intTypePromotion=1
ADSENSE

Đề tài: Các công cụ của thị trường tài chính

Chia sẻ: Nguyen Khac Khang | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:40

140
lượt xem
28
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Đề tài: Các công cụ của thị trường tài chính đi vào nghiên cứu thực trạng phát triển các công cụ của TTTC ở Việt Nam, dựa trên kỳ hạn của các công cụ TTTC mà xét chúng ở hai thị trường : thị trường vốn và thị trường tiền tệ. Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đề tài: Các công cụ của thị trường tài chính

  1. Lêi nãi ®Çu Tr¶i qua h¬n mêi n¨m, kÓ tõ 1986, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· thùc hiÖn l¹i nh÷ng kÕt qu¶ quan träng bíc ®Çu. Nh÷ng thay ®æi tÝch cùc vµ toµn diÖn ®êng lèi ®æi míi nh»m chuyÓn nÒn kinh tÕ tõ c¬ chÕ qu¶n lý tËp trung bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ níc. C«ng cuéc ®æi míi ®· kÐo theo hµng lo¹t nh÷ng biÕn ®æi tÝch cùc vÒ nÒn kinh tÕ ®· vµ ®ang t¹o nªn c¬ së quan träng ban ®Çu ®Ó tiÕn tíi h×nh thµnh thÞ trêng tµi chÝnh ( TTTC ) ë níc ta. ThÞ trêng tµi chÝnh ra ®êi, ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ ®· kh¼ng ®Þnh ®- îc vÞ trÝ cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ngµy nay. Bµn vÒ qu¸ tr×nh ra ®êi, ho¹t ®éng ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn cña TTTC nÕu nh ta kh«ng nh¾c ®Õn c¸c c«ng cô cña TTTC ch¼ng kh¸c g× nãi ®Õn c«ng viÖc cña “ ngêi ®i cµy mµ quªn Tr©u ” v× thÕ chóng ta cÇn thiÕt nghiªn cøu c¸c lo¹i chøng kho¸n ®îc mua b¸n trong TTTC. ë ®ã chóng sÏ biÕt ®Çy ®ñ vÒ viÖc lµm c¸ch nµo TTTC thùc hiÖn ®îc vai trß quan träng “ dÉn vèn ” cña m×nh. §èi víi mét nÒn kinh tÕ nh ë níc ta hiÖn nay t¨ng cêng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ®ång nghÜa víi qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. V× thÕ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ nhu cÇu vèn trong nÒn kinh tÕ lµ cÇn thiÕt ®Æc biÖt lµ c¸c ph¬ng thøc vÒ lu chuyÓn vèn mµ ®iÓn h×nh lµ c¸c c«ng cô cña TTTC. Nghiªn cøu vÒ c¸c c«ng cô nµy gióp cho c¸c c¸ nh©n, tæ chøc kinh tÕ n¾m b¾t ®îc nh÷ng th«ng tin, t×nh h×nh sè liÖu cô thÓ, mÆt tÝch cùc, mÆt h¹n chÕ cña tõng c«ng cô tõ ®ã mµ ®a ra nh÷ng biÖn ph¸p, ph¬ng híng, kiÕn nghÞ cÇn thiÕt ®Ó hoµn thiÖn hÖ thèng c¸c c«ng cô ®ã, n©ng cao tÝnh hiÖu qu¶, vai trß chñ yÕu “ dÉn vèn ” cña TTTC, thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ... §Ò tµi ®i vµo nghiªn cøu thùc tr¹ng ph¸t triÓn c¸c c«ng cô cña TTTC ë ViÖt Nam, dùa trªn kú h¹n cña c¸c c«ng cô TTTC mµ xÐt 1
  2. chóng ë hai thÞ trêng : thÞ trêng vèn vµ thÞ trêng tiÒn tÖ. C«ng cô cña thÞ trêng tiÒn tÖ gåm : tÝn phiÕu kho b¹c Nhµ níc ( KBNN ), c¸c chøng chØ tiÒn göi, c¸c th¬ng phiÕu, c¸c kú phiÕu ng©n hµng, hîp ®ång mua l¹i, vµ mét sè c«ng cô kh¸c... C«ng cô cña thÞ trêng vèn gåm cæ phiÕu c«ng ty cæ phÇn, tr¸i phiÕu chÝnh phñ, tr¸i phiÕu c«ng ty. B»ng c¸c ph¬ng ph¸p : ph¬ng ph¸p so s¸nh ( ph©n tÝch, tæng hîp ) kÕt hîp víi c¸c ph¬ng ph¸p lÞch sö ( sè liÖu ), ph¬ng ph¸p duy vËt lÞch sö, ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng... ®îc sö dông bµi viÕt. §Ò tµi gåm 3 phÇn : PhÇn I : Lêi nãi ®Çu PhÇn II : Néi dung nghiªn cøu ( gåm 2 ch¬ng ) PhÇn III : KÕt luËn Víi sù hiÓu biÕt cßn cßn h¹n chÕ cña em lµm cho bµi viÕt kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt vÒ h×nh thøc lÉn néi dung. Em kÝnh mong ®îc sù híng dÉn vµ chØ b¶o cho em ®îc hoµn thµnh tèt ®Ò ¸n nµy. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n !. 2
  3. Ch¬ng I Mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c«ng cô cña TTTC S¶n xuÊt vµ t¸i s¶n xuÊt quyÕt ®Þnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña x· héi. Vµ bÊt cø nÒn s¶n xuÊt x· héi nµo còng ®Òu ph¶i gi¶i quyÕt 3 vÊn ®Ò lín : Mét lµ, c©n nh¾c tÝnh to¸n vµ quyÕt ®Þnh cÇn ph¶i s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm g× ? dÞch vô g× ? víi sè lîng bao nhiªu ? Hai lµ, s¶n xuÊt b»ng ph¬ng ph¸p nµo Ba lµ, nh÷ng s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra ®îc ph©n phèi b»ng c¸ch nµo? ph©n phèi cho ai? Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt kh«ng ph¶i lµ v« h¹n nhng lu«n bÞ khai th¸c vµ sö dông mét c¸ch rÊt l·ng phÝ. S¶n xuÊt nh÷ng thø cÇn thiÕt, tiÕt kiÖm, t¨ng cêng kinh tÕ tíi møc tèi ®a lµ nhiÖm vô chñ yÕu cña mäi nÒn s¶n xuÊt x· héi. Muèn gi¶i quyÕt ®îc 3 vÊn ®Ò c¬ b¶n trong nÒn kinh tÕ kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò ®¬n gi¶n tuy khã hoµn thµnh hÕt trän vÑn nhng cÇn ph¶i lµm. Thêi nay ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ trêng c÷ng ®Ó thùc hiÖn môc tiªu ®ã. PhÇn nµo ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn TTTC mµ ®Æc biÖt ph¸t triÓn, hoµn thiÖn c«ng cô TTTC gióp cho TTTC ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ h¬n, vµ do ®ã hiÖu qu¶ s¶n xuÊt trong nÒn kinh tÕ ®îc n©ng cao. TTTC ®îc h×nh thµnh cïng víi c¸c c«ng cô cña nã lµ tÊt yÕu. ë ®ã, khi mµ nÒn kinh tÕ cã nh÷ng c¸ nh©n, tæ chøc thõa vèn, hä kh«ng cã kh¶ n¨ng lµm vèn sinh lêi. Trong khi cã nh÷ng c¸ nh©n, tæ chøc kh¸c cã kh¶ n¨ng lµm vèn sinh lêi nhng l¹i thiÕu vèn. XuÊt hiÖn nhu cÇu lu©n chuyÓn vèn trùc tiÕp tõ ngêi cã vèn ®ã sang ngêi cÇn vèn. Vµ chØ cã TTTC míi ®¶m nhËn ®îc vai trß ®ã mét c¸ch tèt nhÊt, b»ng c¸ch b¸n ra thÞ trêng nh÷ng c«ng cô tµi chÝnh vµ ngêi cÇn vèn mua vµo c«ng cô ®ã, gióp vèn ®îc lu©n chuyÓn. 3
  4. Dùa vµo kú h¹n cña c¸c c«ng cô mµ xem xÐt c«ng cô TTTC ë 2 khÝa c¹nh c«ng cô thÞ trêng vèn vµ c«ng cô thÞ trêng tiÒn tÖ. I. C«ng cô thÞ trêng tiÒn tÖ ThÞ trêng tiÒn tÖ lµ mét bé ph cña TTTC, ë ®©y diÔn ra viÖc mua b¸n, trao ®æi c¸c c«ng cô nî ng¾n h¹n. 1. TÝn phiÕu kho b¹c Nhµ níc : Lµ c«ng cô vay nî ng¾n h¹n cña chÝnh phñ, nh»m bï ®¾p th©m hôt ng©n s¸ch t¹m thêi. * TÝn phiÕu Kho b¹c Nhµ níc cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau : - Lµ c«ng cô vay nî ng¾n h¹n cã tÝnh láng cao nhÊt, tÝnh láng dùa trªn thêi gian chuyÓn ®æi nhanh; chi phÝ cho viÖc chuyÓn ®æi phï hîp, ®îc mua b¸n r¸o riÕt nhÊt; - §é an toµn cao : do kú h¹n thanh to¸n ng¾n nªn tÝn phiÕu KBNN chÞu møc giao ®éng gi¸ tèi thiÓu, vµ do ®ã Ýt rñi ro. Cïng víi viÖc chÝnh phñ ®¶m b¶o chi tr¶ : ChÝnh phñ t¨ng thuÕ hoÆc vay tiÕp hoÆc ph¸t hµnh tiÒn ®Ó tr¶ nî. - Bëi hai ®Æc ®iÓm trªn mµ tÝn phiÕu KBNN cã l·i suÊt lµ thÊp nhÊt trong hÖ thèng c¸c c«ng cô vay nî ng¾n h¹n. - §îc ph¸t hµnh ra díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau ®Ó lùa chän ngêi mua cho phï hîp : loai tÝn phiÕu KBNN cã lîi tøc ®îc tr¶ tríc, lo¹i tÝn phiÕu KB cã lîi tøc ®îc tr¶ sau, lo¹i tÝn phiÕu KB kh«ng ghi phÇn l·i mµ lµ chªnh lÖch gi÷a gi¸ mua vµ gi¸ b¸n b»ng lîi tøc.... * Chñ thÓ n¾m gi÷ chñ yÕu lµ ng©n hµng th¬ng m¹i ( NHTM ) víi hai môc ®Ých khi mua : thu lîi tøc tõ tÝn phiÕu KB vµ n¾m gi÷ ®Ó ®¶m b¶o kh¶ n¨ng thanh kho¶n. Bªn c¹nh NHTW mua tÝn phiÕu KB ®Ó ®iÒu chØnh lîng tiÒn cung øng ( MS ) trong nÒn kinh tÕ lµ c«ng cô quan träng nhÊt trong ho¹t ®éng thÞ trêng më. 2. Chøng chØ tiÒn göi : 4
  5. Lµ giÊy chøng nhËn cho viÖc göi tiÒn cña c¸c c¸ nh©n hay tæ chøc vµo NHTM hoÆc c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c. Vµ chiÕm mét tû lÖ kh¸ lín trong sè c¸c lo¹i tiÒn göi ng©n hµng. Chøng chØ tiÒn göi ®îc mua ®i b¸n l¹i ë thÞ trêng thø cÊp tuú thuéc vµo quy ®Þnh cña ng©n hµng, ®iÒu kiÖn cña c¸c níc. §Õn khi t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh vÒ viÖc huy ®éng vèn c¸c ng©n hµng cho phÐp mua b¸n l¹i nã lµm t¨ng tÝnh láng. Chóng ®îc mua ®i b¸n l¹i v× trong thÞ trêng cã nhu cÇu : kh¸ch hµng muèn b¸n l¹i mua vµo phôc vô cho nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau ( tiªu dïng, SXKD ), vµ cã ngêi mua l¹i chøng chØ ®ã. Chøng chØ tiÒn göi ®îc ph¸t sinh bëi c¸c NHTM, tæ chøc tµi chÝnh kh¸c vµ do c¸c c¸ nh©n, c¸c tæ chøc kinh tÕ trong nÒn kinh tÕ göi tiÒn vµo NHTM göi vµo c¸c tæ chøc tµi chÝnh kh¸c n¾m gi÷. 3. C¸c th¬ng phiÕu : Bao gåm kú phiÕu th¬ng m¹i vµ hèi phiÕu 3.1 Kú phiÕu th¬ng m¹i : Thùc chÊt lµ mét giÊy ghi nhËn nî vµ nã ®îc sö dông trong quan hÖ trao ®æi, mua b¸n chÞu lÉn nhau. Ngêi ph¸t hµnh ra nã chÝnh lµ ngêi mua chÞu. Ngêi gi÷ lµ ngêi b¸n chÞu víi môc ®Ých gi÷ kh¸c nhau : gi÷ nã khi thêi h¹n ®Õn sÏ nhËn l¹i tiÒn tõ ngêi mua chÞu. Cã thÓ sö dông nã ®Ó lµm ph¬ng tiÖn thanh to¸n, ph¬ng tiÖn ®Ó tÊt to¸n nh÷ng kho¶n nî cña m×nh. Dïng nã ®Ó vay tiÒn ng©n hµng, hä vay tiÒn ng©n hµng díi h×nh thøc chiÕt khÊu vµ cho vay t¸i chiÕt khÊu. + ChiÕt khÊu : Ngêi cã kú phiÕu th¬ng m¹i b¸n kú phiÕu ®ã cho NHTM vµ NHTM mua l¹i c¸c kú phiÕu th¬ng m¹i cña kh¸ch hµng b»ng chªnh lÖch gi÷a kú phiÕu th¬ng m¹i víi lîi tøc chiÕt khÊu. Lîi tøc chiÕt khÊu = l·i suÊt chiÕt khÊu * gi¸ kú phiÕu th¬ng m¹i X¸c ®Þnh l·i suÊt chiÕt khÊu dùa trªn : chÊt lîng cña kú phiÕu th¬ng m¹i, l·i suÊt ®Çu ra. 5
  6. + Cho vay t¸i chiÕt khÊu : NHTW cho vay ®èi víi c¸c NHTM b»ng c¸ch mua l¹i c¸c kú phiÕu th¬ng m¹i mµ NHTM ®· chiÕt khÊu lÇn ®Çu. NHTM b¸n kú phiÕu th¬ng m¹i cho NHTW = gi¸ kú phiÕu th¬ng m¹i - lîi tøc t¸i chiÕt khÊu. NHTW còng ph¶i tÝnh ®îc l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu víi c¸c c¨n cø : chÊt lîng cña kú phiÕu th¬ng m¹i ( tû lÖ nghÞch víi l·i suÊt ), l·i suÊt chiÕt khÊu mµ NHTM ®· chiÕt khÊu cña kh¸ch hµng, môc tiªu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong thêi kú ®ã nh thÕ nµo ( chÝnh s¸ch th¾t chÆt tiÒn tÖ sÏ t¨ng l·i suÊt vµ ngîc l¹i ) MÆt kh¸c kú phiÕu th¬ng m¹i lµ vËt cÇm cè cña NHTM : kh¸ch hµng tíi vay vèn NHTM b»ng c¸ch mang kú phiÕu th¬ng m¹i tíi lµm vËt cÇm cè. NÕu hä thanh to¸n ®óng h¹n, NHTM ph¶i tr¶ l¹i kú phiÕu th- ¬ng m¹i cho kh¸ch hµng. Nh vËy kh¸c víi trêng hîp chiÕt khÊu, nÕu nh sau khi thùc hiÖn chiÕt khÊu th× KPTM thuéc së h÷u hoµn toµn cña NHTM nhng trong trêng hîp nµy KPTM vÉn thuéc së h÷u cña kh¸ch hµng vµ NHTM ph¶i tr¶ l¹i KPTM cho kh¸ch hµng khi hä ®· thanh to¸n khi ®Õn kú h¹n. 3.2 Hèi phiÕu : Theo ULB, hèi phiÕu lµ mét mÖnh lÖnh ®ßi tiÒn v« ®iÒu kiÖn do ngêi s¶n xuÊt, ngêi b¸n, ngêi cung øng dÞch vô... ký ph¸t ®ßi tiÒn ngêi nhËp khÈu, ngêi mua, ngêi nhËn cung øng, vµ yªu cÇu ngêi nµy ph¶i tr¶ mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh, t¹i mét ®Þa ®iÓm nhÊt ®Þnh, trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh cho ngêi hëng lîi quy ®Þnh trong hèi phiÕu, hoÆc theo lÖnh cña ngêi nµy tr¶ cho ngêi kh¸c. Hèi phiÕu cã nh÷ng ®Æc ®iÓm : + TÝnh trùu tîng cña hèi phiÕu : kh«ng cÇn ph¶i ghi néi dung quan hÖ kinh tÕ, mµ chØ cÇn ghi râ sè tiÒn ph¶i tr¶ lµ bao nhiªu vµ tr¶ cho ai, ngêi nµo sÏ thanh to¸n, thêi gian thanh to¸n khi nµo... + TÝnh b¾t buéc tr¶ tiÒn cña hèi phiÕu : ngêi tr¶ tiÒn cña hèi phiÕu ph¶i tr¶ tiÒn ®Çy ®ñ, ®óng theo yªu cÇu cña tê hèi phiÕu, 6
  7. kh«ng ®îc viÖn lý do riªng cña b¶n th©n ®èi víi ngêi ký ph¸t hèi phiÕu trõ trêng hîp hèi phiªó kh«ng cßn phï hîp víi ®¹o luËt chi phèi nã. + TÝnh lu th«ng cña hèi phiÕu : cã ®îc nhê hai ®Æc ®iÓm trªn. Nã cã thÓ chuyÓn nhîng tõ ngêi nµy sang ngêi kh¸c trong thêi h¹n cña nã, ngêi tr¶ tiÒn sÏ thanh to¸n cho ngêi cÇm hèi phiÕu cho dï hîp ®ång mua b¸n cã thÓ kh«ng thùc hiÖn hoµn chØnh. B¶n chÊt cña hèi phiÕu + Lµ mét lo¹i th¬ng phiÕu, nã kh«ng nh÷ng lµ mét ph¬ng tiÖn ®Ó thanh to¸n, mµ cßn lµ c«ng cô tÝn dông, nã cho phÐp ngêi chñ nî huy ®éng ®îc kho¶n ®· vay ë mét ng©n hµng tríc khi ®Õn h¹n thanh to¸n hèi phiÕu. Ngµy nay hèi phiÕu chñ yÕu lµm c¨n cø cho nghiÖp vô tÝn dông ng©n hµng. Trong trêng hîp hèi phiÕu lµ c«ng cô thanh to¸n, nã ®îc c¸c th¬ng nh©n sö dông ®Ó thanh to¸n kho¶n tr¸i quyÒn cña hä, lóc ®ã hèi phiÕu ®ãng vai trß t¬ng tù nh tiÒn tÖ. Nhng viÖc sö dông hèi phiÕu víi chøc n¨ng duy nhÊt nµy ngµy nay ®· chÊm døt, v× ngêi ta hay dïng sÐc h¬n. + Hèi phiÕu lu«n lu«n lµ mét chøc tõ th¬ng m¹i, ngay c¶ khi nh÷ng ngêi ký trªn phiÕu kh«ng ph¶i lµ th¬ng nh©n. ViÖc thanh to¸n hèi phiÕu : kú h¹n tr¶ tiÒn cña hèi phiÕu cã hai d¹ng tr¶ tiÒn ngay vµ tr¶ tiÒn sau. Ngµy nay cã xu híng míi trong viÖc chuyÓn dÞch c¸c th¬ng phiÕu lµ viÖc t¨ng cêng sö dông c¸c c«ng cô phi vËt chÊt ( nh hèi phiÕu trªn b¨ng tõ...) C¬ chÕ ho¹t ®éng cña hèi phiÕu cã thÓ kh¸i qu¸t trªn s¬ ®å : Hîp ®ång (1) Ngêi b¸n Ngêi mua Giao hµng (2) Ngêi b¸n Ngêi mua Tr¶ chËm 30 ngµy Ng©n XuÊt tr×nh thÎ hµng ChÊp nhËn ( nÕu cÇn ) 7 Thanh Hèi phiÕu to¸n
  8. (3) 1 th¸ng sau... ( khi ®Õn h¹n ) Ng©n Ngêi mua hµng Ngêi ký ph¸t §a cho 4. C¸c kú phiÕu ng©n hµng : Lµ c«ng cô vay nî ng¾n h¹n cña XuÊt tr×nh NHTM,Ngêi vèntr¶ tiÒnvô kinh doanh ng¾n h¹n cña m×nh, phôc Ngêi thô vayhëng mang tÝnh LÖnh thanh to¸n ngµy... chÊt chñ ®éng cña NHTM. Cã trêng hîp NHTW ph¸t hµnh kú phiÕu ®Ó phôc vô thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia ( thu håi lîng tiÒn trùc tiÕp tõ NHTM vÒ ). Nh vËy, chñ thÓ ph¸t hµnh cã thÓ lµ NHTM hoÆc NHTW, tuy nhiªn môc ®Ých ph¸t hµnh vµ môc ®Ých n¾m gi÷ cña c¸c bªn lµ kh¸c nhau. 5. Mét sè c«ng cô kh¸c : a. Tho¶ thuËn mua l¹i : Lµ lo¹i giao dÞch mua b¸n trong ®ã kho¸n dÞch viªn huy ®éng tiÒn mÆt b»ng c¸ch t×m mét ngêi mua t¹m thêi mét sè chøng kho¸n cña kho¸n dÞch viªn kh¸c vµ ký hîp ®ång víi bªn mua lµ anh ta sÏ mua l¹i sè chøng kho¸n ®ã vµo thêi ®iÓm sau nµy, hîp ®ång nµy gäi lµ tho¶ thuËn mua l¹i, lµ tho¶ thuËn gi÷a ngêi mua vµ ngêi b¸n, ë ®©y ngêi b¸n ®ång ý mua l¹i sè chøng kho¸n ( ®· b¸n cho ngêi mua ) theo gi¸ ®· tho¶ thuËn vµ theo thêi ®iÓm ®· ®Þnh ( ®«i khi kh«ng Ên ®Þnh thêi ®iÓm gäi lµ tho¶ thuËn mua l¹i më nghÜa lµ cã thÓ cã lÖnh gäi bÊt cø lóc nµo ). Tho¶ thuËn mua l¹i ®îc xem lµ rÊt gièng víi tiÒn vay ®îc b¶o ®¶m hoµn toµn ( vËt thÕ chÊp lµ chøng kho¸n ). TiÒn l·i tøc lµ tiÒn chªnh lÖch gi÷a gi¸ b¸n vµ gi¸ mua l¹i, tiÒn l·i nµy ®îc hai bªn tho¶ thuËn trùc tiÕp vµ thêng thÊp h¬n l·i suÊt tiÒn vay ph¶i thÕ chÊp cã cïng thêi h¹n cña ng©n hµng nhµ níc. 8
  9. Tho¶ thuËn mua l¹i ®îc dïng cho hai c¸ch : huy ®éng vèn ng¾n h¹n vµ lµ c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Nhµ níc. Thµnh viªn tham gia vµo tho¶ thuËn mua l¹i lµ : Ngêi mua b¸n tr¸i phiÕu nhµ níc, tr¸i phiÕu ®« thÞ, dïng chóng ®Ó tµi trî cho ng©n s¸ch, NHTM dïng chóng ®Ó huy ®éng ng©n hµng quü ng¾n h¹n, nhµ níc dïng chóng ®Ó t¸c ®éng lµm thay ®æi ng¾n h¹n sè dù tr÷ trong c¸c ng©n hµng thµnh viªn ( ®iÒu chØnh nguån cung tiÒn tÖ ) b. Tho¶ thuËn mua l¹i ngîc chiÒu : Víi lo¹i tho¶ thuËn nµy, kho¸n dÞch viªn ®ång ý mua chøng kho¸n cña nhµ ®Çu t vµ sau ®ã b¸n l¹i cho nhµ ®Çu t vµo thêi ®iÓm sau nµy víi gi¸ cao h¬n ( nghÜa lµ nhµ ®Çu t ®ång ý mua l¹i chøng kho¸n víi gi¸ cao h¬n ) c. GiÊy chÊp nhËn cña Ng©n hµng : Lµ mét lo¹i hèi phiÕu ®Þnh kú ng¾n h¹n ®îc rót tiÒn ë mét ng©n hµng vµo mét thêi ®iÓm ®· Ên ®Þnh, nã ®îc c¸c c«ng ty dïng nh ph¬ng tiÖn tµi trî cho giao dÞch quèc tÕ ( giao dÞch xuÊt nhËp khÈu ). Nã cã thÓ ®îc ®em b¸n ë thÞ trêng tiÒn tÖ ng¾n h¹n víi gi¸ cã khÊu trõ ( díi mÖnh gi¸ ), ngêi së h÷u giÊy chÊp nhËn cña ng©n hµng khi ®Õn thêi ®iÓm ®¸o h¹n sÏ rót tiÒn theo mÖnh gi¸ cu¶ giÊy ®ã, hä cßn cã quyÒn gi÷ thÕ chÊp dùa trªn sè hµng trong trêng hîp ng©n hµng chÊp nhËn bÞ ph¸ s¶n. C¸c ng©n hµng thêng dïng giÊy chÊp nhËn cña ng©n hµng ®Ó thÕ chÊp cho sè tiÒn vay cña NHTW. d. Chøng tõ nî th¬ng m¹i : Lµ lo¹i giÊy nî ng¾n h¹n do ng©n hµng, c«ng ty hay ngêi vay ph¸t hµnh vµ ngêi mua lµ nhµ ®Çu t cã tiÒn nhµn rçi t¹m thêi. L·i suÊt thêng thÊp h¬n l·i suÊt tiÒn vay ng©n hµng. Ngoµi ra chøng tõ nî th¬ng m¹i kh«ng ph¶i ®¨ng ký theo quy ®Þnh cña nhµ níc nªn Ýt tèn kÐm. Thêi gian ®¸o h¹n vµ l·i suÊt do hai bªn th¬ng lîng. 9
  10. Chóng ®îc ph¸t hµnh díi d¹ng tuú thuéc ngêi mang nã vµ theo gi¸ cã khÊu trõ tõ mÖnh gi¸. Gåm 3 lo¹i lµ chøng tõ nî trùc tiÕp, chøng tõ qua kho¸n dÞch viªn, chøng tõ th¬ng m¹i ®îc miÔn thuÕ. e. Chøng tõ ký th¸c : Lµ chøng chØ cã l·i suÊt cè ®Þnh do ng©n hµng ph¸t hµnh vµ b¶o ®¶m. Nã cã thÓ mua b¸n trong thÞ trêng thø cÊp, cã hai lo¹i chøng tõ ký th¸c. - Chøng tõ ký th¸c kh«ng tho¶ thuËn : lµ lo¹i chøng tõ ký th¸c cã ®Þnh kú do ng©n hµng vµ tæ chøc tiÕt kiÖm cho vay, cã thêi h¹n Ên ®Þnh vµ cã l·i suÊt cè ®Þnh. Ng©n hµng ph¸t hµnh tõng lo¹i cã thêi gian ®¸o h¹n ng¾n 30 ngµy ®Õn thêi h¹n tõ 10 n¨m trë lªn. - Chøng tõ ký th¸c tho¶ thuËn ®îc : lµ lo¹i ký th¸c ng©n quü ®Þnh kú víi ng©n hµng theo l·i suÊt Ên ®Þnh trong mét thêi kho¶ng Ên ®Þnh. Nhµ ph¸t hµnh ph¶i thu håi chøng tõ lóc ®¸o h¹n theo mÖnh gi¸ céng víi tiÒn l·i ®¸o h¹n. Chøng tõ nµy ph¶i cã mÖnh gi¸ tèi thiÓu nhÊt ®Þnh ( thêng lµ 1 triÖu USD trë lªn ). Nã lµ lo¹i giÊy cam kÕt tr¶ nî kh«ng ®¶m b¶o b»ng thÕ chÊp nhng ®îc ng©n hµng ph¸t hµnh ®¶m b¶o, thêng cã thêi h¹n 1 n¨m trë xuèng tríc khi ®¸o h¹n, nã cã thÓ dïng ®Ó tri tr¶, mua vµ b¸n ë thÞ trêng thø cÊp víi møc gi¸ tuú thuéc vµo l·i suÊt thÞ trêng hiÖn hµnh vµ vµo thêi ®iÓm mua b¸n. II. C«ng cô thÞ trêng vèn ThÞ trêng vèn lµ mét bé phËn cña thÞ trêng tµi chÝnh, ë ®ã diÔn ra viÖc trao ®æi c¸c c«ng cô nî trung vµ dµi h¹n, c¸c cæ phiÕu. §¶m b¶o lu©n chuyÓn nguån vèn trung dµi h¹n trong nÒn kinh tÕ tõ ngêi cã vèn sang ngêi cÇn vèn th«ng qua viÖc mua b¸n c«ng cô nî. Nh×n chung c¸c c«ng cô nî trong thÞ trêng vèn cã tÝnh láng kÐm, tÝnh chÊt ho¹t ®éng cña thÞ trêng nµy mang tÝnh rñi ro cao, sù thay ®æi gi¸ c¶ kh¸ phøc t¹p. 1. Cæ phiÕu c«ng ty 10
  11. Lµ mét lo¹i chøng chØ do c«ng ty cæ phÇn ph¸t hµnh hoÆc bót to¸n ghi sæ x¸c nhËn quyÒn së h÷u mét hoÆc mét sè cæ phÇn cña c«ng ty ®ã. Lµ mét chøng kho¸n cã gi¸, cã quyÒn nhËn l·i vµ hoa hång. Cæ phiÕu cã thÓ dïng mua b¸n vµ thÕ chÊp, trë thµnh mét trong nh÷ng ph¬ng tiÖn tÝn dông dµi h¹n chñ yÕu cña thÞ trêng tiÒn vèn. a. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan ph¸t hµnh cæ phiÕu trong ®iÒu kiÖn XHCN Tríc hÕt, xem xÐt tõ nhu cÇu tiÒn vèn. Mét mÆt, h¹ng môc x©y dùng träng ®iÓm cña Nhµ níc kh«ng ngõng t¨ng lªn, møc sèng nh©n d©n t¨ng lªn nhanh chãng, cÇn nhiÒu tiÒn vèn. MÆt kh¸c, c¹nh tranh trªn thÞ trêng trong vµ ngoµi níc ngµy cµng gay g¾t, nhiÒu xÝ nghiÖp buéc ph¶i thêng xuyªn c¶i t¹o vµ ®æi míi kü thuËt do ®ã cÇn nhiÒu tiÒn vèn. Hai lµ, xem xÐt viÖc cung cÊp tiÒn vèn tõ l©u ®· h×nh thµnh thãi quen cÊp ph¸t hoÆc ng©n hµng cho vay. Nhng nguån vèn theo cÊp ph¸t hay vay ng©n hµng kh«ng ®¶m b¶o ®¸p øng hÕt nhu cÇu ngµy cµng t¨ng vÒ vèn vµ còng cha ®¹t hiÖu qu¶ tèt nhÊt.... Ba lµ, thÓ hiÖn yªu cÇu quy luËt vËn ®éng cña tiÒn vèn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸, phÇn nµo gi¶i quyÕt ®îc m©u thuÉn cung cÇu tiÒn vèn. b. Nh÷ng h¹n môc ghi trªn mÆt cæ phiÕu : Cæ phiÕu, ph¸t hµnh c«ng khai cÇn cã yªu cÇu chÆt chÏ. Kh«ng nh÷ng chÊt lîng cæ phiÕu tèt, in ®Ñp, quan träng h¬n lµ nh÷ng ®iÒu ghi trªn mÆt cæ phiÕu cÇn cã quy ®Þnh râ rµng. Nãi chung, trªn mÆt phiÕu ghi nh÷ng ®iÒu sau ®©y : 1/ tªn, trô së c«ng ty; 2/ Sè vµ ngµy cÊp giÊy chøng nhËn ®¨ng ký kinh doanh; 3/ Sè lîng cæ phÇn vµ lo¹i cæ phÇn; 4/ mÖnh gi¸ mçi cæ phÇn vµ tæng mÖnh gi¸ sè cæ phÇn 11
  12. ghi trªn cæ phiÕu; 5/ tªn cæ ®«ng ®èi víi mçi cæ phiÕu ghi trªn; 6/ tãm t¾t vÒ thñ tôc chuyÓn nhîng cæ phÇn; 7/ ch÷ ký mÉu cña ngêi ®¹i diÖn theo ph¸p luËt vµ dÊu cña c«ng ty; 8/ sè ®¨ng ký t¹i sæ ®¨ng ký cæ ®«ng cña c«ng ty vµ ngµy ph¸t hµnh cæ phiÕu; 9/ ®èi víi cæ phiÕu cña cæ phÇn u ®·i cßn cã mét sè néi dung kh¸c theo quy ®Þnh l¹i c¸c ®iÒu 55, 56, 57 luËt Doanh nghiÖp ViÖt Nam ban hµnh 12 - 06 - 1996. c. §Æc ®iÓm cña cæ phiÕu: 1. Cã tÝnh quyÕt s¸ch. Ngêi cã cæ phiÕu phæ th«ng cã quyÒn tham gia ®¹i héi cæ ®«ng, bÇu cö ban qu¶n trÞ tham gia quyÕt s¸ch qu¶n lý kinh doanh xÝ nghiÖp, quyÒn lîi lín hay nhá tuú theo sè lîng cæ phiÕu. 2. Cã thÓ ®æi tiÒn mÆt. Cæ phiÕu cã thÓ chuyÓn nhîng bÊt kú lóc nµo giao dÞch ë thÞ trêng, biÕn thµnh tiÒn giÊy. 3. Gi¸ c¶ vµ gi¸ trÞ mÆt phiÕu kh«ng khíp nhau. Cæ phiÕu lµ ®èi tîng giao dÞch, gièng nh hµng ho¸, cã lo¹i gi¸ c¶ nµy chÞu ¶nh h- ëng t×nh h×nh kinh doanh cña xÝ nghiÖp vµ chÞu ¶nh hëng nhiÒu nh©n tè kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi, lu«n lu«n thay ®æi, t¨ng gi¶m lín, kh«ng khíp víi gi¸ trÞ mÆt cæ phiÕu. Sù kh«ng khíp Êy t¹o ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng cho ngêi ®Çu c¬. 4. Rñi ro. Cæ phiÕu ®· mua kh«ng thÓ tr¶ l¹i vèn cò. Ngêi ®Çu c¬ cæ phiÕu cã thÓ nhËn ®îc thï lao dù kiÕn hay kh«ng hoµn toµn phô thuéc vµo doanh lîi cña xÝ nghiÖp quyÕt ®Þnh, l·i nhiÒu chia nhiÒu, l·i Ýt chia Ýt, kh«ng l·i kh«ng chia, cïng chÞu thiÖt h¹i, bÞ ph¸ s¶n khã cã thÓ gi÷ nguyªn vèn. V× vËy, ngêi ®Çu c¬ cæ phiÕu thêng chÞu rñi ro nhÊt ®Þnh. d. QuyÒn lîi cña ngêi cã cæ phiÕu nãi chung : Ngêi cã cæ phiÕu nh×n chung cã nhiÒu quyÒn lîi nhng c¬ b¶n cã mét sè quyÒn sau : 1/ BÇu cö ban qu¶n lý, quyÒn tham gia qu¶n lý 12
  13. kinh doanh xÝ nghiÖp; 2/ QuyÒn nhËn l·i cæ phiÕu vµ hoa hång; 3/ QuyÒn b¸n vµ thÕ chÊp cæ phiÕu; 4/ ¦u tiªn nhËn thëng; 5/ G¸nh chÞu rñi ro, chÞu tr¸ch nhiÖm kinh tÕ nhÊt ®Þnh; 6/ Cã c¸c quyÒn cæ phiÕu vÒ luËt h×nh sù kh¸c. CÇn lµm râ lµ, khi cæ phiÕu chuyÓn nh- îng cho ngêi kh¸c, ngêi cã cæ phiÕu míi cßn ph¶i lµm thñ tôc “sang tªn” ®Ó trë thµnh cæ ®«ng míi cã thÓ hëng quyÒn lîi cæ ®«ng : tríc khi trë thµnh cæ ®«ng, kh«ng cã quyÒn tham gia qu¶n lý kinh doanh xÝ nghiÖp vµ ph©n phèi lîi Ých. e. Ph©n lo¹i cæ phiÕu : * XÐt theo kh¶ n¨ng chuyÓn nhîng cæ phiÕu trªn thÞ trêng thø cÊp, cæ phiÕu gåm hai lo¹i : cæ phiÕu ký danh vµ cæ phiÕu v« danh. Cæ phiÕu kÝ danh lµ lo¹i cæ phiÕu ghi râ tªn tuæi, ®Þa chØ. Chóng kh«ng ®îc phÐp tù do chuyÓn nhîng vµ mua b¸n trªn thÞ trêng thø cÊp. Khi muèn chuyÓn nhîng ph¶i ®îc sù ®ång ý cña ®¹i héi ®ång cæ ®«ng. Víi nh÷ng cæ ®«ng sang lËp ra c«ng ty cæ phÇn th× n¾m gi÷ cæ phiÕu ®ã. Cæ phiÕu v« danh : lµ cæ phiÕu kh«ng ghi râ tªn tuæi, ®Þa chØ cña ngêi n¾m gi÷ cæ phiÕu. Nã cã kh¶ n¨ng ®îc chuyÓn nhîng dÔ dµng trªn thÞ trêng thø cÊp. * XÐt theo ®Þa vÞ ph¸p lý cña cæ ®«ng trong c«ng ty cã cæ phiÕu u ®·i, cæ phiÕu thêng. Cæ phiÕu u ®·i lµ cæ phiÕu mµ møc lîi tøc cæ phÇn dµnh cho cæ ®«ng n¾m gi÷ nã ®îc c«ng bè tríc hµng n¨m hoÆc æn ®Þnh trong mét sè n¨m, lîi nhuËn kinh doanh cuèi cïng cña c«ng ty kh«ng ¶nh h- ëng ®Õn lîi tøc c«ng bè tríc. Hä kh«ng ®îc phÐp tham gia vµo viÖc th¶o luËn vµ quyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò ®Æc biÖt quan träng trong c«ng ty ( kh«ng ®îc lµ thµnh viªn héi ®ång qu¶n trÞ,.. ) Cæ phiÕu thêng lµ lo¹i cæ phiÕu mµ ngêi n¾m gi÷ nã ®îc hëng lîi tøc cæ phÇn phô thuéc vµo kÕt qu¶ kinh doanh cuèi cïng cña c«ng 13
  14. ty cæ phÇn, lµ ngêi hëng lîi sau cïng khi c«ng ty tr¶ hÕt nî nÇn, thanh lý tµi s¶n, tr¶ lîi tøc cho cæ ®«ng u ®·i,... Ngîc l¹i hä cã quyÒn quyÕt ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò quan träng trong c«ng ty nh chia lîi tøc cæ phÇn, sö dông lîi nhuËn rßng cña c«ng ty. 2. Tr¸i phiÕu : Lµ mét lo¹i chøng kho¸n cã gi¸ lµ mét giÊy chøng nhËn nî cña ngêi vay vèn muèn thu gãp vèn vµ ®¶m b¶o tr¶ l·i víi l·i suÊt, thêi h¹n nhÊt ®Þnh, vµ tr¶ vèn gèc trong thêi h¹n nhÊt ®Þnh. Tr¸i phiÕu thêng chØ lo¹i tr¸i phiÕu cã thêi h¹n trung dµi h¹n trªn mét n¨m. * Nh×n chung tr¸i phiÕu cã ®Æc ®iÓm sau ®©y : 1/ Cã thÓ trong cïng mét ®iÒu kiÖn, mét thêi gian thu gãp sè vèn lín cña nhiÒu ngêi ®Çu t; 2/ Sau mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh tr¶ l¹i vèn vµ l·i theo ®Þnh kú; 3/ Chñ nî xem xÐt t×nh h×nh thùc tÕ thÞ trêng tù do chuyÓn nhîng tr¸i phiÕu cña hä. * QuyÒn lîi cña ngêi cã tr¸i phiÕu : ngêi cã tr¸i phiÕu nãi chung cã 4 quyÒn lîi sau : 1/ §îc nhËn thï lao l·i suÊt tr¸i phiÕu vµ c¸ch tr¶ l·i lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn tr¸i phiÕu, v× vËy ngêi m¾c nî cÇn gi¶i quyÕt theo quy ®Þnh, ngêi cã tr¸i phiÕu dùa theo quy ®Þnh ®· cã, nhËn thï lao theo ®iÒu kiÖn thêi h¹n; 2/ Thu håi vèn, kim ng¹ch mÆt phiÕu, c¸ch tr¶ vµ thêi h¹n cña tr¸i phiÕu lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n cña tr¸i phiÕu, ngêi m¾c nî cÇn ph¶i tr¶ ®óng thêi h¹n tr¸i phiÕu, kh«ng ®îc tuú tiÖn kÐo dµi; Ngêi cã tr¸i phiÕu cã quyÒn thu håi vèn theo thêi h¹n. Cã lóc tr¶ vèn tr¸i phiÕu b»ng c¸ch chuéc tríc thêi h¹n hoÆc tr¶ tõng ®ît theo kiÓu rót th¨m; 3/ Nhîng l¹i. PhÇn lín tr¸i phiÕu thuéc lo¹i nhîng l¹i, v× vËy ngêi cã tr¸i phiÕu cã quyÒn chi phèi, tuú theo nhu cµu cã thÓ chuyÓn nhîng hoÆc b¸n; 4/ Rót vèn. Khi ngêi m¾c nî kÐo dµi tr¶ nî vµ sÏ b¸n hÕt tµi s¶n, ngêi cã “tr¸i phiÕu thÕ chÊp” ®îc u tiªn nhÊt, “tr¸i phiÕu cã thÕ chÊp” xÕp thø hai, ngêi cã “tr¸i phiÕu phô thuéc” xÕp thø ba. 14
  15. * C¸c lo¹i tr¸i phiÕu : - Khi c¨n cø vµo môc ®Ých ph¸t hµnh vµ ngêi ph¸t hµnh ta cã tr¸i phiÕu chÝnh phñ vµ tr¸i phiÕu c«ng ty. a. Tr¸i phiÕu chÝnh phñ : lµ mét c«ng cô vay nî trung vµ dµi h¹n cña chÝnh phñ, ngêi ®øng ra vay nî lµ chÝnh phñ víi mét môc ®Ých huy ®éng vèn nhµn rçi trong nÒn kinh tÕ ®Ó bï ®¾p th©m hôt ng©n s¸ch triÒn miªn ®ång thêi gióp chÝnh phñ cã nguån vèn ®Çu t vµo c¬ së h¹ tÇng... lo¹i tr¸i phiÕu nµy cã tÝn nhiÖm cao, ngêi cã tr¸i phiÕu sau mét thêi gian thu l¹i vèn theo kim ng¹ch ghi trªn mÆt phiÕu vµ nhËn ®îc tiÒn thï lao nhÊt ®Þnh. Víi nh÷ng tr¸i phiÕu chÝnh quyÒn trung ¬ng th× cã møc ®é an toµn h¬n lµ tr¸i phiÕu chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng nhng l¹i cã l·i suÊt cao h¬n v× kh«ng bÞ ®¸nh thuÕ thu nhËp, nh×n chung l·i suÊt cña tr¸i phiÕu chÝnh phñ lµ thÊp. Víi nhiÒu kú h¹n kh¸c nhau, tr¸i phiÕu chÝnh phñ cã thÓ cã kú h¹n lµ 3 th¸ng, 6 th¸ng, 9 th¸ng, 12 th¸ng, 1 n¨m ®Õn 2, 3 n¨m... bªn c¹nh ®é rñi ro lµ kh«ng cao. b. Tr¸i phiÕu c«ng ty : lµ c«ng cô vay nî trung, dµi h¹n cña c«ng ty, huy ®éng vèn cho s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty. C«ng ty b¶o ®¶m sÏ tr¶ vèn (gi¸ trÞ trªn mÆt phiÕu) tr¸i phiÕu trong thêi h¹n nhÊt ®Þnh vµ tr¶ l·i suÊt tr¸i phiÕu theo thêi h¹n íc ®Þnh (thêi h¹n tr¶ l·i) vµ l·i suÊt quy ®Þnh. Cã lo¹i tr¸i phiÕu ®îc ph¸t hµnh thÊp h¬n gi¸ trÞ mÆt phiÕu, cßn cã thÓ tr¶ vèn gèc tríc thêi h¹n. Néi dung ph¸t hµnh cÇn ph¶i lµm theo luËt ph¸p, h¹n ng¹ch trªn mÆt phiÕu lµ ®Þnh ng¹ch vµ cã thÓ tù do chuyÓn nhîng. NÕu cã tr¸i phiÕu c«ng ty cã ®¶m b¶o cÇn ghi râ hai ch÷ “®¶m b¶o” ®îc c¬ quan chñ qu¶n cho phÐp vµ phÐp kiÓm chøng. So víi vèn vay tõ ng©n hµng, chøng tõ th¬ng nghiÖp ph¸t hµnh, ph¸t hµnh cæ phiÕu míi vµ nh÷ng nguån vèn kh¸c, tr¸i phiÕu c«ng ty cã nh÷ng u ®iÓm tréi h¼n nhÊt ®Þnh, cô thÓ lµ : 1/ Cã nguån vèn réng, thêi h¹n kh¸ l©u, bæ sung cho ng©n hµng thiÕu vèn vµ thêi gian 15
  16. cho vay ng¾n h¹n; 2/ l·i suÊt ng©n hµng vay cã lóc thay ®æi, l·i suÊt tr¸i phiÕu cè ®Þnh vµ nãi chung cao h¬n l·i suÊt c«ng tr¸i chÝnh phñ; 3/ Trªn thÞ trêng ph¸t hµnh chøng tõ th¬ng nghiÖp, xÝ nghiÖp nhá dïng l·i suÊt cao c¹nh tranh víi xÝ nghiÖp lín v× vËy kh«ng kinh tÕ b»ng ph¸t hµnh tr¸i phiÕu. XÝ nghiÖp lín cã kim ng¹ch lín vµ l·i suÊt thÊp; 4/ so víi ph¸t hµnh cæ phiÕu th× ph¸t hµnh tr¸i phiÕu thñ tôc gi¶n ®¬n vµ co gi·n lín; 5/ trong t×nh h×nh tiÒn lÖ l¹m ph¸t, ph¸t hµnh tr¸i phiÕu chØ cÇn ®Õn thêi h¹n tr¶ l¹i vèn theo mÆt phiÕu, v× vËy ®· trót rñi ro l¹m ph¸t cho ngêi mua tr¸i phiÕu. Gi÷a tr¸i phiÕu c«ng ty vµ cæ phiÕu c«ng ty cã sù gièng kh¸c râ rÖt. Gièng nhau, cô thÓ lµ : 1/ Tr¸i phiÕu vµ cæ phiÕu ®Òu lµ mét hoÆc chøng kho¸n cã gi¸; 2/ nh×n tõ phÝa con nî ®Òu lµ nh÷ng ph- ¬ng tiÖn thu gãp vèn cho nhu cÇu tiÒn vèn; 3/ nh×n tõ phÝa chñ nî ®Òu lµ ph¬ng tiÖn ®Çu t ®Ó cã ®îc thï lao nhÊt ®Þnh. Sù kh¸c nhau, môc ®Ých ph¸t hµnh kh¸c nhau. Ph¸t hµnh cæ phiÕu lµ nhu cÇu cña c«ng ty cæ phÇn thu gãp t b¶n tù cã; ph¸t hµnh tr¸i phiÕu phÇn lín lµ nhu cÇu t¨ng thªm t b¶n; 2/ t c¸ch ngêi cã phiÕu kh«ng gièng nhau. Ngêi cã cæ phiÕu lµ cæ ®«ng cña c«ng ty cæ phÇn, tr¸i phiÕu chØ lµ b»ng chøng vay tiÒn, chøng nhËn lµ mét lo¹i chñ nî kh«ng liªn quan ®Õn nh÷ng quyÒn së h÷u kh¸c; 3/ quan hÖ gi÷a ngêi cã phiÕu vµ xÝ nghiÖp kh¸c nhau. Ngêi cã cæ phiÕu víi doanh nghiÖp lµ quan hÖ ®Çu t, cã quyÒn tham gia qu¶n lý doanh nghiÖp vµ chÞu rñi ro ®Çu t; ngêi cã tr¸i phiÕu víi doanh nghiÖp lµ quan hÖ vay, cho vay, kh«ng cã quyÒn tham gia qu¶n lý nãi chung kh«ng chÞu rñi ro ®Çu t. 4/ C¸ch thu håi vèn cã kh¸c nhau cæ phiÕu nãi chung kh«ng thÓ rót lui chØ cã thÓ chuyÓn nhîng, tr¸i phiÕu ®Õn thêi h¹n ®ßi vèn ë ngêi ph¸t hµnh; 5/ Sù æn ®Þnh vÒ lîi Ých kh«ng gièng nhau. Lîi Ých cña ngêi cã cæ phiÕu tuú theo sù ph¸t triÓn lîi Ých cña c«ng ty; ngêi cã tr¸i phiÕu ®îc nhËn thï lao ®Çu t cè ®Þnh, cã u ®iÓm vÒ thêi gian h¬n cæ phiÕu. 16
  17. Khi doanh nghiÖp ph¸ s¶n, tr¸i phiÕu cÇn ®îc båi thêng tríc tiªn nªn cµng cã u tiªn h¬n. Khi ph¸t hµnh tr¸i phiÕu c«ng ty cã nh÷ng lîi Ých h¬n so ph¸t hµnh cæ phiÕu c«ng ty, cô thÓ lµ : 1/ Kh«ng thay ®æi quan hÖ së h÷u tµi s¶n gi÷a ngêi n¾m gi÷ phiÕu vµ doanh nghiÖp; 2/ thñ tôc tiÖn lîi, gi¶n ®¬n; 3/ tÝnh co gi·n lín : tr¸i phiÕu c«ng ty lµ nî cña c«ng ty víi bªn ngoµi, ®Õn h¹n ph¶i tr¶ vèn, nÕu cÇn cã thÓ ph¸t hµnh thªm tr¸i, cæ phiÕu lµ mét phÇn tµi s¶n cña c«ng ty, mçi khi c«ng ty kh«ng cÇn tiÒn vèn nµy còng kh«ng thÓ tr¶ l¹i, kh«ng ®îc co gi·n; 4/ Cã thÓ trót rñi ro ( khi tiÒn tÖ l¹m ph¸t ) cho ngêi kh¸c; 5/ Cã thÓ tr¶ nî tríc thêi h¹n. Bªn c¹nh ®ã, viÖc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu c«ng ty còng cã nhîc ®iÓm so víi viÖc ph¸t hµnh cæ phiÕu c«ng ty. §ã lµ : 1/ cã nhiÒu ®iÒu kiÖn rµng buéc. LuËt ph¸p cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh ®èi víi c«ng ty ph¸t hµnh nh h¹n ng¹ch cao nhÊt tr¸i phiÕu ph¸t hµnh, tµi s¶n ®¶m b¶o trªn tr¸i phiÕu ph¸t hµnh, bè trÝ quü tr¶ nî, h¹n chÕ tiÕp tôc vay c¸c kho¶n vay dµi h¹n kh¸c.... C«ng ty vay nî cÇn lµm ®óng theo ph¸p luËt; 2/ g¸nh nÆng vÒ tµi chÝnh. L·i suÊt tr¸i phiÕu c«ng ty cè ®Þnh, nÕu doanh nghiÖp kinh doanh kh«ng giái, t×nh h×nh thÞ trêng trë nªn xÊu, l·i cña c«ng ty gi¶m, chi phÝ cho l·i suÊt cè ®Þnh Êy sÏ trë thµnh g¸nh nÆng tµi chÝnh cho doanh nghiÖp.. - Khi c¨n cø vµo ph¬ng thøc thanh to¸n c¸c kho¶n vay vèn gèc vµ l·i cho tr¸i phiÕu ta cã : tr¸i phiÕu vay ®¬n; tr¸i phiÕu vay tr¶ cè ®Þnh; tr¸i phiÕu coupon; tr¸i phiÕu triÕt khÊu; tr¸i phiÕu vÜnh cöu a. Tr¸i phiÕu vay ®¬n : tr¸i phiÕu mµ toµn bé tiÒn vèn gèc vµ l·i sÏ ®îc thanh to¸n mét lÇn ®Õn thêi kú ®¸o h¹n. b. Tr¸i phiÕu vay tr¶ cè ®Þnh : lo¹i tr¸i phiÕu mµ ngêi mua tr¸i phiÕu sÏ ®îc thanh to¸n mét kho¶n cè ®Þnh ®Òu nhau trong suèt kú h¹n cña tr¸i phiÕu ®ã. VÝ dô, mua tr¸i phiÕu mÖnh gi¸ 1000 $, thêi h¹n 17
  18. 20 n¨m, mçi n¨m nhËn mét kho¶n cè ®Þnh 100$/ n¨m vµ ®Õn hÕt 20 n¨m sÏ tr¶ hÕt lµ 2000$ mµ kh«ng cã tr¶ gèc n÷a. c. Tr¸i phiÕu Coupon : tiÒn l·i cña tr¸i phiÕu ®îc tr¶ hµng n¨m, tiÒn vèn gèc ®îc tr¶ vµo ngµy ®¸o h¹n. VÝ dô, mua tr¸i phiÕu mÖnh gi¸ 1000$ trong 10 n¨m, ®¸o h¹n nhËn l¹i 1000$ lµ tiÒn coupon, l·i suÊt nhËn ®îc lµ l·i suÊt coupon. d. Tr¸i phiÕu triÕt khÊu : lµ tr¸i phiÕu mµ ë ®ã ngêi mua tr¸i phiÕu sÏ tr¶ cho ngêi b¸n víi gi¸ mua thÊp h¬n mÖnh gi¸ nhng ®Õn ngµy ®¸o h¹n ngêi mua ®îc thanh to¸n tr¶ l¹i theo mÖnh gi¸. Kho¶n chªnh lÖch ®ã chÝnh lµ l·i suÊt. Nh vËy, ®©y lµ h×nh thøc tr¶ l·i tríc ngay t¹i thêi ®iÓm mua. e. Tr¸i phiÕu vÜnh cöu : lµ lo¹i tr¸i phiÕu mµ ë ®ã ngêi mua nã kh«ng bao giê ®îc thanh to¸n tiÒn gèc. Nã gièng tr¸i phiÕu cè ®Þnh ë ®iÓm : ngêi mua nhËn kho¶n cè ®Þnh hµng n¨m vµ kh«ng nhËn ®îc kho¶n gèc cho ®Õn khi ngêi së h÷u tr¸i phiÕu vÜnh cöu chÕt ®i mµ kh«ng sang tªn hay thõa kÕ. V× thÕ nã cã tªn lµ tr¸i phiÕu vÜnh cöu. Ch¬ng II thùc tr¹ng ph¸t triÓn cña c¸c c«ng cô trªn thÞ trêng tµi chÝnh ë viÖt nam I. C¸c c«ng cô cña thÞ trêng tiÒn tÖ 1. TÝn phiÕu kho b¹c Nhµ níc *. Thùc tr¹ng : - Ngµy 1 - 4 - 1990 ë ViÖt Nam míi h×nh thµnh KBNN. Khi ®ã chÝnh phñ giao cho kho b¹c nhiÖm vô ph¸t hµnh tÝn phiÕu víi thêi gian 3 th¸ng. Nhng ng©n s¸ch vÉn mÊt c©n ®èi ChÝnh phñ ®· ph¶i ph¸t hµnh tiÕp cã ®ît sè thuÕ míi phôc vô cho tr¶ nî cò chiÕm tíi 60 - 75%. HiÖn t¹i TP KBNN ViÖt Nam vÉn lµ mét c«ng cô vay nî ng¾n h¹n víi chÝnh phñ ®Ó bï ®¾p th©m hôt ng©n s¸ch t¹m thêi. Víi t×nh 18
  19. h×nh chÝnh trÞ æn ®Þnh ë ViÖt Nam cïng víi c¸c biÖn ph¸p tr¶ nî cña chÝnh phñ th× TPKBNN ®¶m b¶o ®é an toµn cao, møc l·i suÊt phï hîp, thÕ nhng n¨m 1990, l·i suÊt KBNN l¹i lín h¬n l·i suÊt tiÒn göi tiÕt kiÖm ng©n hµng. V× trong thêi gian ®Çu khi KBNN ph¸t hµnh TPKB, d©n chóng cha biÕt nhiÒu, hä vÉn quen göi tiÕt kiÖm v× vËy ®Ó hÊp dÉn d©n chóng th× l·i suÊt TPKB t¨ng lªn. MÆt kh¸c lóc ®ã nhu cÇu vay cña chÝnh phñ lín ®Ó bï ®¾p th©m hôt ng©n s¸ch. HiÖn nay th× TPKB cã l·i suÊt nhá h¬n l·i suÊt tiÒn göi ng©n hµng. Nh×n chung nh÷ng n¨m gÇn ®©y thÞ trêng ®Êu thÇu TPKB cã nhiÒu míi mÎ, ®Æc biÖt 1998 KBNN phèi hîp víi NHNN tæ chøc ®îc 46 phiªn ®Êu thÇu lo¹i kú h¹n 1 n¨m t¨ng 9 lÇn so 1997. N¨m 1998 lµ n¨m kh¸ s«i ®éng, thµnh c«ng cña thÞ trêng ®Êu thÇu TPKB. Cho ®Õn n¨m 2000 thÞ trêng ®Êu thÇu TPKBNN ®· ho¹t ®éng thêng xuyªn, gãp phÇn hoµn thiÖn thÞ trêng tµi chÝnh ë níc ta. §Õn th¸ng 10/2000 ®· cã 47 thµnh viªn tham gia thÞ trêng. Tuy nhiªn, do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, c¸c “ phiªn chî ” ®Êu thÇu TPKB vÉn cßn kÐm s«i ®éng. NhËn diÖn c¸c thµnh phÇn tham dù thÇu hÇu hÕt chØ cã NHTM quèc doanh vµ c¸c c«ng ty b¶o hiÓm, rÊt Ýt NHTM cæ phÇn tham dù vµ kh«ng cã NH liªn doanh hay chi nh¸nh NH níc ngoµi tham gia. VÒ l·i suÊt tróng thÇu ®· gi¶m tõ 6 %/ n¨m trong phiªn thø nhÊt xuèng 5,95%; 5,88%; 5,7% trong c¸c phiªn tiÕp theo. Vµ tõ ngµy 12/6 n¨m 2000 ®Õn nay, l·i suÊt tróng thÇu chØ giao ®éng quanh møc 4,95% - 5,10%/ n¨m. Qua ho¹t ®éng cña thÞ trêng nµy, cïng víi thÞ tr- êng më mua b¸n TPKB vµ TTCK, n¬i ph¸t hµnh tr¸i phiÕu chÝnh phñ..... sÏ lµm t¨ng tÝnh linh ho¹t chu chuyÓn vèn trong nÒn kinh tÕ, gãp phÇn cho NHNN hoµn thiÖn c¬ chÕ ®iÒu hµnh l·i suÊt c¬ b¶n. * Nh÷ng tÝch cùc trong viÖc ph¸t hµnh TPKBNN vµ trong ho¹t ®éng cña thÞ trêng ®Êu thÇu TPKBNN : 19
  20. Víi møc l·i suÊt thÊp nhng TPKBNN cã ®é an toµn gÇn nh tuyÖt ®èi, møc rñi ro rÊt thÊp. Cã tÝnh láng cao nhÊt trong sè c¸c c«ng cô nî ng¾n h¹n. Do ®ã dÔ thu hót ®Çu t cña c¸c nhµ ®Çu t vµo TPKB. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y thÞ trêng TPKB ho¹t ®éng s«i ®éng cã hiÖu qu¶ gióp nhµ níc ®· tiÕt kiÖm ®îc hµng tû ®ång tõ kho¶n chªnh lÖch l·i suÊt gi÷a ph¸t hµnh trùc tiÕp vµ qua ®Êu thÇu, thÞ trêng nµy ®· dÇn dÇn ®i vµo æn ®Þnh, nÒ nÕp, tæ chøc ®Êu thÇu ®· ®ù¬c duy tr× kh¸ tèt, tæ chøc mét phiªn ®Êu thÇu trªn 1 tuÇn. * Nh÷ng tån t¹i h¹n chÕ trong thÞ trêng ®Êu thÇu TPKB : C¸c thµnh viªn tham gia lµ cßn h¹n chÕ, KBNN, NHNN vÉn cha t×m ®îc ph¬ng thøc h÷u hiÖu nhÊt thu hót vèn thÝch hîp ®Ó cã thÓ t¨ng khèi lîng thµnh viªn tham gia vµ tróng thÇu lªn cao h¬n trªn c¬ së ®ã t¨ng khèi lîng KBNN ®a ra ®Êu thÇu. ThÞ trêng thø cÊp n¬i diÔn ra viÖc mua ®i b¸n l¹i TPKB ®· ph¸t hµnh lÇn ®Çu qua ®Êu thÇu lµ cha ho¹t ®éng.ViÖc thanh to¸n l·i suÊt TPKB cßn cøng nh¾c cha linh ho¹t. 2. C¸c chøng chØ tiÒn göi ë ViÖt Nam hiÖn nay cha cã mét thÞ trêng thø cÊp ph¸t triÓn nªn mÆc dï chøng chØ tiÒn göi ng©n hµng ®· cã nhng cha ph¸t triÓn. V× vËy biÖn ph¸p h÷u hiÖu nhÊt ®Ó chøng chØ tiÒn göi ng©n hµng ph¸t triÓn ®îc th× mét ®ßi hái kh«ng thÓ thiÕu lµ ph¶i cã mét thÞ tr- êng thø cÊp ph¸t triÓn. 3. c¸c th¬ng phiÕu *. Thùc tr¹ng : - ë ViÖt Nam ®· ra ®êi kú phiÕu th¬ng m¹i, ph¸t triÓn theo luËt lÖ nhµ níc nhng cha ë møc ®é phæ biÕn réng r·i. §Ó t¹o m«i trêng cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña th¬ng phiÕu trong ®iÖn ho¹t ng©n hµng cßn s¬ khai vèn tù cã cña nÒn s¶n xuÊt thÊp, tõ n¨m 1995 viÖc so¹n th¶o ph¸p lÖnh th¬ng phiÕu ®· ®îc ®Ò cËp ®Õn nhng ph¶i ®Õn th¸ng 6/1999 dù th¶o ph¸p lÖnh th¬ng phiÕu míi ®îc tr×nh lªn ®Ó UBTVQH 20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2