intTypePromotion=3

Bài tiểu luận: Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập Thơ tình của Xuân Diệu

Chia sẻ: Lê Thị Quỳnh Nga | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:29

0
68
lượt xem
13
download

Bài tiểu luận: Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập Thơ tình của Xuân Diệu

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài tiểu luận: Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập Thơ tình của Xuân Diệu được nghiên cứu nhằm giúp người đọc có dịp đi sâu khám phá và lý giải những nét độc đáo, mới lạ những đóng góp mới về phương diện sử dụng phương thức ẩn dụ trong thơ tình Xuân Diệu. Thêm vào đó, việc nghiên cứu đề tài này góp phần khẳng định phần quan trọng trong việc liên tưởng sáng tạo nhiều từ mới thông qua phương thức ẩn dụ, để tạo nên những thành công về phương diện nội dung và nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài tiểu luận: Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập Thơ tình của Xuân Diệu

  1. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu MỤC LỤC  MỤC LỤC                                                                                                                                       ...................................................................................................................................      1  PHẦN MỞ ĐẦU                                                                                                                            ........................................................................................................................      2  1. Lý do chọn đề tài.                                                                                                                   ...............................................................................................................      2  2. Lịch sử vấn đề:                                                                                                                      ..................................................................................................................      5  3. Phạm vi nghiên cứu:                                                                                                              ..........................................................................................................      5  4. Mục đích nghiên cứu:                                                                                                             .........................................................................................................      6  5. Phương pháp nghiên cứu:                                                                                                      ..................................................................................................      6  6. Đóng góp của đề tài:                                                                                                              ..........................................................................................................      6  NỘI DUNG                                                                                                                                     .................................................................................................................................      8  Chương một                                                                                                                                   ...............................................................................................................................      8  KHÁI NIỆM CHUNG VỀ ẨN DỤ                                                                                                ............................................................................................      8  1. Vài nét về khái niệm ẩn dụ:                                                                                                  ..............................................................................................      8  2. Các kiểu ẩn dụ:                                                                                                                      ..................................................................................................................      9  2.1. Quan niệm của Đỗ Hữu Châu                                                                                            ........................................................................................      9  2.2. Quan niệm của Cù Đình Tú                                                                                                ............................................................................................      9  2.3. Quan niệm của Đinh Trọng Lạc                                                                                      ..................................................................................       10  3. Phương thức ẩn dụ                                                                                                              ..........................................................................................................       11  3.1 vài nét về phương thức ẩn dụ                                                                                           .......................................................................................       11  3.2. Các phương thức ẩn dụ                                                                                                    ................................................................................................       12  TIỂU KẾT                                                                                                                                     .................................................................................................................................       13  Chương hai                                                                                                                                   ...............................................................................................................................       14  PHƯƠNG THỨC ẨN DỤ TRONG THƠ TÌNH CỦA XUÂN DIỆU                                       ...................................       14  1. Vài nét về tác giả, tác phẩm.                                                                                               ...........................................................................................       14  1.1 Tác giả:                                                                                                                               ...........................................................................................................................       14  1.2. Sự nghiệp thơ văn của Xuân Diệu.                                                                                  ..............................................................................      14  2. Khảo sát hiện tượng ẩn dụ trong thơ tình của Xuân Diệu                                                ............................................       16  2.1. Cơ sở lựa chọn các từ ngữ, hình ảnh                                                                               ...........................................................................      16  2.2.Khảo sát cách sử dụng từ ngữ liên tưởng ẩn dụ                                                              ..........................................................      18  2.3. Khảo sát hình ảnh làm cơ sở liên tưởng theo phương thức ẩn dụ                                 .............................       18  2.3.1. Một hình ảnh làm cơ sở cho sự liên tưởng                                                                   ...............................................................      18  2.3.2. Một hình ảnh làm cơ sở cho hai liên tưởng                                                                  ..............................................................      22  2.3.3. Một hình ảnh làm cơ sở cho nhiều liên tưởng                                                             .........................................................      24  TIỂU KẾT                                                                                                                                     .................................................................................................................................       27  KẾT LUẬN                                                                                                                                   ...............................................................................................................................       28 SV: Hà Thị Hồng                        1                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  2. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu PHẦN MỞ ĐẦU Chủ   nghĩa   lãng   mạn   xuất   hiện   lần   đầu   tiên   trong   văn   chương   bằng  những tác phẩm văn học Pháp vào thế  kỉ  thứ  XIX. Sau đó, nó ngày càng trở  nên phổ biến trong các tác phẩm văn chương. Và theo thời gian, bằng những   tác phẩm xuất sắc của mình, chủ nghĩa lãng mạn ngày càng khẳng định được  vị  trí, những đóng góp của mình đối với nền văn học nói chung. Một trong   những đặc điểm nổi bật nhất, mang đậm dấu  ấn riêng của chủ  nghĩa lãng  mạn chính là việc đề cao chủ nghĩa cá nhân, đề cao cái “tôi” rất riêng của nhà   thơ thay vì cái “ta” chung trong chủ nghĩa cổ điển. Lần đầu tiên, những ý thức   cá nhân, những quan điểm, khuynh hướng thẩm mỹ, xúc cảm, con mắt cá  nhân được đề cao và được coi như là trung tâm của văn chương. Nhà nghệ sĩ  mạnh dạn bày tỏ  hình  ảnh của chính mình, đưa một cái “Tôi” nhân vật rất  đậm nét vào trong văn chương. Nhắc đến chủ  nghĩa lãng mạn, có thể  kể  tên  hàng loạt loạt các tác giả, tác phẩm tiêu biểu với tập thơ Trầm tư với truyện   ngắn Lời bộc bạch của những đứa con thời đại, với tiểu thuyết Cái đầm ma;   với tập thơ  Tia sáng và bóng tối, tiểu thuyết Nhà thờ  đức bà Paris, Những   người khốn khổ, kịch Hernani. Với văn học Việt Nam, chủ  nghĩa lãng mạn  thực sự mang dấu ấn đậm nét sau khi sự ra đời của phong trào Thơ mới 1932  ­ 1945. Đây là giai đoạn mà văn học Việt Nam có sự  đổi mới, cách tân vô   cùng kì diệu, có sự  chiến đấu mãnh liệt giữa yếu tố  cũ ­ yếu tố  mới và kết  quả  là hàng loạt những tác giả, tác phẩm nổi tiếng đã ra đời, đem đến một   hơi thở, một tiếng nói rất riêng, một “luồng gió mới lạ” cho nền văn học   nước nhà. Nhắc đến chủ  nghĩa lãng mạn, đến Thơ  mới, người ta không thể  không nghĩ đến Xuân Diệu – “nhà thơ  mới nhất trong các nhà Thơ  mới”,  người đã góp phần đưa Thơ  mới lên đến giai đoạn đỉnh cao nhất của nó.  Trong thơ Xuân Diệu, người đọc có thể thấy dấu ấn đậm nét, cảm hứng lãng  mạn im đậm trong mỗi vần thơ, thấm vào từng câu chữ, tứ thơ, thể hiện qua   cả  hình thức và nội dung tác phẩm. Trong bài viết này, do sự  hiểu biết còn  hạn hẹp và thời lượng không cho phép.   Chắc hẳn, bài viết vẫn còn nhiều  thiếu sót, kính mong cô góp ý cho tôi  để bài viết được hoàn thiện hơn. 1. Lý do chọn đề tài. Trong Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh từng nhận xét: "Chưa bao giờ  người ta thấy xuất hiện cùng một lúc một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ  màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn   Nhược Pháp, ảo nào như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kì dị như Chế  Lan Viên… và thiết tha, rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu”. Không   phải ngẫu nhiên nhà phê bình văn học lại đặc biệt sử  dụng ba  tính từ  để  nhận xét về  Xuân Diệu với một hồn thơ  “tha thiết, rạo rực, băn  SV: Hà Thị Hồng                        2                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  3. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu khoăn”. Bởi đơn giản  ở  Xuân Diệu người ta nhận thấy một “nhà thơ  mới   nhất trong các nhà Thơ mới”. Do chịu ảnh hưởng của thơ lãng mạn Pháp, thơ tình Xuân Diệu như một  luồng gió mới cả về tứ thơ, ngôn ngữ, âm điệu và cách thể hiện... Với Xuân  Diệu, yêu là mục đích, là lẽ sống: "Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ không thương một kẻ nào". Hoài Thanh đã từng nhận xét "Thơ  Xuân Diệu là nguồn sống dạt dào   chưa từng thấy  ở  chốn non nước lặng lẽ này. Xuân Diệu say đắm tình yêu,  say đắm cảnh trời, sống vội vàng, sống cuống quýt, muốn tận hưởng cuộc   đời ngắn ngủi của mình. Khi vui cũng như khi buồn, người đều nồng nàn tha  thiết". Thế  nên, trong thơ tình Xuân Diệu luôn có được cái say đắm, hối hả,  cuống quýt, muốn tận hưởng ngay những gì hiện có của cuộc đời, muốn tắt   nắng buộc gió "ta muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất Ta muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi" Để giữ lại muôn sắc tươi đẹp của cuộc đời. Bởi nhà thơ  luôn sợ  "Xuân  đương tới nghĩa là xuân đương qua                             Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già Mà xuân hết cũng là tôi cũng mất Không cho dài thời trẻ của nhân gian". Nhiều lúc dường như không thể chờ đợi, thi sĩ đã giục giã "Nhanh lên chứ, vội vàng lên với chứ Em, em ơi tình non sắp già rồi Con chim hồng, trái tim nhỏ của tôi Nhanh lên chứ thời gian không đứng đợi". Trong thơ  Xuân Diệu ta luôn cảm nhận được cái rạo rực, háo hức của  một tâm hồn đang yêu, từ đó ta cảm nhận được một con người luôn ham yêu,   ham sống, dâng hiến hết mình cho cuộc đời. Chính vì thế  mà Vũ Ngọc Phan  đã dành cho ông những lời đẹp nhất "Thơ  Xuân Diệu đằm thắm, nồng nàn  nhất trong tất cả các nhà Thơ Mới". Chất người, chất thơ của ông hòa quyện  làm một dựng lên lầu thơ tình tuyệt diệu của nhân gian. Trong sự  phát triển của nền văn học Việt Nam, thơ  mới đóng vai trò  quan trọng trong quá trình hiện đại hoá văn học. Phong trào thơ mới – trào lưu  tiêu biểu của thơ ca công khai giai đoạn 1930 – 1945 đã quy tụ không biết bao  nhà thơ, nhà văn độc đáo như: Hàn Mặc Tử, Chế  Lan Viên, Huy Cận, Thế  Lữ… Mỗi người mỗi vẻ, một trái tim yêu thương với nhịp đập sôi nổi và dịu  SV: Hà Thị Hồng                        3                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  4. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu dàng khác nhau. Trên bầu trời văn học  ấy đã xuất hiện “ ông hoàng thơ tình”  làm rụng động biết bao trái tim trẻ  ­ đó chính là Xuân Diệu.  đến với phong   trào thơ  mới, Xuân Diệu mang theo một nguồn cảm hứng yêu đời dạt dào   chưa từng có trên thi đàn Việt Nam. Tình yêu trong thơ Xuân Diệu thật lạ một   thứ tình yêu nguyên sơ như thuở hồng hoang Xuân Diệu là nhà thơ  đa tài, có vị  trí đặc biệt quan trọng trong thơ  ca  Việt Nam hiện đại. Cho nên để  hiểu sâu và toàn diện về  thơ  Xuân Diệu là  một việc làm không dễ, chúng ta không thể tìm hiểu rõ mọi khía cạnh thơ của   thi nhân. Do đó tôi chỉ khái quát một khía cạnh nhỏ trong thơ Xuân Diệu đó là  “ tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu” để  làm   bài tiểu luận. Xuân Diệu là nhà thơ  được nghiên cứu rất nhiều, có không ít bài tiểu   luận, bài nghiên cứu phê bình, khảo sát về  thơ  Xuân Diệu nói chung và thơ  tình nói riêng. Nhưng chưa bao giờ  người phê bình giám nói đã nghiên cứu   xong thơ Xuân Diệu. Với đề  tài này tôi có nhiều thuận lợi bởi lẽ bài viết bài   nghiên cứu về  Xuân Diệu tương đối nhiều và đã khám phá sâu rộng trên các  bình diện nội dung phương pháp, nghệ  thuật thi pháp… nên biết kế  thừa cái  hay cái đẹp đó. Tuy nhiên tôi gặp một số khó khăn, đó là phải “cày trên miếng  đất có rất nhiều người đã cày và đang cày “. Tuy nhiên tôi vẫn chọn đề tài này  vì tôi là một người rất yêu mến thơ  tình Xuân Diệu, cũng từng say đắm với  những vần thơ  tình lãng mạn của ông. Do đó tôi muốn tìm hiểu về  thơ  tình   Xuân Diệu sâu hơn, để  tận hưởng hưng vị  ngọt ngào trong những vần thơ  tình đắm say của ông. Tình yêu vốn là đề tài muôn thuở, là sức sống cho mọi tâm hồn, cho nên   cuộc sống con người luôn gắn với tình yêu, như  L. Tolstoi: “ tình yêu biến   những điều vô nghĩa của cuộc đời thành có ý nghĩa, làm cho những ai bất  hạnh trở  thành hạnh phúc” còn V, Huygo lại cho rằng: “ Thế  giới không có   người biết yêu thì mặt trời sẽ  tắt”. do đó, việc tìm hiểu phương thức ẩn dụ  qua thơ tình Xuân Diệu là một công việc có ý nghĩa. Tìm hiểu phương thức  ẩn dụ  thong qua mảng thơ tình của Xuân Diệu,   góp một phần sức nhỏ  khẳng định đúng với bản chất như  nhiều người vẫn   khẳng định Xuân Diệu: “ nhà thơ  tình bậc nhất” ( Hà Minh Đức ); “ nhà thơ  tình kiệt xuất” ( Lê Đình Kỵ)….đến “ đệ nhất thi sĩ tình yêu trong lịch sử văn  học Việt Nam “. Qua đó cho thấy rõ Xuân Diệu là nhà thơ  tình số  một của  văn học Việt Nam.” Đồng thời tôi muốn tìm hiểu và nắm vững phương thức ẩn dụ, vừa làm  giàu kiến thức cho mình vừa góp phần nhỏ  bé để  làm tiếng việt thêm phong  phú, đa dạng về nghĩa SV: Hà Thị Hồng                        4                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  5. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Như  vậy việc tìm hiểu phương thức  ẩn dụ  thể  hiện qua thơ  thình của   Xuân Diệu sẽ  mang lại nhiều lợi ích cho bản thân người nghiên cứu có thể  nắm vững kiến thức về những bài thơ  tình của Xuân Diệu và tìm hiểu thêm  về phương thức ẩn dụ  sẽ phục vụ tốt cho công tác dạy học sau này. Với tất cả những lí do trên là  động lực quan trọng  giúp tôi đi sâu nghiên  cứu vấn đề: “Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập thơ tình của   Xuân Diệu”. 2. Lịch sử vấn đề: Việc nghiên cứu phương thức  ẩn dụ  từ  lâu đã được các nhà Việt ngữ  học quan tâm. Năm 1940, tác phẩm của Trần Trọng Kim, Phạm Duy Khiêm  giới thiệu một cách sơ  lược về   ẩn dụ  văn chương. Trong giáo trình về  từ  vựng học tiếng Việt cụ thể là Nguyễn Văn Tú, Đỗ Hữu Châu đều có đề mục  viết về hiện tượng chuyển nghĩa nói chung, phương thức ẩn dụ nói riêng. Cù Đình Tú xem  ẩn dụ là cách cá nhân lâm thời lấy tên gọi biểu thị đối  tượng này để  biểu thị  đối tượng kia dựa trên cơ  sở  mối liên tưởng về  nét  tương đồng giữa hai đối tượng. Đinh Trọng Lạc một lần nữa khi nghiên cứu về giáo trình và phong cách   học của mình trước đây và đồng thời tiếp thu những thành tựu mới của ngôn   ngữ học hiện đại, đã khẳng định ẩn dụ là sự định danh thứ hai mang ý nghĩa  hình tượng, dựa trên sự  tương đồng hay giống nhau giữa khách thể  A được   định danh với khách thể B có tên gọi được chuyển sang dung cho A. Nhìn chung, vấn đề   ẩn dụ  được nghiên cứu không ít, nhưng ít gặp bài  nghiên cứu khảo sát  ẩn dụ  trong tác phẩm văn học , nên tôi muốn tiến hành  việc “ tìm hiểu phương thức ẩn dụ qua thơ tình của Xuân Diệu”. Đối   với   nhà   thơ   Xuân   Diệu,   phải   nói   rằng   Xuân   Diệu   là   một   trong  những hiện tượng thẩm mĩ của thi ca văn học Việt Nam. Từ trước tới nay đã  có nhiều nghiên cứu về thơ tình Xuân Diệu. Thu Hoài và Nguyễn Đức Quyền   tập trung đánh giá vị  trị, vai trò của Xuân Diệu trong đời sống văn học nghệ  thuật dân tộc với “Xuân Diệu – nhà thơ  lớn của dân tộc”. Vì vậy tôi mạnh  dạn chọn đề tài “ Tìm hiểu phương thức ẩn dụ thể hiện qua tập thơ tình của   Xuân Diệu” để làm đề làm bài tiểu luận này. 3. Phạm vi nghiên cứu: Hiện tượng chuyển nghĩa nói chung cũng như  phương thức  ẩn dụ  nói  riêng biểu hiện vô cùng sinh động, không dễ gì nắm bắt được. Để thực hiện   được mục đích của mình trong khuôn khổ bài tiểu luận, trong điều kiện hạn   hẹp của bản thân. Với đề tài này tôi đi sâu vào khảo sát, nghiên cứu những bài  thơ  tình có  ẩn chứa phương thức  ẩn dụ  qua hai tập thơ   Thơ  thơ  và Gửi   hương cho gió. SV: Hà Thị Hồng                        5                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  6. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu 4. Mục đích nghiên cứu: Với đề  tài này người viết có dịp đi sâu khám phá và lý giải những nét   độc đáo, mới lạ những đóng góp mới về phương diện sử dụng phương thức   ẩn dụ trong thơ tình Xuân Diệu. Thêm vào đó, việc nghiên cứu đề tài này góp phần khẳng định phần quan   trọng trong việc liên tưởng sáng tạo nhiều từ mới thông qua phương thức ẩn  dụ, để  tạo nên những thành công về  phương diện nội dung và nghệ  thuật   trong thơ Xuân Diệu. Mặt khác, đi vào nghiên cứu vấn đề này, người vết còn có dịp làm quen   với một phương pháp nghiên cứu và thực hiện bài tiểu luận, làm nền tảng  cho những bước nghiên cứu tiếp theo. 5. Phương pháp nghiên cứu: Trong phạm vi đề tài này, tôi sử dụng rất nhiều phương pháp để nghiên   cứu. từ phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ  đến phương pháp nghiên cứu văn   học. Với phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ  tôi sử  dụng phương pháp phân  tích – tổng hợp để  nghiên cứu đề  tài. Bên cạnh đó còn kết hợp với việc sử  dụng tất cả các phương pháp văn học: diễn dịch, quy nạp, liệt kê… để phục   vụ cho việc nghiên cứu đề tài này. Tất cả các đề tài đều sử dụng các phương pháp tích hợp, đó là tổng hợp   các tri thức đã được tích luỹ  có liên quan. Để  phục vụ  tốt cho bài tiểu luận  này. Trong quá trình nghiên cứu tôi liệt kê những câu thơ có sử dụng hình ảnh   ẩn dụ để tiện cho việc khảo sát. 6. Đóng góp của đề tài: Trên cơ sở nghiên cứu, đề tài đã nêu bật được cơ sở lí luận  của vấn đề  từ  khái niệm đến những đặc trưng cơ  bản, đưa ra những dẫn chứng cụ  thể  để  chứng minh cho những lí luận khoa học đó. Đề  tài còn đi sâu nghiên cứu   phương thức  ẩn dụ trong thơ tình của Xuân Diệu để  có những nội dung phù  hợp với nhận thức và năng lực của học sinh. Mặt khác những nội dung trong   đề tài dựa trên mục tiêu và nội dung để phục vụ cho đối tượng là học sinh. Vì  vậy từ  nội dung cho đến hình thức ngôn ngữ  đều được cân nhắc lựa chọn   đơn giản gần gũi với học sinh. Đó là những đóng góp, có tính sáng tạo cũng  như  có tính  ứng dụng, đáp  ứng nhu cầu thiết thực của cuộc sống, góp phần   nâng cao chất lượng trong việc giảng dạy môn Ngữ Văn. Đề tài được xem là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho  giáo viên, phụ  huynh, học sinh và sinh viên. SV: Hà Thị Hồng                        6                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  7. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Việc nghiên cứu đề  tài này giúp cho các em hiểu chính xác hơn đầy đủ  hơn về phương thức ẩn dụ và từ đó phát huy tính chủ động sáng tạo, biết liên   hệ và ứng dụng nội dung kiến thức vào thực tiễn. SV: Hà Thị Hồng                        7                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  8. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu NỘI DUNG CHƯƠNG MỘT KHÁI NIỆM CHUNG VỀ ẨN DỤ 1. Vài nét về khái niệm ẩn dụ: Trong ngôn ngữ, không có từ nào hay hơn từ nào hoặc từ nào dở hơn từ  nào mà giá trị  của nó thể  hiện  ở  cách vận dụng có phù hợp không. Vì vậy,  việc lựa chọn từ ngử  là để  tạo ra những câu nói vừa độc đáo, hấp dẫn, vừa  thể hiên được sự nhạy bén, sáng tạo và tài sử  dụng ngôn ngữ của người nói.   Sử dụng các biện pháp tu từ là một trong những cách làm cho câu nói hay câu  thơ thêm đặc sắc. trong đó người ta thường dung mối quan hệ liên tưởng để  biểu thị  đối tượng. Các phương thức ngữ  nghĩa được cấu tạo theo quan hệ  liên tưởng là so sánh, ẩn dụ, hoán dụ,... Khái niệm về ẩn dụ đươc các nhà ngôn ngữ học nêu lên với nhiều cách  diễn đạt khác nhau: ­ Trong cuốn” Phong cách học tiếng Việt” của Cù Đình Tú –Lệ  Anh   Hiền – Nguyễn Thái Hoà – Võ Bình (1982) có viết: “  Ẩn dụ  là cách lấy tên  gọi của đối tượng này để  lâm thời biểu thị  một đối tượng khác trên cơ  sở  thừa nhận ngầm một nét giống nhau nào đấy giữa hai đối tượng”. ­ Trong quyển “ Phong cách học và phong cách chức năng tiếng Việt”  Hữu Đạt nêu: “ Ẩn dụ chính là việc dùng tên gọi này để biểu thị sự vật khác  dựa trên cơ chế tư duy và ngôn ngữ dân tộc” . ­ Còn tác giả Đinh Trọng Lạc trong cuốn “ 99 phương tiện và biện pháp  tu từ tiếng việt” cho rằng: “  Ẩn dụ là sự định danh thứ hai mang ý nghĩa hình  tượng dựa trên sự  tương đồng hay giống nhau giữa khách thể  A được định  danh với khách thể B có tên gọi được chuyển sang dung cho A.” Trên cơ  sở  những quan điểm về   ẩn dụ  nêu trên rút ra kết luận về  khái   niệm ẩn dụ làm cơ sở cho việc nghiên cứu, khảo sát đề tài tiểu luận như sau: ­ Ẩn dụ là cách thức chuyển đổi tên gọi dựa trên sự so sánh ngầm giữa   hai sự vật có nét tương đồng hay giống nhau. Bản chất của  ẩn dụ là sự  thay   thế tên gọi dựa trên sự đồng nhất hoá các sự vật, hiện tượng, tính chất khi tư  duy liên tưởng của con người phát hiện ra ở chúng ít nhất cùng có một nét hay  một đặc điểm nào đó. SV: Hà Thị Hồng                        8                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  9. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu 2. Các kiểu ẩn dụ: 2.1. Quan niệm của Đỗ Hữu Châu Theo Đỗ Hữu Châu, ẩn dụ có các kiểu sau: ­ Ẩn dụ hình thức là những ẩn dụ dựa trên sự giống nhau về hình thức  giữa các sự vật. ­ Ẩn dụ chỉ cách thức là những ẩn dụ dựa vào sự giống nhau về cách   thức thực hiện giữa hai hoạt động, hiện tượng. ­ Ẩn dụ  chức năng  là những  ẩn dụ  dựa vào sự  giống nhau về  chức  năng giữa các sự vật ­ Ẩn dụ  kết quả là những  ẩn dụ  dựa vào sự  giống nhau về  tác động   của các sự vật đối với con người Sự phân loại các ẩn dụ theo cơ chế nét nghĩa đồng nhất không phải bao   giờ  cũng tách bạch, dứt  khoát. Trong rất nhiều  ẩn dụ  không chỉ  một mà   thường là một số nét nghĩa cùng tác động. Ví dụ: Trong những từ như: Mũi, chân cả hai nét nghĩa hình dáng và vị trí  phối hợp với nhau tạo nên các nét nghĩa ẩn dụ của chúng ( trong chân bàn thì   có nét nghĩa hình dáng nhưng trong chân núi thì chủ yếu là nét nghĩa vị trí). 2.2. Quan niệm của Cù Đình Tú Theo Cù Đình Tú trên lý tuyết nếu như  có bao nhiêu khả  năng tương   đồng thì có bấy nhiêu khả  năng cấu tạo ẩn dụ tu từ. có thể  nêu một số  khả  năng tương đồng được dùng làm cơ sở để cấu tạo nên các ẩn dụ tu từ: ­ Tương đồng về màu sắc: “ Dưới trăng quyên đã gọi hè Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bông” ( Nguyễn Du) Lửa và hoa có màu sắc như nhau, lửa biểu thị của hoa. ­ Tương đồng về tính chất: “ Đất nước Việt Nam chìm trong bóng đêm kéo dài hang thế  kỉ  bỗng  bừng lên buổi bình minh của thời” ( Lê Duẩn) Bóng đêm và chế  độ  thực dân, phong kiến có tính chất như  nhau (tăm  tối), bong đêm biểu thị cho chế độ thực dân phong kiến. ­ Tương đồng về trạng thái: “ Cứ ngỡ hồn thơm lại tái sinh SV: Hà Thị Hồng                        9                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  10. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Ngôi sao ấy lặn hoá bình minh” ( Tố Hữu ) ­ Tương đồng về hành động: “ Thay mặt cho tất cả  các tổ  chức  ấy chỉ  có một mình anh uỷ  viên  thường trực trẻ tuổi. con song nhỏ hứng trăm con dòng suối trút xuống.” ( Chu Văn ) ­ Tương đồng về cơ cấu: “ Thầy quen nhẫn nại như một người đan rổ: tay bắt từng nan một, uốn   nắn cho khéo, vào khuôn vào khổ. Nhiều nan bị gãy nhưng rỗ vẫn thành rổ” ( Chu Văn ) 2.3. Quan niệm của Đinh Trọng Lạc Đinh Trọng Lạc chia  ẩn dụ  thành các kiểu nhóm sau:  ẩn dụ,  ẩn dụ  bổ  sung và ẩn dụ tượng trưng. Ngoài ra ông còn coi nhân hoá và vật hoá là những  biến thể của ẩn dụ. ­ Ẩn dụ hình tượng là nguồn sản sinh ra đồng nghĩa. Ví dụ: Hoa thơm bán một đồng mười Hoa tàn nhị rữa bán đôi lạng vàng ( ca dao ) Có thể nói  ẩn dụ  hình tượng là phương thức bình giá riêng của cá nhân   nhà văn, nhà thơ. Bằng những sắc thái ý nghĩa, bằng ý nghĩa hình tượng tìm  kiếm được, ẩn dụ hình tượng tác động vào trực giác của người nhận và đem  lại khả năng cảm thụ sáng tạo. ­ Ẩn dụ bổ sung là sự kết hợp của hai hay nhiều từ chỉ những cảm giác   sinh ra từ khu cảm giác khác nhau làm cho cảm giác phong phú, đa chiều, đa  vị, đa nghĩa. ­ Ẩn dụ  tượng trưng là sự  kết hợp của một khái niệm trừu tượng với  một khái niệm về cảm giác Ẩn dụ  tượng trưng là đặc điểm của ngôn ngữ  thơ. Nó trở  thành một  phương tiện tu từ đắc lực trong việc bộc lộ tâm hồn sâu kín qua cái cảm quan  kì diệu của con người. Ví dụ:                                 Tai nương nước giọt mái nhà Nghe trời nằng nặng, nghe ta buồn buồn Nghe đi rời rạc trong hồn SV: Hà Thị Hồng                        10                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  11. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Những chân xa vắng dặm mòn lẻ loi ( Huy Cận ) Trên đây là cách phân loại  ẩn dụ  của một số  nhà nghiên cứu ngôn ngữ  học như: Đỗ Hữu Châu, Cù Đình Tú. Quan niệm và cách phân loại về ẩn dụ  tu từ được trình bày theo các cách khác nhau nhưng không hề mâu thuẫn, đối  lập mà bổ sung cho nhau nhằm đem đến một cách hiểu đầy đủ và thống nhất  về ẩn dụ tu từ. đẻ  từ đó, có một cái nhìn toàn diện hơn trng quá trình nghiên  cứu, tìm hiểu về phương thức ẩn dụ qua tập thơ tình của Xuân Diệu. 3. Phương thức ẩn dụ 3.1 vài nét về phương thức ẩn dụ Ẩn dụ thực chất là so sánh ngầm, trong đó vế so sánh được giảm lược đi   chỉ  còn lại vế  được so sánh. Như  vậy, phương thức  ẩn dụ  là phương thức   chuyển nghĩa của một đối tượng này thay cho đối tượng khác khi hai đối  tượng có một nét nghĩa tương đồng nào đó. Ví dụ: Thuyền đi đẻ bến đợi chờ Tình đi nghĩa ở bao giờ quên nhau. ( Ca dao ) Câu ca dao trên nói thuyền mà không phải thuyền, nói bến mà không   phải bến. vì theo quan niệm củ  người xưa là “ nam nhi chí tại bốn phương,   còn nữ nhi thì tề gia nội trợ”. Thuyền được ví như là người con trai  còn bến  là người con gái Như đã nói ẩn dụ được dung khá phổ  biến. ẩn dụ xuất hiện trong ngôn  ngữ khi nào có sự so sánh ngầm hoặc là tên gọi của sự vật được chuyển đổi  trên cơ sở so sánh nhưng thiếu các từ so sánh Các từ ẩn dụ không phải chỉ là danh từ, mà đôi khi chỉ cần chuyển nghĩa   của một động từ là có thể kéo theo một loạt từ chuyển nghĩa, điều đó khiến   ta nghĩ đến phương thức ẩn dụ của câu hoặc là một đoạn câu và như vậy có  thể mở rộng khả năng diễn đạt và cảm thụ đến một phạm vi rộng lớn hơn. Nói đến  ẩn dụ  là phải nói đến thơ  ca, đặc biệt là thơ  trữ  tình, thơ  trữ  tình mới thật sự là “ vương quốc của các ẩn dụ”. Nếu như  thuyền và bến trong câu ca dao lúc nãy đã mòn sắc thái biểu   cảm thì Chế Lan Viên lại ngược lại: Để lòng anh hoá bến Nghe thuyền em ra đi SV: Hà Thị Hồng                        11                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  12. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Nếu Xuân Quỳnh lấy thuyền và biển làm  ẩn dụ  thì Xuân Diệu lại là  biển và bờ Cũng có lúc rào rạt Muốn nghiến nát bờ em. Ẩn dụ đem đến cho thơ ca những cái mới trong cảm nhận thế giới và mở  ra cho con người những khả năng tìm tòi, khám phá về các mối liên hệ, quan   hệ  giữa các sự  vật, hiện tượng. nó làm cho trí tưởng tượng thêm phong phú,  bay bổng thoát khỏi sự  phản ánh các sự  kiện bằng lối cấu trúc ngôn ngữ  thong thường. Thông qua  ẩn dụ, người   ta có thể  nhận ra phong cách riêng  của từng nhà thơ. 3.2. Các phương thức ẩn dụ a. Ẩn dụ tu từ học Trong ca dao người ta bắt gặp nhiều cách nói như sau: Tưởng giếng sâu anh nối sợi dây dài Ai  ngờ giếng cạn anh tiếc hoài sợi dây Giếng sâu thể hiện tình yêu sâu sắc Giếng cạn thể hiện tình yêu nông cạn, hời hợt Nối sợi dây dài đáp lại tình cảm thắm thiết Sợi dây tình yêu của chủ thể Cách ẩn dụ như vậy gọi là ẩn dụ tu từ. Ẩn dụ tu từ là biện pháp lấy tên   gọi biểu thị  đối tượng này để  chỉ  đối tượng kia dựa vào nét tương đồng về  hình dáng, màu sắc, trạng thái, phẩm chất hoặc chức năng… của các đối  tượng khác loại. Ẩn dụ tu từ trong tiếng Việt rất đa dạng và phòn phú. Người Việt Nam  có bao nhiêu mối liên tưởng thì sẽ có bấy nhiêu ẩn dụ. b. Ẩn dụ từ vựng Xét về mặt chức năng ẩn dụ từ vựng là đối tượng của từ vựng học. Đó  là sự  chuyển nghĩa của từ  được thực hiện theo những liên tưởng so sánh   tương đồng giữa hai sự vật đã thành của chung, của cộng đồng, mang tính bắt   buộc thực sự  tạo nên nghĩa mới của từ. những nghĩa mới này được ghi lại   trong từ điển. Cũng xét về  mặt cức năng  ẩn dụ  từ  vựng học có thể  chia làm hai loại:  Ẩn dụ định danh và ẩn dụ nhận thức. Đinh Trọng Lạc nhận định hai loại này   như sau: SV: Hà Thị Hồng                        12                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  13. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Ẩn dụ định danh là một thủ pháp có tính chất thuần tuý kỷ  thuật dung  để cung cấp những tên gọi mới bằng cách dùng vốn từ vựng cũ Ví dụ: Đầu làng, chân trời đây là nguồn tạo nên những tên gọi chứ không  phải là loại  ẩn nhằm phát hiện sắc thái ý nghĩa. Nó tác động trực tiếp vào  trực giác để gợi mở và tác động vào cách nhìn để chỉ xuất, không đem lại cho  người đọc những cảm xúc về vẻ đẹp của ngôn từ mang tính biểu cảm, không  gợi lên sự liên tưởng phong phú. Ẩn dụ nhận thức là loại ẩn dụ nảy sinh do kết quả của việc làm biến  chuyển khả năng kết hợp của những từ chỉ dấu hiệu khi làm thay đổi ý nghĩa  của chúng từ cụ thể đến trừu tượng. Ví dụ: những từ ngữ chỉ đặc trưng như : giá lạnh, hiền  hoà, mơn mởn…  vốn có ý nghĩa cụ  thể  và cí khả  năng kết hợp với những từ  ngữ  chỉ  sự  vật,   hiện tượng như: băng tuyết, con người, cây cối. TIỂU KẾT Ở chương này tôi đã trình bày một số vấn đề lí thuyết cơ bản về ẩn dụ  như: khái niệm về ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ, khái niệm về phương thức ẩn dụ,   khình thức cấu tạo… Ẩn dụ là phương thức chuyển đổi tên gọi dựa trên sự so sánh ngầm giữa   hai sự vật có nét tương đồng hay giống nhau. Bản chất của  ẩn dụ là sự  thay   thế tên gọi dựa trên sự đồng nhất hoá các sự vật, hiện tượng, tính chất khi tư  duy liên tưởng của con người phát hiện ra ở chúng có ít nhất cùng có một nét  hay một đặc điểm nào đó. Ẩn dụ  ca dao khác với  ẩn dụ  trong Truyền Kiều, của thơ  Hồ  Xuân  Hương, của Lục Vân Tiên… mỗi nhà thơ có một phong cách riêng cũng như  mỗi thời đại có cách cảm nhận và phản ánh thế giới theo cách riêng. Thơ trữ  tình thực sự  là vương quốc của  ẩn dụ. Đây có thể  là địa hạt khai phá nghệ  thuật không bao giờ mòn cũ của nghệ sĩ. Bởi mỗi bài thơ là một tâm trạng và   có những mã riêng của nó.  Ẩn dụ  thể  hiện phong cách sang tạo nghệ  thuật   riêng của tác giả, phong cách thời đại và phong cách dân tộc. Nghiên cứu  phương thức ẩn dụ của một tác giả nào đó sẽ có những “ trường phong cách”   khác nhau. Vì lẽ  đó tôi đã chọn khảo sát phương thức  ẩn dụ  trong thơ  tình  của Xuân Diệu, ông hoàng của thơ tình Việt Nam để từ đó có thể tìm ra điểm  cốt lõi của phong cách một nhà thơ lớn. SV: Hà Thị Hồng                        13                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  14. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu CHƯƠNG HAI PHƯƠNG THỨC ẨN DỤ TRONG THƠ TÌNH CỦA XUÂN DIỆU 1. Vài nét về tác giả, tác phẩm. 1.1 Tác giả: Xuân Diệu(2 tháng 2năm 1916 – 18 tháng 12 năm 1985 ) tên thật là Ngô  Xuân Diệu, bút danh là Trảo Nha, quê  ở  làng Trảo Nha, huyện Can Lộc tỉnh   Hà Tĩnh nhưng sinh tại Gò Bồi, thôn Tùng Giản, xã Phước Hoà tỉnh Bình   Định. Cha ông là Ngô Xuân Thọ   ở  Hà Tĩnh, đỗ  tú tài Hán học, vào làm thầy  dạy học ở Bình Định, kết duyên với bà Nguyễn Thị Hiệp. Thưở nhỏ Xuân Diệu học chữ Nho, chữ quốc ngữ và cả tiếng  Pháp với  cha, năm 1927 xống học ở Quy Nhơn, đỗ bằng thành chung năm 1934. Thời kì  này Xuân Diệu đã tập làm những bài thơ theo các thể thơ truyền thống và rất  mến phục Tản Đà. Năm 1935 – 1936, Xuân Diệu ra học tú tài một tại trường trung học bảo   hộ tại Hà Nội. năm 1936 – 1937, Xuân Diệu học tú tài hai ở trường trung học   Khải Định – Huế. Tại đây, ông đã gặp Huy Cận, học sau hai lớp, và hai bạn  thơ đã kết nghĩa với nhau một tình bạn bền bỉ ngót năm mươi năm. Năm  1944 Xuân Diệu tham gia cách mạng, năm 1945 tham gia cướp  chính quyền Hà Nội. Sau cách mạng tháng tám 1945 ông là uỷ viên BCH Hội   Văn hoá cứu quốc, thư kí tạp chí tiên phong. Đến năm 1946, Xuân Diệu là đại  biểu quốc hội khoá I. Xuân Diệu được kết nạp Đảng năm 1947. năm 1985,  Xuân Diệu được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng I và cũng trong  năm này Xuân Diệu qua đời sau một cơn bạo bệnh vào ngày 18/12. Là cây đại  thụ của nền thi ca hiện đại Việt Nam, Xuân Diệu đã để lại 450 bài thơ, một  số truyện ngắn và bút ký, tiểu luận, phê bình văn học. Ông đã được truy tặng   giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về văn học nghệ thuật năm 1996. Tên của ông  được  đặt  cho một con  đường  phố   ở  Hà Nội, và cũng  được   đặt cho một   trường trung học phổ thông ở huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. 1.2. Sự nghiệp thơ văn của Xuân Diệu. Con đường đi của nhà thơ  Xuân Diệu từ  một nhà thơ  lãng mạn thành   một nhà thơ  cách mạng là con đường tiêu biểu cho nhà thơ  thuộc phong trào   thơ mới 1932 – 1945. Bài thơ Với bàn tay ấy đăng ở báo Phong Hoá 1935 – 1936 là bài thơ đầu   tiên của Xuân Diệu. năm 1938 Xuân Diệu mới bắt đầu sự nghiệp thơ văn của   SV: Hà Thị Hồng                        14                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  15. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu mình bằng việc cho xuất bản tập thơ đầu tiên là Thơ  thơ. Tập thơ  đầu tay   này đã đưa Xuân Diệu lên hàng đầu của nhà thơ Tiền chiến. Xuân Diệu đã để lại một sự nghiệp nghiên cứu đồ sộ với nhiều thể loại.  Khi   nghiên  cứu   về   tác  giả   Xuân  Diệu  thì  các   nhà  nghiên  cứu   đã  chia  sự  nghiệp thơ văn của nhà thơ Xuân Diệu ra làm hai giai đoạn: Giai đoạn trước cách mạng tháng Tám 1945: Xuân Diệu mở đầu cho sự  nghiệp và nổi tiếng trên thi đàn 1932 – 1945 bằng hai tập Thơ thơ (1938) và  Gửi hương cho gió (1944). Với hai tập thơ này Xuân Diệu đã đưa thơ mới lên  một đỉnh cao mới và bản thân của nhà thơ cũng được giới phê bình nhận định  rằng: ‘ Xuân Diệu là một hiện tưởng điển hình, một nhà thơ  tiêu biểu nhất  cho Phong trào thơ mới” Giai đoạn sau cách mạng tháng tám 1945: cách mạng tháng tám bùng nổ,  Xuân Diệu và Huy Cận hăng hái tham gia hoạt động lên án bọn Việt Cách,  Việt Quốc chống phá chính quyền cách mạng và làm nhiều bài thơ  đả  kích  mạnh mẽ, rồi cho xuất bản tập tráng ca Ngọn quốc kỳ  ca ngợi cờ  đỏ  sao   vàng của Tổ  Quốc. Đến đầu năm 1946, lại xuất bản tập tráng ca Hội nghị  non sông ca ngợi cuộc tổng tiển cử  đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ  Cộng Hoà. Năm 1951,  ấn hành tập tiểu luận Tiếng thơ. Sau hoà bình lập lại Xuân  Diệu cho xuất bản hai tập thơ Ngôi sao và Mẹ con. Trong đó tập Ngôi sao đạt   giải văn nghệ năm 1954 – 1955…. Ngoài ra Xuân Diệu còn dịch và xuất bản một số  thơ  của nước ngoài  như  tập thơ  dịch Thi hào Nadim Hitmet năm 1962. Xuân Diệu còn dịch tập  thơ   Vây   giữa   tình   yêu   của   Blaga   Dimitroova,   thơ   Puskin,   Êxeenhin,  Ximonop… Cả hai chặng đường trước và sau cách mạng tháng tám 1945 Xuân Diệu  đều đạt được những thành tựu, ông tham gia hầu hết các lĩnh vực: sang tác,  phê bình, tiểu luận, nghiên cứu, dịch thuật cho đến nói chuyện về  thơ. Dù  phương diện nào Xuân Diệu cũng có đóng góp to lớn cho sự nghiệp văn học  Việt Nam. Như  Vũ Ngọc Phan từng nhận xét “ Xuân Diệu là người đem  nhiều cái mới nhất cho thơ  ca Hiện đại Việt Nam”. Sự  đóng góp của Xuân  Diệu diễn ra đều đặn và trọn vẹn trong các thể loại và các giai đoạn lịch sửu  dân tộc. Chính vì thế  có thể  nói rằng  Xuân Diệu xứng đáng là một nhà thơ  lớn, nhà văn hoá lớn. SV: Hà Thị Hồng                        15                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  16. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu 2. Khảo sát hiện tượng ẩn dụ trong thơ tình của Xuân Diệu 2.1. Cơ sở lựa chọn các từ ngữ, hình ảnh Xuân Diệu sinh ra trong thời điểm giao thời giữa hai nền văn hoá, ông  cũng là nhịp cầu nối giữa hai vùng quê: “ Gió Lào cát trắng” Hà Tĩnh quê cha  và vùng biển Quy Nhơn quê mẹ. Chính ngọn gió quê hương đã gợi lên con   sóng lãng mạn đầu tiên góp phần làm nên những hình  ảnh thơ  độc đáo của   nhà thơ này. Và khi chàng thi sĩ trẻ bước vào làng thơ, đúng như lời Kiều Văn  đã nói: “Xuân Diệu dường như  đã lựa chọn cho mình một tôn chỉ: Sống để  yêu và phụng sự  cho Tình yêu! Phụng sự  bằng trái tim yêu nồng cháy, bằng  cuộc sống say mê và bằng việc hăm hở làm thơ tình! Xuân Diệu ví mình như  một con chim bay hay hát.” Tôi réo rắt, chẳng qua trời bắt vậy, Chiếc thuyền lòng, nước đẩy phải trôi theo. (Lời thơ mở đầu tập thơ Gởi Hương) Thật quả vậy trời đất sinh ra thi sĩ Xuân Diệu trên xứ sở hữu tình này để  ca hát về tình yêu. Ông sống hết mình cho tình yêu cộng với tài thơ thiên phú,   gặp lại buổi “ Gió Âu mưa Mĩ”, lòng yêu đời và nỗi khao khát tình yêu đã trở  thành nguồn cảm xúc chủ đạo ngự trị trong tâm hồn thi sĩ và ở đó ông đã tạo  ra thế giới nghệ thuật rất riêng cho mình. Xuất phát từ  con tim khao khát giao cảm với đời, Xuân Diệu luôn cảm  nhận cuộc đời bằng đôi mắt xanh non mới lạ, bằng đôi tai thính nhạy, bằng  xúc giác mạnh mẽ, bằng cả  sức sống của tuổi trẻ. Trong thế  giới thơ của   ông, không có khoảng không gian ngút ngàn mây nước với ý thơ muốn chiếm  lĩnh cả   vũ  trụ   như  Huy  Cận, không  có  không gian  thiên  đường  bồng lai,   những cảnh sơn lâm bong cả  cây già như  Thế  Lữ, không siêu thoát, mờ   ảo  như Hàn Mặc Tử… Không gian nghệ thuật của Xuân Diệu chỉ  là thiên nhiên  ở giữa cuộc đời, suy rộng ra chính là vẻ  đẹp nơi trần thế, nơi ông sinh ra và  lớn lên. Bởi vậy các từ  ngữ, hình  ảnh mang tính  ẩn dụ  trong thơ  tình Xuân  Diệu, cũng là các từ gần gũi với thế giới xung quanh ta, theo như tôi khảo sát   thường xuất hiện những từ  ngữ  chỉ  các hiện tượng tự  nhiên như: mây, gió,   trăng, sao, nắng, mưa… chỉ các loài động thực vật: ong, bướm, cỏ, hoa… Có  xa lạ gì đâu những hình ảnh quen thuộc ấy, mà sao khi đi vào những trang thơ  trữ  tình  ấy, Xuân Diệu đã tạo nên những trang thơ mới lạ, có lúc làm người  đọc phải suy ngẫm, liên tưởng. triết lý sống của mỗi con người “ sống là yêu  SV: Hà Thị Hồng                        16                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  17. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu và chết đi rồi vẫn còn yêu” thì cảnh sắc thiên nhiên đã được nhân hoá, gắn  vào các trạng thái tình cảm cuả con người: Đường rất lặng với hang cây hay nhớ Xa sao đành mắt đẹp của hoàng hôn! ( Tình mai sau ) Nhà thơ còn mang cảm xúc trẻ trung sôi nổi của mình trải vào cảnh vật.  đem những  ước mơ, khát vọng của mình phủ  lên thiên nhiên. Ông bắt thiên  nhiên phải hiểu ý mình, để biến những cái vốn vô tri vô giác thành những cái  trĩu nặng tâm tư hoắc tưng bừng sự  sống. chẳng hạn chỉ với một từ “ gió ”   mà Xuân Diệu đã tạo cho đời biết bao sắc thái: Gió thơm phơ phất bay vô ý Đem đụng cành mai sát cành đào. ( Nụ cười xuân ) Những tiếng ân tình hoa bảo gió Gió đào thỏ thẻ bảo hoa xuân ( Với bàn tay ấy ) Bên cạnh lòng say mê hưởng thụ hết tất cả những gì mà tạo hoá đã ban   tặng thì ẩn đằng sau đó là một tâm hồn luôn nhạy cảm. Thơ ông thể hiện tình   yêu thiên nhiên, cuộc sống của con người cuồng nhiệt. những vần thơ thuộc  dòng văn chương bác học, và  ở  thời mà cái tôi thể  hiện rõ. Ông muốn hoà  mình với đời nhưng tự thấy mình là kẻ  cô đơn, lạc loài nên lại như người bị  giam lỏng. ước vọng không thành, không thoả mản với thực tại, cho nên ông  càng thêm  ảo tưởng. phải chăng vì vậy mà trong thơ  ông ít thấy có  sự  hoà   hợp, xứng lứa vừa đôi, khổ đau nhiều hơn hạnh phúc. Điều này thể hiện rõ ở  việc các từ ngữ mang nghĩa ẩn dụ biểu hiện những cung bậc tình cảm cuả thi  sĩ thể hiện ở dạng đơn lẻ. Theo nhà thơ, không có gì là vĩnh cửu, tất cả  đều có thể  biến đổi, từ  thiên nhiên đến lòng người. ông cũng có những hoài bảo và khát vọng cháy   bỏng trong trái tim khao khát tự  do, được sống đúng với bản chất và nhân   cách của mình. Nhưng thực tại mà tác giả gặp không phù hợp với ước mơ nó   phủ phàng và đầy đau xót. Rồi những ước mơ mà nhà thơ khao khát như một   lẽ  sống, như  một cứu cánh về  tinh thần thật mỏng manh, mờ  mịt.  Đó là   nguyên nhân đưa đến nhiều liên tưởng mới của thơ ông. Đúng là đọc nhưng trang thơ tình chảy theo dòng cảm xúc, ta mới nhận  được tình yêu của ông hoàng thơ tình cũng là một tình yêu của một con người   sống giữa loài người trần tục chứ không phải là tình yêu cao đạo, xa xôi nào.  SV: Hà Thị Hồng                        17                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  18. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu Cũng vẫn là những cung bậc, những trạng thái: yêu, buồn, ghét, nhớ  nhung,  đau khổ nhưng ở ông lại tạo nên một thế giới nghệ thuật riêng tràn đầy cảm  xúc, cảm giác. Các  ẩn dụ  trong thơ  Xuân Diệu góp phần giải bày mọi bí mật của cõi  lòng, từ  nỗi buồn, nỗi cô đơn,những khát khao phi chuẩn mực, những giây   phút yếu đuối, thất vọng chán chường, đến ghen tuông, them khát trần tục. 2.2.Khảo sát cách sử dụng từ ngữ liên tưởng ẩn dụ Từ ngữ được dùng để tạo nên ẩn dụ trong thơ Xuân Diệu rất phong phú   và kết hợp có khi 2 từ  hoặc 3 từ  hay 4 từ. có cách kết hợp như: danh từ  +   danh từ, danh từ + tính từ, danh từ + động từ, động từ + động từ. Danh   từ   là   các   từ   chỉ   hiện   tượng   tự   nhiên   (   mây,   gió,   trăng,   sương,   nắng…), các từ  chỉ  thời gian ( xuân, chiều, thời gian, ngày, tháng ), chỉ  thực   vật ( hoa, lá, cành…), chỉ con người ( răng, mắt, lòng, đời…). trong đó danh từ  kết hợp với danh từ như; trận lòng, nhịp lòng, môi hoa, nhuỵ đời, hoa xuân…;  danh từ kết hợp với tính từ như:  gió thơm, xuân tươi, biển đắng… hay danh   từ kết hợp với động từ: nắng cười, cành thẹn, cành thương…. Bên cạnh đó có rất nhiều động từ. Hầu hết là các động từ chỉ hoạt động,  trạng thái mạnh: tuôn, lùa, trải, ôm, riết…những động từ này kết hợp với các   danh từ  mang nghĩa trừu tượng như: tuôn âu yếm, lùa mơn mớn, trải yêu  thương… Cảnh vật có khi được nhân hoá lên hiểu cả nỗi lòng con người. Điều đáng nói  ở  đây là trong thơ  tình Xuân Diệu, ta bắt gặp nhiều kết  hợp mới lạ, tạo ra  được liên tưởng bất ngờ  như:  đoá hoa lòng, môi hoa,   người hoa, nhuỵ  đời…Chính cách kết hợp tinh tế này đã tạo nên những liên  tưởng thi vị trong thơ Xuân Diệu. 2.3. Khảo sát hình ảnh làm cơ sở liên tưởng theo phương thức ẩn dụ 2.3.1. Một hình ảnh làm cơ sở cho sự liên tưởng Xuân Diệu dùng phép ẩn dụ như một phương thức thể hiện những cung   bậc cảm xúc của con người, thiên nhiên cuộc sống trong thơ.  Ẩ dụ là sự  kết   hợp của hai hay nhiều từ ngữ để  tạo thành những tường liên tưởng độc đáo.  Có thể nói, đây là một biện pháp tu từ được sử dụng linh hoạt, mang màu sắc  cá nhân và tạo sức biểu cảm cho thơ. Xuân Diệu luôn đem đến những ý thơ  mang tính táo bạo và cảm xúc  bằng khao khát giao cảm, vồ vập trong những ham muốn tận hưởng vẻ đẹp  của cuộc sống. Có được điều đó là nhờ sự nhanh nhạy, sự cảm nhận kì diệu   trong giác quan của người nghệ sĩ, bởi nhà thơ không đến với cuộc sống theo   SV: Hà Thị Hồng                        18                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  19. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu lối mòn  quen thuộc mà họ  luôn tạo ra các hình  ảnh mới lạ  trong mỗi cung  bậc cảm xúc riêng bằng phương thức  ẩn dụ. Chẳng haojn như với một hình  tượng “ Tháng giêng” riêng lẽ  như  Xuân Diệu đã có những liên tưởng độc   đáo, mang đến cho người đọc những khám phá thi vị. Tháng giêng cười không e lệ chút nào Bằng trăm của cánh bướm chim rối rắm ( Mời yêu ) Hay hình tượng “ Mây” một hình tượng thuộc tự nhiên nhưng khi đi vào  thơ  Xuân Diệu không còn là mây của đất trời nữa, mà đã nâng lên thành con  người, cũng đa tình đa cảm. phải chăng dựa vào đặc điểm mây lang thang trên   bầu trời, Xuân Diệu đã liên tưởng tới kẻ đa tình và so sánh với thi sĩ: Những hoa quý toả hương vương giả… Mây đa tình như thi sĩ đời xưa… ( Tình mai sau ) Nếu Mây viễn du đa tình thì như  thi sĩ thì Liễu lại là cô gái yếu đuối,  mong manh trong thơ. Liễu vốn có dáng vẻ yếu ớt, cành mềm thân mảnh mai  gần với dáng vẻ  người con gái nên trong mắt Xuân Diệu, liễu gợi đến hình  ảnh cô gái thướt tha, mĩ miều: Tóc liễu buông xanh quá mĩ miều Bên màu hoa mới thắm như kêu; ( Nụ cười xuân ) Xuân Diệu như một sứ giả của thi ca, mang theo tình yêu và niềm khao   khát hạnh phúc vào thơ. Bởi thế  cuộc đời trong mắt Xuân Diệu có biết bao   tươi đẹp, ông ngợi ca tuổi trẻ mãnh liệt với thiên nhiên đầy sức sống: Trăm ba mươi đoá thời gian, Chim muông tiếng nhạc, gió ngàn lời ca. Máu xuân đã cạn đâu mà Nếu càn tưới nưa cho hoa rực hồng ( Trăm ba mươi đoá ) Những câu thơ  tràn trề  nhựa sống, tràn trề  nhiệt huyết. Máu là thứ  quý  giá nhất đối với sinh mạng con người, máu được biểu hiện cho sức sống tuổi   trẻ. Ông quý trọng tuổi trẻ  vì tuổi trẻ  là thanh xuân, là sức mạnh để  gắn bó  đời với đời. Xuân Diệu xây lầu thơ ở giữa vườn trần vì ông hiểu rõ không có  nơi nào sự sống lại hội tụ tất cả mọi thứ như giữa cuộc đời này. Có thể  nói  Xuân Diệu đã khai thác triệt để phương thức ẩn dụ để tạo sự sinh đông cho   SV: Hà Thị Hồng                        19                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55
  20. Phương thức ẩn dụ thể hiện qua thơ tình của Xuân Diệu khu vườn thơ của mình. Chẳng hạn như dưới con mắt đa tình của thi sĩ thì lá,  cành cũng biết bang khuâng, thẹn thùng khao khát tình yêu: Đây lá bâng khuâng run trước gió; Đây em cành thẹn lẫn cành thương. ( Thơ Dâng) Với con tim yêu thương mãnh liệt, biết yêu từ  khi chưa có tuổi và chết  rồi sẽ yêu ma thì hình ản chim và bướm trong thơ Xuân Diệu là hình ảnh  của   một con người mơ mộng trong tình yêu, khao khát, say đắm yêu và được yêu  trong vườn tình ái. Ông tạo nên một không gian thơ thẩn đẫm ái tình để gửi gắm niềm khao   khát về tình yêu vô biên và tuyệt đích: Em vui đi, răng nở ánh trăng rằm Anh hút nhuỵ của mỗi giờ tình tự Nhặt nụ cười của thiên hạ, than ôi, Để tự chủ “ Ta được yêu đấy chứ” ( Giục giã ) Ông hoàng thơ  tình cũng đã dùng hình  ảnh gai nhọn để  liên tưởng đến   kết cuộc của một tình yêu cay đắng, nhức nhối. một sự  ví von thật độc đáo  mà đầy ý nghĩa. Hình ảnh đứt ruột tằm cũng biểu hiện nỗi đau xót khi người  yêu mất trong một giả thuyết tình yêu của nhà thơ: Nếu anh chêt thử vài năm Để xem em đứt ruột tằm ra sao. ( Nói tào lao ) Hình  ảnh  ẩn dụ  khiến thơ  ông không cần nhiều lời để  nói về  nỗi đau,   về  sự  mất mát, bởi khả  năng liên tưởng của nó đã mang đến cho người đọc  đầy đầy những cảm xúc mag nhà thơ gửi gắm. và phương thức ẩn dụ không  chỉ thể hiện  ở hình ảnh mềm mại của thiên nhiên mà có những hình ảnh thô  mộc, gai góc, nhưng gợi được liên tưởng đặc sắc cho người đọc. Như  ở bài  thơ “ Vội gì vội” Xuân Diệu vốn biết rằng tình yêu mình thật sự mỏng manh,   chợt đến rồi chợt đi. Ông nghĩ ở đời hạnh phúc chỉ  thoảng giây lát, khác nào  cánh chim bay: Dầu chiếm tay em anh vẫn hay Rằng anh chỉ nắm cánh chim bay. Nên Xuân Diệu đã dùng hình ảnh cưa để than thở cho tình đời: Ai lấy cưa ngàn răng, vạn răng SV: Hà Thị Hồng                        20                  Lớp: ĐHSP Ngữ Văn K55

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản