VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐINH VIỆT HÀ
HÂM MỘ THẦN TƯỢNG TRONG
ĐỜI SỐNG GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành: Văn hóa học
Mã số: 9 22 90 40
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC
Hà Nội - 2021
Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã
hội -Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Phạm Quỳnh Phương
Phản biện 1: PGS.TS. Phạm Thị Thu Hương
Phản biện 2: PGS.TS. Vũ Thị Phương Hậu
Phản biện 3: PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương
Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp tại:
Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam,
477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
Vào hồi……giờ……phút, ngày…..…tháng…...năm 2021
Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia
- Thư viện Học viện
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, hâm mộ thần tượng trở thành một hiện tượng
nổi bật, phổ biến của giới trẻ trên phạm vi toàn cầu. Từ phương diện học
thuật, hâm mộ thần tượng là một khía cạnh nghiên cứu quan trọng về văn
hóa giới trẻ. Nghiên cứu về hâm mộ thần tượng sẽ giúp nhận diện những
chiều kích mới của văn hóa giới trẻ với những động năng của xã hội Việt
Nam đương đại.
Hâm mộ thần tượng không phải là hiện tượng hoàn toàn mới ở Việt
Nam. Khi đất nước còn chìm đắm trong khói lửa chiến tranh, những lãnh tụ
cách mạng, những người lính anh dũng không tiếc tuổi xuân cho sự nghiệp
giải phóng dân tộc được xem là hình mẫu của lớp lớp thanh niên. Sau khi
đất nước giải phóng, bước vào công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh,
những người được ngưỡng mộ và được coi là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ
chính là những anh hùng lao động. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay,
các ngôi sao giải trí, những người nổi tiếng lại là những thần tượng có sức
thu hút mạnh mẽ đối với số đông giới trẻ.
Việc giới trẻ hiện nay trở nên say mê với những ca sĩ, diễn viên, cầu thủ
và tham gia vào những cộng đồng người hâm mộ cuồng nhiệt chờ chực ở
sân bay, khóc lóc, ngất xỉu vì thần tượng, sẵn sàng bỏ ra những số tiền lớn
so với khả năng chi tiêu ở độ tuổi của họ để mua album, gậy cổ vũ
(lightstick), mua vé dự concert... đã khiến không ít phụ huynh lo ngại và tỏ
ra hoang mang vì không hiểu nổi con em họ đã nghĩ gì và tại sao các ngôi
sao giải trí kia lại có thể khiến con em họ “phát cuồng” như thế. Điều này
gợi ra những câu hỏi nghiên cứu có tính then chốt để hiểu về giới trẻ Việt
Nam trong bối cảnh văn hoá tiêu dùng phát triển mạnh mẽ và sự khủng
hoảng về căn tính của những người trẻ còn loay hoay tìm giá trị bản thân.
Từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa, quan điểm của chính những người trẻ -
như là “tiếng nói người trong cuộc” - cần phải được “lên tiếng”. Tìm hiểu
việc hâm mộ thần tượng của giới trẻ có thể góp phần làm lộ ra các chiều
2
kích phong phú, đa chiều của văn hoá giới trẻ ngày nay. Vì vậy, chúng tôi
tin rằng “Hâm mộ thần tượng trong đời sống giới trẻ Việt Nam hiện nay” là
một đề tài nghiên cứu có tính cấp thiết cao.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Mục đích nghiên cứu của đề tài là khám phá thực hành hâm mộ thần
tượng và chỉ ra phương thức kiến tạo bản sắc của giới trẻ trong những động
năng của xã hội Việt Nam đương đại.
Các câu hỏi nghiên cứu cơ bản:
1- Thực hành hâm mộ thần tượng của giới trẻ được thể hiện như thế
nào?
2- Vai trò của những thực hành ấy trong việc kiến tạo nên bản sắc của
giới trẻ?
3- Những động năng của xã hội Việt Nam đương đại đã góp phần định
dạng hiện tượng hâm mộ thần tượng của giới trẻ hiện nay như thế nào?
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các thực hành hâm mộ thần tượng
của giới trẻ Việt Nam hiện nay, cụ thể là các thần tượng giải trí trong nền
văn hoá đại chúng, tập trung chủ yếu vào các thần tượng âm nhạc.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu của luận án là những người hâm mộ trẻ (fan), các
câu lạc bộ người hâm mộ (FC - fanclub) ở Việt Nam hiện nay.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về khía cạnh nghiên cứu, luận án không bao quát mọi khía cạnh của hiện
tượng hâm mộ thần tượng (nghiên cứu thần tượng, người hâm mộ, các công
ty giải trí, mạng lưới kinh doanh và quản lý thần tượng, mối quan hệ xuyên
quốc gia trong ngành công nghiệp kinh doanh thần tượng...) mà tập trung
nghiên cứu những thực hành hâm mộ thần tượng của người hâm mộ, những
người đã kiến tạo nên thần tượng và tiêu thụ thần tượng theo cách riêng của
họ, mặc dù bị chi phối trong mạng lưới về “nghĩa” của thế giới tiêu dùng và
3
ngành công nghiệp giải trí. Luận án chú ý tới các khía cạnh cảm xúc, hành
vi tiêu dùng, đặt chúng trong mối quan hệ với việc kiến tạo căn tính của
người hâm mộ trẻ.
- Về thời gian nghiên cứu: quá trình nghiên cứu được thực hiện từ giữa năm
2017 đến cuối năm 2019.
- Về không gian nghiên cứu: chủ yếu tại nội thành Hà Nội.
4. Phương pháp nghiên cứu
Xác định đây là một nghiên cứu định tính, chúng tôi sử dụng các phương
pháp chính sau: Phương pháp quan sát tham dự, Phương pháp phỏng vấn sâu,
Phương pháp thảo luận nhóm, Phương pháp tổng hợp, phân tích các tài liệu
thứ cấp.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- Luận án là một trong những công trình đầu tiên khám phá những chiều
kích văn hóa của hiện tượng hâm mộ thần tượng ở Việt Nam trong thời đại
hiện nay cũng như các tác nhân tác động đến nó.
- Luận án khám phá cách thức giới trẻ kiến tạo nên căn tính của mình thông
qua cách họ hâm mộ thần tượng và gán nghĩa cho các thực hành văn hoá.
- Luận án cung cấp những luận giải về căn nguyên và động lực của việc
hâm mộ thần tượng, từ đó chỉ ra những động năng của xã hội Việt Nam
hiện nay.
6. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận án
- Ý nghĩa lí luận
Thứ nhất, từ việc lí giải sâu sắc về hiện tượng hâm mộ ở giới trẻ và lập
luận rằng những thực hành hâm mộ thần tượng (tiêu dùng, giải mã thần
tượng và kiến tạo văn hoá người hâm mộ) là một cách thức hữu hiệu để giới
trẻ tạo dựng bản sắc cá nhân và bản sắc nhóm, luận án đóng góp một quan
điểm học thuật về phương thức kiến tạo bản sắc của giới trẻ trong bối cảnh
đương đại.
Thứ hai, cũng thông qua việc tranh luận rằng hâm mộ thần tượng không
chỉ đơn thuần là một hình thức giải trí mà còn là phương thức để những