intTypePromotion=1
ADSENSE

Tiểu luận môn học Kinh tế học văn hóa: Nghiên cứu hiện trạng tiêu dùng văn hóa ở thành phố Buôn Ma Thuột - Tỉnh Đăk Lăk

Chia sẻ: Đỗ Thị Nguyệt | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:59

342
lượt xem
60
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tiểu luận môn học "Kinh tế học văn hóa: Nghiên cứu hiện trạng tiêu dùng văn hóa ở thành phố Buôn Ma Thuột - Tỉnh Đăk Lăk" được nghiên cứu với mong muốn được góp một phần nhỏ cho hoạt động văn hóa trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột – tỉnh Đăk Lăk nói riêng và đất nước nói chung. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tiểu luận môn học Kinh tế học văn hóa: Nghiên cứu hiện trạng tiêu dùng văn hóa ở thành phố Buôn Ma Thuột - Tỉnh Đăk Lăk

  1. BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP. HỒ CHÍ MINH TIỂU LUẬN NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG TIÊU DÙNG VĂN HÓA  Ở THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT – TỈNH ĐĂK LĂK  TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ HỌC VĂN HÓA 1
  2. Buôn Ma Thuột, tháng 9 năm 2015 MỤC LỤC                                                                                                                      Tra ng LỜI MỞ ĐẦU...............................................................................................1 PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Giới thiệu khái quát nội dung đề tài..........................................................3 2. Lý do chọn đề tài........................................................................................4 3. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu............................................6 3.1.  Cơ sở lý thuyết................................................................................6 3.2. Phương pháp nghiên cứu.................................................................6 4. Giới hạn nội dung nghiên cứu...................................................................6 5. Giá trị nghiên cứu.......................................................................................6 6. Cấu trúc tiểu luận......................................................................................7 PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG 1. TIÊU DÙNG VĂN HÓA 1. Khái niệm...................................................................................................8 2. Lịch sử phát triển......................................................................................10 2.1. Lịch sử ra đời của tiêu dùng văn hoá............................................10 2.2. Sự phát triển của tiêu dùng văn hoá.............................................10 3. Đặc điểm..................................................................................................12 3.1. Tính tinh thần trong nội dung tiêu dùng văn hoá .........................12 3.2. Tính tầng bậc trong năng lực tiêu dùng văn hoá .........................13 3.3. Tính gia hạn trong thời gian tiêu dùng văn hoá ...........................13 3.4. Tính thẩm thấu trong tiêu dùng văn hoá ......................................13 3.5. Tính xúc tiến văn minh xã hội của tiêu dùng văn hoá .................13 2
  3. 4. Vai trò........................................................................................................14 5. Cơ cấu.......................................................................................................14 5.1. Khái niệm ......................................................................................14 5.2. Phân loại cơ cấu tiêu dùng văn hoá .............................................14 6. Mức độ tiêu dùng văn hoá........................................................................14 6.1. Những quan niệm Mức độ tiêu dùng............................................15 6.2. Khái niệm.......................................................................................15 7. Các xu hướng tiêu dùng văn hoá..............................................................15 7.1. Bối cảnh ........................................................................................15 7.2. Các xu hướng tiêu dùng văn hoá .............................................