Thuật ngữ Nghệ Thuật ánh
sáng trong điện ảnh
Ánh sáng (light). 1. Dải dao động có bước sóng từ 3800 đến 7000 A.U (từ
740nm đến 400 nm). “Ánh sáng” được hiểu mở rộng ra bên ngoài vùng giới hạn
mà mắt người có thể thấy được: bên ngoài vùng đỏ (hồng ngoại) và bên ngoài
vùng tím (tử ngoại). 2. Ánh sáng từ các nguồn sáng tự nhiên (mặt trời, lửa) và ánh
sáng nhân tạo (các loại đèn chiếu) tạo hiệu ứng ánh sáng cho cảnh phim. 3. Ánh
sáng là cách gọi tắt của công việc chiếu sáng (lighting), bộ phận ánh sáng (lighting
group) do trưởng bộ phận ánh sáng (lighting director) chịu trách nhiệm điều phối
theo ý tưởng tạo hình của nhà quay phim (cường độ, góc, hướng, màu sắc, nhiệt
độ màu, phin tơ, hiệu ứng v.v …). Ánh sáng từ các nguồn sáng chiếu vào chủ đề
bức xạ qua hệ thống thấu kính rọi vào lớp nhũ tương cảm quang trên mặt phim,
tạo ra quá trình biến đổi quang-hoá, lưu lại hình ảnh tiềm ẩn trên lớp nhũ tương
phim. Ánh sáng là một thành phần kỹ thuật căn bản trong quá trình sản xuất một
bộ phim. Cảnh quay “ngoại/ngày” thường tận dụng ánh sáng thiên nhiên hoặc kết
hợp ánh sáng nhân tạo nếu cần. Cảnh quay nội dù ngày hay đêm được chiếu sáng
bằng đèn. Bố cục ánh sáng truyền thống thường có 4 cây đèn: đèn chính (key
light) là nguồn sáng mạnh, nhưng đều và lỳ chiếu vào chủ đề ở phía trước; đèn
khử bóng (fill light) có chức năng như đèn chính, kiểm soát sự tương phản và tỷ lệ
ánh sáng chiếu vào chủ đề ở phía trước nhưng khác hướng với đèn chính; đèn hậu
(back light) chiếu trực diện ở phía sau chủ đề và camera, nhằm tách nó ra khỏi
phông và tạo ven cho chủ đề; đèn phông (back ground light) làm sáng hậu cảnh và
tách chủ đề ra khỏi phông. Ngoài ra, còn có những nguồn ánh sáng phụ, công suất
nhỏ hơn để tạo hiệu ứng: đèn ven (rimlight) chiếu thẳng vào phía sau chủ đề; đèn
kích (kicker light) cũng có chức năng như đèn ven và đèn hậu nhưng ở góc thấp
hơn, đối diện với camera và đèn chính chiếu chếch một bên phía sau chủ đề để tạo
ven một phía mạnh hơn; đèn tạt ngang (side light) chiếu vào hai bên chủ đề; đèn
nhấn (accent light) để làm nổi bật một khu vực trong bối cảnh; đèn mắt (eye light)
để khử bóng ở hốc mắt nhân vật; đèn ven tóc (top light) để tạo làm nổi mái tóc
v.v… Trên nền tảng ánh sáng sân khấu, ánh sáng điện ảnh đã trải qua một quá
trình phát triển phức tạp để có được kỹ thuật và hiệu ứng phong phú như ngày nay.
Ánh sáng bóng (silhouette lighting). Hiệu ứng tạo ra hình ảnh nhân vật
như một bóng đen sắc nét nổi bật trên nền phông trắng bởi ánh sáng chỉ được
chiếu vào hậu cảnh mà không chiếu vào chủ đề. Phương pháp này ngược với ánh
sáng phông đen (cameo lighting).
Ánh sáng phông đen (cameo lighting). Sự tập trung các nguồn sáng mạnh
chỉ chiếu vào tiền cảnh (foreground) mà giữ cho hậu cảnh đen tối. Thủ pháp này
làm cho chủ đề (người, vật, vật thể) sáng rực, nổi bật trên nền phông đen, nhằm
thu hút thị giác người xem, ngược với ánh sáng bóng (silhouette lighting) và hoàn
toàn không sử dụng ánh sáng môi trường (ambiancelight).
Ánh sáng chung (incident light). Ánh sáng từ tất cả các nguồn sáng trong
bối cảnh, trong đó có chủ đề. Chuyên viên ánh sáng sẽ đo nguồn sáng bằng pô sơ
mét (incident light meter) để điều tiết chúng.
Ánh sáng hữu ích (available light). Ánh sáng thiên nhiên hoặc các nguồn
sáng có sẵn ở điểm quay (location) được dùng khi ghi hình mà không cần sử dụng
thêm kỹ thuật chiếu sáng. Với ánh sáng này, tính hiện thực của cảnh phim sẽ cao
hơn việc sử dụng ánh sáng nhân tạo.
Ánh sáng chia-rô-cu-rô (chiaro scuro). Thuật ngữ kết hợp hai từ gốc Ý:
“sáng” và “tối”, gọi phương pháp chiếu sáng đa chiều tạo kịch tính và làm nổi bật
chủ đề. Phương pháp này tạo ra những mảng sáng tối, ven hoặc mờ ảo tranh tối
tranh sáng làm tăng kịch tính, góc cạnh về ngoại hình của chủ đề bằng cách giảm
cường độ nguồn sáng chính (key light), tăng cường độ của các nguồn sáng hiệu
ứng ( đèn hậu, đèn ven, đèn tóc v.v …); nghịch nghĩa với “ánh sáng lỳ” (flat light).
Ánh sáng huỳnh quang (fluoresent light). Ánh sáng từ đèn chứa khí lưu
huỳnh phát sáng khi khi dây tóc bị nung đến nhiệt độ tới hạn, có độ màu từ 4000
K đễn 4800 K (màu trắng lạnh).
Ánh sáng gián tiếp (indirect light). Ánh sáng hắt hay ánh sáng phản xạ từ
những tấm phản quang, gương, hoặc các vật thể có bề mặt màu trắng, màu sáng
chiếu vào chủ đề.
Ánh sáng khuếch tán (diffused light). Ánh sáng bị giảm cường độ, thay
đổi nhiệt độ màu khi đi qua môi trường không khí, khói nước hoặc bị chắn bằng
những dụng cụ: giấy bóng mờ, màn trắng, tấm lụa, phin tơ các loại, lưới kim loại
v.v … Do ánh sáng khuyếch tán thường dịu hơn nên nó làm cho hình ảnh trong
cảnh tự nhiên hơn, bớt bóng đổ và bớt tương phản.
Ánh sáng lỳ (flat light). Ánh sáng được chiếu từ một hướng duy nhất vào
chủ đề (đèn chính, đèn khử bóng) khiến chủ đề sáng đều, bị “dính” vào phông,
không có sự tương phản. Ánh sáng lỳ không làm nổi bật chủ đề, tẻ nhạt, thiếu kịch
tính.
Ánh sáng môi trường (ambiancelight, background light, room light).
Ánh sáng trong không gian một cảnh (thường là ánh sáng dịu) được coi là ánh
sáng trong không gian của bối cảnh, không chỉ chiếu vào chủ đề.
Ánh sáng nhấn (accent light). Ánh sáng có cường độ cao được chiếu tập
trung vào chủ đề để làm nổi bật nó. Nguồn sáng nhấn là loại đèn gì, công suất,
nhiệt độ màu bao nhiêu tuỳ theo ý định tạo hình của nhà quay phim.
Ánh sáng pha (hard light). Ánh sáng hội tụ cực mạnh chiếu một góc hẹp
trực diện vào chủ đề. Nguồ sáng này làm cho hình ảnh chủ đề sáng rực, lỳ, tạo
bóng đổ.
Ánh sáng tăng cường (booster light). Ánh sáng nhân tạo được rọi thêm để
làm giả ánh sáng ban ngày (day light) trong trường hợp quay cảnh ngoại (exterior
scene) hoặc bất cứ khu vực nào trong bối cảnh cần bổ sung ánh sáng.
Ánh sáng trời (daylight). Ánh nắng mặt trời hoặc ánh sáng ban ngày trời
không mưa trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 15 giờ, nhiệt độ màu khoảng
6500 K.
Ánh sáng trời là 1 yếu tố quan trong khi quay ngoại Ảnh: imdb
Ba bi (baby) 1. Loại đèn pha nhỏ dùng trong studio, mặt kính Fresnel,
công suất bóng 500W-1000 W, có thể điều chỉnh góc chiếu rộng, hẹp nhờ những
ban-đo. 2. Chân máy quay phim loại nhỏ, ngắn, dùng để quay những cảnh máy
thấp (người, vật, vật thể thấp nhỏ).
Ban-đo (barndoor). Những tấm kim loại gắn phía trước để che bớt hoặc
mở rộng góc chiếu của một cây đèn. Trong khi sử dụng, chuyên viên ánh sáng
phải sử dụng găng tay để đề phòng bị bỏng vì ban-đo là bộ phận rất nóng.
