intTypePromotion=1
ADSENSE

Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 34

Chia sẻ: Vũ Huyền Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:617

9
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tập 34 của bộ "Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen" bao gồm những thư từ trao đổi giữa hai nhà kinh điển và thư từ của hai ông viết cho những người khác trong những năm 1875-1880. Đây là những năm phát triển tương đối hòa bình của chủ nghĩa tư bản, cũng là những năm mở đầu thời kỳ chủ nghĩa tư bản chuyển từ giai đoạn cạnh tranh tự do sang giai đoạn độc quyền. Sau thất bại của Công xã Pa-ri, phong trào công nhân tạm thời lắng xuống, tập hợp lực lượng, chuẩn bị các điều kiện để tiến tới cuộc cách mạng xã hội. Mời các bạn cùng tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 34

  1. 7 Lê i n hµ xuÊt b¶n TËp 34 cña bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen bao gåm nh÷ng th­ tõ trao ®æi gi÷a hai nhµ kinh ®iÓn vµ th­ tõ cña hai «ng viÕt cho nh÷ng ng­êi kh¸c trong nh÷ng n¨m 1875-1880. §©y lµ nh÷ng n¨m ph¸t triÓn t­¬ng ®èi hßa b×nh cña chñ nghÜa t­ b¶n, còng lµ nh÷ng n¨m më ®Çu thêi kú chñ nghÜa t­ b¶n chuyÓn tõ giai ®o¹n c¹nh tranh tù do sang giai ®o¹n ®éc quyÒn. Sau thÊt b¹i cña C«ng x· Pa-ri, phong trµo c«ng nh©n t¹m thêi l¾ng xuèng, tËp hîp lùc l­îng, chuÈn bÞ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn tíi cuéc c¸ch m¹ng x· héi. Trong thêi kú nµy, hai nhµ kinh ®iÓn ®· gãp phÇn quyÕt ®Þnh vµo viÖc kh¾c phôc chñ nghÜa c¬ héi vµ c¸c trµo l­u t­ t­ëng phi v« s¶n kh¸c trong phong trµo c«ng nh©n quèc tÕ, ®Æt c¬ së cho sù h×nh thµnh vµ xuÊt hiÖn c¸c ®¶ng c«ng nh©n ®éc lËp x· héi chñ nghÜa ë §øc, I-ta-li-a, T©y Ban Nha, Bå §µo Nha, Thôy SÜ, §an M¹ch, Mü vµ ë nhiÒu n­íc kh¸c. Ho¹t ®éng khoa häc cña C.M¸c trong thêi kú nµy chñ yÕu tËp trung vµo c¸c vÊn ®Ò cña tËp II vµ tËp III cña bé "T­ b¶n", ®Æc biÖt lµ häc thuyÕt vÒ ®Þa t« còng nh­ sù l­u th«ng vµ t¸i s¶n xuÊt cña t­ b¶n. Trong lóc ®ã, bªn c¹nh viÖc céng t¸c víi C.M¸c trong nghiªn cøu khoa häc vµ ®Êu tranh c¸ch m¹ng, Ph.¡ng-ghen b¾t ®Çu khëi th¶o nh÷ng trang ®Çu tiªn cña t¸c phÈm lín "BiÖn chøng cña tù nhiªn". §ång thêi hai «ng ph¸t triÓn thªm mét b­íc häc thuyÕt vÒ nhµ n­íc, vÒ chuyªn chÝnh v« s¶n, vÒ §¶ng, vÒ x· héi céng s¶n chñ nghÜa vµ nªu lªn nhiÒu dù ®o¸n thiªn tµi vÒ x· héi t­¬ng lai.
  2. 8 Lêi nhµ xuÊt b¶n TËp nµy ®­îc dÞch dùa vµo b¶n tiÕng Nga bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, tËp 34 do Nhµ xuÊt b¶n s¸ch chÝnh trÞ quèc gia Liªn X« xuÊt b¶n t¹i M¸t-xc¬-va n¨m 1964. Ngoµi phÇn chÝnh v¨n, chóng t«i cßn in kÌm theo phÇn chó thÝch vµ c¸c b¶n chØ dÉn do ViÖn nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c - Lª-nin Liªn X« (tr­íc ®©y) biªn so¹n ®Ó b¹n ®äc tham kh¶o. C¸c t¸c phÈm nµy cña M¸c vµ ¡ng-ghen ®­îc nh¾c ®Õn trong tËp nµy ®Òu ®­îc dÉn theo C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, tiÕng ViÖt, do Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia xuÊt b¶n t¹i Hµ Néi vµ ®­îc ghi v¾n t¾t lµ Toµn tËp, tiÕp ®ã lµ sè tËp, n¨m xuÊt b¶n tËp ®ã, vµ sè trang ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò ®­îc dÉn. §ång thêi víi viÖc xuÊt b¶n bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, chóng t«i sÏ tæ chøc biªn so¹n s¸ch giíi thiÖu néi dung mçi tËp vµ c¸c t­ t­ëng c¬ b¶n trong t¸c phÈm chÝnh cña hai nhµ kinh ®iÓn. Th¸ng 4 n¨m 1998 nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia
  3. 10 11 N¨m 1875 1 m¸c göi ¨ng-ghen1 ë lu©n ®«n [Lu©n §«n, th¸ng Hai - th¸ng Ba 1875] Anh h·y b¾t tay vµo viÖc, nh­ng víi mét giäng giÔu cît. ThËt lµ ngí ngÈn: c¶ Ba-cu-nin còng ®· cã thÓ nhóng tay vµo. Pi-e Tca-trÐp tr­íc hÕt muèn cho ®éc gi¶ thÊy r»ng anh c­ xö víi «ng ta nh­ víi ®Þch thñ cña m×nh, v× thÕ «ng ta bÞa ra ®ñ lo¹i nh÷ng ®iÓm tranh chÊp kh«ng cã thËt. C«ng bè lÇn ®Çu b»ng tiÕng Nga trong In theo b¶n viÕt tay C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc b¶n lÇn thø hai, t.18, 1961 (trong chó thÝch 444)
  4. 12 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 13 Ýt nhÊt t«i còng ë ngoµi trêi m­êi hai giê, råi sau khi ®­îc gi¶i phãng khái "c«ng viÖc" th× viÖc gi¶i trÝ chñ yÕu cña t«i lµ nghÜ ra nh÷ng cuéc d¹o ch¬i míi, ph¸t hiÖn ra nh÷ng n¬i ch­a hay biÕt vµ nh÷ng loµi míi trong rõng; ®ång thêi 2 còng x¶y ra rÊt nhiÒu ®iÒu bÊt ngê, bëi v× t«i kh«ng cã nhiÒu tµi n¨ng ®Þnh h­íng. m¸c göi ¨ng-ghen KÓ tõ h«m nay, sau khi t«i nhËn ®­îc hãa ®¬n thanh to¸n ë ram-xghÕt 2 tiÒn ch÷a bÖnh th× t«i - nÕu xÐt theo quan ®iÓm cña c¶nh s¸t - ë trong t­ thÕ an toµn. T«i ®· ®¨ng ký víi t­ c¸ch tiÕn sÜ triÕt häc, chø kh«ng ph¶i nh­ mét kÎ thùc lîi, ®iÒu ®ã l¹i rÊt C¸c-xb¸t, 21 th¸ng T¸m 1875 hîp ®èi víi hÇu bao cña t«i. Viªn c¶nh s¸t tr­ëng ë Viªn, "Germania", Schloβplatz 1* ng­êi mang cïng hä