Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học

Chia sẻ: Lê Công Vinh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:18

0
308
lượt xem
57
download

Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sáng kiến kinh nghiệm "Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học" đưa ra những biện pháp để học sinh tiểu học yêu thích học hát các bài dân ca; đồng thời, giúp các em nhận ra những giá trị văn hóa to lớn, tìm hiểu sâu hơn, tăng cường vốn hiểu biết về kho tàng dân ca Việt Nam, từ đó các em thêm trân trọng, yêu quý và biết lưu giữ những điệu hồn của dân tộc Việt. Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học

Trường TH Krông Ana<br /> <br /> SKKN: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học<br /> <br /> I. Phần mở đầu<br /> I.1. Lý do chọn đề tài<br /> Trong kho tàng âm nhạc dân gian của nước ta, dân ca được xem là di sản văn<br /> hóa của dân tộc. Là quốc gia của một cộng đồng với 54 dân tộc anh em chung sống,<br /> mỗi dân tộc đều có đặc điểm địa lý, khí hậu, điều kiện, hoàn cảnh sống khác nhau.<br /> Điều đó đã sản sinh ra những bài dân ca mang hương sắc riêng, tô điểm thêm cho<br /> kho tàng dân ca Việt Nam. Cái hay, cái đẹp, cái tinh túy của dân ca đã được nhân<br /> dân ta chắt lọc, mài dũa, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Dân ca đã gắn bó<br /> với cuộc sống con người, đi vào đời sống tinh thần, tham gia vào các sinh hoạt văn<br /> hóa, lao động hàng ngày của mỗi người dân lao động.<br /> Ngay từ thuở ấu thơ, mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã được tắm<br /> mình trong những âm điệu ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru. Những làn điệu<br /> dân ca tiêu biểu, đặc sắc của từng vùng miền đã làm rung động tâm hồn mỗi người<br /> dân Việt. Cho đến ngày nay, những di sản nghệ thuật quý báu ấy vẫn là những<br /> nguồn sữa dinh dưỡng để bồi bổ, nuôi dưỡng tâm hồn cho mỗi con người, nhất là<br /> trong bối cảnh của thời kì hội nhập và toàn cầu hóa, khi mà sự giao thoa và tiếp<br /> biến các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa dân gian nói riêng đã tạo nên<br /> những trào lưu mới trong xã hội, và cũng tạo nên những ảnh hưởng không ít tớ i<br /> sự hình thành và phát triển những nét tâm lý, tính cách của thế hệ trẻ.<br /> Hát dân ca là một trong những tinh hoa văn hóa của dân tộc Việt Nam, đã và<br /> đang được gìn giữ, phát triển. Đối với giáo dục, các bài hát dân ca đã được đưa vào<br /> trong chương trình học của các bậc học. Tuy nhiên, trong chương trình môn Âm<br /> nhạc của bậc Tiểu học thì các bài hát dân ca còn rất ít. Do vậy sự hiểu biết của các<br /> em học sinh Tiểu học về dân ca chưa thật sự sâu rộng. Mặt khác sự xâm nhập tràn<br /> lan của những dòng nhạc hiện đại, nhạc giải trí đã khiến cho các em ít quan tâm tới<br /> việc lưu giữ các làn điệu dân ca riêng của quê hương mình.<br /> Trong những năm qua, cùng với phong trào thi đua “Xây dựng Trường học thân<br /> thiện - Học sinh tích cực”, Nhà trường và Phòng giáo dục & ĐT huyện Krông Ana<br /> đã tổ chức nhiều Hội thi học sinh Tiểu học hát dân ca. Thông qua hội thi nhằm phát<br /> triển phong trào hát dân ca trong các trường tiểu học. Tuy nhiên để phong trào đó<br /> mãi được duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà trường và giáo viên cần phải<br /> có những hoạt động thường xuyên hơn, tích cực hơn. Vì vậy, là một giáo viên Âm<br /> nhạc, tôi luôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi: Phải làm gì, và làm như thế nào để<br /> duy trì và phát triển được phong trào hát dân ca trong trường Tiểu học, học sinh đam<br /> mê tìm hiểu, yêu thích học hát các bài dân ca? Từ thực tế học tập của học sinh và<br /> qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, trao đổi với đồng nghiệp cũng như nghiên cứu<br /> trên các tài liệu, phương tiện thông tin đại chúng, tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh<br /> nghiệm trao đổi với mong muốn định hướng thị hiếu thưởng thức âm nhạc cho học<br /> sinh, đồng thời góp phần lưu giữ, bảo tồn giá trị văn học truyền thống của dân tộc,<br /> giúp cho tất cả học sinh Tiểu học yêu thích học hát, hát hay, hát đúng các bài dân ca,<br /> góp phần bảo tồn và phát huy được những giá trị văn hóa to lớn của dân tộc, thông<br /> 1<br /> <br /> Trường TH Krông Ana<br /> <br /> SKKN: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học<br /> <br /> qua đề tài: “Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học”.