…17  CHƯƠNG   2.   TỔNG   QUAN   VỀ   ĐƠN   VỊ   HÀNH   CHÍNH   THÀNH  PHỐ BUÔN MA THUỘT – TỈNH ĐĂK LĂK 1. Điều kiện tự nhiên...................................................................................18 1.1. Diện tích.........................................................................................18 1.2. Vị trí địa lý......................................................................................18 1.3. Địa thế địa hình.............................................................................19 1.4. Thời tiết khí hậu............................................................................19 1.5. Tài nguyên......................................................................................19 2. Đặc điểm xã hội.......................................................................................20 2.1. Lịch sử hình thành..........................................................................20 2.2. Dân số và cơ cấu...........................................................................23 2.3. Thành phần dân tộc.......................................................................23 2.4. Những nét văn hóa đặc trưng........................................................24 2.5. Đặc điểm kinh tế...........................................................................26 2.6. Tổ chức hành chính........................................................................28 CHƯƠNG   3.   THỰC   TRẠNG   TIÊU   DÙNG   VĂN   HÓA   Ở   THÀNH  PHỐ BUÔN MA THUỘT, TỈNH ĐĂK LĂK 1. Hiện trạng tiêu dùng văn hóa và khả năng cung cấp:.............................29 3
  4. 2. Thị trường tiêu dùng:................................................................................31 3. Phân khúc thị trường tiêu dùng:...............................................................32 4. Đầu tư văn hóa:........................................................................................33 4.1. Đầu tư phi sản xuất:.....................................................................33 4.2. Đầu tư sản xuất:............................................................................34 CHƯƠNG 4. NHỮNG KIẾN NGHỊ  VỀ  ĐÁP  ỨNG NHU CẦU TIÊU  ÙNG VĂN HÓA VÀ QUẢN LÝ KINH TẾ  VĂN HÓA TẠI THÀNH  PHỐ BUÔN MA THUỘT 1. Chiến lược phát triển văn hóa..............................................................35 1.1. Điểm mạnh.....................................................................................35 1.2. Điểm yếu:......................................................................................36 1.3. Cơ hội:...........................................................................................37 1.4. Thách thức:....................................................................................37 2. Xây dựng thị trường văn hóa:..................................................................38 2.1. Triển khai tài nguyên văn hóa:......................................................38 2.2. Kiểm soát kinh tế vĩ mô:................................................................38 3. Chính sách đầu tư:....................................................................................39 3.1. Nhân lực:........................................................................................39 3.3. Tài chính:........................................................................................40 3.4. Thời gian:.......................................................................................40 4. Quản lý kinh tế văn hóa:..........................................................................40 4.1. Điều tiết kiểm soát cục bộ trong kinh tế.....................................40 4.2. Điều tiết kiểm soát có tính qui phạm trong công tác lập pháp....40 4.3. Điều tiết kiểm soát tính bổ sung, hỗ trợ cho công tác hành chính  .......................................................................................................................41 PHẦN III. KẾT THÚC VẤN ĐỀ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC HÌNH ẢNH 4
  5. LỜI MỞ ĐẦU Trong xã hội tiêu dùng, tất cả  các loại hàng hoá đều có giá trị  sử  dụng và có giá trị  văn hoá. Cùng với sự  hình thành và phát triển của nền  kinh tế  thị  trường, hoạt động sáng tạo văn hóa dần dần trở  thành hoạt  động sản xuất văn hóa, bởi sản phẩm văn hóa muốn được lưu thông rộng   rãi trên thị trường phải được nhân bản hàng loạt, phải có các cách thức để  phổ cập đến công chúng. Sản phẩm văn hóa vì thế dần trở thành một loại  hàng hóa chịu sự chi phối của nhu cầu người tiêu dùng (người đọc, người   xem, người thưởng thức...). Kinh doanh văn hóa ­ nghệ thuật ra đời trong  một nền kinh tế  thị  trường thật sự, do đó việc có thị  trường văn hóa là  một tất yếu khách quan và tiêu dùng văn hóa là một vấn đề nóng hiện nay  mà Việt Nam đang phải đối mặt, hiện trạng nhu cầu văn hóa đang có  những hạn chế  mang tính “nút thắt” trong lĩnh vực tiêu dùng văn hóa của   Việt Nam. Bản thân thực hiện đề  tài  “Nghiên cứu thực trạng tiêu dùng văn   hóa trên địa bàn thành phố  Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk”  ngoài để  hoàn thành học phần của mình còn mong được góp một phần nhỏ  cho  5
  6. hoạt động văn hóa trên địa bàn thành phố  Buôn Ma Thuột – tỉnh Đăk Lăk   nói riêng và đất nước nói chung. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Giảng viên, Tiến sỹ  ­ Nguyễn   Tiến Mạnh, người Thầy đã rất tận tình truyền đạt kiến thức về  kinh tế  văn hóa nói chung cũng như  tiêu dùng văn hóa nói riêng. Từ  đó bản thân   nhận ra được với thực trạng hoạt động văn hóa ở  địa phương mình cũng   như   ở  một số  địa phương khác trong nước còn hạn chế  trong quá trình  quản lý cũng như  thực hiện các chương trình hoạt động về  lĩnh vực văn  hóa. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến các tổ chức như: Trường Đại  học văn hóa thành phố  Hồ  Chí Minh; UBND thành phố  Buôn Ma Thuột;  Phòng Văn hóa thông tin; Trung tâm văn hóa thành phố  Buôn Ma Thuột,  Chi cục thống kê thành phố Buôn Ma Thuột … đã tạo điều kiện cũng như  cung cấp tài liệu, tư liệu, thông tin cần thiết cho tôi thực hiện tiểu luận. 6
  7. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Giới thiệu khái quát nội dung đề tài Thị trường văn hóa là nơi diễn ra quá trình tương tác giữa bên cung và   bên cầu, trong đó các sản phẩm và dịch vụ  văn hóa được lưu thông và  thực hiện tuân theo các quy luật của kinh tế thị trường. Các vấn đề cốt lõi  như  "sản xuất cái gì", "sản xuất như  thế  nào", "sản xuất cho ai" đều  được thực hiện thông qua thị  trường. Thị  trường văn hóa bao gồm các   thành phần chính: người sản xuất văn hóa ­ sản phẩm văn hóa và người   tiêu dùng văn hóa. Như vậy, hoạt động sáng tạo­sản xuất văn hóa không  còn là hoạt động cá nhân thuần túy của nghệ sĩ nữa, mà được nối liền với   7
  8. toàn bộ xã hội qua trung gian thị trường. Các sản phẩm văn hóa hiện được   sản xuất theo kiểu công nghiệp với một quy trình khép kín từ đầu vào đến  khâu tiêu thụ. Số lượng, loại hình sản phẩm văn hóa mang hàm lượng kỹ  thuật và công nghệ cao ngày càng tăng lên, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa  dạng của con người trong xã hội hiện đại. Sự  kết hợp kinh tế  với văn hóa, văn hóa với phát triển đang là yêu   cầu bức xúc của tất cả  các quốc gia, dân tộc hiện nay, đúng như  nhận   định của F.Mayor ­ Tổng giám đốc UNESCO : “Hễ  nước nào tự  đặt cho   mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất   định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn   hóa và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu rất nhiều”.  Nghị  quyết T.Ư  9 khóa XI của Đảng đã xác định những nhiệm vụ,   giải pháp chủ yếu nhằm "Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt   Nam đáp  ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước".  Ở  nước ta đang  từng bước hình thành một thị trường văn hóa, đòi hỏi cần có sự điều tiết  và quản lý của Nhà nước, bảo đảm đúng định hướng, phát huy vai trò tích   cực của cơ  chế  thị  trường và đáp  ứng được nhu cầu của nhân dân… Vì  thế, nhu cầu và hành vi tiêu dùng văn hóa của mọi tầng lớp nhân dân cần  được đặc biệt quan tâm, nhằm để cung ứng các thương phẩm văn hóa kịp  thời và phù hợp với thị  hiếu trên thị  trường văn hóa, góp phần nâng cao   hiệu quả cho tuyên truyền giáo dục, đồngthời thúc đẩy nền công nghiệp  văn hóa cho phát triển kinh tế  của địa phương nói riêng và cả  nước nói  chung. 2. Lý do chọn đề tài 8
  9. Theo đánh giá của UNESCO, giá trị  của sản phẩm văn hóa thể  hiện   trong thương mại toàn cầu hiện đã gấp ba lần giá trị cách đây khoảng 20   năm. Năm 1997, doanh thu của kinh đô điện  ảnh Hô­li­út (Mỹ) đã đạt 30  tỷ USD. Ở Hồng Công (Trung Quốc), 85% thu nhập quốc dân thu được từ  nguồn dịch vụ  giải trí, truyền hình và quảng cáo. Năm 2007,  ở  Ca­nađa,   công nghiệp văn hóa đã đóng góp 46 tỷ USD vào GDP và thu hút 600 nghìn   lao động. Ở nước ta, thông qua Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương   Đảng khóa XI, về  việc ban hành nghị  quyết mới về  xây dựng và phát   triển văn hóa, con người ViệtNam đáp  ứng yêu cầu phát triển bền vững   đất nước. Hội nghị thống nhất nhận định, sau hơn 15 năm thực hiện Nghị  quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về văn hóa, tư duy lý luận văn hóa đã có   bước phát triển; thể  chế  văn hóa từng bước được xây dựng, hoàn thiện;   đời sống văn hóa ngày càng được phong phú. Các giá trị  văn hóa truyền  thống của dân tộc được kế  thừa và phát huy; nhiều chuẩn mực văn hóa,  đạo đức mới được hình thành. Sản phẩm văn học nghệ  thuật ngày càng  đa  dạng;  nhiều  phong trào văn  hóa  đem lại  hiệu quả  thiết  thực...  Về  phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian tới, Trung  ương chỉ rõ phải tiếp  tục kế  thừa, bổ  sung và phát triển quan điểm của Đảng về  xây dựng và  phát triển văn hóa đã được nêu trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóaVIII),  đồng thời nhấn mạnh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục  tiêu, động lực và nguồn nội lực sinh quan trọng cho phát triển bền vững   đất nước; văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội;  tăng trưởng kinh tế  phải đi đôi với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ  và công bằng xã hội.  9
  10. Thực tiễn đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và đời sống văn hóa  ở  nước ta những năm gần đây đang diễn ra cực kỳ phong phú, phức tạp, có  nhiều dấu hiệu và đặc điểm hoàn toàn mới. Sự  tác động cả  tích cực lẫn   tiêu cực của cơ chế thị trường ngày càng mạnh và sâu đối với đời sống xã  hội và đời sống con người, trong đó văn hóa chịu sự  tác động trực tiếp  hàng ngày, tinh vi và phức tạp. Trước tình hình đó toàn bộ  công tác quản   lý của nhà nước đối với tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực quản lý  văn hóa, cần có sự  thay đổi, bổ sung, điều chỉnh đổi mới cả  về nội dung   lẫn hình thức. Hòa với tình hình chung của toàn thế giới, hiện nay một số  nước phát triển xem lĩnh vực văn hóa là một ngành kinh tế văn hóa và sáng   tạo. Thật vậy, văn hóa vừa là nền tảng tinh thần vừa là mục tiêu, là động  lực cho sự  phát triển kinh tế  xã hội, và bản thân văn hóa là một ngành   công nghiệp góp phần cho phát triển kinh tế  của đất nước. Và lĩnh vực  tiêu dùng văn hóa là vấn đề  quan trọng trong nghiên cứu kinh tế  văn hóa  và  ứng dụng vào hoạt động quản lý văn hóa, đem lại hiệu quả  cho xây  dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, trước yêu cầu đẩy mạnh  công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.  Với thực trạng tiêu   dùng văn hóa trên địa bàn thành phố  Buôn Ma Thuột chưa được khai thác  đồng bộ, nên thị  trường văn hóa trên địa bàn phát triển theo xu hướng tự  cấp, tự túc, tiêu dùng văn hóa dịch vụ, phân vùng thị trường… Những sản  phầm văn hóa của nhà Quản lý văn hóa chỉ  mang tính tuyên truyền là   chính, nên chưa cung  ứng cũng như thỏa mãn nhu cầu thị hiếu của người   tiêu dùng, sản phẩm văn hóa đơn điệu chỉ nhằm phục vụ, chưa tạo được   những sản phẩm đạt hiệu quả kinh tế. 10
  11. Từ  những lý do nêu trên, bản thân chọn đề  tài  “Nghiên cứu thực   trạng tiêu dùng văn hóa trên địa bàn thành phố  Buôn Ma Thuột, tỉnh   Đăk Lăk” để  làm tiểu luận hết môn, môn “Kinh tế  học văn hóa”. Do đề  tài “Tiêu dùng văn hóa” là một lĩnh vực hoàn toàn mới, tài liệu tham khảo   còn hạn chế và bản thân chưa có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực này, nên  việc thực hiện tiểu luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót.  Rất mong được quí thầy cô giúp đỡ, chỉ dẫn và góp ý thêm. 3. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 3.1.  Cơ sở lý thuyết Để  thực hiện nghiên cứu đề  tài, bản thân dựa trên đường lối, chủ  trương, quan điểm của Đảng, chính sách của nhà nước cùng với những tài  liệu đã được học cũng như  các tư  liệu từ  các cơ  quan ban ngành  ở  địa   phương, làm cơ sở và  kết hợp sử dụng các phương pháp nghiên cứu 3.2. Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử  dụng nhiều phương  pháp nghiên cứu khoa học khác  nhau để làm rõ các nội dung nghiên cứu. Phương pháp phân tích được sử  dụng xuyên suốt tiểu luận, phương pháp thống kê được sử dụng để cung  cấp các số  liệu cần thiết liên quan đến nội dung tiểu luận, phương pháp   so sánh, đối chiếu để  làm rõ thực trạng tiêu dùng văn hóa  ở  thành phố  Buôn Ma Thuột, phương pháp kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn   cũng được sử dụng trong tiến trình thực hiện luận văn. 4. Giới hạn nội dung nghiên cứu Tiểu luận này đi nghiên cứu thực trạng tiêu dùng văn hóa trên địa bàn  thành phố  Buôn Ma Thuột – tỉnh Đăk Lăk. Thực trạng tiêu dùng văn hóa  11
  12. rất đa dạng và phong phú, bản thân chỉ nghiên cứu tiêu dùng văn hóa theo  phân vùng dân cư trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột). 5. Giá trị nghiên cứu ­ Nghiên cứu về vấn đề tiêu dùng văn hóa, nhằm nắm bắt thực trạng   tiêu dùng văn hóa ở thành phố Buôn Ma Thuột – tỉnh Đăk Lăk. Từ đó, đề  xuất một số  giải pháp nhằm nâng cao chất lượng trong các hoạt động  cung ứng dịch vụ văn hóa trên địa bàn, đồng thời đưa ra các giải pháp xây  dựng thị trường về lĩnh vực văn hóa, góp phần phát triển nền linh tế của  địa phương nói riêng cũng như phát triển kinh tế đất nước nói chung.   6. Cấu trúc tiểu luận Ngoài phần đặt vấn đề  và kết thúc vấn đề, phần phụ lục, hình ảnh,   tài liệu tham khảo, phần giải quyết vấn đề  tiểu luận được chia làm 4  chương: Chương 1: Tiêu dùng văn hóa Chương 2: Tổng quang về  đơn vị  hành chính thành phố  Buôn Ma  Thuột – tỉnh Đăk Lăk Chương 3: Thực trạng tiêu dùng văn hóa ở thành phố Buôn Ma Thuột   – tỉnh Đăk Lăk Chương 4: Những kiến nghị  về  đáp  ứng yêu cầu têu dùng văn hóa  thành phố Buôn Ma Thuột – tỉnh Đăk Lăk 12
  13. PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG 1  TIÊU DÙNG VĂN HÓA 1. Khái niệm Tiêu dùng văn hóa là một khái niệm chỉ một loại tiêu dùng mà ở đó,  thông qua việc dùng các sản phẩm văn hoá hoặc hoặc dịch vụ văn hoá mà  nhu cầu tinh thần của con người được thoả mãn, đáp ứng. Hoạt động tiêu  dùng văn hoá thể  hiện trong một số  lĩnh vực chính như: du lịch, thể  dục   thể  thao, văn hoá, nghệ  thuật giải trí, giáo dục,..Trong nền kinh tế  tri   thức,  nội   hàm   của  khái   niệm  tiêu  dùng  văn  hoá  còn   được  mang  thêm   những nét đặc trưng  mới như: tính trào lưu, phổ  biến, tính khoa học kỹ  thuật công nghệ cao, tính đại chúng hoá, tính toàn cầu hoá… Tiêu dùng văn hoá là một khái niệm có nội dung rất rộng. Tiêu dùng  văn hoá không chỉ  nói đến vấn đề  tiêu dùng sản phẩm tinh thần, lý luận   tiêu dùng và các vấn đề khác của tiêu dùng sản phẩm văn hoá mà còn bao   gồm công cụ phương tiện tiêu dùng văn hoá và phương thức tiêu dùng văn  hoá. Ví dụ trong tiêu dùng trực tiếp sản phẩm văn hoá như: tiêu dùng các   chương trình truyền hình, phim  ảnh,   phần mềm trò chơi điện tử, sách   báo, tạp chí và cũng bao gồm các loại sản phẩm phương tiện phục vụ tiêu  13
  14. dùng sản phẩm văn hoá liên quan cần có như: TV, máy ảnh, đầu đĩa, máy  tính… và hàng loạt hệ thống cơ  sở  thiết chế  văn hoá như: thư  viện, nhà  triển lãm trưng bày, nhà hát, rạp chiếu phim … Tiêu dùng văn hóa là một khái niệm chỉ  về  các loại sản phẩm văn  hoá tinh thần và dịch vụ văn hóa tinh thần được người tiêu dùng đánh giá  cao, được sở  hữu, được tiêu dùng, thưởng thức và được sử  dụng. Tiêu  dùng văn hóa dựa vào vấn đề tiêu thụ vật chất làm chỗ dựa và tiền đề. Sự  tăng trưởng về  nhu cầu tiêu dùng văn hoá trong xã hội luôn luôn phụ  thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Do vậy mà mức độ  tiêu dùng văn hóa có thể  được trực tiếp hơn, nổi bật hơn phản ánh mức   độ của nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần trong xã hội hiện đại.  Trong khái niệm “tiêu dùng văn hoá” này không phải chỉ nói đến sự  tiêu thụ sản phẩm văn hoá theo nghĩa thông thường hoặc chỉ nói đến một   dạng tiêu thụ nào đó được biểu thị qua đồ vật văn hoá. Và văn hoá không   chỉ  là những vấn đề  đặt ra trong văn bản hay trong những đề  tài nghiên   cứu mà là một quá trình hình thành và sáng tạo không ngừng. Theo lý  thuyết kinh điển của các nhà xã hội học thì trình độ, năng lực của con   người trong vấn đề  tiêu dùng văn hoá có mối quan hệ  rất chặt chẽ  với   nhau và thể hiện trong một số nét trong quan điểm này như: tiêu dùng văn   hoá là biểu hiện hành vi xã hội, luôn luôn chịu sự ảnh hưởng bởi bối cảnh   xã hội và quan hệ xã hội, con người trong thực tiễn vừa là đối tượng tiêu   dùng văn hoá vừa là chủ  thể  sáng tạo văn hoá. Trong quá trình tiêu dùng  văn hoá, con người tiến hành tiêu dùng văn hoá ở dạng cá thể cụ thể chứ  không phải là cá thể  đơn nhất trừu tượng. Sở dĩ có hiện tượng này là do  mỗi   con   người   có   những   nền   tảng,   trình   độ   văn   hoá   khác   nhau,   kinh  14
  15. nghiệm tiêu dùng và năng lực hiểu biết khác nhau. Như  Max Weber1  đã  từng nói: "Mọi người đều có thể nhìn thấy tất cả mọi điều trong trái tim   của mình. " Bởi vì tiêu dùng văn hóa tuyệt nhiên không có nghĩa là sự kết  thúc quá trình sáng tạo văn hoá mà thực ra mới chỉ là sự  bắt đầu. Từ góc   độ này có thể hiểu, văn hóa không phải là sản phẩm được tạo ra một cách  hoàn hảo ngay từ  lần sáng tạo đầu tiên, sau đó được con người “tiêu  dùng”. Văn hoá là một dạng sáng tạo của con người trong quá trình hoạt  động thực tiễn. Và tiêu dùng cũng là một dạng hoạt động trong thực tiễn  đó cho nên hoạt động tiêu dùng văn hoá của con người cũng chính là hoạt  động sáng tạo văn hoá. 2. Lịch sử phát triển 2.1. Lịch sử ra đời của tiêu dùng văn hoá Lịch sử  của tiêu thụ  văn hóa có thể  được xem là bắt đầu vào cuối   những năm 1950 và đầu những năm 1960  ở  phương Tây. Trong thời gian  này, châu Âu và Mỹ  bắt đầu xuất hiện hiện tượng đại chúng người lao   động đủ  giàu có, có năng lực tiến hành tiêu dùng và không chỉ  quan tâm   đến “nhu cầu” mà còn là những niềm “ước vọng” ­ TV, tủ lạnh, xe hơi,   máy hút bụi, kỳ nghỉ ở nước ngoài, đã dần trở thành những mặt hàng tiêu  dùng thông thường. Ngoài ra, người lao động đại chúng trong giai đoạn  này bắt đầu sử dụng mô hình tiêu dùng văn hóa trong sự biểu hiện kết nối   với bản sắc văn hoá của họ. Chính trong thời gian này, khái niệm "tiêu   dùng văn hóa" bắt đầu trở  thành một vấn đề  mới đặt ra cho hoạt động  nghiên cứu và thảo luận về văn hóa. 2.2. Sự phát triển của tiêu dùng văn hoá 1 Nhà Kinh tế chính trị và xã hội học Đức, ông được công nhận là một trong những người quan trọng  nhất, sáng lập nền xã hội học hiện đại và hành chính công. 15
  16. Công nghiệp phát triển, tập trung vào sự  phát triển thị  trường. Thị  trường phát triển tập trung vào sự phát triển theo nhu cầu trên thị trường.   Nhu cầu sản phẩm văn hóa trong thời đại tiêu dùng có mức độ  rất lớn là  nhu cầu mang tính biểu tượng, tín hiệu, nhu cầu sản phẩm thương hiệu.  Thế  kỷ  21 là thế  kỷ  của những thương hiệu nổi tiếng. Hầu hết các sản  phẩm được đánh dấu bằng những nét cá tính riêng biệt và giá trị  của  thương hiệu, giá trị vật chất và giá trị tinh thần cùng phổ biến đã trở thành  sự phổ biến tiêu dùng, phổ biến nét sinh hoạt mới. Đó chính là hiện tượng   văn hoá trong tiêu dùng. Nhân loại có nhiều xã hội, bao gồm cả xã hội Việt Nam, lấy thái độ  tiêu dùng lại xem xét, đa số có thể phân thành 3 giai đoạn: Giai đoạn 1:  Từ  các khoản tiết kiệm nghiêm ngặt để  bắt đầu   thời kỳ tiêu dùng. Thời kỳ đầu, con người thiếu thốn vật chất, nhiều nền  kinh tế xã hội đã sớm khuyến khích sự chặt chẽ trong tiêu dùng như một  nét phẩm chất đẹp. Coi như vì sự sinh tồn người tiêu dùng phải tiêu dùng,   nhưng không khuyến khích vì niềm vui, niềm hạnh phúc mà tiêu dùng.   Một số  môi trường xã tố  xã hội vẫn còn bị   ảnh hưởng bởi một số  học   thuyết tôn giáo mà đã có những biểu hiện loại trừ  những yếu tố  giải trí  trong hoạt tiêu dùng. Và thậm chí còn coi tính giải trí trong tiêu dùng như  một biểu hiện vi phạm đạo đức.  Ví dụ, Max Weber đã mô tả thì đạo Tin  lành trong giai đoạn này còn phản đối cả sự ham muốn vật chất. cho đến  những năm đầu của thế  kỷ XX, xã hội Mỹ  và Tây Âu bắt đầu bước vào   thời kỳ đại công nghiệp, với mức thu nhập mọi người có thể sống thoải   mái hơn, nhận thức về tiêu dùng cũng bắt đầu có sự  thay đổi. Từ những   sự thay đổi đó mà thời kỳ tiêu dùng đại chúng đã bắt đầu.  16
  17. Giai đoạn 2: Từ sự  tiêu dùng đơn điệu (tiêu dùng vật chất thông   thường) đến việc tiêu dùng niềm vui. Thời kỳ đầu, đa số tiêu dùng đều  chưa thóat khỏi sự  đơn điệu. Sự  đơn điệu trong tiêu dùng chính là việc  người tiêu dùng chỉ  quan tâm đến tính hữu dụng của một sản phẩm nào  đó, dạng thức sản phẩm có tính đơn nhất, trong tiêu dùng sản phẩm. Sau   này, kinh tế phát triển lên một bước nữa, xã hội không còn chỉ quan tâm ở  những sản phẩm gia dụng mà còn ngày càng kỳ vọng đạt được những sự  thoả  mãn về  nhu cầu tinh thần trong tiêu dùng sản phẩm. Chính vì vậy,   thế giới sản phẩm sau này có tính tình cảm, nhân tính, cảm xúc hơn. Giai đoạn 3:  Từ  những niềm vui trong tiêu dùng đến tiêu dùng   văn hóa. Nếu chỉ nhìn vào “nhân tính”, “niềm vui” trong sản phẩm thì vẫn  chưa đủ  để  giải thích về  sự  gia tăng về  góc độ  văn hoá trong chỉnh thể  kinh tế. Vai trò quan trọng của văn hoá trong đời sống con người không   chỉ  là nhu cầu thể  hiện trong cái vốn có của sản phẩm công nghiệp, gia   tăng công năng niềm vui mà quan trọng hơn nữa là việc theo đuổi sự hoàn  thiện cá nhân thông qua hoạt động tiêu dùng. Con người có rất nhiều thứ,  và con người không chỉ  có và vừa ý với những thứ  mà mình có mà con   người còn muốn thông qua thế  giới vật chất để  thể  hiện “phong cách  sống” của chính mình. Và phía sau của “phong cách sống” ấy càng bộc lộ  rõ ra tính quan trọng của “giá trị”. Nói một cách đơn giản, con người trong  xã hội đương đại đang không ngừng tự  do gia tăng vận dụng, sử  dụng  thời gian một cách hiệu quả, nên việc tiêu dùng không chỉ  là việc tiêu  dùng vật chất. Con người tham dự  vào rất nhiều hoạt động. Trong quá  trình tham dự ấy, con người “tiêu dùng vật chất” và “tiêu dùng tinh thần”  và đồng thời cũng đã thực hiện “tiêu dùng vật chất”. Trong quá trình tham  17
  18. dự  này, bản sắc văn hoá, giá trị  văn hoá là nguyên nhân chính thúc đẩy   mọi người tham dự. Trong quá trình này, con người đều thường có tính  thụ động, thụ động vận động. Nhưng đúng hơn có thể nói là “tư duy văn  hoá”, “chọn lựa giá trị” tương đương với những mong muốn được thể  hiện cá nhân của mỗi người. Đến lúc này, chúng ta mới có thể  công bố  rằng: Thời đại công nghiệp văn hoá đã đến, thời đại tiêu dùng văn hoá bắt  đầu.  3. Đặc điểm 3.1. Tính tinh thần trong nội dung tiêu dùng văn hoá  Tiêu dùng là quá trình con người dùng, thưởng thức, tiêu thụ  một  loại dịch vụ  hay sản phẩm vật chất nào đó nhằm thoả  mãn nhu cầu,  thông thường, cá thể tiêu dùng đều có tính hữu hình. Tiêu dùng văn hoá là  chỉ hoạt động tiêu dùng dịch vụ và sản phẩm văn hoá. Sản phẩm văn hoá  là chỉ  sản phẩm có sự  gia cố  thêm giá trị  văn hoá trong sản phẩm. Tiêu  dùng văn hoá mặc dù là tiêu dùng tinh thần nhưng đều phải thông qua hình  thức vật chất mang ý nghĩa chứa đựng, lưu giữ, chuyển tải như Báo chí,  Internet, Truyền hình…nhưng nội dung tiêu dùng thì đều là vô hình. Thông  qua những phương tiện có tính vật chất này, con người đạt được mục  đích về nội dung mang tính tinh thần.  3.2. Tính tầng bậc trong năng lực tiêu dùng văn hoá  Tính tầng bậc trong năng lực tiêu dùng là chỉ  tính không đồng nhất  trong năng lực, trình độ của các cá thể người tiêu dùng. Năng lực tiêu dùng  vật chất và năng lực tiêu dùng văn hoá đều thuộc về  năng lực tiêu dùng   nhưng hai loại năng lực này có những điểm khác biệt với nhau.  - Năng lực tiêu dùng vật chất: Khai thác và sử dụng công năng… 18
  19. - Năng lực tiêu dùng văn hoá: Hiểu, Cảm nhận, Giải thích, phân  tích…  3.3. Tính gia hạn trong thời gian tiêu dùng văn hoá  Trong hoạt động tiêu dùng, việc xác định hiệu xuất tiêu dùng của   tiêu dùng vật chất và tiêu dùng văn hoá hoàn toàn không giống nhau. Đối   với tiêu dùng vật chất, thời gian tiêu dùng ngày càng ít đi còn hiệu xuất  tiêu dùng ngày càng cao. Đối với tiêu dùng văn hoá có tính ngược lại, thời   gian tiêu dùng càng dài thì hiệu xuất tiêu dùng càng cao, gia hạn thời gian   tiêu dùng thì có thể nâng cao hiệu xuất tiêu dùng văn hoá.  3.4. Tính thẩm thấu trong tiêu dùng văn hoá  Tiêu dùng vật chất thuộc về  quá trình tiêu dùng “hữu hình”, tiêu  dùng văn hoá thuộc về  quá trình tiêu dùng “vô hình”, Vai trò của hai loại   tiêu dùng này hoàn toàn không giống nhau. Tiêu dùng vật chất làm thoả  mãn con người về nhu cầu sinh lý, tiêu dùng văn hoá làm thoả con người  về nhu cầu tinh thần, nâng cao vai trò tinh thần của con người, có thể  có  những khuôn mẫu về niềm tin, tình cảm, linh hồn của con người trong xã   hội.  3.5. Tính xúc tiến văn minh xã hội của tiêu dùng văn hoá  Tiêu dùng văn hoá thể  hiện mức độ  kiến thiết của văn minh tinh  thần xã hội, là tiêu chí xem xét hiện trạng phát triển xã hội và sự tiến bộ  phát triển xã hội của nhân loại. Thông qua truyền thông, giá trị sản phẩm được nâng cao; thông qua  ý nghĩa, hình tượng thẩm mỹ tiếp thống văn hoá được nối truyền và phát  huy những giá trị trong di sản văn hoá.  4. Vai trò 19
  20. ­ Sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu thụ là một vòng liên kết thúc  đẩy sự tái sản xuất hàng hoá văn hoá. ­ Thực hiện nhiệm vụ cung và cầu, nhiệm vụ giá trị văn hoá xã hội  ­ Sản phẩm văn hoá trong quá trình sáng tạo, tạo ra năng lực sáng  tạo văn hoá và năng lực thưởng thức nghệ  thuật của người tiêu   dùng văn hoá. ­ Tiêu dùng văn hoá thúc đẩy hoạt động tái sản xuất của con người.  5. Cơ cấu 5.1. Khái niệm  Cơ  cấu tiêu dùng văn hoá là chỉ  mối quan hệ  về tỷ lệ của các loại  hình dịch vụ  văn hoá và sản phẩm văn hoá khác nhau mà con người sử  dụng và thưởng thức trong hoạt động tiêu dùng văn hoá. 5.2. Phân loại cơ cấu tiêu dùng văn hoá  ­ Căn cứ vào hình thái biểu hiện của sản phẩm văn hoá: Tiêu dùng  sản phẩm văn hoá và tiêu dùng dịch vụ văn hoá. ­ Căn cứ  vào thuộc tính kinh tế  của sản phẩm văn hoá: Tiêu dùng  văn hoá tính sản phẩm và tiêu dùng văn hoá tính phi sản phẩm. ­ Căn cứ  tính chất tiêu dùng văn hoá: Dạng tiêu dùng văn hoá giáo  dục và dạng tiêu dùng văn hoá giải trí… 6. Mức độ tiêu dùng văn hoá 6.1. Những quan niệm Mức độ tiêu dùng  ­ Từ  quan điểm vĩ mô, đề  cập đến mức độ  tận hưởng một mức  sống trung bình của người dân của một quốc gia trong một thời gian nhất   định. Số lượng thời gian và chất lượng sản phẩm (dịch vụ) tiêu thụ, hoặc  20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2