intTypePromotion=3

Luận án tiến sĩ Lịch sử: Quá trình hình thành và phát triển của thành phố Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012

Chia sẻ: Phong Tỉ | Ngày: | Loại File: DOCX | Số trang:197

0
3
lượt xem
0
download

Luận án tiến sĩ Lịch sử: Quá trình hình thành và phát triển của thành phố Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Luận án được nghiên cứu với mục tiêu nhằm phân tích sự thay đổi về diên cách (quy mô) thành phố Lạng Sơn qua các thời kì, trong đó tập trung vào quy hoạch kiến trúc và cảnh quan môi trường; đồng thời tập trung làm rõ các cơ chế, chính sách của bộ máy chính quyền đương thời trong công tác quản lí đô thị.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Luận án tiến sĩ Lịch sử: Quá trình hình thành và phát triển của thành phố Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012

  1. ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐỖ THỊ HƯƠNG LIÊN QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN  THÀNH PHỐ LẠNG SƠN TỪ NĂM 1925 ĐẾN NĂM 2012 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
  2. THÁI NGUYÊN ­ 2018
  3. ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐỖ THỊ HƯƠNG LIÊN QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN  THÀNH PHỐ LẠNG SƠN TỪ NĂM 1925 ĐẾN NĂM 2012 Ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM Mã số: 9229013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học:  1. GS.TS Nguyễn Ngọc Cơ                2. PGS.TS Hà Thị Thu Thủy
  4. THÁI NGUYÊN ­ 2018
  5. 5 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số  liệu,  kết quả  nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố  trong  bất kì công trình nào khác.            Tác giả Đỗ Thị Hương Liên
  6. 6 LỜI CẢM ƠN Trước hết tác giả  luận án xin bày tỏ  lòng biết  ơn sâu sắc tới tập thể  các  thầy cô giáo trong tổ Lịch sử Việt Nam, khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm ­   Đại học Thái Nguyên. Đặc biệt tác giả  xin bày tỏ  lòng biết  ơn tới thầy giáo  hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Ngọc Cơ, PGS.TS Hà Thị Thu Thủy đã chỉ  bảo tận tình, ân cần, động viên khích lệ  tác giả  trong suốt quá trình học tập,   nghiên cứu để hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ. Ngoài ra, trong quá trình thực hiện luận án, tác giả  đã nhận được sự  giúp  đỡ  nhiệt tình của Trung tâm Lưu trữ  Quốc gia I, III, Tỉnh  ủy, UBND tỉnh Lạng   Sơn, cùng các đơn vị  trực thuộc quản lí và toàn thể  các ban ngành, đoàn thể  địa  phương đã cung cấp các tư liệu để  tác giả hoàn thành luận án. Tác giả  xin chân   thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó. Cuối cùng tác giả  xin bày tỏ  lòng biết  ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và   đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và hoàn thành  luận án.       Thái Nguyên, ngày 14 tháng 10 năm 2018                                    Tác giả                            Đỗ Thị Hương Liên
  7. 7 MỤC LỤC     Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt iv Danh mục các bảng v
  8. 8 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CN : Công nghiệp CNH­HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DV : Dịch vụ GD : Giáo dục HĐND                     : Hội đồng nhân dân  HTX                       : Hợp tác xã LN : Lâm nghiệp NN : Nông nghiệp TCN : Thủ công nghiệp TNHH : Trách nhiệm hữu hạn UBHC       : Ủy ban hành chính               CHND                    : Cộng hòa Nhân dân            UBND                   : Ủy ban nhân dân
  9. 9 DANH MỤC CÁC BẢNG
  10. MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Lạng Sơn là một tỉnh nằm ở khu vực phía Bắc có đường biên giới tiếp giáp  với Trung Quốc, từ  lâu đã được coi như  cửa ngõ giao thương giữa nước ta với  Trung Quốc. Thành phố Lạng Sơn là đô thị tỉnh lỵ của tỉnh Lạng Sơn, tỉnh miền núi   Đông Bắc của tổ quốc, là một đô thị cửa khẩu có chức năng quan trọng trong kinh   tế đối ngoại. Thành phố  Lạng Sơn ­ vùng đất đã trải qua thời kỳ  Châu lỵ, Trấn lỵ  và  đến năm 1925 được thành lập, trở thành thị xã tỉnh lỵ, là trung tâm kinh tế, chính   trị, văn hóa ­ xã hội của tỉnh. Đây là nơi có nhiều di tích lịch sử  như  thành nhà   Mạc, Đoàn thành, Ải Chi Lăng... cùng các lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc   dân tộc đã từng hấp dẫn khách thập phương từ ngàn xưa. Sự hội tụ của các điều   kiện tự  nhiên và xã hội đã tạo cho thành phố  Lạng Sơn thế  mạnh  phát triển đô  thị, trở thành trung tâm chính trị ­ kinh tế ­ văn hoá ­ xã hội của tỉnh Lạng Sơn và   vùng Đông Bắc Việt Nam. Thành phố Lạng Sơn là loại hình đô thị thương mại ra  đời từ  khá sớm, được hình thành theo phương thức "thị" có trước " đô " có sau.   Ngày nay thành phố  Lạng Sơn là thành phố  thương mại cửa khẩu đang trên đà  phát triển, là cửa ngõ giao lưu kinh tế ­ văn hoá của cả nước với Trung Quốc, là  địa bàn có mối quan hệ với vùng tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội ­ Hải Phòng   ­ Quảng Ninh.  Với quá trình đổi mới diễn ra một cách toàn diện và sâu sắc từ sau Đại hội   Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của  thành phố Lạng Sơn, làm nảy sinh những vấn đề về quy hoạch phát triển đô thị,   về  tổ  chức đời sống kinh tế  ­ xã hội, an ninh quốc phòng [66, 197], đồng thời   những thay đổi về cơ  sở hạ  tầng đô thị  đã góp phần tích cực vào quá trình phát   triển kinh tế ­ xã hội của thành phố.  Trong giai đoạn 2000 – 2002, thực hiện đề  án thành lập thành phố, thị  xã  được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, kiến thiết đô thị, diện mạo thay đổi. Năm   2000, thành phố Lạng Sơn được công nhận là đô thị loại III, đến tháng 10/2002,  Chính phủ đã ban hành Nghị định thành lập thành phố Lạng Sơn. Quá trình đô thị  hóa cùng với sự chuyển mình ngày càng mạnh mẽ của thành phố Lạng Sơn trong   những năm qua đã khẳng định sự  đúng đắn trong việc thực hiện chủ  trương,  
  11. đường lối đổi mới của Đảng và nhà nước để  thành phố  Lạng Sơn trở  thành   thành phố cửa khẩu quan trọng vùng biên giới Đông Bắc, với chức năng chủ yếu   là kinh tế  thương mại, chính trị, an ninh quốc phòng của một tỉnh biên giới.   Thông qua nghiên cứu thực tế  thực hiện đường lối đổi mới  ở  một địa phương   miền núi biên giới như Lạng Sơn để  thấy được sự  lãnh đạo và đường lối đúng   đắn của Đảng và nhà nước ta, đồng thời với việc nghiên cứu đề  tài này sẽ  góp   phần cung cấp thêm tư liệu khoa học cho việc nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy  lịch sử địa phương cũng như góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa  tốt  đẹp của nhân dân các dân tộc tỉnh Lạng Sơn.  Đến nay, cũng đã có khá nhiều nghiên cứu về  quá trình đô thị  hóa nói  chung của các tác giả ở trong và ngoài nước, với nhiều cách tiếp cận khác nhau.  Tuy nhiên, lại chưa có nghiên cứu nào về  quá trình hình thành, phát triển của  thành phố  và quá trình đô thị  hóa dưới góc độ  lịch sử diễn ra tại một thành phố  của một tỉnh miền núi, nhất là lại diễn ra tại một tỉnh miền núi phía Bắc như  tỉnh Lạng Sơn. Chính vì vậy, tác giả  đã chọn vấn đề: “Quá trình hình thành và   phát triển thành phố Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012”  làm đề tài luận án  tiến sĩ của mình.  2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu: Luận án sẽ tập trung vào các vấn đề ­ Khái quát quá trình hình thành của đô thị Lạng Sơn từ khởi thủy đến năm   1925 (năm thành lập thị xã Lạng Sơn) và quá trình phát triển của Lạng Sơn từ thị  xã lên thành phố  (năm 2002), cùng chặng đường 10 năm xây dựng và phát triển   thành phố Lạng Sơn (2002­2012). ­ Phân tích những điều kiện lịch sử tác động đến sự  phát triển của thị  xã   Lạng Sơn và thành phố Lạng Sơn qua các giai đoạn lịch sử. ­ Phân tích sự thay đổi về diên cách (quy mô) thành phố Lạng Sơn qua các  thời kì, trong đó tập trung vào quy hoạch kiến trúc và cảnh quan môi trường;  đồng thời tập trung làm rõ các cơ chế, chính sách của bộ máy chính quyền đương   thời trong công tác quản lí đô thị. ­ Phác họa bức tranh về sinh hoạt đô thị  được thể  hiện qua các mặt như  dân cư đô thị,  kinh tế đô thị, chính trị, văn hóa, xã hội của đô thị  Lạng Sơn qua  gần một thế kỉ.
  12. ­ Trên cơ  sở  đó làm rõ những thế mạnh thúc đẩy sự  phát triển của Lạng  Sơn, luận án cũng đóng góp một số  ý kiến nhằm kế  thừa và phát huy mặt tích  cực của đô thị  hóa góp phần nâng cao hiệu quả  công tác quản lí và quy hoạch  thành phố trong giai đoạn hiện nay và tương lai. Nhiệm vụ nghiên cứu: Trên cơ sở  mục tiêu đã đề  ra như   ở  trên, đề  tài hướng tới giải quyết các   nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Trình bày một cách có hệ thống về quá trình hình thành và phát  triển của thành phố  Lạng Sơn, quá trình đô thị  hóa  ở  thành phố  Lạng Sơn tỉnh   Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012. Thứ  hai: Rút ra được những đặc điểm của quá trình đô thị  hóa nói chung  và thành phố Lạng Sơn tỉnh Lạng Sơn nói riêng. Thứ ba: Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của quá trình đô thị  hóa đến sự phát triển kinh tế  ­ xã hội của tỉnh Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm  2012. Thứ  tư: Trên cơ  sở  nghiên cứu, tác giả  chỉ  ra đặc trưng của đô thị  Lạng  Sơn.  3. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đối tượ ng nghiên cứu của đề  tài là thành phố  Lạng Sơn. Trong đó chúng tôi tập trung nghiên cứu về sự ra đời, quá trình phát   triển của đô thị   ở  thành phố  Lạng Sơn tỉnh Lạng s ơn t ừ ch ức năng một “trấn  thành” đến một trung tâm đô thị  và những đặc điểm về  kinh tế, văn hóa, xã   hội ở thành phố Lạng Sơn. Phạm vi nghiên cứu: Về  không gian: Không gian nghiên cứu cuả  đề  tài là không gian lịch sử  ­  kinh tế ­ văn hóa ­ xã hội Lạng Sơn với trung tâm là thành phố Lạng Sơn. Trong  quá trình trình bày luận án thuật ngữ  “thị  xã Lạng Sơn nay là thành Phố  Lạng   Sơn” sẽ có những cách gọi khác tương ứng được sử dụng trong các văn bản hành   chính cả  chính quyền đương thời để  phù hợp với từng giai đoạn cụ  thể. Trong 
  13. một số  nội dung phạm vi nghiên cứu có thể  mở  rộng ra địa bàn tỉnh để  thấy   được sự liên quan mật thiết giữa thành phố Lạng Sơn với toàn tỉnh. Về  thời gian: Đề  tài giới hạn chủ  yếu trong thời gian từ  năm 1925 đến   năm 2012. Trong đó, năm 1925 là năm chính quyền thực dân Pháp đã ra Nghị định  số 30431 về việc thành lập thị xã Lạng Sơn là trung tâm đô thị của tỉnh Lạng Sơn   (theo công điện của Chánh văn phòng Phó Thống sứ Bắc Kỳ  về  Nghị định thiết  lập Lạng Sơn ­ Thất Khê thành thị xã ngày 23/9/1925. Năm 2012, thành phố Lạng  Sơn đã trải qua 10 năm xây dựng và phát triển kể từ khi được công nhận là thành   phố  (giai đoạn 2002 – 2012). Việc lấy mốc năm 2012 có thể  chưa thật sự chính  xác nhưng sẽ giúp NCS thuận lợi hơn khi khai thác nguồn tư liệu. Tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu để  để có cái nhìn toàn diện, luận án  còn đề  cập khái quát  một số  vấn đềcủa thành phố  trong phạm vi thời gian và  không gian rộng hơn.   