intTypePromotion=1
ADSENSE

Giáo trình Kinh tế vĩ mô (Nghề: Kế toán doanh nghiệp) - CĐ Cơ Giới Ninh Bình

Chia sẻ: Calliope09 Calliope09 | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:119

28
lượt xem
6
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Giáo trình Kinh tế vĩ mô cung cấp cho người học các kiến thức: Khái quát kinh tế học và kinh tế học vĩ mô; Tổng sản phẩm và thu nhập quốc dân; Tổng cầu và chính sách tài khoá; Tiền tệ và chính sách tiền tệ; Tổng cung và chu kỳ kinh doanh; Thất nghiệp và lạm phát.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Kinh tế vĩ mô (Nghề: Kế toán doanh nghiệp) - CĐ Cơ Giới Ninh Bình

  1. BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: KINH TẾ VĨ MÔ NGHỀ: KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số:     TC/TCGNB ngày.......tháng.......năm   201 của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình
  2. Ninh Bình, năm 2018
  3. TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể  được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và  tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh  doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
  4. LỜI NÓI ĐẦU Kinh tế vĩ mô là môn học trong nội dung chương trình đào tạo nghề Kế  toán doanh nghiệp. Môn học nghiên cứu những kiến thức cơ  bản về kinh tế  học nói chung và kinh tế vĩ mô nói riêng. Kinh tế học vĩ mô bắt nguồn từ các học thuyết kinh tế chính trị. Nó kế  thừa hệ thống tri thức của môn kinh tế chính trị. Kinh tế học vĩ mô hình thành  từ những nỗ lực tách các quan điểm chính trị ra khỏi các vấn đề kinh tế. Các  nhà nghiên cứu kinh tế  học vĩ mô phát triển  các mô hình để  giải thích mối  quan hệ  giữa các yếu tố  như thu nhập quốc gia, sản lượng, tiêu dùng, thất  nghiệp, lạm phát, tiết kiệm, đầu tư, buôn bán đa quốc gia và tài chính đa quốc  gia. Các mô hình này và các dự  báo do chúng đưa ra được cả  chính phủ  lẫn  các tập đoàn lớn sử dụng để giúp họ phát triển và đánh giá các chính sách kinh  tế và các chiến lược quản trị. Nội dung môn học gồm 6 chương do nhóm giáo viên thuộc tổ  bộ  môn  Kế toán doanh nghiệp biên soạn: Chương 1: Khái quát kinh tế học và kinh tế học vĩ mô  Chương 2: Tổng sản phẩm và thu nhập quốc dân Chương 3: Tổng cầu và chính sách tài khoá Chương 4: Tiền tệ và chính sách tiền tệ Chương 5: Tổng cung và chu kỳ kinh doanh Chương 6: Thất nghiệp và lạm phát. Giáo trình Kinh tế  vĩ mô đã được Hội đồng thẩm định Trường Cao  đẳng  Cơ giới Ninh Bình xét duyệt. Tuy   nhiên   trong   quá   trình   biên   soạn   không   tránh   khỏi   những   khiếm  khuyết, rất mong được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để  giáo trình  ngày càng hoàn thiện hơn. Tham gia biên soạn: Đinh Thị Như Quỳnh Cao Thị Kim Cúc Nguyễn Thị Nhung 1
  5. MỤC LỤC  LỜI NÓI ĐẦU                                                                                                          ......................................................................................................      1  1. Khái niệm về kinh tế học và những đặc trưng của kinh tế học                        ....................      5   1. 1. Khái niệm về kinh tế học                                                                               ...........................................................................      5  1.2. Những đặc trưng của kinh tế học                                                                     ................................................................      7  2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu môn học                                                ............................................     7  2.1. Đối tượng nghiên cứu kinh tế học vĩ mô                                                         ....................................................      7  2.2. Phương pháp nghiên cứu kinh tế học                                                               ...........................................................      8  3.  Tổ chức kinh tế của một nền kinh tế hỗn hợp                                                  ..............................................     8  3.1. Ba chức năng cơ bản của một nền kinh tế                                                      ..................................................      8  3.2. Tổ chức kinh tế một nền kinh tế hốn hợp                                                       ...................................................      9  4.  Một số khái niệm liên quan cơ bản                                                                  ..............................................................       10  4.1. Yếu tố sản xuất                                                                                               ...........................................................................................       10  4.2. Giới hạn khả năng sản xuất                                                                           .......................................................................       11  4.3. Chi phí cơ hội                                                                                                   ...............................................................................................       12  4.4. Một số khái niệm khác                                                                                    ................................................................................       13  5. Hệ thống kinh tế vĩ mô                                                                                      ..................................................................................       14  5.1. Tổng cung (AS)                                                                                                ............................................................................................       14  5.2. Tổng cầu (AD)                                                                                                 .............................................................................................       16  5.3. Cân bằng tổng cung và tổng cầu                                                                    ................................................................       17  6.  Mục tiêu và các công cụ trong kinh tế vĩ mô                                                    ................................................      18  6.1. Các mục tiêu kinh tế vĩ mô                                                                              ..........................................................................       18  6.2. Các chính sách kinh tế vĩ mô chủ yếu                                                            ........................................................       19  1. Tổng sản phẩm quốc dân, thước đo thành tựu của nền kinh tế                      ..................      24  1.1. Các khái niệm cơ bản                                                                                      ..................................................................................       24  1.2. Biến danh nghĩa và biến thực tế                                                                     .................................................................       26  1.3. Mối quan hệ giữa GDP, GNP và các chỉ tiêu                                                  ..............................................      27  2. Các phương pháp xác định GDP                                                                         .....................................................................       28  2.1. Vòng chu chuyển kinh tế vĩ mô                                                                      ..................................................................       28  2.2. Ba phương pháp xác định GDP                                                                       ...................................................................       30  2.3. Một số chỉ tiêu                                                                                                 .............................................................................................       33  3. Các đồng nhất thức kinh tế vĩ mô cơ bản                                                         .....................................................       35  3.1. Trong nền kinh tế giản đơn                                                                            ........................................................................       35  3.2. Trong nền kinh tế đóng (có sự tham gia của Chính phủ)                               ...........................       35  3.3. Trong nền kinh tế mở có (quan hệ ngoại thương)                                        ....................................      36  BÀI TẬP CHƯƠNG 2                                                                                            ........................................................................................       36  1. Tổng cầu và sản lượng cân bằng của nền kinh tế                                           .......................................      39  1.1. Tổng cầu trong nền kinh tế                                                                             .........................................................................       39 2
  6. 1.2. Cách xây dựng hàm tổng cầu và xác định sản lượng cân bằng của nền   kinh tế                                                                                                                      ..................................................................................................................       49  2. Chính sách tài khóa                                                                                              ..........................................................................................       53  2.1. Khái niệm                                                                                                         .....................................................................................................       53  2.2.  Cách thức và tác động của chính sách tài khóa                                              ..........................................       54  2.3. Vấn đề thâm hụt ngân sách và các biện pháp tài trợ                                      ..................................       56  1. Chức năng của tiền tệ                                                                                        ....................................................................................       63  1.1. Định nghĩa                                                                                                        ....................................................................................................       63  1.2. Chức năng của tiền tệ                                                                                     .................................................................................       64  1.3. Các loại tiền tệ                                                                                                ............................................................................................       65  2. Thị trường tiền tệ                                                                                               ..........................................................................................       66  2.1. Cầu tiền                                                                                                           ......................................................................................................       66  2.2. Cung tiền                                                                                                          .....................................................................................................       69  2.3. Sự cân bằng trên thị trường tiền tệ                                                                ............................................................      73  2.4. Ngân hàng trung ương và vai trò kiểm soát tiền tệ                                        ....................................       74  3. Mô hình IS ­ LM                                                                                                  ..............................................................................................       76  3.1. Đường IS                                                                                                          ......................................................................................................       76  3.2. Đường LM                                                                                                       ...................................................................................................       77  3.3. Sự kết hợp của đường IS­LM                                                                         .....................................................................      79  4. Sự kết hợp của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ                                 .............................       80  4.1. Chính sách tiền tệ                                                                                            ........................................................................................       80  4.2. Sự phối hợp giữa chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ                          ......................       81  BÀI TẬP CHƯƠNG 4                                                                                            ........................................................................................       82  1. Thị trường lao động                                                                                            ........................................................................................       63  1.1. Cầu lao động (Dn)                                                                                           .......................................................................................       63  1.2. Cung lao động (Sn)                                                                                          ......................................................................................       64  1.3. Sự cân bằng của thị trường lao động                                                             .........................................................      64  2. Tổng cung và các mô hình tổng cung                                                                 .............................................................      66  2.1. Tổng cung                                                                                                         .....................................................................................................       66  2.2. Các mô hình tổng cung                                                                                     .................................................................................      67  2.3. Quá trình điều chỉnh của nền kinh tế trong ngắn hạn và dài hạn                 .............       70  3. Chu kỳ kinh doanh                                                                                              ..........................................................................................       71  3.1. Định nghĩa                                                                                                        ....................................................................................................       71  3.2. Cơ chế của chu kỳ kinh doanh                                                                        ....................................................................      74  BÀI TẬP CHƯƠNG 5                                                                                            ........................................................................................       74  1. Thất nghiệp                                                                                                         .....................................................................................................       76  1.1. Khái niệm                                                                                                         .....................................................................................................       76  1.2. Phân loại thất nghiệp                                                                                      ..................................................................................       77  1.3. Phân tích thị trường lao động                                                                          ......................................................................       82  2. Lạm phát                                                                                                             .........................................................................................................       85  2.1. Khái niệm                                                                                                         .....................................................................................................       85  2.2. Phân loại lạm phát                                                                                           .......................................................................................       86  3. Mối quan hệ giữa lạm phát và thất nghiệp                                                       ...................................................       88 3
  7.  3.1. Đường Phillips                                                                                                 .............................................................................................      88  3.2. Trường hợp lạm phát cầu kéo                                                                         .....................................................................       92  3.3. Trường hợp lạm phát do chi phí đẩy                                                              ..........................................................      93  3.4. Trường hợp lạm phát dự kiến                                                                        ....................................................................      93 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Kinh tế vĩ mô Mã môn học: MH 11 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: ­ Vị trí: Môn học được bố trí giảng dạy sau khi học xong các môn học   chung; ­ Tính chất: Là môn học cơ sở; ­ Ý nghĩa và vai trò của môn học: Môn học nghiên cứu những kiến thức   cơ  bản về  về  kinh tế  học nói chung và kinh tế  vĩ mô nói riêng để  giải thích  mối   quan   hệ   giữa   các   yếu   tố   như thu   nhập   quốc   gia, sản   lượng, tiêu  dùng, thất   nghiệp, lạm   phát, tiết   kiệm, đầu   tư, buôn   bán   đa   quốc   gia và tài  chính đa quốc gia. Mục tiêu của môn học: ­ Về kiến thức: + Trình bày được các kiến thức cơ  bản về  kinh tế  học nói chung và  kinh tế vĩ mô nói riêng;   + Trình bày nội dung ý nghĩa tổng sản phẩm quốc dân, tổng sản phẩm   quốc nội;  + Trình bày được các chính sách vĩ mô của Chính phủ;  + Trình bày được vai trò của Chính phủ trong việc kiểm soát tiền tệ; + Trình bày được nguồn gốc và nguyên nhân gây ra thất nghiệp và lạm  phát. ­ Về kỹ năng:  + Phân biệt tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tổng sản phẩm quốc dân  (GNP); 4
  8. + Giải thích được các yếu tố ảnh hưởng đến tổng cầu của nền kinh tế;  + Phân tích tác động của chính sách vĩ mô đối với nền kinh tế; + Phân tích tác động của chính sách tiền tệ đối với nền kinh tế;  + Phân tích các yếu tố dẫn đến thất nghiệp và lạm phát; + Ứng dụng nguyên lý kinh tế để so sánh và phân tích tác động của các  chính sách vĩ mô đối với nền kinh tế. ­ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có phẩm chất đạo đức, kỷ luật tốt, có ý  thức tự rèn luyện để nâng cao   trình độ. Nội dung của môn học: CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VÀ KINH TẾ VĨ MÔ HỌC Mã chương: KTVM01 Giới thiệu: Trang bị  cho người học những kiến thức   cơ  bản  về  kinh tế  học nói  chung và kinh tế  vĩ mô nói riêng và mô tả  một cách khái quát các hoạt động  của các tác nhân trong nền kinh tế. Mục tiêu: ­ Trình bày được các kiến thức cơ bản về kinh tế học nói chung và kinh   tế vĩ mô nói riêng;             ­ Mô tả một cách khái quát các hoạt động của các tác nhân trong nền  kinh tế;          ­ Thu thập được các kiến thức cơ bản về kinh tế học vĩ mô, cơ chế vận   hành của một nền kinh tế;  ­ Nghiêm túc, tập trung nghiên cứu. Nội dung chính: 1. Khái niệm về kinh tế học và những đặc trưng của kinh tế học  1. 1. Khái niệm về kinh tế học ­  Kinh  tế học là gì? 5
  9. Kinh tế học là môn khoa học xã hội, nghiên cứu xem việc lựa chọn cách sử  dụng hợp lý các nguồn lực khan hiếm để  sản xuất ra các hàng hoá cần thiết   và phân phối chúng cho các thành viên trong xã hội. Nguồn lực có tính khan hiếm là nguồn lực luôn có giới hạn, không đủ  để  sản xuất ra sản phẩm theo nhu cầu đòi hỏi của con người. Vì vậy xã hội luôn   phải lựa chọn xem nên sử  dụng nguồn lực đó vào việc gì? sử  dụng như  thế  nào và sử dụng cho ai? để đạt hiệu quả cao nhất thoả mãn nhu cầu và mong  muốn của mọi người. ­ Theo phạm vi nghiên cứu, kinh tế học được chia thành 2 phân ngành đó là  kinh tế học vi mô và kinh tế học vĩ mô. + Kinh tế  học vi mô nghiên cứu sự  hoạt động của các tế  bào trong nền   kinh tế là các doanh nghiệp hoặc hộ gia đình, nghiên cứu những yếu tố quyết  định đến giá cả trong các thị trường riêng lẻ. + Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu toàn bộ tổng thể rộng lớn của nền kinh tế  như  tăng trưởng kinh tế, sự  biến động của giá cả, việc làm, cán cân thanh  toán… * Mối quan hệ giữa kinh tế học vi mô và kinh tế học vĩ mô + Cả hai môn học này đều là những nội dung quan trọng cuả kinh tế học,   không thể  chia cắt mà bổ  sung cho nhau tạo thành một hệ  thống kiến thức   của kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. + Kinh tế  học vĩ mô, tạo hành lang, tạo môi trường, tạo điều kiện cho   kinh tế  học vi mô phát triển. Thực tế  đã chứng minh rằng, kết quả  của kinh  tế  học vĩ mô phụ  thuộc vào các hành vi của kinh tế  học vi mô, kinh tế  quốc   dân phụ thuộc vào sự phát triển của các doanh nghiệp. ­ Theo cách tiếp cận kinh tế học được chia ra làm 2 loại đó là kinh tế học  thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc + Kinh tế  học thực chứng là mô tả  và phân tích các sự  kiện, những mối  quan hệ  trong nền kinh tế. Nói cách khác là nó giải thích sự  hoạt động của   nền kinh tế một cách khách quan, khoa học. + Kinh tế  học chuẩn tắc lại đề  cập đến mặt đạo lý và được giải quyết  bằng sự lựa chọn nghĩa là nó đưa ra quan điểm đánh giá hoặc lựa chọn cách   thức giải quyết  các vấn đề kinh tế. 6
  10. Kinh tế học thực chứng là để trả lời câu hỏi là bao nhiêu? là gì? là như thế  nào? còn kinh tế học chuẩn tắc là để trả lời câu hỏi “Nên làm cái gì”. Nghiên  cứu   kinh   tế   học   thường   được   bắt   nguồn   từ   kinh   tế   học   thực   chứng   rồi   chuyển sang kinh tế học thực chứng. 1.2. Những đặc trưng của kinh tế học  ­ Kinh tế học là khoa học nghiên cứu sự khan hiếm của các nguồn lực.   Đây là đặc trưng cơ bản gắn liền với tiền đề nghiên cứu và phát triển kinh tế  học. Không thể sản xuất một hàng hoá nào đó thoả mãn đầy đủ  nhu cầu của  con người được, vì nhu cầu  thì đa dạng phong phú mà nguồn lực thì hữu hạn   do đó cần phải cân đối lựa chọn.  ­ Nghiên cứu kinh tế học dựa trên các giả thiết hợp lý. Đặc trưng này  thể  hiện  ở  chỗ, khi phân tích hoặc lý giải một sự  kiện kinh tế  nào đó, cần  phải dựa trên các giả thiết hợp lý nhất định và diễn biến của sự kiện kinh tế  này. Tuy nhiên tính hợp lý chỉ  mang tính chất tương đối vì nó phụ  thuộc vào  điều kiện môi trường của sự kiện kinh tế. ­ Kinh tế  học là một môn học nghiên cứu mặt lượng. Với đặc  trưng  này kinh tế học thể hiện kết quả nghiên cứu kinh tế bằng các con số  có tầm   quan trọng đặc biệt, khi phân tích kết quả  của các hoạt động nếu chỉ  nhận  định nó tăng lên hay giảm đi thì chưa đủ  mà phải thấy được sự  biến đổi của  nó như thế nào là bao nhiêu. ­ Nghiên cứu kinh tế học mang tính toàn diện và tổng hợp tức là khi xem   xét các hoạt động và sự  kiện kinh tế  phải đặt nó trong mối liên hệ  với các  hoạt động, sự  kiện kinh tế  của một nước, thậm chí trên phương diện nền   kinh tế thế giới.       ­ Kết quả nghiên cứu của kinh tế học chỉ được xác định ở mức trung bình.   Vì các kết quả  này phụ  thuộc rất nhiều vào các yếu tố  khác nhau và không   thể xác định được chính xác các yếu tố này. 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu môn học 2.1. Đối tượng nghiên cứu kinh tế học vĩ mô  ­ Nghiên cứu sự lựa chọn của mối quốc gia về những vấn đề  kinh tế ­  xã hội cơ  bản như: Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, thất nghiệp, tỷ  giá hối   đoái, cán cân thanh toán... 7
  11. ­ Kinh tế học vĩ mô cung cấp kiến thức và công cụ phân tích một cách  khách quan tạo cơ sở để chính phủ mỗi nước có sự  lựa chọn đúng đắn trong   hoạch định các chính sách kinh tế. ­ Giải thích nguyên nhân của nền kinh tế  đạt được những thành công  hay thất bại và những chính sách để nâng cao sự thành công của mỗi nền kinh   tế. 2.2. Phương pháp nghiên cứu kinh tế học ­ Khi nghiên cứu các hiện tượng kinh tế  các nhà kinh tế  thường dùng  phương pháp quan sát. Vì các hiện tượng kinh tế  hết sức phức tạp, thường   xuyên biến động, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan. ­ Phương pháp thu thập số liệu phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu. ­ Tiến hành phân tích với các phương pháp phân tích thích hợp. Mỗi sự  kiện kinh tế, mỗi một chỉ tiêu kinh tế sẽ  có cách phân tích khác nhau, có thể  dùng phương pháp phân tích này hay phương pháp phân tích khác hoặc kết   hợp một số phương pháp phân tích .. ­ Rút ra kết luận đối chiếu với thực tế, phát hiện ra những điểm bất   hợp lý, đề ra các giả thiết mới rồi lại kiểm nghiệm bằng thực tế. 3.  Tổ chức kinh tế của một nền kinh tế hỗn hợp 3.1. Ba chức năng cơ bản của một nền kinh tế Tất cả  nền kinh tế quốc dân, trong mọi giai đoạn phát triển đều phải  thực hiện ba chức năng cơ bản sau: ­ Quyết định sản xuất cái gì?  Cơ sở của chức năng này là sự khan hiếm   các nguồn lực so với nhu cầu xã hội. Nhiệm vụ chủ yếu của bất kỳ nền kinh   tế nào cũng cần phải giải quyết là giảm đến mức tối thiểu sự lãng phí trong  việc sản xuất ra những sản phẩm không cần thiết và tăng cường đến mức tối  đa những sản phẩm cần thiết. ­ Quyết định sản xuất như  thế nào? Việc giải quyết đúng vấn đề  này  đồng nghĩa với việc sử  dụng số  lượng đầu vào ít nhất để  sản xuất ra số  lượng sản phẩm đầu ra nhất định.  ­ Quyết  định sản xuất  cho ai?  đòi hỏi phải xác định rõ ai sẽ   được  hưởng lợi từ  những hàng hoá và dịch vụ  của đất nước (hay sản phẩm quốc   dân được phân chia cho các hộ gia đình khác nhau như thế nào?) 8
  12. Tóm lại: Ba vấn đề nêu trên là những chức năng mà bất kỳ nền kinh tế  nào cũng phải thực hiện, bất kể hình thức hay trình độ  phát triển của nó như  thế  nào. Tất cả  các chức năng này đều mang tính lựa chọn vì các nguồn lực   sản xuất ra các sản phẩm này đều khan hiếm. * Cơ sở cho việc lựa chọn này ­ Tồn tại các cách sử  dụng khác nhau các nguồn lực trong việcc sản   xuất ra các sản phẩm khác nhau . ­ Tồn tại các phương pháp khác nhau để  sản xuất ra những sản phẩm   cụ thể. ­ Tồn tại các phương pháp khác nhau để  phân phối hàng hoá và thu  nhập cho các thành viên trong xã hội. 3.2. Tổ chức kinh tế một nền kinh tế hốn hợp Các hệ  thống kinh tế  khác nhau có những cách tổ  chức kinh tế  khác  nhau để  thực hiện ba chức năng cơ  bản của một nền kinh tế. Lịch sử  phát   triển của xã hội loài người cho thấy có các kiểu tổ chức sau: ­ Nền kinh tế  tập quán truyền thống: Kiểu tổ  chức này tồn tại dưới  thời công xã nguyên thuỷ. Trong xã hội này, các vấn đề kinh tế cơ bản  là sản   xuất cái gì? sản xuất như  thế  nào? phân phối cho ai? được quyết định theo   tập quán truyền thống từ thế hệ trước sang thế hệ sau. Tự cung, tự cấp, c ần   cái gì thì sản xuất cái đó bằng tư liệu sản xuất của chính mình không cần trao  đổi. ­ Nền kinh tế chỉ huy (Kế hoạch hoá tập trung): là nền kinh tế trong đó  Chính phủ ra mọi quyết định về sản xuất và phân phối. Ba chức năng cơ bản  của một nền kinh tế đều được thực hiện theo kế hoạch tập trung thống nhất   của Nhà nước. ­ Nền kinh tế thị trường đòi hỏi giải quyết các vấn đề  kinh tế cơ bản:  sản xuất cái gì? sản xuất như  thế nào? sản xuất cho ai? đều thông qua hoạt   động của cung cầu trên thị  trường, quan hệ  cạnh tranh, giá cả  thị  trường.   Trong kinh tế thị trường, giá cả thị trường có vai trò quyết định trong quá trình  lựa chọn và ra quyết định, giá cả  thị  trường do quan hệ  cung cầu quyết định  và phản ánh quan hệ cung cầu và cạnh tranh trên thị trường. ­ Nền kinh tế hỗn hợp là nền kinh tế kết hợp các nhân tố thị trường, chỉ  huy và truyền thống. Trong nền kinh tế hỗn hợp các thể công và tư nhân đều  9
  13. có vai trò kiểm soát nền kinh tế, thông qua bàn tay vô hình của thị trường để  xác định được sản lượng, giá cả… trong nhiều lĩnh vực và thông qua bàn tay  hữu hình của Nhà nước  để  điều chỉnh các chính sách thuế, tài chính, thu  nhập , luật pháp...  Mô hình kinh tế  hỗn hợp của từng nước có thể  khác nhau, tuỳ  thuộc  vào mức độ can thiệp của chính phủ vào nền kinh tế và thị trường. * Các tác nhân chia nền kinh tế hỗn hợp thành 4 nhóm sau: ­ Người tiêu dùng cuối cùng: là tất cả  các cá nhân và hộ  gia đình, họ  mua hàng hoá và dịch vụ để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của họ với thu nhập   hạn chế. ­ Các doanh nghiệp là người sản xuất ra hàng hoá và dịch vụ để cung cấp   cho xã hội, mục đích của họ khi thực hiện ba chức năng cơ bản của nền kinh   tế  là thu được lợi nhuận cao nhất trong giới hạn nguồn lực cao nhất của   mình. ­ Chính phủ vừa là người sản xuất vừa là người tiêu dùng nhiều hàng hoá  và dịch vụ  nhất. Ngoài các nhiệm vụ  chủ  yếu về  an ninh, giáo dục, quốc   phòng. Chính phủ còn cung cấp các dịch vụ khác cho ngành đường sắt, đường   hàng không, thông tin liên lạc, điện lực và chính phủ  sở  hữu nhiều doanh  nghiệp. Vai trò của Chính phủ được thực hiện thông qua ba chức năng cơ bản đó  là: Chức năng hiệu quả, chức năng công bằng và chức năng ổn định. ­ Người nước ngoài: Các cá nhân, doanh nghiệp, chính phủ  nước ngoài  tác động đến các hoạt động kinh tế thông qua việc mua bán hàng hoá, dịch vụ,  vay mượn, viện trợ và đầu tư nước ngoài. 4.  Một số khái niệm liên quan cơ bản 4.1. Yếu tố sản xuất Nhìn chung, cái mà con người có là các yếu tố  sản xuất còn cái mà con   người cần lại là sản phẩm và hàng hoá. Quá trình biến đổi các yếu tố  sản   xuất thành những thứ mà con người cần gọi là quá trình sản xuất. Vậy yếu tố sản xuất là các đầu vào của quá trình sản xuất và được phân  chia thành 3 nhóm như sau:  ­ Đất đai: là tặng vật của thiên nhiên cho quá trình sản xuất bao gồm  đất canh tác, đất ở, đất xây dựng. Thu nhập từ đất là tiền thuê đất. 10
  14. ­ Lao động: là năng lực của con người được sử dụng theo một mức độ  nhất định trong quá trình sản xuất. Người ta đo lường lao động bằng thời gian  trong quá trình sản xuất. Thu nhập từ lao động là tiền lương. ­ Vốn: là phương tiện của quá trình sản xuất. Thu nhập từ  vốn là tiền  lãi. Hiện nay người ta cho rằng trình độ  quản lý, công nghệ  cũng là đầu vào  của quá trình sản xuất. 4.2. Giới hạn khả năng sản xuất Khi xem xét một nền kinh tế với các yếu tố sản xuất và  trình độ công   nghệ  cho trước. Khi quyết định sản xuất cái gì và như  thế  nào nền kinh tế  này phải quyết định xem các yếu tố hạn chế này được phân phối như thế nào   giữa hàng nghìn, hàng vạn loại hàng hoá khác nhau có thể sản xuất được. Để  đơn giản giả sử có hai loại hàng hoá được sản xuất là Máy tính và Ô tô. Bảng  1 trình bày một số khả năng lựa chọn các tổ hợp Máy tính và Ô tô khi sử dụng   hết các yếu tố sản xuất với trình độ công nghệ hiện có. Bảng 1: Những khả năng sản xuất thay thế khác nhau Khả năng Máy tính (nghìn chiếc) Ôtô (nghìn chiếc) A 1.000 0 B 900 10 C 750 20 D 550 30 E 300 40 F 0 50 Biểu diễn những khả năng này trên đồ thị và nối những điểm này lại ta  được đường giới hạn khả năng sản xuất. Máy  N tính A B 11 C M D E Ôtô F
  15. Hình 1: Đường giới hạn khả năng sản xuất Phương án lựa chọn A là phương án toàn bộ nguồn lực chỉ sản xuất Ô  tô, tại đây số Máy tính được sản xuất ra là nhiều nhất, tại phương án F toàn  bộ  nguồn lực được tập trung vào sản xuất Ô tô còn Máy tính bằng 0. Dọc   theo đường cong từ  phương án A đến phương án  F thì Máy tính giảm đi và   Ôtô tăng lên. Phương án A, B, C, D, E, F là những phương án có hiệu quả vì sử dụng  hết nguồn lực và tại đó muốn tăng một đơn vị đầu ra là Máy tính thì phải cắt  giảm đi những đơn vị  đầu ra khác là Ô tô. Phương án M là phương án sản   xuất không có hiệu quả  vì chưa sử  dụng hết nguồn lực. Phương  án N là  phương án không thể đạt được của nền kinh tế vì xã hội không có nguồn lực. Vậy đường giới hạn khả  năng sản xuất là một đường biểu diễn tập  hợp tất cả phương án sản xuất có hiệu quả; phương án sản xuất có hiệu quả  là phương án mà tại đó muốn tăng một đơn vị  sản phẩm đầu ra nào đó thì  buộc phải cắt giảm những đơn vị đầu ra khác. 4.3. Chi phí cơ hội Trong một giới hạn nguồn lực, tại một thời điểm có thể có nhiều phương  án lựa chọn đó là các cơ hội có thể có. Khi chúng ta lựa chọn một phương án   nào đó và tiến hành thực hiện theo phương án đó thì sẽ  có các phương án  khác, cơ  hội khác bị  bỏ  qua. Trong các cơ  hội cơ  hội nào mang lại thu nhập   lớn nhất, cơ hội đó chính là chi phí cơ hội của phương án đã lựa chọn. 12
  16. Vậy chi phí cơ  hội là giá trị  của cơ  hội tốt nhất bị bỏ qua khi đưa ra một   số sự lựa chọn kinh tế khác. 4.4. Một số khái niệm khác 4.4.1. Quy luật khan hiếm ­  Nội dung quy luật: Mọi hoạt động của con người, trong đó có hoạt động  kinh tế  đều sử  dụng các nguồn lực. Các nguồn lực đều khan hiếm, có giới   hạn đặc biệt là các nguồn lực tự nhiên khó hoặc không thể tái sinh. ­  Nguyên nhân: +  Do dân số tăng dẫn tới nhu cầu sử dụng nguồn lực tăng; +  Do sự  cạnh tranh để  đáp  ứng nhu cầu mới, các tác nhân trong nền kinh  tế  phải cải tiến, thay đổi phương thức hành động vì vậy nhu cầu sử  dụng  nguồn lực tăng. 4.4.2. Quy luật lợi suất giảm dần Đây là quy luật phản ánh mối quan hệ giữa đầu vào của quá trình sản xuất   với đầu ra mà nó góp phần tạo ra Nội dung quy luật:        Khối lượng đầu ra có thêm ngày càng giảm đi, khi ta liên tiếp bỏ  thêm   những đơn vị bằng nhau của một đầu vào biến đổi vào một số lượng cố định  của một đầu ra khác. 4.4.3. Quy luật chi phí cơ hội ngày một tăng Nội dung quy luật: Quy luật này nói rằng: Để  có thêm một số  lượng bằng nhau về  một mặt   hàng, xã hội phải hy sinh ngày càng nhiều số lượng mặt hàng khác. Quy luật này thường được minh hoạ  thông qua đường giới hạn khả  năng  sản xuất. Tuy nhiên, quy luật này chỉ  đúng khi nguồn lực được sử  dụng hết  và có hiệu quả  nghĩa là nền kinh tế  nằm trên đường giới hạn khả  năng sản   xuất. Một nền kinh tế  mà nguồn lực không sử  dụng hết, thì chi phí cơ  hội   của xã hội để sản xuât ra thêm sản phẩm có thể gần như bằng không. 4.4.4. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả  kinh tế là mối quan tâm duy nhất của kinh tế học nói chung và   kinh tế học vĩ mô nói riêng. 13
  17. Hiệu quả  kinh té hiểu một cách khái quát là không lãng phí hoặc sử  dụng  các nguồn lực của nền kinh tế một cách tiết kiệm nhất để thoả mãn nhu cầu   và sự mong muốn của mọi người. 5. Hệ thống kinh tế vĩ mô Có nhiều cách mô tả  hoạt động của nền kinh tế. Theo cách tiếp cận hệ  thống, nền kinh tế được xem như là một hệ thống ­ gọi là hệ thống kinh tế vĩ   mô. Hệ thống này ­ như P.A.Samuelson mô tả ­ được đặc trưng bởi ba yếu tố:  Đầu vào, đầu ra và hộp đen kinh tế vĩ mô. ­ Các yếu tố đầu vào bao gồm:        +  Những tác động từ bên ngoài: Thời tiết, dân số, chiến tranh ...             + Những chính sách từ  chính sách của Chính phủ: Công cụ  của Nhà   nước nhằm điều chỉnh hộp đen kinh tế vĩ mô hướng vào các mục tiêu đã định  trước. ­ Các yếu tố  đầu ra của nền kinh tế: sản lượng sản xuất, việc làm, giá  cả, xuất nhập khẩu...là các yếu tố  đo lường kết quả  của hộp đen kinh tế  vĩ  mô trong từng thời kỳ. ­ Hộp đen kinh tế vĩ mô: đây là yếu tố trung tâm của hệ thống được coi là   nền kinh tế vĩ mô. Hoạt động của hộp đen như thế nào sẽ quyết định đến các  biến số đầu ra. Hai lực lượng chủ yếu quyết định đến hộp đen kinh tế vĩ mô  là tổng cung và tổng cầu. 5.1. Tổng cung (AS) ­ Khái niệm: Tổng cung là tổng sản phẩm quốc dân mà các hãng kinh  doanh sẽ  sản xuất và bán ra trong từng thời kỳ  tương  ứng với mức giá cả  chung và khả năng sản xuất. ­ Mức sản lượng tiềm năng: là mức sản lượng tối đa mà nền kinh tế có  thể  sản xuất ra trong điều kiện toàn dụng nhân công mà không gây nên lạm   phát. Sản lượng tiềm năng phụ thuộc vào các yếu tố sản xuất đặc biệt là các  yếu tố lao động. ­ Đường tổng cung: là đường biểu diễn mối quan hệ  giữa sản lượng   sản xuất ra và mức giá cả chung khi mọi biến số khác được giữ nguyên. Như  vậy tổng cung là một hàm của giá. ­ Phân biệt đường tổng cung ngắn hạn và đường tổng cung dài hạn 14
  18. + Đường tổng cung dài hạn: là đường song song với trục tung và cắt  trục hoành tại mức sản lượng tiềm năng. ASLR P AS Do các nhân  tố ngoài giá Giá thay đổi Q Hình 3: Mô hình đường tổng cung ­ Tại sao đường tổng cung dài hạn lại là đường thẳng đứng? Vì trong dài hạn, chi phí đầu vào đã được điều chỉnh, các doanh nghiệp  không còn động lực để tăng sản lượng. Giá cả sẽ tăng lên nhanh chóng để đáp  ứng sự thay đổi của mức cầu. Nên đường tổng cung dài hạn là đường thẳng  đứng. + Đường tổng cung ngắn hạn: ban đầu tương đối nằm ngang khi vượt  qua mức sản lượng tiềm năng đường tổng cung ngắn hạn là đường có độ dốc   ngược lên. Tại sao đường tổng cung ngắn hạn lại là đường có độ dốc ngược lên? Vì trong ngắn hạn, nhiều khoản chi của các hãng sản xuất kinh doanh  là cố định như tiền công, tiền thuê nhà, đất. Nếu tăng giá lên một chút thì lợi  nhuận trên một đơn vị  sản phẩm sẽ  tăng lên, các hãng tăng cường mở  rộng  15
  19. khả  năng sản xuất dẫn đến đường tổng cung ngắn hạn là đường có độ  dốc  ngược lên. ­ Đường tổng cung ngắn hạn phụ thuộc vào giá cả và chi phí; ­ Sự dịch chuyển của đường tổng cung; + Nếu mức giá đầu vào tăng dẫn đến chi phí sản xuất tăng  khả  năng  sản xuất bị thu hẹp làm cho đường tổng cung  dịch chuyển sang trái.      + Nếu mức giá đầu vào giảm dẫn đến chi phí sản xuất giảm, các doanh   nghiệp sẽ mở rộng khả năng sản xuất làm cho đường tổng cung dịch chuyển  sang phải. 5.2. Tổng cầu (AD) ­  Khái niệm: Tổng cầu là tổng khối lượng hàng hoá và dịch vụ mà các tác   nhân trong nền kinh tế sẵn sàng và có khả năng mua ứng với từng mức giá cả  chung, thu nhập và các biến số khác không đổi. Tổng cầu bao gồm chi tiêu của các hộ  gia đình, chi tiêu của các doanh  nghiệp và chi tiêu của chính phủ, xuất khẩu ròng...và rất nhiều các biến số  quyết định đến mức sản lượng. Khi các nhân tố này thay đổi sẽ làm cho tổng  cầu thay đổi. P AD P1 P2 Q1 Q2 Q Hình 2: Mô hình đường tổng cầu ­ Đường tổng cầu: là đường biểu diễn mối quan hệ giữa tổng sản phẩm   và mức giá cả chung mà các tác nhân trong nền kinh tế sử dụng. + Trục tung biểu thị mức giá cả chung + Trục hoành biểu thị mức sản lượng 16
  20. Đường tổng cầu là đường có độ dốc nghiêng xuống ­ Tại sao đường tổng cầu lại có độ dốc nghiêng xuống? Điều này có nghĩa là khi mức giá cả chung giảm, thu nhập thực tế của dân   chúng tăng lên dẫn đến khối lượng chi tiêu của toàn bộ  nền kinh tế tăng lên,  dẫn đến tiêu dùng tăng, làm cho tổng cầu tăng. ­ Tổng cầu phụ thuộc vào giá cả  và thu nhập của dân chúng và các chính  sách thuế, chi tiêu của chính phủ. ­ Sự dịch chuyển của đường tổng cầu: + Khi giá giảm dẫn đến tổng cầu tăng làm cho đường tổng cầu dịch  chuyển sang phải. + Khi giá tăng dẫn đến tổng cầu giảm làm cho đường tổng cầu dịch  chuyển sang trái. 5.3. Cân bằng tổng cung và tổng cầu Nếu ghép hai mặt của nền kinh tế  mặt cung và mặt cầu lại với nhau   bằng cách đưa hai đồ thị AD ­ AS vào một hệ trục toạ độ, ta thấy hai đường  đó cắt nhau tại điểm E. Điểm E gọi là điểm cân bằng của nền kinh tế. Điểm cân bằng là điểm tại đó khối lượng hàng hoá hoặc dịch vụ  mà  các doanh nghiệp sản xuất và bán ra đúng bằng khối lượng hàng hoá và dịch   vụ mà nền kinh tế có nhu cầu sử dụng. Tại điểm cân bằng tổng cung bằng tổng cầu hay toàn bộ  nhu cầu của  nền kinh tế  được các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ. P AD AS E Po Q Qo 17
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2