<br /> I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài<br /> Mục tiêu<br /> Đưa ra những biện pháp để học sinh Tiểu học yêu thích học hát các bài dân ca. Đồng<br /> thời, giúp các em nhận ra những giá trị văn hóa to lớn, tìm hiểu sâu hơn, tăng cường<br /> vốn hiểu biết về kho tàng dân ca Việt Nam, từ đó các em thêm trân trọng, yêu quý và<br /> biết lưu giữ những điệu hồn của dân tộc Việt.<br /> Nhiệm vụ<br /> Thực hiện các giải pháp trong đề tài nhằm tạo được tâm lí thoải mái, hào hứng,<br /> ý thức học tập tốt mỗi khi đến tiết Âm nhạc có nội dung học hát các bài hát dân ca,<br /> đồng thời kích thích tiềm năng nghệ thuật, kĩ năng sáng tạo, phát triển khả năng cảm<br /> thụ âm nhạc, góp phần học tốt các môn học khác.<br /> I.3. Đối tượng nghiên cứu<br /> Học sinh trường Tiểu học Krông Ana, năm học 2013- 2014<br /> I. 4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu<br /> Phần dạy – học hát các bài hát dân ca trong chương trình Âm nhạc Tiểu học.<br /> I.5. Phương pháp nghiên cứu<br /> - Thu thập các tài liệu về dạy hát dân ca cho học sinh phổ thông.<br /> - Phương pháp trải nghiệm thực tế: Vận dụng những kinh nghiệm của cá nhân<br /> vào các tiết dạy hát dân ca ở trường.<br /> - Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trao đổi với đồng nghiệp về những kết quả<br /> thu được, điều chỉnh cho phù hợp với thực tế dạy học tại nhà trường.<br /> - Phương pháp quan sát sư phạm<br /> - Phương pháp so sánh<br /> - Khảo sát trình độ học sinh<br /> II. Phần nội dung<br /> II.1. Cơ sở lý luận<br /> Học sinh Tiểu học ở lứa tuổi từ 6 đến 11, đây là lứa tuổi rất nhạy cảm với Âm<br /> nhạc. Với nhận thức của học sinh tiểu học thì hát dân ca chiếm vị trí quan trọng<br /> trong nghệ thuật âm nhạc. Âm nhạc dân gian giúp các em hướng tới cái “Chân Thiện - Mỹ”. Việc đưa dân ca vào trường học không chỉ đơn thuần là dạy dân ca, hát<br /> dân ca mà quan trọng là giúp học sinh nhận ra được những giá trị to lớn của dân ca,<br /> từ đó các em biết trân trọng, yêu quý, biết lưu giữ điệu hồn dân tộc, góp phần giáo<br /> dục các em trở thành những người phát triển toàn diện. Ngoài ra, còn giúp các em có<br /> tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng.<br /> Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học, Học hát là nội dung trọng tâm, được<br /> thực hiện từ lớp 1 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh yêu thích nhất. Phân<br /> môn Học hát có ba dạng bài là: Bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân ca và các bài hát<br /> nước ngoài. Việc dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học là rất khó so với dạy các bài<br /> 2<br /> <br /> Trường TH Krông Ana<br /> <br /> SKKN: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học<br /> <br /> hát thiếu nhi trong chương trình sách giáo khoa. Bởi mỗi bài dân ca trong chương<br /> trình đều gắn liền với đời sống sinh hoạt, những truyền thống văn hóa tốt đẹp của<br /> một vùng, hoặc của đặc thù riêng một dân tộc, có cách nói, cách diễn đạt khác nhau<br /> giữa vùng này với vùng khác, từ thực tiễn đó đã trở thành động cơ để tôi tìm tòi<br /> khám phá, thử nghiệm bằng kinh nghiệm và năng lực nghiệp vụ của mình để tìm ra<br /> kinh nghiệm sư phạm, những phương pháp dạy học phù hợp với đặc thù của dạy hát<br /> dân ca, giúp các em nhanh tiếp cận với văn hóa âm nhạc dân gian, nhẹ nhàng và hiệu<br /> quả hơn.<br /> II.2. Thực trạng<br /> a. Thuận lợi – khó khăn<br /> * Thuận lợi:<br /> Từ nhiều năm nay, Bộ giáo dục đã đưa chương trình dạy dân ca vào các trường<br /> học phổ thông từ cấp học Mầm non với nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Do<br /> vậy, học sinh sớm được làm quen với các bài hát dân ca, nên khi bước sang Tiểu<br /> học, nội dung học hát này không còn lạ đối với các em. Theo đó, những điệu hò man<br /> mát xa khơi, những tiếng ru vời vợi trưa hè, những bài ca thấm đẫm tình đất, tình<br /> người…đã trở nên quen thuộc đối với nhiều học sinh, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn,<br /> hình thành nhân cách các em ngay từ nhỏ.<br /> * Khó khăn:<br /> Theo cấu trúc chương trình bộ môn âm nhạc ở cấp tiểu học mỗi lớp có 12 bài<br /> hát chính khóa và 6 bài hát học thêm tự chọn. Với thời lượng khiêm tốn đó, rất khó<br /> để giúp học sinh tìm hiểu được sâu về loại hình văn hóa nghệ thuật này. Hơn nữa cơ<br /> sở vật chất phục vụ cho giảng dạy dân ca còn nhiều thiếu thốn: phòng dạy môn Âm<br /> nhạc vẫn còn chung với phòng học các môn học khác, chưa có trang thiết bị tranh<br /> ảnh, tư liệu, các nhạc cụ dân tộc…chưa sử dụng phương pháp diễn xướng dân ca (lí<br /> do không đủ thời gian trong một tiết dạy chỉ 35- 40 phút, thiếu không gian biểu<br /> diễn….)<br /> Một số CMHS còn chưa quan tâm đến việc học Âm nhạc của con mình.<br /> b. Thành công – hạn chế<br /> * Thành công<br /> Đa số HS đều hào hứng và yêu thích các bài hát dân ca khi được học.<br /> Bước đầu học sinh được tìm hiểu sâu hơn về kho tàng dân ca Việt Nam.<br /> Các em đã biết trân trọng, yêu quý, biết lưu giữ những giá trị văn hóa của dân<br /> tộc.<br /> Tham gia các cuộc thi Hát dân ca các cấp đạt giải cao.<br /> * Hạn chế<br /> - Khả năng tiếp thu và ý thức học tập của một số em còn hạn chế.<br /> - Một số em chưa tự tin, chưa mạnh dạn khi học hát.<br /> - Một số bậc cha mẹ học sinh chưa quan tâm nhắc nhở con em mình học tập,<br /> cũng như chuẩn bị chưa đầy đủ về sách giáo khoa, đồ dùng học tập môn Âm nhạc.<br /> 3<br /> <br /> Trường TH Krông Ana<br /> <br /> SKKN: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học<br /> <br /> c. Mặt mạnh – mặt yếu<br /> * Mặt mạnh<br /> Những nốt nhạc luyến láy, những giai điệu du dương của dân ca tạo nên âm<br /> thanh lôi cuốn dễ đi vào lòng người, nên học sinh rất thích nghe, thích hát và thuộc<br /> rất nhanh các bài hát dân ca.<br /> * Mặt yếu<br /> Các bài hát dân ca còn mang tính chất vùng miền, khi dạy hát học sinh chưa<br /> hiểu hết về tập quán sinh hoạt khi sáng tác bài dân ca của từng vùng khác nhau trên<br /> mọi miền đất nước.<br /> Vốn kiến thức sơ đẳng về dân ca Việt Nam nói chung của các em rất hạn chế.<br /> d. Các nguyên nhân, yếu tố tác động<br /> * Nguyên nhân của thành công<br /> - Được sự quan tâm của các cấp Lãnh đạo và Nhà trường đã tạo điều kiện tương<br /> đối đầy đủ về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học môn Âm nhạc như đàn Organ,<br /> một số nhạc cụ gõ đệm.<br /> - Đa số học sinh ngoan, yêu thích học môn Âm nhạc<br /> - Có sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng nghiệp trong việc góp ý về phương<br /> pháp, hình thức tổ chức dạy học giúp học sinh tiến bộ.<br /> - Bản thân luôn nghiên cứu tham khảo tài liệu, tìm tòi sáng tạo và học hỏi kinh<br /> nghiệm để lựa chọn, đưa ra những phương pháp giảng dạy phù hợp với từng đối<br /> tượng học sinh nhằm nâng cao kiến thức về dân ca cũng như phương pháp dạy hát<br /> dân ca.<br /> * Nguyên nhân của hạn chế<br /> CSVC chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu cần thiết để dạy dân ca như: Thiếu<br /> các nhạc cụ dân tộc, tranh ảnh minh họa…. Vì theo TS Trần Quốc Việt - Trưởng<br /> môn Âm nhạc, trường Cao đẳng sư phạm Hà Nội nói: "Đi kèm với việc dạy hát dân<br /> ca, cần giới thiệu cả các nhạc cụ dân tộc phù hợp với từng vùng miền, tránh lệ thuộc<br /> quá nhiều vào nhạc khí phương tây”. Hơn nữa không gian để biểu diễn các bài hát<br /> dân ca trong các tiết học cũng chưa được đáp ứng.<br /> Thiếu tài liệu, tư liệu về dạy hát dân ca ở trường Tiểu học (chủ yếu là giáo viên<br /> tự sưu tầm và chọn lọc trong quá trình giảng dạy)<br /> e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra<br /> Khả năng tiếp thu Âm nhạc của học sinh Tiểu học có sự phát triển rõ rệt từ lớp<br /> 1 đến lớp 5. Ví dụ học sinh lớp 1, 2 có trí nhớ còn hạn chế, các em khó học thuộc<br /> những bài hát có lời ca tương đối dài hoặc có nhiều lời ca. Nhưng đến lớp 4, 5, khả<br /> năng ghi nhớ của học sinh đã được nâng cao hơn so với giai đoạn trước.<br /> Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh cũng khác biệt, mỗi lớp thường có<br /> cả những em học khá giỏi, trung bình và học yếu. Cũng có những học sinh có năng<br /> khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác, ví dụ: hát đúng về cao độ thì lại chưa<br /> vững về trường độ, có khả năng gõ đệm tốt nhưng lại yếu về vận động theo nhạc…<br /> Đa số học sinh có khả năng hát kết hợp các hoạt động khác như: vận động theo nhạc,<br /> 4<br /> <br /> Trường TH Krông Ana<br /> <br /> SKKN: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học<br /> <br /> gõ đệm, tham gia trò chơi… Hứng thú, sở thích âm nhạc của học sinh không hoàn<br /> toàn giống nhau, cảm nhận thẩm mĩ âm nhạc của các em cũng khác biệt.<br /> Thực tế hiện nay, trong giảng dạy bộ môn âm nhạc của Tiểu học, chương trình<br /> học dân ca còn ở mức “khiêm tốn”: khối lớp 1,2,3 mỗi lớp có 12 bài chính khóa và 6<br /> bài học thêm tự chọn, khối 4,5 mỗi lớp có 10 bài chính khóa và 6 bài học thêm tự<br /> chọn. Với thời lượng khiêm tốn đó, dù học sinh thực sự yêu âm nhạc dân tộc mong<br /> muốn biết nhiều bài hát dân ca khó thành hiện thực, mặt khác do số tiết âm nhạc<br /> không nhiều và thời lượng cho một tiết học cũng hạn chế (35 – 40 phút /1 tiết/1<br /> tuần), nên việc giáo dục dân ca cho học sinh khó có thể đi vào chiều sâu.<br /> Về sách giáo khoa hiện hành, học sinh Tiểu học được học 55 bài hát, trong đó<br /> có 11 bài dân ca, đó là:<br /> - Quê hương tươi đẹp (dân ca Nùng)<br /> - Lícây xanh (dân ca Nam Bộ)<br /> - Xoè hoa (dân ca Thái)<br /> - Bắc kim thang (dân ca Nam Bộ)<br /> - Gà gáy (dân ca Cống)<br /> - Ngày mùa vui (dân ca Thái)<br /> - Bạn ơi lắng nghe (dân ca Ba na)<br /> - Cò lả (dân ca đồng bằng Bắc Bộ)<br /> - Chim sáo (dân ca Khmer)<br /> - Màu xanh quê hương (dân ca Khmer)<br /> - Hát mừng (dân ca Hrê)<br /> Để việc dạy và học dân ca trong trường phổ thông phát huy hiệu quả, cần diễn<br /> xướng như một phương pháp dạy. Tuy nhiên hiện nay, việc dạy chay vẫn là hiện<br /> tượng phổ biến tại các trường học: lên lớp tập thể, học thuộc lời, hát đúng giai điệu<br /> là xong, ít giáo viên sử dụng phương pháp diễn xướng (vì không có thời gian cho<br /> các hoạt động này). Phần lớn giáo viên dạy theo sách giáo khoa, kết quả dừng lại ở<br /> việc thuộc lòng lời bài hát, làn điệu, tiết học nhạc khô cứng. Mặt khác, dân ca liên<br /> quan đến môi trường diễn xướng như: cây đa, bến nước, sân đình, đời sống sinh hoạt<br /> xã hội thường ngày của đồng bào các dân tộc, các vùng miền…các trang phục cho<br /> việc biểu diễn các bài hát dân ca chưa được thực hiện thường xuyên.<br /> Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học Âm nhạc. Năm 2013 Sở<br /> GD&ĐT Tỉnh Đắk Lắk đã tập huấn và đưa vào giảng dạy các bài hát dân ca của địa<br /> phương với số lượng một tiết trên một học kì. Tuy số lượng còn ít ỏi nhưng cũng đã<br /> góp phần làm phong phú nguồn tư liệu về dân ca địa phương, nâng cao chất lượng<br /> giáo dục Âm nhạc và giáo dục văn hóa trong trường học.<br /> II.3. Giải pháp, biện pháp<br /> 5<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản