90. Vẹo xương sống.
Xương sống có thểbịvẹo với những kiểu dáng khác nhau làm cho lưng cong ởphần trên, ởphần dưới
hoặc vẹo theo chiều ngang. Những dáng bất thường nhưvậy có thểphối hợp với nhau nhưvừa bịcong
vừa bịvẹo.
VớI CáC TRẻEM SƠSINH - Lưng trẻsơsinh, trong mấy tháng đầu, thường cong. Trẻcàng lớn, lưng
càng thẳng hơn cho tới khi đến tuổi biết ngồi.
Bởi vậy, ởthời gian xương sống còn yếu. Khi đểBé ởtưthếngồi phải có gối hoặc vật gì dùng đểtựa
lưng vì ởđộtuổi này cột xương sống của Bé rất dễbịxiêu vẹo.
VớI CáC TRẻLớN HƠN - Trẻem từđộtuổi biếtđi cho tới nǎm lên 2, lên 3 hay ưỡn cột sống lưng ra
phía trước. Dáng đi này sẽmất dần khi các cháu lớn lên.
ởđộtuổi này, nếu thấy các cháu bịlệch vai: khi đứng thẳng vai này thấp hơn vai kia thì nguyên nhân là
do cột xương sống không thẳng, cong vềbên phải hay bên trái hoặc có thểđã bịgù ởmột bên nào đó.
Nếu khi cho các cháu hơi cúi người vềđằng trước mà các khuyết tập trên không còn nữa thì chứng vẹo
xương trên chỉlà do phải bổsung sựcao thấp không bằng nhau tạm thời của hai chi dưới: các trường
hợp này phần lớn có thểchữa trịbằng phương pháp tập các động tác thểdục chọn lọc, hoặc chơi thể
thao.
Nhiều chứng vẹo cột sống có nguyên nhân từcác bệnh của hệthần kinh hoặc của các cơbắp. Nhưng
nhiều khi cảnhững trẻkhỏe mạnh cũng bị- nhất là các cháu bé gái - mà không tìm thấy nguyên nhân rõ
rệt.
Nói chung, hiện tượng vẹo cột sống của các cháu, cầnđược chú ý theo dõi cẩn thậnđểxem nó tiến triển
ra sao. Chứng vẹo cột sống đãởthế ổnđịnh hay có xu thếtiến triển nặng hơn. Bởi vậy, cần phải cho các
cháu tới các bệnh viện chuyên khoa xương mỗi nǎm 2 lần hay 1 lần, chụp X-quang xương, và so sánh
các hình chụpđểnhậnđịnh xương các cháu phát triển thếnào.
Sựphát triển không bình thường của cột sống có mứcđộnhẹ ở trẻem, có thểkhông nhận thấy trong
những nǎmđầu. Hiện tượng này cần phảiđượcđặc biệt chú ý khi các cháu tớiđộtuổi từ11 tới 15, là
giai đoạn dậy thì cơthểphát triển nhiều, nhất là đối với các cháu gái.
91. Tật nứtđốt sống
Tật nứtđốt sống là một dịtật bẩm sinh củađốt sống. Khi đứa trẻđã tới ngày ra đời mà đốt sống vẫn
chưa hình thành được hoàn hảo, còn bịhởphía sau khiến cho các cấu trúc thần kinh của tủy sống có thể
lọt ra ngoài được. Hiện tượng này thường xảy ra ởđoạn cuối sống lưng, vùng thắt lưng và xương cùng,
ít khi ởđoạn lưng trên hoặc vùng cổ.
Nếu chỉcó hiện tượng hởxương thôi thì có khi chẳng hệtrọng gì. Có khi chỉcó phần màng bọc tủy sống
lọtđược ra ngoài, làm thành một khối nằm dưới da gọi là "thoát vịmàng não. Nhưng nghiêm trọng nhất
là trường hợp cảtủy sống và các rễdây thần kinh cũng bịthoát vịra ngoài rồi bịviêm, gây liệt chân,
không tựchủđược việcđi tiêu, tiểu, nhiều khi kèm thêm cảchứng tràn dịch não.
Đây là một dịtật rất nặng, có các hậu quảnghiêm trọng đến mức ngay trong 24 giờđầu tiên sau khi đứa
trẻra đời, bác sĩphảiđặt vấnđềvới bốmẹđứa trẻvà các chuyên gia nhi khoa và phẫu thuật thần kinh
xem có nên điều trịhay không nên điều trịgì cả.
Hiện nay, người ta chẩnđoán trướcđược dịtật này ởthai nhi bằng phương pháp siêu âm, ngay từtuần
lễthứ16 tới 20 của thời gian sản phụmang thai.
VI. NHữNG VấNĐềLIÊN QUAN TớI BộPHậN SINH DụC Và BàI TIếT
92. Bộphận sinh dục bịsưng tấy.
Bạn có bao giờthấy con mình hay đưa tay vào bộphận sinh dục của nó hay không? Nếu có, chắc là Bé
thấy khó chịu gì đó, chúng ta cần chú ý đểchữa trịcho Bé.
ởbé trai, đầu dương vật của cháu đỏ, bịsưng và đôi khi có mủ. Những cháu nào bịhẹp da quy đầu
(PHIMOSIS) thường hay có các hiện tượng nhưtrên (coi bài hẹp quy đầu (PHIMOSIS)).
Với các cháu gái, đôi khi các môi lớn bịngứa và phồng giộp có thểcó mủchảy ra (coi bài Viêm âm hộ
(Vulvite).
Cả2 trường hợp của Bé trai và Bé gái đều cần giữsao cho bộphận sinh dục không bịhấp hơi, ẩmướt:
muốn vậy, không nên cho các cháu mặc quần áo chật, hoặc các loại quần áo khó thấm bằng vải tổng
hợp hay cao su.
Cũng cần lưu ý, sau các buổi tắm biển mùa hè, đừng đểcát lọt vào bộphận sinh dục và lưu lạiởđấy.
Tắm và rửa bộphận sinh dục cho các cháu bằng loại xà phòng giàu tính xút, nhiều khi cũng khỏi. Nếu
không có kết quả, cần nói cho bác sĩbiết.
93. Tật lỗtiểu thấp.
Khi Bé trai có lỗtiểu không ởgiữađầu dương vật mà lạiởphía dưới dương vật thì cần phải phẫu thuật
đểtạo ra đường ống tiểu thẳng bình thường.
94. Hẹp da quy đầu.
Bình thường, lớp da bọc chung quanh quy đầu của con trai có thểkéo tuột ra đằng sau, đểlộphầnđầu
dương vật ra ngoài. Sẽkhông thực hiệnđược việc làm này nếu phần da bọc bi dính vào quy đầu hoặc
quá chật, chỗbao quanh quy đầu nhỏhơn chỗchu vi lớn nhất của quy đầu khiến lớp da không tuột ra
sau được.
Trướcđây, người ta cho rằng những trường hợp nhưthếcần phải phẫu thuật lớp da bao quy đầu, ngay
khi cháu bé còn nhỏtuổi, đểđảm bảo vấnđềvệsinh, rửa sạch quy đầu.
Nhưng, hiện nay người ta thấy không cần thiết phải lo sớm nhưthế. Nhiều cháu bé có da bọc chật như
vậy là điều tựnhiên. Lớp da này sẽrộng ra khi các cháu lớn lên. Nếu cần, sẽphẫu thuật cho các cháu ở
độ3 - 4 tuổi. Chỉcần thực hiện sớm hơn nếu, vì lớp da quá hẹp mà khi cháu bé đi tiểu, nước tiểu làm
phồng quy đầu, khiến nước tiểu khó thoát ra.
Phẫu thuật cắt mởrộng da quy đầu sớm quá có thểdẫnđến những sựtrục trặc vềsau này như: lớp da
tụt xuống vĩnh viễn không trởlạiđược vịtrí cũ đểbao bọc và bảo vệquy đầu nữa. Nếu lớp da này tạo
thành một cái vòng thít chặt lấyđoạn gốc quy đầu cần thiết phải phẫu thuật cấp cứuđểgiải tỏa sựtuần
hoàn ởquy đầu.
Khi da bọc quy đầu bịsưng đỏ, tiểu thấyđau rát, có mủ, người ta thường chữa trịbằng thuốc bôi sát
trùng sau khi rửa sạch.
95. Cắt da quy dầu.
Tiểu phẫu thuật cắt da quy đầu củađứa trẻmấy ngày sau khi sinh chỉlà tục lệcủa người Do Thái Israel,
và một sốdân tộc theo đạo Hồi, không phổbiếnởcác nước khác.
96. Tinh hoàn.
Vềđôi tinh hoàn, gọi nôm na là hòn dái, có thểcó những trục trặc sau đâyởBé trai :
TINH HOàN KHôNG XUốNG (TINH HOàN LạC Vị)
Đôi khi, trong túi đựng tinh hoàn (bìu) của cháu nhỏ, chỉcó 1 tinh hoàn. Nhưvậy, không phải là cháu bị
thiếu, mà vì một tinh hoàn còn nằmởphần bụng, chưa tụt xuống túi. Hãy đặt cháu nằm dài trên giường,
hoặc trong bồn tắm nướcấm rồi lấy tay ấn nhẹvào phía trên bộphận sinh dục, ngang tầm háng đểlàm
cho một tinh hoàn nằm trong đó, tụt xuống dưới. Trước khi đến tuổi dậy thì, có thểcái "hột" này sẽtụt
xuống nằmđúng vịtrí của nó ởtrong túi.
Sau 6 tuổi, ít có khảnǎng tinh hoàn có thểtụt xuống được nữa, vì thếcần phải tiến hành một cuộc phẫu
thuật nhỏ.
BìU TO - Các cháu trai mới sinh ra có bìu dái to vì có chất lỏng bên trong cùng với các tinh hoàn. Sau
một vài tuần, chất lỏng này sẽtiêu đi và bìu lại có kích thước bình thường.
XOắN TINH HOàN - ởtrẻsơsinh và trẻnhỏcó tinh hoàn bịxoắn sẽlàm cho bìu sưng to lên, màu đỏtía.
Tuy không đau mấy và không sốt, nhưng vẫn cần phải mổgấp ngay, đểcứu cho tinh hoàn khỏi bịhư
hoại.
97. Viêm âm hộ, âm đạo.
Các cháu gái có thểbịviêm ởbộphận sinh dục, có mủtừâm đạo chảy ra. Bác sĩthường yêu cầu lấy
một ít mủđểxét nghiệm và cho cháu uống thuốc kháng sinh. Trong trường hợp bịnặng, cần xem cháu
có bịvật gì lạchọc vào âm đạo hay không.
98. ái nam, ái nữ.
Là trạng thái củađứa trẻngay từkhi mới ra đờiđã có bộphận sinh dục dịdạng, không phân biệtđược
nam hay nữ. Sựdịdạng này bắtđầu từkhi bộphận sinh dụcđược hình thành trong dạcon.
Trường hợp thường gặp nhất là bộphận sinh dục nữbịnam hóa có âm vật phát triển lồi ra ngoài như
dương vật. Hai môi lớn chảy xệxuống nhưcái bìu nhưng bên trong không có tinh hoàn.
Người ta cho rằng nguyên nhân của hiện tượng này là do một chứng bệnh của tuyến thượng thậnđã sản
xuất ra hoóc-môn nam một cách bất bình thường, quá mức. Cũng có thểdo người mẹđã dùng thuốc
chữa trịbằng hoóc-môn trong giai đoạnđầu của thời gian mang thai.
Hiện tượng này thường gây khó khǎn cho các bậc cha mẹkhi đi khai sinh cho con, không biết khai là
NAM hay Nữ. Tốt nhất là khai: giống chưa xác định.
Người ta thường phảiđợi tới khi cháu bé lớn lên, theo dõi xem sựphát triển của cơthểvà bộphận sinh
dục của cháu thiên vềphái nào nhiều hơn. Sau đó, có thểcan thiệp thêm bằng phương pháp phẫu thuật
đểđịnh giống cho cháu.
99. Sựlưu thông ngược cháu bàng quang - niệuđạo .
Sựlưu thông của nước tiểu từbàng quang vềthận cũng là một sựlưu thông bất thường, ngược chiều tự
nhiên. Hiện tượng này thận bịtổn thương. Các cuộc xét nghiệm vềX-quang có thểcho thấy bệnh nặng
hay nhẹ.
Đểchữa trĩ, bác sĩthường cho uống những đợt thuốc kháng sinh trong thời kỳđầu, trong thời gian một
vài tháng đểchống viêm niệuđạo. Nếu không khỏi, có thểcần phải phẫu thuật.
100. Viêm đường tiết niệu.
Nhiều trẻsơsinh bịviêm đường tiểu tiện. Không thểđòi hỏi các cháu cho biết những biểu hiện của bệnh
nhưngười lớn như đi tiểu tiện thấy rát và đi luôn v.v. .. Bởi vậy, khi thấy cháu có những cơn sốt cao mà
không phải do viêm họng chẳng hạn, thì chú ý ngay. Nhiều khi bệnh của cháu chỉbiểu hiện bằng các dấu
hiệu nhưkhông chịuǎn, mặt tái nhợt, đau vùng bụng, không hoặc kém tǎng cân.
Việc xét nghiệm nước tiểu sẽcho bác sĩbiết cháu có bịbệnh hay không. Nếu cháu bịviêm đường tiểu
tiện thì phải dùng thuốc kháng sinh ngay. Bệnh này phải chữa trịlâu, phải làm xét nghiệm nước tiểu
nhiều lầnđểkiềm tra và là bệnh khó chữa.
Đôi khi, nguyên nhân bệnh là do bộmáy tiểu tiện của cháu có dịtật bẩm sinh. Bởi vậy, bác sĩcần phải
tiến hành dò bệnh bằng cách chụp X-quang hay dùng phương pháp siêu âm nữa. Nếu quảthật có hiện
tượng dịtậtởcác ống dẫn tiểu thì lại phảiđưa cháu tới bác sĩchuyên khoa vềtiết niệu.
Hiện tượng đường tiểu không thông khiến có sựdồn tắc và nước tiểu chảy ngược từbọng đái lên thận
có thểlà nguyên nhân của các cơnđau điđau lại.
101. Axêtôn.
Axêtôn là một chấtđược tạo thành ởgan từchất mỡ. Khi cơthểcó một lượng axêtôn bất thường thì hơi
thởsẽphảng phất mùi rượu táo. Người ta có thểphát hiện axêtôn trong nước tiểu bằng giấy thửLabstix.
Hiện tượng dưaxêtôn còn kèm theo các triệu chứng như: ói mứa nhiều lần, mệt, sốt, tái mặt.
Khi chúng ta nhịnđói, cơthểsẽtiêu thụlượng mỡdựtrữtrong người cũng làm lượng axêtôn được sản
xuất vượt mức bình thường. Đối với trẻem, chỉcần nhịnđói qua mộtđêm là cơthểcũng có hiện tượng
này, nhất là ởcác cháu đang ốm, sốt, không chịuǎn và bịnôn ói.
Tuy vậy, cũng nên chú ý rằng hiện tượng nôn ói liên tiếp nhiều lần cũng có thểdo bịđau ruột thừa, đau
màng óc, hoặc có bệnh tiểuđường, (bệnh này dễđược xác định bằng cách thửnước tiểu hoặcđođộ
đường trong máu). Triệu chứng nôn ói có liên quan tới axêtôn, có thểtiến triển mạnh làm đứa trẻcó vẻ
hốt hoảng, ngất vì bịmất nước nhiều.
102. Anbumin.
Khi phát hiện trong nước tiểu có chất anbumin thì đó là một dấu hiệu bất thường có thểdo một bệnh về
thận gây ra.
Tuy vậy, nên chú ý rằng việc thửanbumin bằng giấy thửsau khi bịviêm họng hoặc viêm phổi có thểcó
kết quảdương tính mặc dù lượng anbumin trong nước tiểu chưa vượt mức bình thường. Đểxác định rõ
ràng, các bác sĩphải tiến hành đo lượng anbumin có trong nước tiểu trong vòng 24 giờ. Nếu lượng này
cao hơn 0,1g thì mớiđáng chú ý và còn phải thửnghiệm thêm các chức nǎng của bộmáy bài tiết nữa.
Kết quảthửanbumin dương tính có thểlà dấu hiệu của các bệnh vềthận nhưviêm thận cấp tính hoặc
mãn tính, hoặc rối loạn chức nǎng thận.