Phương pháp nghiên cứu:  Để  tiếp cận đề  tài “Quá trình hình thành và  phát triển thành phố Lạng Sơn từ năm 1925 đến năm 2012” là một đề tài rộng, cần  nguồn tư liệu khá lớn, đa dạng bởi vậy phương pháp đầu tiên được sử dụng nghiên  cứu ở đây là khai thác triệt để những tư liệu gốc như các tài liệu tại Trung tâm Lưu  trữ Quốc gia I, III, Chi cục Văn thư Lưu trữ Lạng Sơn. Phương pháp chủ đạo được sử dụng là phương pháp lịch sử và phương pháp  logic  Các phương pháp đa ngành, liên ngành: kết hợp giữa phương pháp lịch sử  với phương pháp điều tra xã hội học để xử lí các số liệu và thông tin liên quan. Phương pháp khu vực học: Căn cứ vào thực tế  khách quan của lịch sử và   điều kiện xã hội của địa phương để nghiên cứu. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa: Đối tượng chính của luận án là  tập trung nghiên cứu về  thành phố  Lạng Sơn nhưng việc nghiên cứu đặt trong   mối quan hệ với cả các huyện khác và cả tỉnh Lạng Sơn cũng là rất cần thiết, do   đây là một công việc hết sức quan trọng nên cần được tiến hành bằng các bảng   câu hỏi điều tra và phỏng vấn mà tác giả đưa ra.  4. Đóng góp của luận án
  14. ­ Thứ  nhất: Luận án trình bày một cách có hệ thống quá trình hình thành  và phát triển thành phố  Lạng Sơn nói riêng cũng như  mảnh đất Lạng Sơn nói  chung.     ­ Thứ hai:  Phục dựng lại một bức tranh toàn cảnh về thành phố Lạng Sơn  từ  năm 1925 đến 2012 và thấy được những tác động cũng như   ảnh hưởng của   quá trình đô thị hóa đến kinh tế ­ xã hội của thành phố Lạng Sơn. Th ứ ba: Tái hiện lại bức tranh toàn cảnh về  kinh tế, chính trị, văn hóa,   xã hội của thành phố  Lạng Sơn. Qua đó chỉ  ra những đặ c điểm riêng mang   tính đặc thù trong quá trình phát triển c ủa thành phố  Lạng Sơn so với các  thành phố khác ở nướ c ta. Thứ  tư: Luận án còn cung cấp nguồn tư liệu mới, đáng tin cậy về  thành  phố  Lạng Sơn từ  năm  1925 đến năm 2012,  phục vụ  việc nghiên cứu và giảng  dạy lịch sử địa phương.  5. Bố cục Luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục. Luận án được  chia thành 5 chương chính: Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Chương 2. Thị xã Lạng Sơn từ khi thành lập đến ngày hòa bình lập lại (1925­ 1954). Chương 3. Chuyển biến của thị xã Lạng Sơn trong những năm 1954­1975. Chương 4. Chuyển biến của thị  xã Lạng Sơn sau ngày thống nhất đất  nước và sự thành lập thành phố (1975­2002). Chương 5. Thành phố Lạng Sơn qua 10 năm xây dựng, phát triển (2002­2012).
  15. Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.1. Tổng quan về nguồn tư liệu Để hoàn thiện luận án, tác giả đã sử dụng một số nguồn tư liệu liên quan  trực tiếp và gián tiếp đến đề  tài như: tư  liệu thành văn; tư  liệu tranh  ảnh, bản   đồ, hiện vật; tư liệu điền dã. 1.1.1. Tư liệu thành văn Nguồn tư  liệu là các văn kiện của các kì Đại hội Đảng, các nghị  quyết,   quyết định của Chính phủ  và các văn bản quy phạm pháp luật; báo cáo và nghị  quyết triển khai, tổng kết của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh  Lạng Sơn và của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Lạng Sơn, Ủy ban hành  
  16. chính thị  xã Lạng Sơn cùng một số  các báo cáo, quyết định của chính phủ  Pháp  thi hành trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn trước năm 1945. Ngoài ra còn có các   số liệu, báo cáo thống kê của chi cục thống kê và của các cơ quan, ban ngành của  Trung ương và địa phương có liên quan đến đề tài luận án.  Nguồn tư liệu là các công trình nghiên cứu của các tác giả ở trong và ngoài   nước, trong đó có các chuyên khảo đề cập đến vấn đề kinh tế, văn hóa của thành  phố  Lạng Sơn; các kỷ  yếu Hội thảo khoa học cùng các bài viết trên các tạp chí  chuyên ngành có liên quan đến đề tài luận án nghiên cứu.  Tư liệu lưu trữ Nguồn tư  liệu có liên quan trực tiếp đến đề  tài được lưu giữ  tại Trung  tâm Lưu trữ quốc gia. Trước tiên là Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, tập trung chủ  yếu ở ba phông tài liệu lưu trữ là Fonds de la residenee Superieure au tonkin (Phủ  Thống sứ  Bắc Kỳ), Phủ  Toàn quyền Đông Dương và Nha kinh lược Bắc kì.  Trong đó có nhiều tư  liệu quan trọng về  lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã  hội, sự thay đổi địa giới hành chính của thành phố  Lạng Sơn. Do đó có thể  khai  thác chủ yếu ở một số dãy tài liệu sau: ở dãy tài liệu kí hiệu E (về tổ chức chính   quyền địa phương) có dãy tài liệu E2 (sự thay đổi địa giới hành chính với 68 hồ  sơ), trong đó có một số  hồ  sơ liên quan đến Lạng Sơn như hồ  sơ  33306 có tiêu   đề   “Modificcations   dans   lescirconsciptions   administratius   de   la   provice   de   LangSon”  (sửa đổi các đơn vị  hành chính của tỉnh Lạng Sơn); hay tài liệu số  01025913, hồ sơ số 4049 với tiêu đề “Asorganisation administrative et Suppession   de la delegation de la provice de LangSon” (về việc thay đổi hành chính và xóa bỏ  địa lí tỉnh Lạng Sơn   hay E02 (bảng tiểu dẫn các điều kiện kinh tế  ­ xã hội).   Ngoài ra tác giả  luận án cũng tiến hành khai thác tài liệu lưu trữ  tại Trung tâm   Lưu trữ Quốc gia III, với các phông Văn phòng Chính phủ, là phông tài liệu lưu trữ  có giá trị trong thành phần phông lưu trữ quốc gia Việt Nam. Đa số các tài liệu tác  giả khai thác được đều là tài liệu gốc, hình thành trong quá trình hoạt động của các  cơ  quan nhà nước trung  ương và địa phương. Có thể  kể  tới một số  hồ  sơ  như  708/17589, “Quyết định của Hội đồng Bộ  trưởng về  việc đổi tên các xã, huyện   thuộc tỉnh Lạng Sơn”; hồ  sơ  9420: “Báo cáo về tình hình lũ lụt  ở  Lạng Sơn năm   1986”. Phông Bộ  Kế  hoạch và Đầu tư: Hồ  sơ  số  2054, “Quyết định của  Ủy ban  
  17. nhân dân tỉnh Lạng Sơn về việc phê duyệt đồ án thiết kế quy hoạch chung xây dựng   thị xã Lạng Sơn năm 1986­2000”…… Xuất phát từ nhu cầu phục vụ công tác sưu tầm nghiên cứu, sưu tầm, bảo  tồn các giá trị  văn hóa lịch sử  của tỉnh nhà. Thực hiện sự  chỉ  đạo của  Ủy ban   nhân dân tỉnh và thành phố  Lạng Sơn cũng như  sự quản lí trực tiếp của Sở  văn   hóa Thể  thao và Du lịch Lạng Sơn nên trong những năm gần đây Thư  viện và  Bảo tàng tổng hợp tỉnh đã tiến hành dịch, sưu tầm, khai thác các tư liệu về tất cả  các mảng đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…. Việc bảo tồn các giá trị  văn hóa, lịch sử đã tạo sự thuận lợi hơn cho các nhà nghiên cứu nói chung và tác   giả luận án nói riêng trong công tác sưu tầm tư liệu.  Ngoài những tư  liệu  ở  Trung tâm Lưu trữ  Quốc gia, tác giả  luận án đã  khai thác thêm những tư liệu lưu trữ khác tại Chi cục văn thư Lưu trữ tỉnh Lạng   Sơn và Phòng lưu trữ  thành  ủy thành phố  Lạng Sơn, qua đó đã giúp cho tác giả  những tư liệu cần thiết liên quan đến nội dung luận án.  Nguồn tư liệu báo chí  Các tờ báo của Trung ương và Địa phương: Trước hết là một số  tờ  báo dưới hình thức thông tin như  Báo Bắc Kạn ­  Ty thông tin Bắc Kạn số 83 (12/6/1950);  Báo Hà Giang ­ Ty thông tin Hà Giang  số  22, 28…; một số bản tin của  Ty thông tin Thanh Hóa hay Ty thông tin Tuyên   Quang;   Ty thông tin Thái Nguyên; Bản tin ­  tin tức ­ cơ  quan của Quận chính  thành phố  Hà Nội số  3 ngày 22/10/1954; hay   Báo Cứu quốc ­  Cơ  quan tuyên  truyền kháng chiến của tổng bộ  Việt Minh; báo Liên khu I; báo Ninh Thuận; Báo  Liên hiệp kháng chiến ­ cơ quan tuyên truyền kháng chiến tỉnh hội Thanh Hóa; báo  Việt Minh độc lập ­ cơ quan tuyên truyền của Việt Minh ­ Cao Bằng ­ Bắc Kạn ­   Lạng Sơn; báo Lạng Sơn…đã đăng tải nhiều thông tin về tình hình kinh tế, chính trị,   xã hội...của thành phố Lạng Sơn.  Các tạp chí chuyên ngành: Trên các tạp chí chuyên ngành một số  các bài viết có nội dung liên quan   đến đề  tài luận án như “Một số  nét về  hoạt động của hệ  thống ngân hàng trên   địa bàn tỉnh Lạng Sơn” (Tạp chí ngân hàng, số 6­2004); “Lạng Sơn với phát triển   kinh tế và hội nhập” (Tạp chí Đông Nam Á, số 1­2005), “Khu kinh tế cửa khẩu   Tân Thanh, chặng đường 10 năm phát triển” (Tạp chí Đông Nam Á, số 2­ 2007), 
  18. “Các khu kinh tế cửa khẩu biên giới Việt ­ Trung” (Tạp chí Cộng Sản, số 4­2007) … 1.1.2. Tư liệu tranh ảnh, bản đồ, hiện vật Bao gồm tranh ảnh và bản đồ cũng là nguồn tư liệu hết sức quan trọng và   cần thiết cho tác giả  luận án. Các tư  liệu tranh  ảnh, bản đồ  hiện vật  được khai  thác chủ yếu tại Bảo tàng thành phố Lạng Sơn và Thư viện tỉnh Lạng Sơn, với các   danh mục ảnh về con người, về phong tục tập quán, hệ thống các chợ ở Lạng Sơn,  về diện mạo thành phố Lạng Sơn… Ngoài ra còn có các nguồn ảnh tư liệu về lịch  sử, kinh tế, văn hóa, xã hội…của thành phố đăng tải trên các trang Web của Trung   ương, địa phương… 1.1.3. Tư liệu điền dã Tác giả  luận án đã trực tiếp điền dã, thu thập tư  liệu tại nhiều nơi  ở cả  thành phố  và các huyện trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Bao gồm khảo sát tại hệ  thống các chợ lớn  ở thành phố Lạng Sơn như phố chợ Kỳ Lừa, chợ Đông Kinh,   chợ Giếng Vuông, chợ Chi Lăng, chợ Tân Thanh, chợ Đêm. Tìm hiểu lịch sử hình  thành và phát triển của các chợ  gắn với sự ra đời và phát triển của đô thị  Lạng  Sơn qua các hoạt động mua bán, thương mại… giữa người Việt với nhau, giữa  người Việt với người Hoa và người Pháp. Cùng với đó là khảo sát hệ thống sông  ngòi như sông Thương, sông Kỳ Cùng và các vấn đề về lịch sử, văn hóa, xã hội   của một số phường trên địa bàn thành phố nhằm bổ sung tư liệu thực tế cho đề  tài luận án như: phường Đông Kinh, phường Vĩnh Trại, phường Tam Thanh, Chi   Lăng, Hoàng Văn Thụ…. 1.2. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.2.1. Những nghiên cứu về đô thị và đô thị hóa ở Việt Nam  Những nghiên cứu trong nước Có thể thấy rằng, từ trước đến nay cũng đã có khá nhiều những công trình   trên thế  giới cũng như   ở  Việt Nam nghiên cứu về  đô thị  và đô thị  hóa.  Ở  Việt  Nam các đô thị cũng được hình thành từ khá sớm. Từ sau năm 1975, đã có một số  công trình nghiên cứu một cách chuyên sâu về đô thị và đô thị hóa. Tại Việt Nam   những nghiên cứu đầu tiên về  đô thị  và quá trình đô thị  hóa đã được tiếp cận  dưới góc độ sử học, trong đó chủ yếu là tìm hiểu về sự hình thành và phát triển   của các đô thị của Việt Nam. Trước tiên phải kể đến cuốn “Đô thị cổ Việt Nam”  (Viện Sử học Việt Nam), xuất bản năm 1989. Đây là công trình tổng hợp nhiều   bài nghiên cứu của nhiều tác giả  khảo cứu về  các đô thị  cổ  trong lịch sử  của  
  19. Việt Nam như Hà Nội, Hoa Lư, Phố  Hiến, Hội An …[ ; ]ra đời và phát triển từ  thế kỉ thứ III đến thế kỉ thứ XIX. Những năm 90 của thế kỉ XX, vấn đề  đô thị  và đô thị  hóa được mở  rộng  nghiên cứu trên các lĩnh vực nhân học, kinh tế học như: cuốn “ Đô thị Việt Nam”,  xuất bản năm 1995 của tác giả Đàm Trung Phường  [80]. Sự ra đời của cuốn sách  này không chỉ cho thấy bước phát triển mới trong việc nghiên cứu đô thị  mà còn  về  vấn đề  quy hoạch và phát triển đô thị   ở  Việt Nam. Nội dung sách gồm 4  chương chính, trong đó có những vấn đề  chung về  đô thị, đánh giá thực trạng  mạng lưới đô thị, định hướng chiến lược phát triển đô thị  của Việt Nam trong   bối cảnh đô thị hóa trên thế giới. Công trình này đưa ra cách tiếp cận mới về đô  thị và đô thị hóa. Thứ hai là công trình “Đô thị hóa tại Việt Nam và Đông Nam Á”  (xuất bản năm 1995) của Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, đã đề cập đến tình   hình và xu thế đô thị hóa tại Việt Nam cũng như các nước Đông Nam Á; nhu cầu  quản lí đô thị, bảo vệ môi trường, tình trạng tăng dân số cơ học, các kinh nghiệm  phát triển đô thị  ở các nước Đông Nam Á; về vấn đề  môi trường nhân văn, môi  trường văn hóa trong quá trình đô thị hóa cũng như tiến trình đô thị hóa trong lịch  sử, đồng thời giới thiệu một số đô thị cổ ở nước ta cũng như trên thế giới [111]. Năm 1998, công trình nghiên cứu “Đô thị hóa và chính sách phát triển đô thị   trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của các tác giả Trần Ngọc Hiên,  Trần Văn Chử  [51].  Cuốn sách đã đề  cập đến những lí thuyết chung về  đô thị.  Trong đó con người được đặt vào vị  trí trung tâm, đồng thời đánh giá những tác   động của công cuộc công nghiệp thóa ­ hiện đại hóa tới quá trình đô thị  và đô thị  hóa; của các chính sách tác động đến sự phát triển đô thị ở nước ta.  Bước sang những năm đầu thế kỉ XXI, khi vấn đề công nghiệp hóa ­ hiện  đại hóa, toàn cầu hóa là xu thế tất yếu của nhân loại, vấn đề  đô thị  và tác động   của đô thị  hóa càng được các nhà nghiên cứu quan tâm đặc biệt với nhiều cách   tiếp cận khác nhau trên các lĩnh vực văn hóa học, kinh tế  học, xã hội học, nhân   học, sử học…  Năm 2000, cuốn “Đô thị  Việt Nam dưới thời Nguyễn” của các tác giả  Nguyễn Thừa Hỷ, Đỗ  Bang, Nguyễn Văn Đăng được xuất bản  [60]. Với vai trò  là một trung tâm đầu não chính trị, tốc độ  đô thị  hóa của Hà Nội dưới thời Pháp   thuộc được chuyển biến nhanh chóng hơn so với các thế  kỉ  trước, cả  về  diện 
  20. mạo và quy hoạch đô thị. Quá trình đô thị hóa đã đem lại những chuyển biến về  kinh tế, văn hóa, giáo dục, hệ thống giao thông đô thị…            Năm 2002, hai tác giả là Tôn Nữ Quỳnh Trân, Nguyễn Thế Nghĩa (đồng   chủ  biên) đã cho ra đời  ấn phẩm “Phát triển Đô thị  bền vững”[110], cuốn sách  được biên soạn với nội dung chủ yếu từ cuộc Hội thảo khoa học quốc tế: “Phát   triển Đô thị  bền vững ­ Vai trò của nghiên cứu và giáo dục”, cuốn sách đã tập  hợp nhiều bài viết có nội dung mang tính lí luận chung và nghiên cứu những  trường hợp cụ thể về phát triển đô thị  ở  Việt Nam cùng các nước trên thế  giới,  những đặc thù và phương hướng giải quyết theo nguyên tắc bền vững trong đô  thị; năm 2004, Võ Kim Cương đã cho ra đời cuốn “ Quản lí đô thị thời kì chuyển   đổi”[29], nêu lên một số  vấn đề  cơ  bản về  quản lí đô thị  trong thời kì chuyển   đổi, phần hai là các bài viết của tác giả  được đúc kết trong quá trình tham gia  quản lí đô thị. Năm 2005, tác giả Đình Quang cho ra đời cuốn sách “ Đời sống văn hóa đô   thị và khu công nghiệp Việt Nam”, nội dung đi sâu vào nghiên cứu quá trình đô thị  hóa  ở  nước ta và trên thế  giới hiện nay, về đời sống văn hóa đô thị, thực trạng  văn hóa ­ xã hội khu vực đô thị, cũng như khu công nghiệp cùng triển vọng đô thị  hóa Việt Nam và bối cảnh văn hóa thế kỉ XXI. Cuốn “Biến đổi văn hóa đô thị  Việt Nam hiện nay” (2006) của tác giả  Nguyễn Thanh Tuấn [114], cung cấp cái nhìn mới về văn hóa trong đô thị, tác giả  đi sâu nghiên cứu: Đô thị  và biến đổi văn hóa đô thị  nói chung, trong thời kì đổi   mới cũng như thời kì hiện đại; những quan điểm và biện pháp điều tiết quá trình  tiếp tục biến đổi văn hóa đô thị.  Ngoài ra còn có các tác phẩm đã được Nhà xuất bản Xây dựng  ấn hành  như  Đỗ  Hậu (2010), “Quản  lí đất đai và bất động sản đô thị”. Trương Quang  Thao (2011), “Đô thị học, những khái niệm mở đầu”, đề cập tới năm khái niệm –  chìa khóa đi vào nghiên cứu đô thị  học, đó là: đô thị, đô thị  hóa, đô thị  học, quy   hoạch và nhà đô thị cùng nhiều khái niệm phát sinh từ các thuật ngữ ấy [   ; ]. Năm 2012, tác giả  Trần Hữu Quang đã cho ra đời tác phẩm “Hạ  tầng đô   thị Sài Gòn buổi đầu” [82], trong đó đã khắc họa một bức tranh khái lược về quá  trình hình thành hạ tầng đô thị của thành phố Sài Gòn vào giai đoạn đầu của thời   kì Pháp thuộc, tìm hiểu lịch sử của đô thị  Sài Gòn. Có thể  nói một trong những   điểm khác biệt giữa đô thị  hiện đại với làng xã trong nông thôn cổ  truyền chính  

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản