t­ b¶n, sÏ etc.) "t«i thÊy x¸c ®Þnh r»ng sè l­îng lao ®éng b×nh th­êng mµ mét hµng hãa chi phèi ®­îc, ph¶i biÓu hiÖn vµ do sè l­îng lao ®éng ®· chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra hµng n¶y sinh kh«ng ph¶i tõ viÖc hµng hãa trao ®æi theo quy luËt gi¸ trÞ, hãa ®ã céng víi lîi nhuËn" ("Definitions in Political Economy" etc, London, 1827, cô thÓ lµ ®­îc trao ®æi tû lÖ víi sè thêi gian lao ®éng tèn kÐm vµo tr.196). chóng, mµ nãi cho ®óng ra lµ ng­îc l¹i, sÏ n¶y sinh tõ chç hµng hãa ¤ng Man-tót muèn gép "lîi nhuËn" ngay vµo trong ®Þnh nghÜa hay tiÒn (lao ®éng vËt ho¸) ®­îc trao ®æi víi mét sè lao ®éng sèng gi¸ trÞ, ®Ó lîi nhuËn trùc tiÕp to¸t ra tõ ®Þnh nghÜa Êy - mét ®iÒu nhiÒu h¬n sè chøa ®ùng trong chóng, hay ®· chi phÝ vµo chóng. kh«ng cã ë Ri-c¸c-®«. Qua ®ã ta thÊy r»ng Man-tót c¶m thÊy khã C«ng lao duy nhÊt cña Man-tót trong nh÷ng cuèn s¸ch nãi kh¨n bao hµm ë chç nµo. trªn lµ ë chç «ng ta nhÊn m¹nh ®iÓm Êy lµ ®iÓm cµng Ýt næi bËt ë V¶ l¹i, ®iÒu hÕt søc phi lý ë «ng ta lµ «ng ta ®ång nhÊt hãa gi¸ Ri-c¸c-®«, bëi v× Ri-c¸c-®« bao giê còng gi¶ ®Þnh s¶n phÈm ®· trÞ hµng hãa vµ viÖc sö dông gi¸ trÞ hµng hãa lµm t­ b¶n. Khi hoµn thµnh ®­îc ph©n chia gi÷a nhµ t­ b¶n vµ c«ng nh©n, vµ hµng hãa hoÆc tiÒn (nãi tãm l¹i lµ lao ®éng vËt hãa) ®­îc ®æi, víi
  5. 16 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 17 t­ c¸ch lµ t­ b¶n, lÊy lao ®éng sèng, th× chóng bao giê còng ®­îc cÇn thiÕt ®Ó ®­a nã ra thÞ tr­êng, tøc nh÷ng chi phÝ s¶n xuÊt s¬ ®¼ng quyÕt ®Þnh ®æi lÊy mét [755] sè l­îng lao ®éng lín h¬n lµ sè chøa ®ùng trong gi¸ trÞ" (s.®.d., tr. 125). b¶n th©n chóng; vµ nÕu ng­êi ta so s¸nh, mét mÆt, hµng hãa "... L­îng cÇu vÒ mét hµng hãa, mÆc dÇu kh«ng tû lÖ víi sè l­îng cña mét tr­íc khi x¶y ra sù trao ®æi Êy, vµ mÆt kh¸c - c¸i s¶n phÈm nhËn hµng hãa kh¸c nµo ®ã mµ ng­êi mua s½n sµng vµ cã thÓ bá ra ®Ó ®æi lÊy nã, nh­ng trªn thùc tÕ th× nã tû lÖ víi sè l­îng lao ®éng mµ ng­êi mua sÏ bá ra ®Ó ®­îc do trao ®æi hµng hãa Êy lÊy lao ®éng sèng, th× ng­êi ta thÊy ®æi lÊy nã; së dÜ nh­ vËy lµ v× nguyªn nh©n sau ®©y: sè l­îng lao ®éng mµ mét r»ng hµng hãa ®­îc trao ®æi lÊy gi¸ trÞ cña b¶n th©n nã (vËt hµng hãa th­êng chi phèi, biÓu hiÖn mét c¸ch chÝnh x¸c cho sè cÇu thùc tÕ vÒ ngang gi¸) + mét sè d­ ngoµi gi¸ trÞ cña nã, tøc gi¸ trÞ thÆng d­. hµng hãa Êy; bëi v× nã ®¹i biÓu mét c¸ch chÝnh x¸c cho tæng sè lao ®éng vµ lîi Nh­ng v× thÕ, sÏ lµ phi lý nÕu nãi r»ng gi¸ trÞ cña hµng hãa = gi¸ nhuËn cÇn thiÕt cho viÖc ®­a hµng hãa ®ã ra thÞ tr­êng; trong lóc ®ã th× l­îng lao trÞ cña nã + sè d­ ngoµi gi¸ trÞ ®ã. V× vËy, nÕu hµng hãa ®­îc trao ®éng thùc tÕ mµ mét hµng hãa cã thÓ chi phèi, nÕu nã chªnh lÖch víi sè l­îng ®æi víi t­ c¸ch lµ hµng hãa lÊy mét hµng hãa, chø kh«ng ph¶i th«ng th­êng, l¹i biÓu hiÖn mét sè d­ hoÆc mét sè hôt cña l­îng cÇu do nh÷ng trao ®æi víi t­ c¸ch lµ t­ b¶n lÊy lao ®éng sèng, th× chóng ®­îc nguyªn nh©n nhÊt thêi g©y ra" (s.®.d., tr.135). trao ®æi, - trong chõng mùc chóng ®­îc trao ®æi lÊy mét vËt C¶ trong ®iÒu nµy, Man-tót còng ®óng. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó ngang gi¸, - lÊy cïng mét sè l­îng lao ®éng vËt hãa chøa ®ùng ®­a ra thÞ tr­êng, nghÜa lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn cña s¶n xuÊt, hay nãi trong hµng hãa Êy. cho ®óng h¬n, lµ cña t¸i s¶n xuÊt hµng hãa trªn c¬ së nÒn s¶n Nh­ vËy, ®iÒu duy nhÊt ®¸ng chó ý lµ theo Man-tót, lîi nhuËn xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa, lµ hµng hãa hay gi¸ trÞ cña nã (sè tiÒn mµ ®· tån t¹i s½n trong gi¸ trÞ cña hµng hãa, vµ mét ®iÒu ®· râ ®èi víi nã chuyÓn hãa thµnh) ®­îc trao ®æi - trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ Man-tót lµ: hµng hãa bao giê còng chi phèi mét sè lao ®éng lín t¸i s¶n xuÊt ra nã - lÊy mét sè lao ®éng nhiÒu h¬n lµ sè lao ®éng h¬n lµ sè chøa ®ùng ë trong nã. chøa ®ùng trong nã; bëi v× nã ®­îc s¶n xuÊt chØ lµ ®Ó thùc hiÖn "ChÝnh v× sè lao ®éng lµ mét hµng hãa th­êng chi phèi, ®o sè lao ®éng thùc mét lîi nhuËn. sù chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra nã céng víi lîi nhuËn, cho nªn ng­êi ta cã quyÒn coi nã" VÝ dô, mét chñ x­ëng s¶n xuÊt v¶i hoa b¸n v¶i hoa cña h¾n. (lao ®éng) "lµ th­íc ®o cña gi¸ trÞ. Do ®ã, nÕu cho r»ng gi¸ trÞ th«ng th­êng cña mét hµng hãa ®­îc quyÕt ®Þnh bëi nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ cÇn thiÕt ®Ó ®­a §iÒu kiÖn ®Ó ®­a v¶i hoa míi ra thÞ tr­êng lµ trong qu¸ tr×nh t¸i nã ra thÞ tr­êng, th× ch¾c ch¾n r»ng sè lao ®éng mµ nã th­êng cã thÓ chi phèi lµ s¶n xuÊt v¶i hoa, h¾n trao ®æi tiÒn - gi¸ trÞ trao ®æi cña v¶i hoa - th­íc ®o duy nhÊt cña nh÷ng ®iÒu kiÖn Êy" ("Definitions in Political Economy", lÊy mét sè lao ®éng nhiÒu h¬n lµ sè lao ®éng ®· chøa ®ùng trong London, 1827, tr. 214). v¶i hoa hoÆc ®­îc biÓu hiÖn b»ng tiÒn. V× r»ng chñ x­ëng v¶i hoa "Nh÷ng chi phÝ s¶n xuÊt s¬ ®¼ng lµ mét biÓu hiÖn t­¬ng ®­¬ng mét c¸ch s¶n xuÊt v¶i hoa víi t­ c¸ch lµ nhµ t­ b¶n. C¸i mµ h¾n ta muèn chÝnh x¸c víi nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó ®­a hµng hãa ra thÞ tr­êng" ("Definitions in s¶n xuÊt kh«ng ph¶i lµ v¶i hoa, mµ lµ lîi nhuËn. ViÖc s¶n xuÊt Political Economy", edited by Cazenove, London, 1853, tr.14). v¶i hoa chØ lµ mét ph­¬ng tiÖn s¶n xuÊt ra lîi nhuËn. Nh­ng tõ "Th­íc ®o nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó ®­a hµng hãa ra thÞ tr­êng lµ sè l­îng lao ®ã, cÇn rót ra ®iÒu g×? Trong v¶i hoa ®· s¶n xuÊt ra, cã nhiÒu thêi ®éng ®­îc ®æi lÊy hµng hãa, ë tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ th«ng th­êng cña nã (s.®.d.). gian lao ®éng h¬n, cã nhiÒu lao ®éng h¬n lµ trong v¶i hoa øng "Sè l­îng lao ®éng lµ mét hµng hãa chi phèi, biÓu hiÖn mét c¸ch chÝnh x¸c sè tr­íc. Sè thêi gian lao ®éng thÆng d­ ®ã - sè gi¸ trÞ thÆng d­ ®ã - l­îng lao ®éng ®· chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt ra nã, céng víi lîi nhuËn cho nh÷ng kho¶n øng tr­íc, vµ v× vËy nã thùc sù biÓu hiÖn vµ ®o nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn còng ®­îc ®¹i biÓu trong s¶n phÈm thÆng d­, trong nhiÒu v¶i hoa
  6. 18 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 19 h¬n so víi sè ®­îc ®em ®æi lÊy lao ®éng. Nh­ vËy, mét bé phËn ng­êi b¸n, ng­êi kia víi t­ c¸ch lµ ng­êi mua. 2) HoÆc ng­êi mua s¶n phÈm kh«ng ph¶i hoµn l¹i sè v¶i ®· ®æi lÊy lao ®éng, mµ t¹o lµ mét ng­êi s¶n xuÊt ®éc lËp. Trong tr­êng hîp nµy ng­êi Êy thµnh mét s¶n phÈm thÆng d­ thuéc vÒ chñ x­ëng. HoÆc nÕu nhËn ®­îc mét vËt ngang gi¸ vÒ mét vËt ngang gi¸. DÇu cho sè chóng ta xem xÐt toµn bé s¶n phÈm, th× mçi ¸c-sin v¶i hoa chøa lao ®éng mµ ng­êi b¸n b¸n cho anh ta trong hµng hãa cã ®­îc tr¶ ®ùng mét phÇn nhÊt ®Þnh (hay gi¸ trÞ cña nã chøa ®ùng mét phÇn c«ng hay kh«ng, ®iÒu Êy còng kh«ng hÒ liªn quan g× ®Õn anh ta. nhÊt ®Þnh) mµ ng­êi ta kh«ng tr¶ mét vËt ngang gi¸ nµo c¶ vµ lµ Anh ta nhËn ®­îc mét lao ®éng vËt hãa ngang víi sè anh ta bá ra. 3) lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ c«ng. Do ®ã, nÕu ng­êi chñ x­ëng b¸n HoÆc, cuèi cïng, ng­êi mua lµ mét c«ng nh©n lµm thuª. Ngay c¶ mét ¸c-sin v¶i hoa theo gi¸ trÞ cña nã, nghÜa lµ ®em nã ra trao ®æi trong tr­êng hîp nµy - víi gi¶ ®Þnh lµ hµng hãa ®­îc b¸n theo gi¸ lÊy mét sè tiÒn hay hµng hãa còng chøa ®ùng tõng Êy thêi gian trÞ cña chóng - ng­êi c«ng nh©n, gièng nh­ mäi ng­êi mua kh¸c, lao ®éng, th× h¾n ta thùc hiÖn ®­îc mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh hay còng nhËn ®­îc d­íi d¹ng hµng hãa mét vËt ngang gi¸ víi sè tiÒn nhËn ®­îc mét sè l­îng hµng hãa nhÊt ®Þnh kh«ng tèn kÐm g× cho cña anh ta. Anh ta nhËn ®­îc d­íi d¹ng hµng hãa mét lao ®éng h¾n c¶. Bëi v× h¾n b¸n v¶i hoa kh«ng ph¶i theo sè thêi gian lao vËt hãa, ngang víi sè anh ta bá ra d­íi d¹ng tiÒn. Nh­ng ®Ó nhËn ®éng h¾n ®· tr¶ c«ng, mµ theo sè thêi gian lao ®éng chøa ®ùng sè tiÒn cÊu thµnh tiÒn c«ng cña anh ta, anh ta ®· bá ra nhiÒu lao trong v¶i hoa Êy, trong ®ã cã mét phÇn [756] h¾n kh«ng tr¶ c«ng. ®éng h¬n sè lao ®éng chøa ®ùng trong sè tiÒn Êy. Anh ta ®· hoµn V¶i hoa chøa ®ùng mét thêi gian lao ®éng b»ng 12 si-linh ch¼ng l¹i sè lao ®éng chøa ®ùng trong tiÒn + sè lao ®éng thÆng d­ mµ h¹n. Trong sè ®ã, chñ x­ëng chØ tr¶ cã 8 si-linh. H¾n b¸n v¶i lÊy anh ta cung cÊp kh«ng c«ng. VËy, anh ta ®· tr¶ cho sè tiÒn ®ã cao 12 si-linh, nÕu nh­ b¸n theo gi¸ trÞ cña v¶i, - vµ do ®ã l·i ®­îc 4 h¬n gi¸ trÞ cña nã, do ®ã, còng ®· tr¶ cho vËt ngang gi¸ cña tiÒn, si-linh. tøc v¶i hoa, v.v., cao h¬n gi¸ trÞ cña nã. Do ®ã, ®èi víi anh ta víi t­ c¸ch lµ ng­êi mua th× c¸c chi phÝ l¹i lín h¬n lµ ®èi víi ng­êi [2) Quan niÖm tÇm th­êng vÒ "lîi nhuËn do chuyÓn b¸n bÊt kú mét hµng hãa nµo kh¸c, mÆc dÇu trong hµng hãa anh nh­îng" theo c¸ch lý gi¶i cña Man-tót. Sù phi lý ta nhËn ®­îc mét vËt ngang gi¸ víi sè tiÒn cña anh ta; nh­ng trong quan niÖm cña Man-tót vÒ gi¸ trÞ thÆng d­] trong tiÒn anh ta kh«ng nhËn ®­îc vËt ngang gi¸ nµo vÒ lao ®éng Cßn vÒ ng­êi mua th×, theo tiÒn ®Ò, trong tÊt c¶ mäi hoµn cña m×nh; ng­îc l¹i, trong lao ®éng anh ta ®· bá ra nhiÒu h¬n lµ c¶nh, anh ta chØ tr¶ gi¸ trÞ cña v¶i hoa th«i. NghÜa lµ anh ta bá ra vËt ngang gi¸. Nh­ vËy, c«ng nh©n lµ ng­êi mua duy nhÊt tr¶ cho mét sè tiÒn trong ®ã chøa ®ùng mét thêi gian lao ®éng nh­ trong tÊt c¶ mäi hµng hãa nhiÒu h¬n gi¸ trÞ cña chóng, ngay c¶ khi anh v¶i. ë ®©y cã thÓ cã ba tr­êng hîp. 1) Ng­êi mua lµ mét nhµ t­ ta mua chóng theo gi¸ trÞ, bëi v× anh ta ®· mua vËt ngang gi¸ phæ b¶n. Sè tiÒn (nghÜa lµ gi¸ trÞ cña hµng ho¸) mµ anh ta tr¶ ®Ó mua biÕn Êy, tøc lµ tiÒn, b»ng mét sè lao ®éng v­ît qu¸ gi¸ trÞ cña nã. v¶i hoa còng chøa ®ùng mét bé phËn lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ §èi víi ng­êi b¸n hµng hãa cho c«ng nh©n, th× ®iÒu ®ã kh«ng ®em c«ng. Do ®ã, nÕu ng­êi nµy b¸n lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ c«ng, th× l¹i cho hä mét mãn l·i nµo c¶. Ng­êi c«ng nh©n, còng nh­ mäi kÎ ng­êi kia mua víi lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ c«ng. Mçi ng­êi ®Òu mua kh¸c, kh«ng tr¶ cho hä nhiÒu h¬n, - anh ta tr¶ gi¸ trÞ do lao thùc hiÖn ®­îc lao ®éng kh«ng c«ng, mét ng­êi víi t­ c¸ch lµ ®éng t¹o ra. Nhµ t­ b¶n b¸n trë l¹i cho c«ng nh©n nh÷ng hµng
  7. 20 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 21 hãa do c«ng nh©n s¶n xuÊt ra, qu¶ thËt ®· thùc hiÖn ®­îc mét lîi do ®ã, gi¶i thÝch gi¸ trÞ thÆng d­ b»ng sù viÖc lµ ng­êi b¸n b¸n nhuËn trong viÖc b¸n Êy, nh­ng ®ã còng chØ lµ sè lîi nhuËn mµ hµng hãa cao h¬n gi¸ trÞ cña chóng (nghÜa lµ lÊy mét sè thêi gian h¾n thùc hiÖn ®­îc khi b¸n hµng hãa cña h¾n cho mäi ng­êi mua lao ®éng nhiÒu h¬n sè thêi gian lao ®éng chøa ®ùng ë trong kh¸c. V× vËy, lîi nhuËn cña nhµ t­ b¶n - khi b¸n hµng hãa cho chóng). Nh­ vËy, c¸i mµ anh ta ®­îc víi t­ c¸ch lµ ng­êi b¸n mét c«ng nh©n cña h¾n - n¶y sinh kh«ng ph¶i do chç h¾n b¸n hµng hµng hãa, th× anh ta l¹i mÊt víi t­ c¸ch lµ ng­êi mua hµng hãa hãa cho c«ng nh©n cao h¬n gi¸ trÞ cña chóng, mµ v× trong thùc tÕ, kh¸c, vµ tuyÖt ®èi kh«ng thÓ hiÓu ®­îc r»ng b»ng con ®­êng t¨ng tr­íc ®ã, tøc lµ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, h¾n ®· mua hµng hãa gi¸ c¶ danh nghÜa lªn mét c¸ch phæ biÕn nh­ vËy th× trong thùc tÕ Êy cña ng­êi c«ng nh©n d­íi gi¸ trÞ cña nã. ng­êi ta "®­îc lîi" g×. [757] §iÒu ®Æc biÖt khã hiÓu lµ lµm thÕ nµo mµ mét x· héi en masse1* l¹i cã thÓ giµu lªn b»ng c¸ch Êy, lµm thÕ Êy thÕ mµ «ng Man-tót - v× «ng ta ®· biÕn viÖc sö dông gi¸ trÞ nµo mµ mét gi¸ trÞ thÆng d­ hay s¶n phÈm thÆng d­ thËt sù l¹i cã cña hµng hãa víi t­ c¸ch lµ t­ b¶n thµnh gi¸ trÞ cña hµng hãa - l¹i thÓ n¶y sinh b»ng c¸ch Êy. §ã lµ mét quan niÖm phi lý, ngu ngèc. biÕn mét c¸ch triÖt ®Ó tÊt c¶ mäi ng­êi mua thµnh c«ng nh©n lµm thuª, nghÜa lµ Man-tót b¾t tÊt c¶ nh÷ng ng­êi mua ph¶i trao ®æi Nh­ chóng ta ®· thÊy2*, A-®am XmÝt ®· nãi lªn mét c¸ch ng©y lao ®éng trùc tiÕp, chø kh«ng ph¶i hµng hãa, víi nhµ t­ b¶n, vµ th¬ tÊt c¶ nh÷ng yÕu tè m©u thuÉn nhau, vµ nh­ vËy, häc thuyÕt tr¶ l¹i cho h¾n nhiÒu lao ®éng h¬n lµ sè chøa ®ùng trong hµng cña «ng ta ®· trë thµnh mét nguån, thµnh ®iÓm xuÊt ph¸t cho hãa, trong khi ®ã th× ng­îc l¹i, lîi nhuËn cña h¾n b¾t nguån tõ nh÷ng quan niÖm hoµn toµn tr¸i ng­îc nhau. Dùa vµo nh÷ng chç h¾n b¸n toµn bé lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa, nh­ng luËn ®iÓm cña A-®am XmÝt, «ng Man-tót m­u toan - mét m­u toan rèi r¾m, nh­ng dùa trªn mét c¶m gi¸c vµ mét nhËn thøc h¾n chØ tr¶ cã mét phÇn lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa mµ ®óng ®¾n vÒ sù khã kh¨n cßn ch­a kh¾c phôc ®­îc - ®em mét häc th«i. Nh­ vËy, nÕu nh­ ë Ri-c¸c-®« sù khã kh¨n n¶y sinh do chç thuyÕt míi ra ®èi lËp víi häc thuyÕt cña Ri-c¸c-®« vµ giµnh vÒ cho quy luËt trao ®æi hµng hãa kh«ng trùc tiÕp gi¶i thÝch sù trao ®æi m×nh "vÞ trÝ hµng ®Çu". B­íc chuyÓn tõ m­u toan Êy sang c¸i gi÷a t­ b¶n vµ lao ®éng lµm thuª, mµ ng­îc l¹i, h×nh nh­ l¹i m©u quan ®iÓm tÇm th­êng phi lý diÔn ra nh­ sau: thuÉn víi sù trao ®æi Êy, th× Man-tót gi¶i quyÕt sù khã kh¨n Êy b»ng c¸ch lµ «ng ta biÕn viÖc mua (trao ®æi) hµng hãa thµnh viÖc NÕu chóng ta xÐt viÖc sö dông gi¸ trÞ cña hµng hãa víi t­ c¸ch trao ®æi gi÷a t­ b¶n vµ lao ®éng lµm thuª. §iÒu mµ Man-tót lµ t­ b¶n, nghÜa lµ nÕu chóng ta xÐt hµng hãa trong viÖc nã trao kh«ng hiÓu lµ sù kh¸c nhau gi÷a tæng sè lao ®éng chøa ®ùng ®æi lÊy lao ®éng s¶n xuÊt sèng, th× ngoµi sè thêi gian lao ®éng trong hµng hãa vµ tæng sè lao ®éng ®­îc tr¶ c«ng chøa ®ùng trong chøa ®ùng ë trong b¶n th©n nã - d­íi d¹ng vËt ngang gi¸ mµ hµng hãa Êy. ChÝnh sè chªnh lÖch Êy cÊu thµnh nguån lîi nhuËn. ng­êi c«ng nh©n t¸i s¶n xuÊt ra, - hµng hãa cßn chi phèi ®­îc Nh­ng sau ®ã Man-tót nhÊt thiÕt ph¶i gi¶i thÝch lîi nhuËn b»ng mét sè thêi gian lao ®éng thÆng d­ cÊu thµnh nguån cña lîi nhuËn. sù viÖc lµ ng­êi b¸n b¸n hµng hãa kh«ng ph¶i chØ cao h¬n c¸i nã tèn kÐm ®èi víi ng­êi ®ã (vµ nhµ t­ b¶n còng lµm nh­ thÕ), mµ 1* XÐt vÒ toµn bé, víi t­ c¸ch lµ mét tæng thÓ cßn cao h¬n sè nã trÞ gi¸, nghÜa lµ Man-tót quay trë l¹i c¸i quan 2* Xem tËp nµy, ph. I, ch. III vµ IV. ®iÓm tÇm th­êng coi lîi nhuËn lµ "lîi nhuËn do chuyÓn nh­îng",
  8. 22 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 23 NÕu b©y giê chóng ta chuyÓn viÖc sö dông gi¸ trÞ cña hµng hãa ®ã Y b¸n nã lÊy 12 si-linh. Nh­ vËy lµ y chi phèi ®­îc lao ®éng kh«ng sang gi¸ trÞ cña nã, th× mçi mét ng­êi mua hµng hãa ®Òu ph¶i chØ víi mét gi¸ trÞ lµ 10 si-linh, mµ cßn víi 2 si-linh nhiÒu h¬n. quan hÖ víi hµng hãa nµy víi t­ c¸ch lµ mét c«ng nh©n, nghÜa lµ Nh­ng ng­êi mua còng b¸n hµng hãa cña m×nh trÞ gi¸ 10 si-linh ngoµi sè lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa ®ã, khi mua ng­êi ®ã lÊy 12 si-linh. Nh­ vËy, víi t­ c¸ch lµ ng­êi mua, mçi ng­êi mÊt cßn ph¶i cÊp mét l­îng lao ®éng d«i ra n÷a. V× ngoµi c«ng nh©n ®i c¸i mµ hä ®­îc víi t­ c¸ch lµ ng­êi b¸n. Giai cÊp c«ng nh©n lµ ra, nh÷ng ng­êi mua kh¸c kh«ng quan hÖ víi hµng hãa víi t­ ngo¹i lÖ duy nhÊt. V× gi¸ c¶ cña s¶n phÈm cao h¬n chi phÝ cña nã, c¸ch lµ c«ng nh©n (ngay c¶ ë n¬i nµo ng­êi c«ng nh©n chØ thÓ hiÖn nªn c«ng nh©n chØ mua ®­îc trë l¹i cã mét bé phËn s¶n phÈm, vµ ra lµ ng­êi mua hµng hãa th× nh­ chóng ta ®· thÊy, sè chªnh lÖch v× vËy, bé phËn kh¸c cña s¶n phÈm (hay gi¸ c¶ cña bé phËn ®ã) cò, ban ®Çu còng vÉn tiÕp tôc tån t¹i mét c¸ch gi¸n tiÕp), cho nªn cÊu thµnh lîi nhuËn cho nhµ t­ b¶n. Nh­ng chÝnh v× lîi nhuËn ph¶i gi¶ ®Þnh r»ng mÆc dÇu hä kh«ng trùc tiÕp, cung cÊp mét n¶y sinh tõ chç c«ng nh©n chØ cã thÓ mua l¹i mét bé phËn s¶n l­îng lao ®éng lín h¬n l­îng lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa, phÈm th«i, cho nªn nhµ t­ b¶n (giai cÊp c¸c nhµ t­ b¶n) kh«ng nh­ng - ®iÒu nµy còng cã nghÜa nh­ thÕ - hä cung cÊp mét gi¸ trÞ bao giê cã thÓ thùc hiÖn ®­îc lîi nhuËn cña m×nh th«ng qua l­îng chøa ®ùng nhiÒu lao ®éng h¬n. B»ng "l­îng lao ®éng nhiÒu h¬n, cÇu cña [riªng mét m×nh] c«ng nh©n, kh«ng bao giê cã thÓ thùc hay, ®iÒu nµy còng thÕ, b»ng mét gi¸ trÞ chøa ®ùng l­îng lao hiÖn ®­îc lîi nhuËn b»ng c¸ch trao ®æi toµn bé s¶n phÈm lÊy tiÒn ®éng nhiÒu h¬n" nh­ thÕ, b­íc chuyÓn nãi trªn ®· ®­îc thùc hiÖn. c«ng, mµ ng­îc l¹i, h¾n thùc hiÖn ®­îc lîi nhuËn ®ã chØ lµ nhê Trªn thùc tÕ, ®iÒu ®ã quy l¹i nh­ sau: gi¸ trÞ cña mét hµng hãa toµn bé tiÒn c«ng cña c«ng nh©n ®­îc trao ®æi lÊy mét bé phËn gåm gi¸ trÞ mµ ng­êi mua tr¶ cho hµng hãa Êy, cßn gi¸ trÞ nµy th× s¶n phÈm mµ th«i. Nh­ vËy, ngoµi b¶n th©n nh÷ng ng­êi c«ng b»ng c¸i vËt ngang gi¸ (gi¸ trÞ) cña hµng hãa céng víi sè d­ ngoµi nh©n, cßn cÇn ph¶i cã sè cÇu kh¸c vµ nh÷ng ng­êi mua kh¸c n÷a, - nÕu kh«ng th× sÏ kh«ng cã mét lîi nhuËn nµo. LÊy ®©u ra nh÷ng gi¸ trÞ Êy, tøc gi¸ trÞ thÆng d­. Nh­ vËy, ®ã lµ mét quan ®iÓm tÇm ng­êi mua Êy? NÕu b¶n th©n hä lµ nh÷ng nhµ t­ b¶n, b¶n th©n th­êng: lîi nhuËn bao hµm ë chç mét hµng hãa ®­îc b¸n ®¾t h¬n hä lµ nh÷ng ng­êi b¸n, th× sÏ diÔn ra sù tù lõa bÞp nãi trªn mua. Ng­êi mua hµng hãa ®ã víi mét sè lao ®éng hoÆc lao ®éng cña giai cÊp c¸c nhµ t­ b¶n, bëi v× hä n©ng gi¸ c¶ danh vËt hãa nhiÒu h¬n lµ sè tèn kÐm cho ng­êi b¸n. nghÜa cña hµng hãa hä lªn ®èi víi nhau, vµ víi t­ c¸ch lµ Nh­ng nÕu b¶n th©n ng­êi mua lµ mét nhµ t­ b¶n, lµ ng­êi ng­êi b¸n, mçi ng­êi ®­îc c¸i mµ anh ta mÊt ®i víi t­ c¸ch b¸n hµng hãa, vµ tiÒn cña h¾n - ph­¬ng tiÖn mua cña h¾n - chØ lµ lµ ng­êi mua. Nh­ vËy lµ cÇn cã nh÷ng ng­êi mua vèn nh÷ng hµng hãa mµ h¾n ®· b¸n, th× sù viÖc chØ quy l¹i lµ c¶ kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ng­êi b¸n, ®Ó cho nhµ t­ b¶n cã thÓ hai ®Òu b¸n hµng hãa cña hä cho nhau qu¸ ®¾t, vµ do ®ã lõa bÞp thùc hiÖn ®­îc lîi nhuËn cña h¾n, b¸n hµng hãa "theo gi¸ lÉn nhau theo møc ®é nh­ nhau, nÕu nh­ c¶ hai chØ thùc hiÖn trÞ cña chóng". V× vËy mµ cÇn ph¶i cã bän ®Þa chñ qóy téc, ®­îc cã tû suÊt lîi nhuËn chung. VËy th× lÊy ë ®©u ra nh÷ng ng­êi nh÷ng ng­êi h­ëng h­u bæng, nh÷ng chøc vÞ nhµn mµ bÐo mua tr¶ cho nhµ t­ b¶n mét l­îng lao ®éng b»ng l­îng lao ®éng bë, c¸c môc s­, v.v., kÓ c¶ t«i tí vµ nh÷ng thùc kh¸ch cña chøa ®ùng trong hµng hãa cña h¾n + lîi nhuËn cña h¾n? Chóng hä. Lµm thÕ nµo mµ nh÷ng "ng­êi mua" Êy së h÷u ®­îc ta h·y lÊy mét vÝ dô. Hµng hãa tèn kÐm cho ng­êi b¸n 10 si-linh. [758] c¸c ph­¬ng tiÖn mua - b»ng c¸ch nµo mµ tho¹t tiªn hä
  9. 24 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 25 ph¶i lÊy (kh«ng cã vËt ngang gi¸) mét phÇn s¶n phÈm cña nhµ t­ Nh­ng hä ®iªn cuång chèng l¹i quan ®iÓm cña ph¸i Man-tót b¶n, ®Ó dïng sè lÊy ®­îc nh­ vËy mua trë l¹i Ýt h¬n lµ vËt ngang cho r»ng ®Þa chñ qóy téc, nh÷ng kÎ gi÷ nh÷ng chøc vô bÐo gi¸ cña sè ®ã, - ®iÒu ®ã «ng Man-tót kh«ng gi¶i thÝch. DÇu sao, c¸i bë trong nhµ n­íc vµ gi¸o héi, vµ c¶ mét l« nh÷ng kÎ t«i tí to¸t ra tõ ®iÒu Êy lµ sù biÖn hé cña «ng ta ®ßi t¨ng cµng nhiÒu l­êi biÕng, tr­íc tiªn ph¶i n¾m gi÷ - mµ kh«ng tr¶ b»ng vËt cµng tèt c¸c giai cÊp phi s¶n xuÊt ®Ó nh÷ng ng­êi b¸n hµng cã thÓ ngang gi¸ - mét bé phËn s¶n phÈm cña nhµ t­ b¶n (còng t×m ®­îc mét thÞ tr­êng, mét sè cÇu cho sè cung cña hä. Vµ nh­ hoµn toµn gièng nh­ nhµ t­ b¶n ®· lµm ®èi víi c«ng nh©n), vËy, ®iÒu to¸t ra tiÕp ®ã lµ t¸c gi¶ cuèn s¸ch máng bµn vÒ nh©n ®Ó råi sau ®ã mua cña c¸c nhµ t­ b¶n nh÷ng hµng hãa cña khÈu8 tuyªn truyÒn viÖc nh÷ng kÎ ¨n kh«ng ngåi råi th­êng hä cïng víi lîi nhuËn cho nhµ t­ b¶n. MÆc dÇu ph¸i Ri-c¸c- xuyªn tiªu dïng qu¸ møc vµ chiÕm h÷u mét bé phËn cµng lín ®« còng kh¼ng ®Þnh ®óng nh­ thÕ ®èi víi c«ng nh©n. Muèn cµng tèt trong s¶n phÈm hµng n¨m lµ ®iÒu kiÖn cña s¶n xuÊt. cho tÝch lòy t¨ng lªn, vµ cïng víi nã lµ l­îng cÇu vÒ lao ®éng Thªm vµo lý lÏ ®ã, mét lý lÏ nhÊt ®Þnh ph¶i to¸t ra tõ häc thuyÕt theo häc thuyÕt cña ph¸i Ri-c¸c-®« - ng­êi c«ng nh©n cña «ng ta, lµ sù biÖn hé tiÕp nãi r»ng t­ b¶n ®¹i biÓu cho nguyÖn nh­îng kh«ng s¶n phÈm cña m×nh cho nhµ t­ b¶n cµng väng ch¹y theo cña c¶i trõu t­îng, nguyÖn väng lµm t¨ng gi¸ trÞ, - nhiÒu cµng tèt, ®Ó cho sè thu nhËp rßng ®· t¨ng lªn b»ng nh­ng nguyÖn väng nµy chØ cã thÓ thùc hiÖn ®­îc th«ng qua giai c¸ch ®ã l¹i chuyÓn hãa trë l¹i thµnh t­ b¶n. KÎ thuéc ph¸i cÊp nh÷ng ng­êi mua lµ nh÷ng kÎ ®¹i biÓu cho nguyÖn väng chi Man-tót còng lËp luËn nh­ vËy. Theo hä, cÇn ph¶i lÊy kh«ng tiªu, tiªu dïng hoang phÝ, - tøc lµ nhê c¸c giai cÊp phi s¶n xuÊt, cµng nhiÒu cµng tèt cña c¸c nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp d­íi hä lµ nh÷ng ng­êi mua mµ kh«ng ph¶i lµ ng­êi b¸n. d¹ng ®Þa t«, thuÕ, v.v., ®Ó cho hä cã thÓ b¸n sè cßn l¹i trong tay hä mét c¸ch cã l·i cho nh÷ng "ng­êi tham dù cuéc chiÕn" mµ hä buéc ph¶i nhËn. Cïng víi ph¸i Man-tót, ph¸i Ri-c¸c- [3) Sù tranh c·i gi÷a ph¸i Man-tót vµ ph¸i ®« nãi: ng­êi c«ng nh©n kh«ng ®­îc chiÕm h÷u s¶n phÈm Ri-c¸c-®« trong nh÷ng n¨m 20 cña thÕ kû XIX. cña b¶n th©n m×nh ®Ó kh«ng mÊt sù kÝch thÝch ®èi víi lao Nh÷ng nÐt chung trong th¸i ®é cña hä ®éng. Nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp ph¶i nh­îng mét phÇn s¶n ®èi víi giai cÊp c«ng nh©n] phÈm cña m×nh cho nh÷ng giai cÊp chØ thuÇn tóy tiªu dïng "fruges consumere mati"1* - ®Ó cho nh÷ng giai cÊp nµy l¹i trao ®æi sè ®­îc nh­îng nµy víi nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp, víi Trªn c¬ së nµy, trong nh÷ng n¨m 20 (tõ n¨m 1820 ®Õn n¨m nh÷ng ®iÒu kiÖn kh«ng cã lîi cho chóng. NÕu kh«ng th× nhµ 1830, nãi chung lµ thêi kú siªu h×nh lín cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ t­ b¶n sÏ mÊt sù kÝch thÝch ®èi víi s¶n xuÊt, sù kÝch thÝch häc Anh), ®· næ ra mét cuéc tranh c·i tuyÖt diÖu gi÷a ph¸i Man- nµy chÝnh lµ ë chç anh ta thu ®­îc mét lîi nhuËn lín, ë chç anh tót vµ ph¸i Ri-c¸c-®«. Gièng nh­ ph¸i Man-tót, ph¸i Ri-c¸c-®« ta b¸n hµng hãa cña m×nh cao h¬n gi¸ trÞ cña nã nhiÒu. Sau nµy còng cho r»ng cÇn thiÕt ph¶i ®Ó cho ng­êi c«ng nh©n kh«ng tù chóng ta sÏ cßn quay trë l¹i cuéc luËn chiÕn kh«i hµi nµy. m×nh chiÕm h÷u s¶n phÈm cña m×nh, vµ ®Ó cho mét phÇn s¶n phÈm Êy r¬i vµo tay nhµ t­ b¶n, ®Æng t¹o ra mét sù kÝch thÝch s¶n xuÊt ®èi víi c«ng nh©n vµ b¶o ®¶m sù ph¸t triÓn cña cña c¶i. 1* - "nh÷ng kÎ sinh ra ®Ó h­ëng qu¶ thùc" (H«-ra-x¬, "Th­")
  10. 26 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 27 "Lîi nhuËn kh«ng phô thuéc vµo tû lÖ theo ®ã hµng hãa ®­îc trao ®æi víi nhau" [4) Sù lý gi¶i phiÕn diÖn cña Man-tót vÒ häc thuyÕt {v× nÕu chØ xem xÐt sù trao ®æi hµng hãa gi÷a c¸c nhµ t­ b¶n gi¸ trÞ cña XmÝt. Man-tót lîi dông nh÷ng luËn th«i, th× trong chõng mùc ë ®©y kh«ng cã sù trao ®æi gi÷a nhµ t­ ®iÓm sai lÇm cña XmÝt trong cuéc ®Êu tranh b¶n vµ c«ng nh©n lµ nh÷ng ng­êi kh«ng cã mét hµng hãa nµo c¶ chèng Ri-c¸c-®«] ngoµi lao ®éng ®Ó trao ®æi víi nhµ t­ b¶n, häc thuyÕt cña Man-tót Tr­íc hÕt lµ mét vµi b»ng chøng nãi lªn r»ng Man-tót ®· ®i sÏ thÓ hiÖn ra lµ mét luËn ®iÓm phi lý vÒ mét kho¶n t¨ng thªm ®Õn mét quan niÖm hoµn toµn dung tôc. gi¸ c¶ thuÇn tóy ®èi víi nhau, vÒ mét kho¶n t¨ng danh nghÜa vµo gi¸ c¶ hµng hãa cña hä. V× vËy ph¶i g¹t trao ®æi hµng hãa sang "DÇu cho con sè nh÷ng hµnh vi trao ®æi trung gian mµ c¸c hµng hãa ph¶i tr¶i qua cã lín ®Õn nh­ thÕ nµo ch¨ng n÷a, - dÇu cho nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt cã göi mét bªn, vµ nh÷ng ng­êi kh«ng s¶n xuÊt mét hµng hãa nµo c¶ hµng hãa ®i Trung Quèc hay b¸n chóng t¹i n¬i s¶n xuÊt, - nh­ng vÊn ®Ò gi¸ c¶ ph¶i trao ®æi tiÒn}, tr¶ cho chóng cã ®ñ hay kh«ng th× chØ tïy thuéc vµo viÖc: liÖu nh÷ng ng­êi s¶n "bëi v× còng mét tû lÖ trao ®æi Êy cã thÓ ®­îc duy tr× d­íi bÊt kú møc lîi xuÊt cã thÓ hoµn l¹i t­ b¶n cña m×nh víi mét lîi nhuËn th«ng th­êng, ®Ó cho hä nhuËn nµo, nh­ng mua lîi nhuËn l¹i phô thuéc vµo tû lÖ gi÷a gi¸ c¶ cña hµng cã thÓ tiÕp tôc c«ng viÖc cña hä mét c¸ch th¾ng lîi, hay kh«ng. Nh­ng t­ b¶n cña hãa so víi tiÒn c«ng, hoÆc so víi sè tiÒn cÇn thiÕt ®Ó bï ®¾p nh÷ng chi phÝ s¶n hä lµ c¸i g×? Nh­ A-®am XmÝt ®· chØ râ, ®ã lµ nh÷ng c«ng cô mµ hä dïng ®Ó lµm xuÊt, vµ phô thuéc vµo c¸i tû lÖ theo ®ã, trong tÊt c¶ mäi tr­êng hîp, sù hy sinh viÖc, nh÷ng vËt liÖu ®Ó chÕ biÕn, vµ nh÷ng ph­¬ng tiÖn ®Ó chØ huy mét sè l­îng do ng­êi mua ph¶i chÞu (hay l­îng lao ®éng do hä bá ra) ®Ó cã ®­îc hµng hãa, lao ®éng cÇn thiÕt". v­ît qu¸ sù hy sinh mµ ng­êi s¶n xuÊt ph¶i chÞu ®Ó hµng hãa ra thÞ tr­êng" (s.®.d., tr.46). (Vµ Man-tót coi ®ã lµ toµn bé sè lao ®éng ®Ó chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt ra hµng hãa. Lîi nhuËn lµ sè d­ ngoµi sè lao ®éng ®· chi §Ó ®¹t tíi nh÷ng kÕt qu¶ tuyÖt vêi ®ã, Man-tót ph¶i thùc hiÖn phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt hµng hãa. Do ®ã, trªn thùc tÕ ®ã chØ lµ mét nh÷ng sù chÕ biÕn rÊt lín vÒ mÆt lý luËn. Tr­íc hÕt, trong khi sè t¨ng thªm vÒ mÆt danh nghÜa vµo chi phÝ s¶n xuÊt cña hµng thõa nhËn mét mÆt cña häc thuyÕt cña A-®am XmÝt, theo ®ã th× hãa. Vµ ®Ó cho kh«ng cßn mét sù nghi ngê nµo vÒ ý kiÕn cña gi¸ trÞ cña hµng hãa b»ng sè l­îng lao ®éng mµ nã chØ huy hay chØ m×nh, Man-tót ®· trÝch dÉn cuèn "On the Production of Wealth" huy nã, (hoÆc ®­îc trao ®æi víi nã), «ng ta cÇn lo¹i bá nh÷ng lý lÏ cña ®¹i t¸ To-ren-x¬, ch­¬ng VI, tr.349, coi ®ã lµ ®iÒu chøng thùc mµ A-®am XmÝt vµ nh÷ng nhµ kinh tÕ häc theo «ng ta, kÓ c¶ cho quan ®iÓm cña b¶n th©n «ng ta: Man-tót, ®· ®­a ra ®Ó ph¶n ®èi luËn ®iÓm cho r»ng gi¸ trÞ cña "L­îng cÇu thùc tÕ n»m trong kh¶ n¨ng vµ khuynh h­íng cña nh÷ng ng­êi mét hµng hãa - gi¸ trÞ - cã thÓ lµ th­íc ®o gi¸ trÞ. tiªu dïng" {ë ®©y sù ®èi lËp gi÷a nh÷ng ng­êi mua vµ nh÷ng ng­êi b¸n biÕn Cuèn s¸ch cña Man-tót "The Measure of Value Stated and thµnh sù ®èi lËp gi÷a nh÷ng ng­êi tiªu dïng vµ nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt}, [759] Illustrated", London, 1823, lµ mét mÉu mùc thùc sù cña sù ®Çn "muèn trao ®æi lÊy hµng hãa, v« luËn lµ b»ng con ®­êng trao ®æi trùc tiÕp hay ®én, mét sù ®Çn ®én tù lµm cho m×nh mª muéi ®i b»ng ph­¬ng trao ®æi gi¸n tiÕp, mét sè l­îng gåm tÊt c¶ nh÷ng bé phËn cÊu thµnh cña t­ b¶n ph¸p quû biÖn, lÌo l¸i gi÷a sù rèi r¾m bªn trong cña c¸c kh¸i nhiÒu h¬n mét chót so víi sè tèn kÐm ®Ó s¶n xuÊt ra chóng" ("Definitions in Political Economy", edited by Cazenove, tr. 70-71). niÖm cña nã; sù tr×nh bµy khã kh¨n vµ bÊt lùc cña nã ®Ó l¹i cho ®éc gi¶ ng©y th¬ vµ kh«ng hiÓu biÕt mét Ên t­îng cho r»ng nÕu Vµ b¶n th©n «ng Kª-d¬-n«, ng­êi xuÊt b¶n, kÎ t¸n d­¬ng vµ ®éc gi¶ khã hiÓu ra ®­îc sù rèi r¾m ®ã th× nguyªn nh©n cña sù b×nh luËn cuèn "Definitions" cña Man-tót, nãi: khã hiÓu ®ã kh«ng ph¶i n»m trong m©u thuÉn gi÷a sù rèi r¾m vµ
  11. 28 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 29 sù s¸ng tá, mµ ë trong sù nhËn thøc kh«ng ®Çy ®ñ vÒ phÝa ng­êi ®æi lÊy tiÒn c«ng Êy]. Tõ ®ã, chØ kÕt luËn r»ng, gi¸ trÞ cña lao ®éng ®äc. (v× nã ®­îc ®o b»ng gi¸ trÞ cña søc lao ®éng, chø kh«ng ph¶i b»ng §iÒu tr­íc tiªn mµ Man-tót ph¶i lµm lµ l¹i xãa nhßa sù ph©n lao ®éng mµ søc lao ®éng ®· thùc hiÖn), [760] gi¸ trÞ cña mét sè biÖt cña Ri-c¸c-®« gi÷a "gi¸ trÞ lao ®éng" vµ "sè l­îng lao ®éng"9, l­îng lao ®éng nhÊt ®Þnh chøa ®ùng Ýt lao ®éng h¬n lµ nã mua; v× vµ quy sù quyÖn lÉn víi nhau [cña c¸c ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ vËy, gi¸ trÞ cña c¸i hµng hãa ®¹i biÓu cho lao ®éng ®· mua th× rÊt gi¸ trÞ] cña XmÝt hoµn toµn vÒ phÝa sai lÇm. kh¸c víi gi¸ trÞ cña nh÷ng hµng hãa dïng ®Ó mua sè l­îng lao ®éng Êy, hay chi phèi ®­îc lao ®éng Êy. "BÊt kú mét sè l­îng lao ®éng nµo còng ph¶i cã mét gi¸ trÞ ngang víi sè tiÒn c«ng chi phèi nã hoÆc thùc sù trao ®æi víi nã" ("Theo Measure of Value and ¤ng Man-tót l¹i rót ra mét kÕt luËn ng­îc l¹i. V× gi¸ trÞ cña Illustrated", London 1823, tr.5). mét l­îng lao ®éng nhÊt ®Þnh b»ng gi¸ trÞ cña nã, cho nªn theo Môc ®Ých cña c©u nµy lµ ®Ó ®ång nhÊt c¸c thµnh ng÷ sè l­îng «ng ta th× gi¸ trÞ ®¹i biÓu cho l­îng lao ®éng Êy b»ng gi¸ trÞ cña lao ®éng vµ gi¸ trÞ lao ®éng. tiÒn c«ng. TiÕp n÷a, theo Man-tót th× lao ®éng trùc tiÕp (tøc lµ sè Tù b¶n th©n nã, c©u nãi Êy chØ biÓu hiÖn mét sù trïng lÆp, mét lao ®éng cßn l¹i sau khi trõ ®i t­ liÖu s¶n xuÊt) mµ mét hµng hãa ®iÒu tÇm th­êng phi lý. V× tiÒn c«ng hay c¸i "mµ nã" (l­îng lao thu hót vµ chøa ®ùng trong hµng hãa ®ã, kh«ng t¹o ra mét gi¸ trÞ ®éng) "®æi lÊy", cÊu thµnh gi¸ trÞ cña l­îng lao ®éng Êy, cho nªn lín h¬n sè gi¸ trÞ tr¶ cho lao ®éng Êy; lao ®éng nµy chØ t¸i s¶n nãi nh­ sau lµ mét sù trïng lÆp: gi¸ trÞ cña mét l­îng lao ®éng xuÊt ra gi¸ trÞ cña tiÒn c«ng mµ th«i. ChØ riªng mét ®iÒu ®ã còng nhÊt ®Þnh th× b»ng sè tiÒn c«ng hay b»ng mét khèi l­îng tiÒn hoÆc to¸t ra r»ng, kh«ng thÓ gi¶i thÝch ®­îc lîi nhuËn, nÕu gi¸ trÞ cña hµng hãa ®­îc trao ®æi lÊy sè lao ®éng Êy. Nãi c¸ch kh¸c, ®iÒu ®ã hµng hãa ®­îc quy ®Þnh bëi lao ®éng chøa ®ùng trong chóng; ch¼ng qua chØ cã nghÜa lµ: gi¸ trÞ trao ®æi cña mét l­îng lao ®éng ng­îc l¹i, nã ph¶i ®­îc gi¶i thÝch tõ mét nguån kh¸c, - nÕu nãi nhÊt ®Þnh b»ng gi¸ trÞ trao ®æi cña nã, ®­îc gäi mét c¸ch kh¸c lµ chung vÉn gi¶ ®Þnh r»ng gi¸ trÞ cña hµng hãa ph¶i bao hµm sè lîi tiÒn c«ng. Nh­ng {®ã lµ cßn ch­a nãi ®Õn c¸i sù viÖc: trùc tiÕp trao nhuËn mµ nã thùc hiÖn. Bëi v× sè lao ®éng chøa ®ùng trong hµng ®æi víi tiÒn c«ng kh«ng ph¶i lµ lao ®éng, mµ lµ søc lao ®éng; hãa gåm: 1) lao ®éng chøa ®ùng trong m¸y mãc, v.v. ®· tiªu chÝnh sù lÉn lén nµy cã thÓ lµm n¶y sinh sù v« nghÜa} tõ sù dïng vµ v× vËy ®ang t¸i hiÖn trong gi¸ trÞ cña s¶n phÈm; 2) lao trïng lÆp nãi trªn, quyÕt kh«ng thÓ kÕt luËn r»ng mét l­îng lao ®éng chøa ®ùng trong nguyªn liÖu ®· sö dông. Sè l­îng lao ®éng nhÊt ®Þnh b»ng sè l­îng lao ®éng chøa ®ùng trong tiÒn c«ng ®éng chøa ®ùng trong hai yÕu tè Êy tr­íc khi hµng hãa míi hoÆc trong tiÒn, hay trong nh÷ng hµng hãa cÊu thµnh tiÒn c«ng. ®­îc s¶n xuÊt ra, râ rµng kh«ng v× chóng trë thµnh nh÷ng yÕu NÕu mét c«ng nh©n lµm viÖc 12 giê vµ nhËn ®­îc víi tÝnh c¸ch lµ tè s¶n xuÊt cña mét hµng hãa míi mµ l¹i t¨ng lªn. Do ®ã, cßn tiÒn c«ng mét s¶n phÈm cña 6 giê, th× s¶n phÈm cña 6 giê lao l¹i 3) lao ®éng chøa ®ùng trong tiÒn c«ng, ®· ®­îc trao ®æi lÊy ®éng Êy cÊu thµnh gi¸ trÞ cña 12 giê lao ®éng (bëi v× tiÒn c«ng lao ®éng sèng. Nh­ng theo Man-tót th× lao ®éng nµy kh«ng lín ®¹i biÓu cho mét hµng hãa cã thÓ trao ®æi lÊy 12 giê lao ®éng). h¬n sè lao ®éng vËt hãa mµ nã ®­îc ®æi lÊy. Do ®ã hµng hãa Tõ ®ã kh«ng thÓ kÕt luËn r»ng 6 giê lao ®éng b»ng 12 giê, hay kh«ng chøa ®ùng mét bé phËn lao ®éng kh«ng c«ng nµo c¶, mµ nh÷ng hµng hãa ®¹i biÓu cho 6 giê b»ng nh÷ng hµng hãa ®¹i chØ chøa ®ùng lao ®éng hoµn l¹i vËt ngang gi¸ mµ th«i. Do ®ã, biÓu cho 12 giê. Kh«ng thÓ kÕt luËn ®­îc r»ng gi¸ trÞ cña tiÒn c«ng b»ng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm ®¹i biÓu cho lao ®éng [®­îc trao nÕu gi¸ trÞ cña hµng hãa ®­îc quyÕt ®Þnh bëi sè lao ®éng chøa
  12. 30 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 31 ®ùng trong nã, th× nã kh«ng ®em l¹i mét lîi nhuËn nµo c¶. NÕu nã Trong tÊt c¶ mäi thêi kú ë kh¾p mäi n¬i, c¸i g× khã kiÕm ®­îc hay tèn nhiÒu ®em l¹i mét lîi nhuËn th×, theo Man-tót, ®ã chØ lµ mét sè d­ trong lao ®éng th× ®¾t; vµ c¸i g× ng­êi ta cã thÓ kiÕm ®­îc mét c¸ch dÔ dµng hoÆc víi Ýt lao ®éng, th× rÎ. Nh­ vËy, lao ®éng, kh«ng bao giê thay ®æi trong gi¸ trÞ cña b¶n gi¸ c¶ cña nã, ngoµi sè lao ®éng chøa ®ùng trong nã. V× vËy, ®Ó th©n nã, lµ th­íc ®o duy nhÊt hiÖn thùc vµ døt kho¸t, trong tÊt c¶ mäi thêi kú vµ ®­îc b¸n theo gi¸ trÞ cña nã (gi¸ trÞ nµy gåm c¶ lîi nhuËn), th× ë mäi n¬i, cã thÓ dïng ®Ó ®¸nh gi¸ vµ so s¸nh gi¸ trÞ cña tÊt c¶ mäi hµng hãa" hµng hãa ph¶i chi phèi mét l­îng lao ®éng b»ng l­îng lao ®éng [B¶n dÞch tiÕng Nga: A.XmÝt Nghiªn cøu vÒ b¶n chÊt vµ nguyªn nh©n cña sù ®· chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra nã, céng víi mét sè d­ vÒ lao ®éng, ®¹i giµu cã cña c¸c d©n téc. M. -L., 1935, t.I, tr. 32-33]} biÓu cho lîi nhuËn ®· ®­îc thùc hiÖn trong khi b¸n hµng hãa. {TiÕp n÷a lµ ph¸t kiÕn cña Man-tót - mµ «ng ta rÊt tù hµo vµ kh¼ng ®Þnh r»ng «ng ta lµ ng­êi ®Çu tiªn ®· t×m ra ph¸t kiÕn Êy (cô thÓ lµ luËn ®iÓm cho r»ng gi¸ trÞ b»ng sè l­îng lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa, céng víi mét sè l­îng lao ®éng ®¹i biÓu cho lîi nhuËn), [5) C¸ch lý gi¶i cña Man-tót ®èi víi luËn ®iÓm cña ph¸t kiÕn Êy h×nh nh­ còng chØ lµ viÖc gép hai c©u sau ®©y cña XmÝt XmÝt vÒ gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi cña lao ®éng] l¹i lµm mét (Man-tót kh«ng bao giê th«i lµm mét kÎ cãp nhÆt): TiÕp n÷a, ®Ó chøng minh r»ng lao ®éng, − kh«ng ph¶i sè l­îng lao "Gi¸ trÞ hiÖn thùc cña tÊt c¶ mäi bé phËn cÊu thµnh kh¸c nhau cña gi¸ c¶ ®éng cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt, mµ lµ lao ®éng víi t­ c¸ch lµ hµng hãa, − ®­îc ®o b»ng sè l­îng lao ®éng mµ mçi bé phËn trong nh÷ng bé phËn Êy cã thÓ ®­îc dïng ®Ó lµm th­íc ®o gi¸ trÞ, Man-tót kh¼ng ®Þnh r»ng mua hoÆc chi phèi. Lao ®éng kh«ng nh÷ng ®o gi¸ trÞ cña c¸i bé phËn gi¸ c¶ ®­îc quy thµnh lao ®éng, mµ cßn ®o gi¸ trÞ cña c¸i bé phËn ®­îc quy thµnh ®Þa t« vµ cña c¸i bé phËn ®­îc quy thµnh lîi nhuËn n÷a" (quyÓn I, ch­¬ng 6, b¶n dÞch cña "gi¸ trÞ cña lao ®éng lµ kh«ng biÕn ®æi” ("The Measure of Value" etc., tr.29, G¸c-ni-ª, t.I, tr.100).} [B¶n dÞch tiÕng Nga, t.I, tr. 47].} chó thÝch) [761] Theo tinh thÇn ®ã, Man-tót nãi: {§iÒu nµy kh«ng cã g× ®éc ®¸o c¶, mµ chØ lµ l¸y l¹i vµ ph¸t "NÕu l­îng cÇu lao ®éng t¨ng lªn, th× nh÷ng kho¶n tiÒn c«ng lín h¬n cña triÓn h¬n n÷a luËn ®iÓm sau ®©y cña A-®am XmÝt, trong ch­¬ng c«ng nh©n b¾t nguån kh«ng ph¶i tõ viÖc n©ng cao gi¸ trÞ cña lao ®éng, mµ b¾t 5, quyÓn I. cña bé s¸ch "Sù giµu cã cña c¸c d©n téc" (b¶n dÞch nguån tõ viÖc gi¶m gi¸ trÞ cña c¸i s¶n phÈm ®­îc trao ®æi víi lao ®éng. Cßn trong tr­êng hîp thõa lao ®éng, th× tiÒn c«ng thÊp h¬n cña c«ng nh©n b¾t nguån tõ tiÕng Ph¸p cña G¸c-ni-ª, tËp I, tr. 65-66). viÖc t¨ng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, chø kh«ng ph¶i tõ viÖc gi¶m gi¸ trÞ cña lao ®éng" "Trong tÊt c¶ mäi thêi kú vµ ë kh¾p mäi n¬i, nh÷ng l­îng lao ®éng ngang ("The Measure of Value", etc., tr.35; xem thªm tr. 33-35). nhau nhÊt thiÕt ph¶i cã mét gi¸ trÞ b»ng nhau ®èi víi ng­êi lao ®éng thùc hiÖn B©y-li chÕ giÔu rÊt ®¹t sù luËn chøng cña Man-tót cho luËn lao ®éng ®ã. Víi tr¹ng th¸i søc kháe, søc lùc vµ ho¹t ®éng b×nh th­êng cña ng­êi ®ã, vµ víi tr×nh ®é khÐo lÐo vµ th¸o v¸t b×nh th­êng mµ ng­êi ®ã cã thÓ cã ®­îc, ®iÓm nãi r»ng gi¸ trÞ cña lao ®éng lµ bÊt biÕn nh­ sau (tøc sù th× ng­êi ®ã bao giê còng ph¶i bá ra mét phÇn gièng nh­ nhau trong sù nghØ tr×nh bµy tiÕp ®ã cña Man-tót, chø kh«ng ph¶i cña XmÝt; còng ng¬i, sù tù do vµ h¹nh phóc cña anh ta. Gi¸ c¶ mµ anh ta tr¶ th× bao giê còng nh­ nãi chung, luËn ®iÓm vÒ gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi cña lao ®éng): vÉn nh­ cò, mÆc dÇu sè l­îng hµng hãa mµ anh ta nhËn ®­îc vÒ c¸i gi¸ c¶ Êy lµ "Còng b»ng c¸ch ®ã, bÊt kú mét vËt phÈm nµo còng cã thÓ ®­îc chøng minh r»ng nh­ thÕ nµo ch¨ng n÷a. ThËt ra, gi¸ c¶ ®ã khi th× cã thÓ mua ®­îc mét sè l­îng nã cã mét gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi, - vÝ dô, 10 ¸c-sin d¹ ch¼ng h¹n. V× r»ng, dï chóng ta hµng hãa lín h¬n, khi th× mua ®­îc mét sè l­îng hµng hãa Ýt h¬n; nh­ng chÝnh cã tr¶ 5p.xt. hoÆc 10p.xt. ®Ó lÊy 10 ¸c-sin d¹, th× sè tiÒn Êy bao giê còng sÏ b»ng gi¸ trÞ cña nh÷ng hµng hãa Êy thay ®æi, chø kh«ng ph¶i gi¸ trÞ cña sè lao ®éng gi¸ trÞ cña d¹ mµ ng­êi ta tr¶, hay nãi mét c¸ch kh¸c, ®èi víi d¹ th× sè tiÒn ®ã sÏ mua nh÷ng hµng hãa Êy. cã mét gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi. Nh­ng c¸i ®­îc bá ra ®Ó ®æi lÊy mét vËt cã mét gi¸
  13. 32 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 33 trÞ kh«ng thay ®æi, th× b¶n th©n nã ph¶i kh«ng thay ®æi; do ®ã, 10 i-a d¹ ph¶i cã [6) Man-tót sö dông nh÷ng luËn ®iÓm cña Ri-c¸c-®« mét gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi... NÕu nãi r»ng tiÒn c«ng cã mét gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi, vÒ nh÷ng sù thay ®æi cña quy luËt gi¸ trÞ trong bëi v× nã cã thay ®æi vÒ ®¹i l­îng, nh­ng vÉn chi phèi ®­îc mét khèi l­îng lao cuéc luËn chiÕn cña «ng ta chèng häc thuyÕt ®éng nh­ cò, nãi nh­ thÕ còng kh«ng cã c¬ së h¬n lµ nãi: sè tiÒn tr¶ cho chiÕc mò cã mét gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi, bëi v× sè tiÒn Êy tuy cã khi nhiÒu khi Ýt, nh­ng bao gi¸ trÞ lao ®éng] giê còng mua ®­îc mét chiÕc mò"("A Critical Dissertation on the Nature, Trong cuéc luËn chiÕn cña m×nh chèng ®Þnh nghÜa cña Ri-c¸c- Measures, and Causes of Value" etc., London, 1825, tr.145 - 147). ®« vÒ gi¸ trÞ, Man-tót hoµn toµn dùa trªn nh÷ng luËn ®iÓm do b¶n Còng trong t¸c phÈm Êy, B©y-li chÕ giÔu rÊt ®éc ®Þa nh÷ng th©n Ri-c¸c-®« nªu lªn lÇn ®Çu tiªn vÒ nh÷ng thay ®æi trong gi¸ biÓu v« vÞ, cè lµm ra vÎ s©u s¾c, mµ Man-tót dïng ®Ó "minh häa" trÞ trao ®æi cña c¸c hµng hãa, ®­îc g©y nªn mét c¸ch ®éc lËp víi sè c¸i th­íc ®o gi¸ trÞ cña y. l­îng lao ®éng ®· chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt ra nh÷ng hµng hãa Êy, Trong cuèn ("Definitions in Political Economy", London, 1827) bëi cÊu t¹o kh¸c nhau cña t­ b¶n do qu¸ tr×nh l­u th«ng ®Î ra - cña m×nh, trong ®ã y trót sù giËn d÷ cña y lªn nh÷ng lêi ch©m tøc lµ do nh÷ng tû lÖ kh¸c nhau gi÷a t­ b¶n l­u ®éng vµ t­ b¶n cè biÕm chua cay cña B©y-li, Man-tót t×m c¸ch chøng minh cho c¸i ®Þnh, møc ®é bÒn l©u kh¸c nhau cña t­ b¶n cè ®Þnh ®­îc sö dông, gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi cña lao ®éng nh­ sau: nh÷ng thêi kú chu chuyÓn kh¸c nhau cña t­ b¶n l­u ®éng. Nãi tãm l¹i, dùa trªn viÖc Ri-c¸c-®« lÉn lén gi¸ c¶ chi phÝ víi gi¸ trÞ, v× "Cã mét nhãm lín hµng hãa, nh­ s¶n phÈm ch­a chÕ biÕn, th× t¨ng lªn vÒ «ng ta coi viÖc san b»ng gi¸ c¶ c¸c chi phÝ - nh÷ng gi¸ c¶ nµy ®éc mÆt gi¸ c¶ cïng víi sù tiÕn bé cña x· héi so víi lao ®éng, trong lóc ®ã nh÷ng s¶n phÈm ®· chÕ biÕn l¹i gi¶m xuèng vÒ mÆt gi¸ c¶. Nh­ vËy, sÏ kh«ng xa sù thËt lËp víi khèi l­îng lao ®éng sö dông trong nh÷ng lÜnh vùc s¶n nÕu nãi r»ng khèi l­îng trung b×nh cña hµng hãa mµ mét l­îng lao ®éng nhÊt xuÊt c¸ biÖt - lµ nh÷ng sù thay ®æi cña b¶n th©n gi¸ trÞ, vµ do ®ã ®Þnh trong mét n­íc chi phèi ®­îc, kh«ng thÓ thay ®æi mét c¸ch rÊt c¨n b¶n «ng ta ®· vøt bá toµn bé nguyªn lý. Man-tót n¾m lÊy nh÷ng m©u trong mét thÕ kû ("Definitions" etc., London 1827, tr.206). thuÉn Êy - nh÷ng m©u thuÉn do b¶n th©n Ri-c¸c-®« nªu lªn ®Ó Man-tót còng chøng minh mét c¸ch tuyÖt vêi nh­ khi chøng ph¶n ®èi viÖc quy ®Þnh gi¸ trÞ b»ng thêi gian lao ®éng vµ ph¸t minh c¸i "gi¸ trÞ kh«ng biÕn ®æi cña lao ®éng", r»ng mét sù t¨ng hiÖn lÇn ®Çu tiªn - kh«ng ph¶i ®Ó gi¶i quyÕt chóng, mµ lµ quay gi¸ c¶ b»ng tiÒn cña tiÒn c«ng tÊt ph¶i g©y ra mét sù t¨ng lªn phæ trë l¹i nh÷ng quan niÖm hoµn toµn v« nghÜa vµ ®Ó lµm cho ng­êi biÕn trong gi¸ c¶ b»ng tiÒn cña c¸c hµng hãa: ta t­ëng r»ng viÖc nªu nh÷ng hiÖn t­îng m©u thuÉn, viÖc diÔn ®¹t chóng b»ng ng«n ng÷, lµ gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn Êy. "NÕu tiÒn c«ng b»ng tiÒn cña lao ®éng t¨ng lªn mét c¸ch phæ biÕn, th× gi¸ trÞ Chóng ta còng sÏ thÊy ph­¬ng ph¸p Êy ®­îc sö dông trong thêi cña tiÒn gi¶m xuèng mét c¸ch t­¬ng øng; vµ khi gi¸ trÞ cña tiÒn gi¶m xuèng,... kú tan r· cña tr­êng ph¸i Ri-c¸c-®« - vÝ dô ®­îc sö dông bëi gi¸ c¶ cña hµng hãa bao giê còng t¨ng lªn" ((s.®.d., tr.34). [Giªm-x¬] Min vµ M¾c - Cu-lèc, nh÷ng ng­êi nµy m­u toan dïng NÕu gi¸ trÞ cña tiÒn so víi lao ®éng gi¶m xuèng, th× ®óng lµ lêi lÏ ®¬n thuÇn, th«ng qua nh÷ng ®Þnh nghÜa vµ ph©n biÖt phi lý cÇn ph¶i chøng minh r»ng gi¸ trÞ cña tÊt c¶ mäi hµng hãa so víi vµ kinh viÖn, ®Ó lµm cho nh÷ng hiÖn t­îng m©u thuÉn trùc tiÕp tiÒn t¨ng lªn, hoÆc gi¸ trÞ cña tiÒn ®­îc biÓu hiÖn kh«ng ph¶i nhÊt trÝ víi quy luËt chung, ®Æng trèn tho¸t nh÷ng m©u thuÉn ®ã b»ng lao ®éng, mµ b»ng nh÷ng hµng hãa kh¸c, ®· gi¶m xuèng. Vµ trong lËp luËn cña hä, nh­ng kÕt qu¶ th× b¶n th©n c¸i c¬ së chung Man-tót ®· chøng minh ®iÒu ®ã b»ng c¸ch lÊy nã lµm tiªu ®Ò. còng biÕn mÊt.
  14. 34 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 35 Nh÷ng ®o¹n mµ trong ®ã Man-tót dïng nh÷ng tµi liÖu do b¶n "Nãi r»ng gi¸ trÞ cña c¸c hµng hãa ®­îc ®iÒu tiÕt hay quyÕt ®Þnh bëi sè l­îng th©n Ri-c¸c-®« ®­a ra nh»m chèng l¹i quy luËt gi¸ trÞ, ®Ó chèng lao ®éng vµ t­ b¶n cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra hµng hãa, lµ sai lÇm vÒ c¬ b¶n. Nãi r»ng chóng ®­îc ®iÒu tiÕt bëi sè l­îng lao ®éng vµ lîi nhuËn cÇn thiÕt ®Ó s¶n l¹i Ri-c¸c-®«, lµ nh÷ng ®o¹n sau ®©y: xuÊt ra chóng, lµ ®óng vÒ c¬ b¶n" (s.®.d., tr.129). "A-®am XmÝt nhËn xÐt r»ng lóa m× cÇn mét n¨m ®Ó chÝn, cßn viÖc ch¨n nu«i VÒ vÊn ®Ò nµy Kª-d¬-n« nhËn xÐt trong chó thÝch ë tr.130: sóc vËt ®Ó giÕt thÞt th× cÇn 4 hay 5 n¨m; v× vËy, nÕu chóng ta so s¸nh hai l­îng lóa m× vµ thÞt bß cã mét gi¸ trÞ trao ®æi b»ng nhau, th× ch¾c ch¾n r»ng mét sù "Cã thÓ ph¶n ®èi thuËt ng÷ "lao ®éng vµ lîi nhuËn" b»ng c¸ch nãi r»ng c¶ hai ®Òu kh«ng ph¶i lµ nh÷ng thuËt ng÷ cã quan hÖ víi nhau, v× lao ®éng lµ mét ho¹t chªnh lÖch trong tæng sè lîi nhuËn nhËn ®­îc trong 3 hay 4 n¨m bæ sung, tÝnh ®éng cßn lîi nhuËn lµ kÕt qu¶, c¸i thø nhÊt lµ nguyªn nh©n, cßn c¸i thø hai lµ theo møc 15% cña sè t­ b¶n sö dông trong viÖc s¶n xuÊt thÞt, - sè chªnh lÖch ®ã hËu qu¶. V× vËy mµ «ng Xª-ni ®· thay thÕ thuËt ng÷ Êy b»ng thuËt ng÷ "lao ®éng trong gi¸ trÞ cña thÞt, ngoµi tÊt c¶ nh÷ng lý do kh¸c, sÏ bï l¹i t×nh tr¹ng gi¸ trÞ Êy vµ sù nhÞn ¨n tiªu" (cô thÓ, theo Xª-ni-o, lµ: "KÎ nµo biÕn thu nhËp cña m×nh cã mét sè l­îng [762] lao ®éng Ýt h¬n nhiÒu. Nh­ vËy lµ chóng ta cã thÓ cã hai thµnh t­ b¶n th× kÎ ®ã nhÞn kh«ng h­ëng nh÷ng sù thÝch thó mµ viÖc chi tiªu sè hµng hãa cã mét gi¸ trÞ trao ®æi nh­ nhau, trong khi lao ®éng tÝch lòy vµ lao ®éng t­ b¶n Êy sÏ ®em l¹i cho anh ta")... Nh­ng cÇn ph¶i thõa nhËn r»ng, kh«ng ph¶i trùc tiÕp trong mét hµng hãa l¹i Ýt h¬n hµng hãa kia 40 hay 50%. §ã lµ mét hiÖn sù nhÞn ¨n tiªu, mµ viÖc sö dông t­ b¶n mét c¸ch s¶n xuÊt, míi lµ nguyªn nh©n t­îng th«ng th­êng ®èi víi mét sè rÊt lín nh÷ng hµng hãa quan träng nhÊt trong cña lîi nhuËn". mét n­íc; vµ nÕu lîi nhuËn tôt tõ 15 xuèng 8%, th× gi¸ trÞ cña thÞt so víi lóa m× sÏ gi¶m xuèng h¬n 20% ("The Measure of Value" etc., tr.10-11). Qu¶ thËt lµ mét sù gi¶i thÝch tuyÖt vêi! Gi¸ trÞ cña hµng hãa gåm lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa céng víi lîi nhuËn; gåm Vµ v× t­ b¶n gåm hµng hãa, vµ mét phÇn lín nh÷ng hµng hãa lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa vµ lao ®éng kh«ng chøa ®ùng tham gia vµo t­ b¶n hay cÊu thµnh t­ b¶n cã mét gi¸ c¶ (do ®ã, cã trong nã nh­ng ph¶i ®­îc tr¶ khi mua hµng hãa. mét gi¸ trÞ trao ®æi theo nghÜa th«ng th­êng) kh«ng gåm lao ®éng tÝch lòy, còng kh«ng gåm lao ®éng trùc tiÕp, mµ gåm - trong Man-tót tiÕp tôc cuéc luËn chiÕn cña m×nh chèng Ri-c¸c-®«: chõng mùc chóng ta chØ xem xÐt hµng hãa c¸ biÖt Êy - mét sè phô "Lêi kh¼ng ®Þnh cña Ri-c¸c-®« nãi r»ng, gi¸ trÞ cña tiÒn c«ng t¨ng lªn th× lîi nhuËn gi¶m xuèng mét c¸ch t­¬ng øng vµ ng­îc l¹i - lêi kh¼ng ®Þnh Êy chØ ®óng gia thuÇn tóy danh nghÜa vµo gi¸ trÞ do céng thªm lîi nhuËn víi gi¶ ®Þnh cho r»ng nh÷ng hµng hãa mµ ng­êi ta chi phÝ mét l­îng lao ®éng trung b×nh, cho nªn Man-tót nãi: gièng nhau ®Ó s¶n xuÊt ra, th× bao giê còng cã mét gi¸ trÞ nh­ nhau; nh­ng ®iÒu "Lao ®éng kh«ng ph¶i lµ yÕu tè duy nhÊt chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt t­ b¶n" nµy ch¾c ch¾n ®· ®óng mét tr­êng hîp trªn 500 tr­êng hîp, nh­ nã cÇn ph¶i ("Definitions" edited by Cazenove, tr.29). diÔn ra, bëi v× cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn v¨n minh vµ sù c¶i tiÕn kü thuËt, sè l­îng t­ b¶n cè ®Þnh ®­îc sö dông kh«ng ngõng t¨ng lªn, cßn nh÷ng thêi kú chu "Chi phÝ s¶n xuÊt lµ g×? §ã lµ sè l­îng lao ®éng d­íi h×nh th¸i tù nhiªn cña chuyÓn cña t­ b¶n l­u ®éng th× ngµy cµng trë nªn kh¸c nhau vµ kh«ng b»ng nã, cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra hµng hãa, vµ chøa ®ùng trong nh÷ng dông cô vµ vËt nhau" “Definitions", London, 1827, tr.31-32). liÖu ®· tiªu dïng trong viÖc s¶n xuÊt ra hµng hãa ®ã, céng víi sè lao ®éng phô (§iÒu nµy còng ®­îc nãi tíi trong b¶n do Kª-d¬-n« xuÊt b¶n, tr. 53-54, ë ®ã thªm t­¬ng øng víi lîi nhuËn th«ng th­êng cho nh÷ng kho¶n øng tr­íc trong Man-tót nãi ®óng nh­ sau: "T×nh h×nh tù nhiªn ®ã cña sù vËt" xuyªn t¹c th­íc suèt thêi gian chóng ®­îc øng ra" (s.®.d., tr.74-75). ®o gi¸ trÞ cña Ri-c¸c-®«, bëi v× t×nh h×nh ®ã "cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn v¨n "Còng v× lý do ®ã, «ng Min hoµn toµn sai lÇm khi «ng ta gäi t­ b¶n lµ lao minh vµ sù c¶i tiÕn, cã khuynh h­íng kh«ng ngõng lµm t¨ng sè l­îng t­ b¶n cè ®éng tÝch lòy. Cã thÓ lµ ng­êi ta cã thÓ gäi t­ b¶n lµ lao ®éng tÝch lòy céng víi lîi ®Þnh ®­îc sö dông vµ lµm cho thêi gian chu chuyÓn cña t­ b¶n l­u ®éng trë nªn nhuËn, nh­ng ch¾c ch¾n kh«ng thÓ coi t­ b¶n chØ lµ mét m×nh lao ®éng tÝch lòy kh¸c nhau h¬n vµ kh«ng b»ng nhau h¬n".) ®­îc trõ phi chóng ta quyÕt ®Þnh gäi lîi nhuËn lµ lao ®éng" (s.®.d.,tr.60-61). "B¶n th©n «ng Ri-c¸c-®« thõa nhËn nh÷ng ngo¹i lÖ lín ®èi víi quy t¾c cña «ng ta;
  15. 36 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 37 nh­ng nÕu chóng ta xÐt nh÷ng tr­êng hîp trong ®ã nh÷ng sè l­îng t­ b¶n cè nhiªn kh«ng ®­îc nãi tíi. §ã lµ mét quan niÖm hoµn toµn tÇm ®Þnh ®­îc sö dông l¹i kh¸c nhau vµ cã tuæi thä kh¸c nhau, vµ trong ®ã nh÷ng th­êng mµ ng­êi ta cã vÒ vÊn ®Ò Êy trong ®êi sèng b×nh th­êng, thêi kú chu chuyÓn cña t­ b¶n l­u ®éng ®­îc sö dông kh«ng gièng nhau, th× mét ®iÒu dung tôc gi¶n ®¬n, ®­îc biÓu hiÖn mét c¸ch hoa mü. Nãi chóng ta sÏ thÊy r»ng, quy t¾c cã thÓ ®­îc coi lµ ngo¹i lÖ, cßn ngo¹i lÖ th× cã thÓ mét c¸ch kh¸c, ®ã ch¼ng qua chØ cã nghÜa: gi¸ c¶ chi phÝ vµ gi¸ trÞ coi lµ quy t¾c, ("Definitions", edited by cazenone, tr.50). lµ ®ång nhÊt - mét sù lÉn lén ë A.XmÝt th× m©u thuÉn víi sù ph©n tÝch chóng mét c¸ch thùc sù, vµ ë Ri-c¸c-®« th× cßn h¬n thÕ n÷a, [7) §Þnh nghÜa tÇm th­êng cña Man-tót vÒ gi¸ trÞ. nh­ng l¹i ®­îc Man-tót n©ng lªn thµnh mét quy luËt. §ã lµ quan Quan ®iÓm cña «ng ta coi lîi nhuËn lµ sè gia thªm niÖm vÒ gi¸ trÞ cña kÎ phi-li-xtanh bÞ cÇm tï trong c¹nh tranh vµ vµo gi¸ c¶. cuéc tranh luËn cña «ng ta chèng l¹i chØ biÕt cã c¸i vÎ bÒ ngoµi cña gi¸ trÞ. VËy th× c¸i g× quyÕt ®Þnh gi¸ quan ®iÓm cña Ri-c¸c-®« vÒ tiÒn c«ng t­¬ng ®èi] c¶ chi phÝ? §¹i l­îng t­ b¶n øng tr­íc céng víi lîi nhuËn. Cßn c¸i g× quyÕt ®Þnh lîi nhuËn? C¸i quü cho nã lÊy tõ ®©u ra, s¶n phÈm ®¹i biÓu cho gi¸ trÞ thÆng d­ Êy do ®©u mµ ra? NÕu chØ nãi ®Õn Phï hîp víi nh÷ng ®iÒu ®· nãi trªn ®©y, Man-tót còng tuyªn viÖc n©ng cao vÒ mÆt danh nghÜa gi¸ c¶ b»ng tiÒn, th× kh«ng cã g× bè gi¸ trÞ lµ10: dÔ dµng b»ng viÖc n©ng gi¸ trÞ cña hµng hãa. Cßn gi¸ trÞ cña t­ "ViÖc ®¸nh gi¸ hµng hãa dùa trªn nh÷ng chi phÝ cña nã ®èi víi ng­êi mua b¶n øng tr­íc th× do c¸i g× quyÕt ®Þnh? Man-tót nãi: do gi¸ trÞ cña hoÆc trªn sù hy sinh mµ anh ta cÇn ph¶i thùc hiÖn ®Ó cã ®­îc hµng hãa Êy; sù hy lao ®éng chøa ®ùng ë trong chóng. ThÕ th× gi¸ trÞ nµy do c¸i g× sinh ®ã ®­îc ®o b»ng sè l­îng lao ®éng mµ anh ta bá ra ®Ó ®æi lÊy hµng hãa ®ã, quyÕt ®Þnh? Man-tót nãi: do gi¸ trÞ cña lao ®éng chøa ®ùng ë hay ®iÒu nµy còng thÕ, b»ng sè lao ®éng mµ hµng hãa Êy chi phèi" (s.®.d., tr.8-9). trong chóng. ThÕ th× gi¸ trÞ nµy do c¸i g× quyÕt ®Þnh? Do gi¸ trÞ Kª-d¬-n« còng nªu ®iÒu sau ®©y, coi ®ã lµ sù kh¸c nhau gi÷a cña c¸c hµng hãa mµ ng­êi ta dïng tiÒn c«ng ®Ó mua. Cßn gi¸ trÞ Man-tót vµ Ri-c¸c-®«: cña nh÷ng hµng hãa nµy? Do gi¸ trÞ cña lao ®éng céng víi lîi [763] "Cïng víi A-®am XmÝt, «ng Ri-c¸c-®« coi lao ®éng lµ mét th­íc ®o thùc nhuËn. Vµ chóng ta cø tiÕp tôc ®i m·i trong c¸i vßng luÈn quÈn sù cña c¸c chi phÝ; nh­ng «ng ta chØ ¸p dông th­íc ®o Êy cho nh÷ng chi phÝ s¶n Êy. Gi¶ ®Þnh r»ng ng­êi ta thËt sù tr¶ cho c«ng nh©n gi¸ trÞ lao xuÊt mµ th«i... Nã còng cã thÓ dïng nh­ lµ mét th­íc ®o chi phÝ ®èi víi ng­êi ®éng cña anh ta, nghÜa lµ nh÷ng hµng (hay tæng sè tiÒn) cÊu mua..." (s.®.d., tr. 56-57). thµnh tiÒn c«ng cña anh ta, b»ng gi¸ trÞ cña nh÷ng hµng hãa Nãi c¸ch kh¸c: gi¸ trÞ cña mét hµng hãa b»ng víi sè tiÒn (tæng sè tiÒn) trong ®ã lao ®éng cña anh ta ®­îc thùc hiÖn, thµnh mµ ng­êi mua ph¶i tr¶, cßn sè tiÒn nµy th× ®­îc ®¸nh gi¸ tèt nhÊt thö khi nhËn ®­îc 100 ®ång ta-le tiÒn c«ng, anh ta còng chØ thªm lµ b»ng khèi l­îng lao ®éng b×nh th­êng cã thÓ mua ®­îc víi vµo nguyªn liÖu, v.v., - tãm l¹i lµ thªm vµo t­ b¶n [bÊt biÕn] øng sè tiÒn Êy1). Nh­ng sè tiÒn Êy ®­îc quy ®Þnh bëi c¸i g×, ®iÒu ®ã dÜ tr­íc, 100 ta-le gi¸ trÞ mµ th«i; trong tr­êng hîp Êy lîi nhuËn nãi chung chØ cã thÓ lµ mét kho¶n gia thªm vµo gi¸ trÞ thùc tÕ cña hµng hãa, do ng­êi b¸n lµm khi b¸n. §iÒu ®ã, tÊt c¶ mäi 1) Man-tót gi¶ ®Þnh tr­íc sù tån t¹i cña lîi nhuËn ®Ó råi sau ®ã l¹i ®o khèi ng­êi b¸n ®Òu lµm. Nh­ vËy, chõng nµo c¸c nhµ t­ b¶n trao ®æi l­îng gi¸ trÞ cña nã b»ng mét th­íc ®o bªn ngoµi. ¤ng ta kh«ng ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò ph¸t sinh lîi nhuËn vµ kh¶ n¨ng néi t¹i cña lîi nhuËn. víi nhau th× kh«ng mét ai trong bän hä nhê kho¶n gia thªm mµ
  16. 38 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 39 nhËn ®­îc mét c¸i g× c¶, vµ l¹i cµng kh«ng thÓ nhê kho¶n ®ã mµ cao. Trong nh÷ng giai ®o¹n ph¸t triÓn h¬n cña x· héi, lîi nhuËn ¶nh h­ëng h×nh thµnh mét quü phô thªm tõ ®ã hä cã thÓ nhËn ®­îc thu nhiÒu ®Õn gi¸ trÞ cña t­ b¶n vµ cña hµng hãa, bëi v× sè l­îng cña t­ b¶n cè ®Þnh ®­îc sö dông ®· t¨ng lªn rÊt nhiÒu vµ v× thêi h¹n trong ®ã mét bé phËn lín t­ nhËp cña hä. ChØ nh÷ng nhµ t­ b¶n nµo cã nh÷ng hµng hãa ®i vµo b¶n l­u ®éng ®­îc øng ra tr­íc khi nã ®­îc hoµn l¹i cho nhµ t­ b¶n b»ng c¸ch tiªu dïng cña giai cÊp c«ng nh©n, th× sÏ thu ®­îc mét lîi nhuËn lÊy vµo sè tiÒn thu ®­îc, l¹i dµi h¬n. Trong c¶ hai tr­êng hîp, tû suÊt theo ®ã c¸c thùc sù, chø kh«ng ph¶i mét lîi nhuËn t­ëng t­îng, bëi v× hä b¸n hµng hãa ®­îc trao ®æi víi nhau bÞ ¶nh h­ëng mét c¸ch c¬ b¶n bëi sè l­îng kh¸c l¹i hµng hãa cho c«ng nh©n ®¾t h¬n lµ hä mua hµng hãa cña c«ng nhau cña lîi nhuËn" ("Definitions", edited by Cazenove, tr.60). nh©n. Nh÷ng hµng hãa mµ hä mua cña c«ng nh©n víi 100 ta-le, Quan niÖm tiÒn c«ng t­¬ng ®èi lµ mét trong nh÷ng c«ng lao th× hä ®em b¸n l¹i cho c«ng nh©n lÊy 110 ta-le, nghÜa lµ hä chØ sÏ lín nhÊt cña Ri-c¸c-®«. Thùc chÊt cña vÊn ®Ò lµ ë chç gi¸ trÞ cña b¸n l¹i cho c«ng nh©n cã 10/11 s¶n phÈm vµ gi÷ l¹i cho m×nh 1/11 tiÒn c«ng (vµ v× vËy, cña lîi nhuËn n÷a) tuyÖt ®èi phô thuéc vµo s¶n phÈm. Nh­ng ®iÒu ®ã cã nghÜa g× kh¸c ngoµi c¸i sù viÖc lµ c¸i tû lÖ gi÷a phÇn ngµy lao ®éng trong ®ã ng­êi c«ng nh©n lµm trong sè 11 giê mµ ng­êi c«ng nh©n lao ®éng ch¼ng h¹n, ng­êi ta viÖc cho b¶n th©n (®Ó s¶n xuÊt hay t¸i s¶n xuÊt ra tiÒn c«ng cña chØ tr¶ cho hä cã 10 giê, chØ cÊp cho hä mét s¶n phÈm cña 10 giê, anh ta) vµ c¸i phÇn thêi gian cña anh ta thuéc vÒ nhµ t­ b¶n. VÒ cßn 1 giê, hay s¶n phÈm cña 1 giê, th× thuéc vÒ nhµ t­ b¶n mµ mÆt kinh tÕ, ®iÒu ®ã rÊt quan träng; vÒ thùc chÊt ®ã chØ lµ mét h¾n kh«ng cÇn ph¶i tr¶ vËt ngang gi¸. Nh­ vËy, cã nghÜa g× kh¸c c¸ch biÓu hiÖn kh¸c cho häc thuyÕt ®óng ®¾n vÒ gi¸ trÞ thÆng d­11. ngoµi c¸i sù viÖc lµ - trong chõng mùc ta nãi ®Õn giai cÊp c«ng TiÕp n÷a, ®iÒu ®ã lµ quan träng ®Ó hiÓu ®­îc mèi quan hÖ x· héi nh©n - lîi nhuËn cã ®­îc lµ nhê c«ng nh©n lµm mét phÇn c«ng gi÷a hai [764] giai cÊp Êy. ë ®©y Man-tót c¶m thÊy cã mét ®iÒu g× viÖc cña hä kh«ng c«ng cho nhµ t­ b¶n, do ®ã "sè l­îng lao ®éng" kh«ng æn vµ v× vËy buéc ph¶i ph¶n ®èi: kh«ng cã nghÜa gièng nh­ "gi¸ trÞ lao ®éng". Nh­ng c¸c nhµ t­ "T«i ch­a tõng gÆp mét t¸c gi¶ nµo tr­íc «ng Ri-c¸c-®« mµ l¹i dïng thuËt b¶n kh¸c sÏ chØ thu ®­îc mét lîi nhuËn trong t­ëng t­îng mµ ng÷ tiÒn c«ng, hoÆc tiÒn c«ng thùc tÕ, bao hµm ý nghÜa mét tû lÖ nµo ®ã". th«i, bëi v× hä kh«ng cã lèi tho¸t nãi trªn. (Ri-c¸c-®« nãi ®Õn gi¸ trÞ cña tiÒn c«ng, gi¸ trÞ nµy qu¶ thËt Man-tót hiÓu rÊt Ýt nh­ thÕ nµo nh÷ng luËn ®iÓm xuÊt ph¸t còng ®­îc tr×nh bµy nh­ lµ mét bé phËn s¶n phÈm thuéc vÒ c«ng cña Ri-c¸c-®«, «ng ta tuyÖt ®èi kh«ng hiÓu ®­îc r»ng ng­êi ta cã nh©n12. thÓ thu ®­îc lîi nhuËn b»ng mét c¸ch kh¸c víi c¸ch phô gia thªm vµo gi¸ trÞ, ®iÒu ®ã ®­îc nãi lªn mét c¸ch næi bËt ë ®o¹n sau ®©y: "ThËt vËy, lîi nhuËn bao hµm mét tû lÖ nµo ®ã; vµ tû suÊt lîi nhuËn bao giê còng ®­îc coi mét c¸ch ®óng ®¾n nh­ lµ mét phÇn tr¨m nµo ®ã so víi gi¸ trÞ cña "Cã thÓ thõa nhËn r»ng nh÷ng hµng hãa thø nhÊt, nÕu ng­êi ta hoµn thµnh kho¶n t­ b¶n øng tr­íc". chóng ngay vµ ®­a chóng ngay vµo tiªu dïng, lµ kÕt qu¶ cña lao ®éng thuÇn tóy, vµ v× vËy gi¸ trÞ cña chóng do sè l­îng lao ®éng Êy quyÕt ®Þnh; nh­ng hoµn toµn kh«ng {Man-tót hiÓu gi¸ trÞ cña t­ b¶n øng tr­íc lµ c¸i g×, ®iÒu ®ã rÊt thÓ cho r»ng nh÷ng hµng hãa nh­ thÕ ®· ®­îc sö dông lµm t­ b¶n trong viÖc s¶n khã nãi, vµ ®èi víi b¶n th©n «ng ta th× thËm chÝ cßn kh«ng thÓ xuÊt ra nh÷ng hµng hãa kh¸c, mµ nhµ t­ b¶n l¹i kh«ng mÊt c¸i kh¶ n¨ng sö dông nãi ®­îc. Theo Man-tót, gi¸ trÞ cña hµng hãa = t­ b¶n øng tr­íc t­ b¶n øng tr­íc cña m×nh trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh vµ l¹i kh«ng ®ßi mét chøa ®ùng trong hµng hãa + lîi nhuËn. Nh­ng v× ngoµi sè lao kho¶n thï lao vÒ viÖc ®ã d­íi h×nh thøc lîi nhuËn. Trong nh÷ng thêi kú ®Çu cña x· ®éng trùc tiÕp ra, t­ b¶n øng tr­íc, cßn gåm c¶ hµng hãa n÷a, cho héi, khi nh÷ng kho¶n øng tr­íc nh­ thÕ vÒ lao ®éng t­¬ng ®èi Ýt ái, th× kho¶n thï lao nªn gi¸ trÞ cña t­ b¶n øng tr­íc = t­ b¶n øng tr­íc trong c¸c ®ã cao vµ ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn gi¸ trÞ cña nh÷ng hµng hãa Êy, do tû suÊt lîi nhuËn
  17. 40 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 41 hµng hãa + lîi nhuËn. Thµnh thö lîi nhuËn = lîi nhuËn tÝnh cho §Þnh nghÜa sau ®©y vÒ ng­êi lao ®éng s¶n xuÊt lµ mét ®Þnh t­ b¶n øng tr­íc + lîi nhuËn. Vµ nh­ vËy in infinitum1*}. nghÜa tèt: "Nh­ng ng­êi ta bao giê còng xem xÐt tiÒn c«ng t¨ng lªn hay gi¶m xuèng "Ng­êi lao ®éng s¶n xuÊt lµ ng­êi trùc tiÕp lµm t¨ng cña c¶i cña ng­êi chñ kh«ng ph¶i theo c¸i tû lÖ mµ nã cã thÓ cã ®èi víi toµn bé mét s¶n phÈm nhËn ®­îc cña hä" ("Principles of Political Economy", [2nd edition], tr.47 [chó thÝch]). nhê mét l­îng lao ®éng nµo ®ã, mµ theo sè l­îng nhiÒu h¬n hay Ýt h¬n cña mét Thªm vµo ®ã, cßn cÇn ph¶i chó ý ®Õn ®o¹n sau ®©y: s¶n phÈm nhÊt ®Þnh mµ ng­êi c«ng nh©n nhËn ®­îc, hay theo c¸i quyÒn lùc lín h¬n hay nhá h¬n mµ mét s¶n phÈm nh­ vËy dïng ®Ó chi phèi nh÷ng vËt phÈm "Sù tiªu dïng duy nhÊt cã tÝnh s¶n xuÊt, theo ®óng ý nghÜa cña nã, lµ viÖc nhu yÕu vµ nh÷ng tiÖn nghi cña cuéc sèng" ("Definitions", London, 1827, tr.29-30). c¸c nhµ t­ b¶n tiªu dïng vµ huû ho¹i cña c¶i nh»m môc ®Ých t¸i s¶n xuÊt... Ng­êi c«ng nh©n mµ nhµ t­ b¶n sö dông qu¶ lµ cã tiªu dïng víi t­ c¸ch lµ thu V× trong nÒn s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa, gi¸ trÞ trao ®æi, viÖc nhËp, phÇn tiÒn c«ng mµ anh ta kh«ng ®Ó dµnh, nh»m duy tr× cuéc sèng vµ lµm t¨ng gi¸ trÞ trao ®æi - lµ môc ®Ých trùc tiÕp, cho nªn ®iÒu quan h­ëng thô, chø kh«ng ph¶i tiªu dïng víi t­ c¸ch lµ t­ b¶n nh»m môc ®Ých s¶n träng lµ lµm thÕ nµo ®Ó ®o nã. V× gi¸ trÞ cña t­ b¶n øng tr­íc ®­îc xuÊt. Anh ta lµ mét ng­êi tiªu dïng s¶n xuÊt ®èi víi ng­êi sö dông anh ta, vµ ®èi biÓu hiÖn b»ng tiÒn (tiÒn thËt hay tiÒn kÕ to¸n), cho nªn møc ®é víi quèc gia, nh­ng nãi cho chÆt chÏ ra, kh«ng ph¶i ®èi víi b¶n th©n anh ta" t¨ng lªn ®ã ®­îc ®o b»ng l­îng tiÒn cña b¶n th©n t­ b¶n, vµ mét ("Definitions", edited by Cazenove, tr.30). t­ b¶n (mét sè tiÒn) cã mét ®¹i l­îng nhÊt ®Þnh lµ 100 ®­îc lÊy lµm tiªu chuÈn. [b)] TÝch lòy "Lîi nhuËn cña t­ b¶n", - Man-tót nãi, - "bao hµm ë sè chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ "Kh«ng mét nhµ kinh tÕ chÝnh trÞ häc nµo cña thêi ®¹i hiÖn nay l¹i cã thÓ cña t­ b¶n øng tr­íc vµ gi¸ trÞ cña hµng hãa khi nã ®­îc b¸n ®i hay ®­îc tiªu hiÓu tiÕt kiÖm lµ tÝch tr÷ cña c¶i ®¬n thuÇn; vµ nÕu kh«ng nãi ®Õn c¸i hµnh ®éng dïng, "Definitions" London, 1827, tr. 240-241). h¹n chÕ vµ v« hiÖu ®ã, th× ®èi víi cña c¶i quèc d©n, thuËt ng÷ "tiÕt kiÖm" chØ cã thÓ ®­îc dïng theo ý nghÜa to¸t ra tõ c¸ch sö dông kh¸c nhau c¸i ®· ®­îc tiÕt [8) M©u thuÉn gi÷a c¸c quan ®iÓm cña Man-tót vÒ kiÖm, trªn c¬ së sù kh¸c nhau hiÖn thùc tån t¹i gi÷a c¸c lo¹i lao ®éng kh¸c nhau lao ®éng s¶n xuÊt vµ tÝch lòy víi thuyÕt d©n sè ®­îc thuª b»ng sè tiÕt kiÖm ®ã" ("Principles of Political Economy", [2nd edition], tr.38-39). cña «ng ta] "TÝch lòy t­ b¶n lµ viÖc sö dông mét phÇn thu nhËp víi t­ c¸ch lµ t­ b¶n. V× vËy, t­ b¶n cã thÓ t¨ng lªn mµ tµi s¶n hiÖn cã, hay cña c¶i, vÉn kh«ng t¨ng lªn" [a) Lao ®éng s¶n xuÊt vµ lao ®éng kh«ng s¶n xuÊt ("Definitions", edited by Cazenove, tr.11). "Thu thËp ®­îc chi phÝ ®Ó trùc tiÕp duy tr× cuéc sèng vµ h­ëng thô cuéc sèng, "NÕu trong giai cÊp c«ng nh©n cña mét n­íc phô thuéc chñ yÕu vµo c«ng cßn t­ b¶n th× ®­îc chi phÝ ®Ó thu lîi nhuËn" ("Definitions" London, 1827, tr.86). nghiÖp vµ th­¬ng nghiÖp, nh÷ng thãi quen kh«n ngoan vÒ h«n nh©n ®­îc phæ biÕn réng r·i, th× ®iÒu ®ã cã thÓ lµm thiÖt cho n­íc Êy" ("Principles of Political "C«ng nh©n vµ t«i tí lµ hai c«ng cô dïng cho nh÷ng môc ®Ých hoµn toµn kh¸c Economy" [2nd edition], tr.215). nhau, mét ng­êi th× ®Ó gióp kiÕm ®­îc cña c¶i, cßn ng­êi kia th× ®Ó gióp tiªu dïng cña c¶i" (s.®.d., tr.94)13. Vµ ®iÒu ®ã ®­îc nãi ra tõ cöa miÖng mét kÎ tuyªn truyÒn nh÷ng biÖn ph¸p phßng ngõa ®Ó chèng n¹n thõa nh©n khÈu! "ChÝnh sù thiÕu thèn vÒ c¸c nhu yÕu phÈm lµ ®iÒu chñ yÕu thóc ®Èy giai cÊp 1* - ®Õn v« cïng tËn. c«ng nh©n s¶n xuÊt c¸c xa xØ phÈm; nÕu sù kÝch thÝch ®ã bÞ lo¹i trõ hay bÞ gi¶m
  18. 42 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 43 nhiÒu, thµnh thö ng­êi ta cã thÓ nhËn ®­îc nh÷ng nhu yÕu phÈm Êy víi mét chi nhuËn vµ tû suÊt lîi nhuËn) thµnh tû lÖ cña nã so víi t­ b¶n kh¶ phÝ lao ®éng rÊt Ýt, th× chóng ta sÏ cã mét lý do ®Ó cho r»ng ng­êi ta sÏ kh«ng biÕn, víi bé phËn t­ b¶n chi phÝ vµo lao ®éng trùc tiÕp. Nh­ng dµnh nhiÒu thêi gian h¬n mµ sÏ dµnh Ýt thêi gian h¬n ®Ó s¶n xuÊt nh÷ng vËt m­u toan Êy thËt lµ trÎ con vµ víi c¸i quan ®iÓm cña «ng ta vÒ gi¸ phÈm tiÖn nghi" ("Principles of Political Economy" [2nd edition], tr. 334). trÞ th× nã kh«ng thÓ nµo kh¸c thÕ ®­îc. Trong cuèn "Principles of Nh­ng ®iÒu quan träng nhÊt ®èi víi vÞ thÇy cña thuyÕt nh©n Political Economy" [2nd edition], «ng ta nãi: khÈu thõa lµ c©u sau ®©y: "Gi¶ ®Þnh r»ng t­ b¶n chØ ®­îc chi phÝ cho tiÒn c«ng mµ th«i. Cø cho r»ng "Do b¶n chÊt cña d©n sè, sè t¨ng cña d©n sè lao ®éng kh«ng thÓ ®­îc ®­a ra 100 p.xt. chi phÝ vµo lao ®éng trùc tiÕp, cuèi n¨m sè thu vµo lµ 110, 120 hay 130 thÞ tr­êng sím h¬n 16-18 n¨m sau ®Ó tháa m·n mét sè l­îng cÇu ®Æc biÖt, trong p.xt., thµnh thö râ rµng lµ trong mçi tr­êng hîp Êy, lîi nhuËn sÏ do phÇn gi¸ trÞ lóc ®ã th× viÖc biÕn thu nhËp thµnh t­ b¶n b»ng c¸ch tiÕt kiÖm l¹i cã thÓ diÔn ra cña tæng s¶n phÈm cÇn thiÕt ®Ó tr¶ cho lao ®éng ®­îc sö dông quyÕt ®Þnh. NÕu nhanh h¬n nhiÒu; mét n­íc bao giê còng cã nguy c¬ lµ nh÷ng quü dïng ®Ó nu«i gi¸ trÞ cña s¶n phÈm trªn thÞ tr­êng = 110, th× tû lÖ cÇn thiÕt ®Ó tr¶ cho c«ng sèng lao ®éng sÏ t¨ng nhanh h¬n d©n sè" ((s.®.d., tr.319-320). nh©n = 10/11 cña gi¸ trÞ s¶n phÈm, vµ lîi nhuËn sÏ = 10%. NÕu gi¸ trÞ cña s¶n [765] Kª-d¬-n« nhËn xÐt mét c¸ch ®óng ®¾n: phÈm lµ 120, th× tû lÖ ®Ó tr¶ cho lao ®éng = 10/12 vµ lîi nhuËn = 20%. NÕu gi¸ trÞ cña s¶n phÈm lµ 130, th× tû lÖ cÇn thiÕt ®Ó tr¶ cho lao ®éng øng tr­íc = 10/13, vµ "Khi t­ b¶n ®­îc sö dông ®Ó øng tr­íc tiÒn c«ng cho c«ng nh©n, th× nã kh«ng lîi nhuËn = 30%". B©y giê gi¶ ®Þnh r»ng nh÷ng kho¶n øng tr­íc cña nhµ t­ b¶n thªm g× vµo c¸c quü dïng ®Ó nu«i sèng lao ®éng, mµ chØ lµ sö dông mét bé phËn kh«ng chØ gåm cã riªng lao ®éng. Nhµ t­ b¶n tr«ng chê thu ®­îc mét lîi nhuËn nhÊt ®Þnh trong nh÷ng quü ®· cã s½n Êy cho nh÷ng môc ®Ých s¶n xuÊt" b»ng nhau ®èi víi tÊt c¶ c¸c phÇn t­ b¶n mµ anh ta ®· øng ra. Chóng ta h·y gi¶ ("Definitions in Political Economy", edited by Cazenove, tr. 22, chó thÝch). ®Þnh r»ng mét phÇn nµo ®ã trong gi¸ trÞ nh÷ng kho¶n øng tr­íc cña anh ta, 1/4 ch¼ng h¹n, ®­îc chi phÝ cho lao ®éng (trùc tiÕp); 3/4 gåm lao ®éng tÝch lòy vµ lîi nhuËn, víi mét sè kho¶n phô gia do ®Þa t«, thuÕ vµ nh÷ng chi phÝ kh¸c n÷a g©y [9) t­ b¶n bÊt biÕn vµ t­ b¶n kh¶ biÕn [theo quan ra. Trong tr­êng hîp Êy, sÏ hoµn toµn ®óng ®¾n nÕu nãi r»ng lîi nhuËn cña nhµ ®iÓm cña Man-tót] t­ b¶n thay ®æi cïng víi sù thay ®æi gi¸ trÞ cña 1/4 Êy trong s¶n phÈm cña anh ta, so víi sè l­îng lao ®éng sö dông. VÝ dô, mét phÐc-mi-ª dïng cho viÖc canh t¸c "Lao ®éng tÝch lòy " (lÏ ra ph¶i nãi: lao ®éng vËt chÊt, lao ®éng vËt ho¸) "lµ 2000 p.xt., trong ®ã 1500 p.xt. lµ cho gièng m¸, nu«i d­ìng ngùa, hao mßn cña t­ lao ®éng ®· chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt nh÷ng nguyªn liÖu vµ dông cô dïng trong b¶n cè ®Þnh, lîi tøc vÒ sè t­ b¶n cè ®Þnh vµ t­ b¶n l­u ®éng cña anh ta, ®Þa t«, viÖc s¶n xuÊt nh÷ng hµng hãa kh¸c" ("Definitions in Political Economy", edited thuÕ thËp ph©n, thuÕ v.v... vµ 500 p.xt. cho lao ®éng trùc tiÕp, vµ ®Õn cuèi n¨m sè by Cazenove, tr.13). thu nhËp cña anh ta cã mét gi¸ trÞ lµ 2400 p.xt.. Lîi nhuËn cña ng­êi phÐc-mi-ª "Khi nãi vÒ lao ®éng ®· chi phÝ vµo viÖc s¶n xuÊt hµng hãa, th× cÇn ph¶i gäi ®ã sÏ lµ 400 p.xt. trªn 2000 p.xt., tøc 20%. Vµ còng râ rµng lµ nÕu chóng ta lÊy lao ®éng ®· chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra sè t­ b¶n cÇn thiÕt cho viÖc s¶n xuÊt ra chóng 1/4 gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, cô thÓ lµ 600 p.xt. vµ so s¸nh víi tæng sè tr¶ cho lao lµ lao ®éng tÝch lòy, kh¸c víi sè lao ®éng trùc tiÕp mµ nhµ t­ b¶n nµy sö dông" ®éng trùc tiÕp d­íi d¹ng tiÒn c«ng, th× kÕt qu¶ còng sÏ ®óng víi tû suÊt lîi nhuËn [tøc lµ ë giai ®o¹n cuèi cïng cña viÖc s¶n xuÊt hµng ho¸] (s.®.d., tr. 28-29). ®ã" (s.®.d., 267-268). DÜ nhiªn, nªu sù ph©n biÖt Êy lµ rÊt quan träng. Nh­ng ë ë ®©y Man-tót r¬i vµo chñ nghÜa hu©n t­íc §¬n-®ri-ª-ri14. Man-tót, nã quy l¹i thµnh con sè kh«ng. §iÒu «ng ta muèn lµm («ng ta cã c¸i c¶m gi¸c lê mê r»ng gi¸ trÞ thÆng d­, do ®ã c¶ lîi nhuËn n÷a, n»m trong mét mèi quan hÖ ¤ng ta m­u toan quy gi¸ trÞ thÆng d­, hay Ýt ra lµ tû suÊt gi¸ nhÊt ®Þnh víi t­ b¶n kh¶ biÕn chi cho tiÒn c«ng) lµ chøng minh trÞ thÆng d­ (v¶ l¹i, «ng ta bao giê còng lÉn lén c¸i nµy víi lîi r»ng "lîi nhuËn lµ do phÇn gi¸ trÞ cÇn thiÕt ®Ó tr¶ cho lao ®éng
  19. 44 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 45 ®­îc sö dông trong tæng s¶n phÈm quyÕt ®Þnh". Lóc ®Çu «ng kh«ng ph¶i lµ mét ng­êi chèng l¹i sù "mong chê" hoÆc nh÷ng ta lËp luËn ®óng ®¾n trong chõng mùc «ng ta gi¶ ®Þnh r»ng quan niÖm "cña nhµ t­ b¶n". Nh­ng ®©y lµ kû lôc cña «ng ta. toµn bé t­ b¶n gåm t­ b¶n kh¶ biÕn, t­ b¶n chi phÝ cho tiÒn Chóng ta h·y lÊy mét t­ b¶n 2000 p.xt., trong ®ã 3/4 = 1500 c«ng. Trong tr­êng hîp Êy, trªn thùc tÕ lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ p.xt. lµ t­ b¶n bÊt biÕn, 1/4 hay 500 lµ t­ b¶n kh¶ biÕn. Lîi thÆng d­ lµ mét. Nh­ng còng trong tr­êng hîp Êy, Man-tót nhuËn = 20%. Thµnh thö lîi nhuËn = 400 vµ gi¸ trÞ cña s¶n tù giíi h¹n trong mét ý nghÜa rÊt phi lý. NÕu t­ b¶n ®· chi phÈm = 2000 + 400 = 2400 p.xt15. Chóng ta h·y lÊy [Man-tót phÝ = 100 vµ lîi nhuËn b»ng 10%, th× gi¸ trÞ cña s¶n phÈm = tiÕp tôc] 1/4 tæng s¶n phÈm; gi¸ trÞ cña nã lµ 600 p.xt., 1/4 t­ 110, lîi nhuËn cÊu thµnh 1/10 t­ b¶n ®· chi phÝ (do ®ã, lµ b¶n ®· chi phÝ = 500 p.xt., tøc lµ b»ng bé phËn t­ b¶n øng 10% tÝnh cho t­ b¶n) vµ 1/11 gi¸ trÞ cña tæng s¶n phÈm, v× tr­íc ®· chi phÝ cho tiÒn c«ng, vµ 100 p. xt. = 1/4 lîi nhuËn, Man-tót ®· gép gi¸ trÞ cña b¶n th©n lîi nhuËn vµo ®©y råi. tøc lµ b»ng bé phËn lîi nhuËn thuéc vÒ sè tiÒn mµ nhµ t­ b¶n Nh­ vËy, lîi nhuËn cÊu thµnh 1/11 gi¸ trÞ cña tæng s¶n tr¶ cho tiÒn c«ng ®ã. Vµ ®iÒu nµy, theo Man-tót, ph¶i chøng phÈm, vµ t­ b¶n ®· chi phÝ cÊu thµnh 10/11 gi¸ trÞ Êy. So víi gi¸ minh r»ng "lîi nhuËn cña nhµ t­ b¶n sÏ thay ®æi cïng víi sù trÞ cña tæng s¶n phÈm, 10% lîi nhuËn cã thÓ biÓu hiÖn b»ng thay ®æi trong gi¸ trÞ cña 1/4 Êy cña s¶n phÈm cña nã, so víi c¸ch nh­ sau: bé phËn cña gi¸ trÞ tæng s¶n phÈm kh«ng bao sè l­îng lao ®éng ®­îc sö dông". Trªn thùc tÕ, ®iÒu nµy chØ gåm lîi nhuËn = 10/11 tæng s¶n phÈm; hoÆc mét s¶n phÈm cã chøng minh r»ng mét lîi nhuËn bao nhiªu phÇn tr¨m ®ã, vÝ gi¸ trÞ lµ 110 p.xt. gåm 10% lîi nhuËn, chøa ®ùng nh÷ng chi phÝ dô lµ 20%, cña mét t­ b¶n nhÊt ®Þnh, vÝ dô lµ 4000 p.xt., ®em b»ng 10/11 gi¸ trÞ cña nã, vµ lîi nhuËn Êy ®­îc tÝnh cho nh÷ng l¹i mét lîi nhuËn 20% cho mçi phÇn b»ng nhau cña t­ b¶n Êy - chi phÝ nµy. Sù suy luËn to¸n häc tuyÖt vêi nµy lµm cho Man- ®ã lµ mét sù l¾p l¹i. Nh­ng ®iÒu ®ã tuyÖt ®èi kh«ng chøng minh tót vui thÝch ®Õn møc «ng ta lÆp l¹i cïng lèi tÝnh Êy víi mét lîi g× hÕt cho mét mèi quan hÖ nhÊt ®Þnh, ®Æc biÖt, riªng, cña lîi nhuËn lµ 20%, 30%, v.v... Cho ®Õn nay chóng ta chØ thÊy cã mét nhuËn Êy ®èi víi bé phËn t­ b¶n chi phÝ vµo tiÒn c«ng. NÕu t«i sù trïng lÆp mµ th«i. Lîi nhuËn lµ tû lÖ phÇn tr¨m tÝnh cho t­ lÊy 1/24 tæng s¶n phÈm chø kh«ng ph¶i 1/4 nh­ «ng Man-tót ®· b¶n ®· chi phÝ; gi¸ trÞ cña tæng s¶n phÈm chøa ®ùng gi¸ trÞ cña lµm, tøc lµ lÊy 100 p.xt. (trong 2400 p.xt.), th× sè 100 p.xt. Êy lîi nhuËn, cßn t­ b¶n ®· chi phÝ [766] lµ gi¸ trÞ cña tæng s¶n chøa ®ùng 20% lîi nhuËn, hay 1/6 cña sè ®ã lµ lîi nhuËn. T­ phÈm trõ ®i gi¸ trÞ cña lîi nhuËn. Nh­ vËy, 110 - 10 = 100. b¶n sÏ lµ 83 1/3 vµ lîi nhuËn lµ 16 2/3 p.xt.. NÕu sè 83 1/3 p.xt. ®ã Nh­ng 100 lµ 10/11 cña 110. Nh­ng chóng ta h·y bµn tiÕp. = 1 con ngùa dïng trong s¶n xuÊt ch¼ng h¹n, th× theo Man-tót, Chóng ta h·y lÊy mét t­ b¶n kh«ng chØ gåm t­ b¶n kh¶ biÕn, ®iÒu ®ã chøng minh r»ng lîi nhuËn thay ®æi cïng víi sù thay mµ cßn gåm c¶ t­ b¶n bÊt biÕn n÷a. "Nhµ t­ b¶n tr«ng chê thu ®æi trong gi¸ trÞ cña con ngùa, hay víi c¸i phÇn b»ng 28 4/5 cña ®­îc mét lîi nhuËn b»ng nhau ®èi víi tÊt c¶ c¸c phÇn t­ b¶n mµ tæng s¶n phÈm. anh ta ®· øng ra". ThËt ra, ®iÒu nµy m©u thuÉn víi lêi kh¼ng ¤ng Man-tót ®­a ra nh÷ng ®iÒu nghÌo nµn nh­ thÕ khi nµo ®Þnh võa míi ®­a ra trªn ®©y nãi r»ng lîi nhuËn (lÏ ra ph¶i nãi «ng ta tù m×nh suy luËn lÊy vµ kh«ng cã c¬ héi ®¸nh c¾p cña gi¸ trÞ thÆng d­) ®­îc quyÕt ®Þnh bëi c¸i tû lÖ so víi t­ b¶n chi Tao-xen, An-®Ðc-x¬n hay mét ng­êi nµo kh¸c. VÒ thùc chÊt, ®iÒu phÝ cho tiÒn c«ng. Nh­ng ®iÒu ®ã kh«ng quan träng! Man-tót ®¸ng chó ý (kh«ng nãi ®Õn nh÷ng g× ®Æc tr­ng ®èi víi con ng­êi
  20. 46 [Ch­¬ng XIX] T.R. Man-tót 47 Êy) lµ sù dù ®o¸n lê mê r»ng gi¸ trÞ thÆng d­ cÇn ph¶i ®­îc tÝnh s¶n phÈm Êy, v× trong tr­êng hîp thø hai anh ta bá ra c¶ mét cho bé phËn t­ b¶n chi phÝ vµo tiÒn c«ng. ngµy lao ®éng ®Ó lÊy 1 si-linh, cßn trong tr­êng hîp thø nhÊt th× {Víi mét tû suÊt lîi nhuËn nhÊt ®Þnh th× tæng lîi nhuËn, khèi chØ bá ra cã 1/2 ngµy lao ®éng. ¤ng Man-tót tin r»ng nhµ t­ b¶n l­îng lîi nhuËn, bao giê còng phô thuéc vµo ®¹i l­îng cña t­ b¶n tr¶ khi th× nhiÒu si-linh h¬n, khi th× Ýt si-linh h¬n cho cïng mét øng tr­íc. Nh­ thÕ, tÝch lòy ®­îc quyÕt ®Þnh bëi mét phÇn cña lao ®éng. ¤ng ta kh«ng thÊy r»ng hoµn toµn phï hîp víi ®iÒu ®ã, khèi l­îng Êy ®­îc chuyÓn hãa trë l¹i thµnh t­ b¶n. Nh­ng phÇn c«ng nh©n bá ra khi th× nhiÒu, khi th× Ýt lao ®éng cho mét s¶n Êy, v× nã b»ng tæng lîi nhuËn trõ ®i sè thu nhËp do nhµ t­ b¶n phÈm nhÊt ®Þnh. tiªu dïng, sÏ phô thuéc kh«ng nh÷ng vµo gi¸ trÞ cña khèi l­îng "Bá ra nhiÒu s¶n phÈm h¬n cho mét sè l­îng lao ®éng nhÊt ®Þnh, hay nhËn Êy, mµ cßn phô thuéc vµo t×nh tr¹ng rÎ ®i cña nh÷ng hµng hãa ®­îc nhiÒu lao ®éng h¬n vÒ mét sè l­îng s¶n phÈm nhÊt ®Þnh, - theo "quan ®iÓm" mµ nhµ t­ b¶n cã thÓ mua ®­îc víi gi¸ trÞ Êy, - mét phÇn nµo sù cña «ng ta" (cña Man-tót)" chØ lµ mét mµ th«i. Trong lóc ®ã th× nh­ mäi ng­êi quan niÖm, ®ã chÝnh lµ ®iÒu ng­îc l¹i" ("Observations on certain Verbal Disputes rÎ ®i cña nh÷ng hµng hãa gia nhËp vµo tiªu dïng cña h¾n, vµo in Political Economy, particularly relating to Value, and to Demand and Supply". thu nhËp cña h¾n, mét phÇn vµo sù rÎ ®i cña nh÷ng hµng hãa gia London, 1821, tr.52) nhËp vµo t­ b¶n bÊt biÕn cña h¾n. V× ë ®©y tû suÊt lîi nhuËn ®­îc gi¶ ®Þnh lµ ®· cho s½n, cho nªn tiÒn c«ng còng ®­îc gi¶ ®Þnh lµ ®· Còng trong t¸c phÈm ®ã ("Observations on certain Verbal cho s½n.} Disputes" etc. London, 1821), ®· nhËn xÐt rÊt ®óng r»ng lao ®éng víi t­ c¸ch lµ th­íc ®o gi¸ trÞ - theo c¸i ý nghÜa mµ Man- tót nãi ë ®©y khi «ng ta theo mét trong nh÷ng quan niÖm cña A- [10] häc thuyÕt cña Man-tót vÒ gi¸ trÞ ®am XmÝt, - còng cã thÓ lµm th­íc ®o gi¸ trÞ gièng nh­ mäi [nh÷ng nhËn xÐt bæ sung] hµng hãa kh¸c, r»ng, theo ý nghÜa ®ã lao ®éng sÏ kh«ng ph¶i lµ mét th­íc ®o tèt nh­ trong thùc tÕ tiÒn ®· lµm. ë ®©y nãi chung chØ cã thÓ nãi ®Õn mét th­íc ®o gi¸ trÞ theo c¸i ý nghÜa tiÒn lµ Theo Man-tót, gi¸ trÞ cña lao ®éng kh«ng bao giê thay ®æi (®iÒu th­íc ®o gi¸ trÞ. nµy do A-®am XmÝt ®Ó l¹i), chØ cã gi¸ trÞ cña hµng hãa mµ t«i nhËn ®­îc vÒ sè lao ®éng Êy míi thay ®æi1*. Cø cho r»ng trong [767] Nãi chung, cÇn ph¶i thÊy r»ng th­íc ®o gi¸ trÞ (theo ý mét tr­êng hîp, tiÒn c«ng lµ 2 si-linh mét ngµy lao ®éng, cßn nghÜa tiÒn) kh«ng bao giê lµ c¸i lµm cho c¸c hµng hãa cã thÓ ®o trong mét tr­êng hîp kh¸c lµ 1 si-linh. Trong tr­êng hîp thø chung ®­îc víi nhau (xem phÇn I cña cuèn s¸ch cña t«i, tr.4516): nhÊt, còng ®Ó ®æi lÊy mét thêi gian lao ®éng nh­ thÕ, nhµ t­ b¶n "Ng­îc l¹i, chØ cã tÝnh chÊt ®o chung ®­îc cña c¸c hµng hãa víi t­ c¸ch lµ bá ra mét sè si-linh nhiÒu gÊp ®«i so víi tr­êng hîp thø hai. thêi gian lao ®éng vËt hãa, míi lµm cho vµng trë thµnh tiÒn". Nh­ng trong tr­êng hîp thø hai, ng­êi c«ng nh©n bá ra mét sè Víi t­ c¸ch lµ gi¸ trÞ, hµng hãa lµ c¸i g× thèng nhÊt, chóng chØ lao ®éng nhiÒu gÊp ®«i so víi tr­êng hîp thø nhÊt cho còng mét lµ nh÷ng biÓu hiÖn cña cïng mét thùc thÓ thèng nhÊt - cña lao ®éng x· héi. Th­íc ®o gi¸ trÞ (tiÒn) ®· gi¶ ®Þnh r»ng chóng lµ 1* Xem tËp nµy, ph.III, tr. 29-32 gi¸ trÞ vµ chØ liªn quan tíi biÓu hiÖn vµ ®¹i l­îng cña gi¸ trÞ ®ã.
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2