víi t«i, hÕt søc lÞch l·m, cho nªn lóc nµo «ng ta còng ®Õn cïng mét lóc víi t«i. PhrÕt th©n mÕn! Tèi h«m qua t«i cã ®Õn kh¸ch s¹n "Cµnh nho say" 1 * næi 3 T«i ®Õn ®©y h«m chñ nhËt tr­íc. B¸c sÜ Crau-x¬ l¹i rêi ®i tiÕng víi lo¹i bia cña m×nh, ®Ó uèng mét cèc n­íc kho¸ng G¬-mun-®¬, vÒ víi vî m×nh. Quan hÖ gi÷a «ng Êy víi vî ®· nh·n hiÖu HÝt-xguy-be-l¬. ë ®ã cã mÆt ®¸m phi-li-xtanh ë l¹i æn tháa. C¸c-xb¸t, thÕ lµ tÊt c¶ c©u chuyÖn ®Òu xoay quanh vÊn ®Ò bÊt B©y giê b¶n th©n t«i muèn trë thµnh b¸c sÜ riªng cña tËn ®· g©y ra ë ®©y nh÷ng cuéc tranh c·i v« tËn vµ t×nh tr¹ng m×nh vµ - nh­ lêi thó nhËn pha lÉn nçi buån e dÌ cña b¸c sÜ chia thµnh c¸c ph¸i: vÒ nh÷ng ­u thÕ so s¸nh gi÷a c¸c lo¹i Han-x¬ - ®ã lµ t×nh h×nh x¶y ra víi Ýt nhÊt lµ mét phÇn ba sè bia Pin-d¬ cæ, thÞ d©n vµ cæ phÇn. Mét vÞ tuyªn bè "V©ng, lo¹i ng­êi giµ SÐc tíi khu an d­ìng. §iÒu còng rÊt cã t¸c dông bia ngµy x­a t«i uèng ch¬i còng ®­îc 15 cèc" (mµ cèc th× ch÷a bÖnh ®èi víi t«i lµ sù v¾ng mÆt cña b¸c sÜ riªng cña t«i, kh«ng nhá). VÞ kh¸c l¹i nãi: "V©ng, tr­íc kia trong vÊn ®Ò 4 Cu-ghen-man . nµy t«i còng lµ mét ng­êi ®øng trong mét ph¸i, nh­ng b©y MÆc dï cã sù thay thÕ c¸c khu«n mÆt, ®¸m ng­êi ë ®©y giê t«i ®øng bªn trªn nh÷ng cuéc tranh luËn Êy. T«i uèng mét xem ra vÉn nh­ tr­íc kia: "con ng­êi trung b×nh" Kª-t¬-lª 5 lµ c¸ch thó vÞ ®ñ lo¹i bia, bÊt kÓ lo¹i nµo", v.v.. Cïng ngåi víi mét ngo¹i lÖ; ng­îc l¹i, chiÕm ­u thÕ lµ nh÷ng cùc: cã nh÷ng c¸c c­ d©n ®Þa ph­¬ng th«ng th¸i Êy cßn cã hai tay c«ng tö kÎ bÐo nh­ c¸i thïng, cã nh÷ng ng­êi gÇy nh­ que cñi. BÐc-lin, c¸c th«ng ®¹t 6 hoÆc ®¹i lo¹i nh­ vËy. Nh÷ng vÞ nµy tranh luËn vÒ ­u thÕ cña cµ phª t¹i c¸c nhµ hµng næi tiÕng ë 1* "GhÐc-ma-ni-a" lµ kh¸ch s¹n ë C¸c-xb¸t (tªn gäi b»ng tiÕng SÐc lµ C¸c-l«-vi-Va-ri) 1* trªn phè Dam-c«-va, t¹i Qu¶ng tr­êng Dam-c«-va. "Cµnh nho say" ("Zum Hopfenstock") - kh¸ch s¹n ë C¸c-xb¸t
  5. 14 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 15 C¸c-xb¸t, mét vÞ ®· kh¼ng ®Þnh víi mét vÎ nghiªm nghÞ trÞnh nh÷ng chiÕc ¸o ngñ ®ªm, ¸o choµng dµi v.v.. ë trªn tµu thñy träng: "B»ng thèng kª" (!) "ng­êi ta ®· chøng minh ®­îc r»ng anh chµng Do Th¸i ®· béc b¹ch t©m can cña m×nh cho t«i lo¹i cµ phª ngon nhÊt lµ lo¹i cµ phª b¸n ë v­ên Suªn-brun" . 7 nghe. Anh ta cø thèt lªn nhiÒu lÇn c©u nãi: "Thiªn h¹ ch­a ThÊy vËy, mét vÞ ng­êi ®Þa ph­¬ng thèt lªn: "Xø B«-hªm hÒ chøng kiÕn mét vô lõa bÞp nh­ thÕ" 1 * . C©u chuyÖn lµ thÕ chóng t«i dï sao còng vÜ ®¹i vµ lµm nªn nh÷ng chuyÖn vÜ nµy. Mét ng­êi Mü gèc §øc, tªn lµ Bíc-stanh hoÆc BÐc-stanh ®¹i. Lo¹i bia Pin-d¬ cña nã ®­îc göi ®Õn tÊt c¶ mäi n­íc: b©y - ®­îc ng­êi b¹n ë BÐc-lin lµ Noi-man giíi thiÖu víi anh giê chñ nhµ m¸y bia lín Dan-x¬-man ®· cã chi nh¸nh cña chµng Do Th¸i Êy - ®· ®¸nh lõa anh ta ®Ó lÊy ®i 1700p.xt., ®¸nh lõa anh ta, mét ng­êi ®­îc mäi ng­êi coi lµ mét trong m×nh ë Pa-ri; lo¹i bia nµy thËm chÝ cßn ®­îc ®­a sang Mü! sè nh÷ng th­¬ng gia kh«n khÐo nhÊt 2 * ! Anh chµng kia, kÎ ®· §¸ng tiÕc, chóng t«i kh«ng thÓ göi cho hä c¶ nh÷ng hÇm tù x­ng lµ mét th­¬ng gia bu«n b¸n víi ch©u Phi, ®· cho anh chøa bia khæng lå cña chóng t«i ®­îc ®µo s©u trong v¸ch nói chµng Do Th¸i Êy xem nh÷ng phiÕu thanh to¸n tr¶ tiÒn mua ®¸, nh÷ng hÇm chøa nµy l¹i cÇn thiÕt cho bia Pin-d¬!". hµng ho¸, trÞ gi¸ nhiÒu ngh×n pao xtÐc-linh, b¶o lµ do anh Sau khi th«ng b¸o cho anh in nuce 1 * nh÷ng Ên t­îng mµ chµng th­¬ng gia Êy mua ë Br¸t-pho vµ ë Man-se-xt¬, t¹i c¸c t«i thu l­îm ®­îc ë ®©y cho ®Õn nay tõ sù nhén nhÞp ®êi h·ng bu«n hµng ®Çu; theo anh ta, chiÕc tµu chë c¸c hµng ho¸ th­êng, t«i sÏ kÓ ®«i ®iÒu vÒ nh÷ng chuyÖn ®· x¶y ra trªn Êy ®ang ®Ëu ë Xau-t¬-hem-t¬n. V× vËy, anh chµng Do Th¸i ®­êng. cho th­¬ng gia kia vay sè tiÒn hái vay. Song, v× anh chµng Do ë Lu©n §«n, mét ng­êi Do Th¸i cã d¸ng vÎ l¸u lØnh véi v· Th¸i sau ®ã ch¼ng nghe thÊy g× vÒ «ng th­¬ng gia nä, cho nªn b­íc vµo toa xe chóng t«i, víi mét chiÕc va li nhá cÆp d­íi anh ta b¾t ®Çu lo l¾ng. Anh ta viÕt th­ göi ®Õn Man-se-xt¬ vµ n¸ch. Ngay ë tr­íc Kha-rÝt-gi¬ anh ta b¾t ®Çu t×m ch×a kho¸ ®Õn Br¸t-pho. Anh ta còng ®· cho t«i xem nh÷ng bøc th­ tr¶ ®Ó më chiÕc va li cña m×nh vµ kiÓm tra xem - nh­ anh ta nãi lêi. Nh÷ng th­ tr¶ lêi Êy nãi: BÐc-stanh ®· lÊy ë chç hä c¸c - cËu bÐ gióp viÖc ë v¨n phßng anh ta ®· xÕp vµo va li tÊt c¶ mÉu hµng vµ ®· mua hµng víi sù tho¶ thuËn lµ thanh to¸n nh÷ng ®å mÆc cÇn thiÕt hay kh«ng. Anh ta nãi: "Bëi v× lóc ë vÒ c¶ hai mãn ®ã khi nhËn ®­îc hµng; c¸c phiÕu thanh to¸n v¨n phßng t«i nhËn ®­îc bøc ®iÖn cña anh trai t«i göi tõ BÐc-lin chØ mang tÝnh chÊt h×nh thøc, hµng ho¸ ch­a hÒ bao giê ®­îc ®Õn, b¶o r»ng t«i ph¶i ®Õn ngay BÐc-lin, v× thÕ t«i ®· ph¸i trao c¶. T¹i Xau-t¬-hem-t¬n l« hµng bÞ tÞch biªn, vµ ho¸ ra cËu bÐ gióp viÖc vÒ nhµ t«i ®Ó ®em ®Õn cho t«i nh÷ng thø cÇn sè hµng ho¸ cña BÐc-stanh ®­îc chÊt lªn tÇu chØ toµn lµ thiÕt". Sau håi l©u t×m kiÕm, cuèi cïng anh ta t×m thÊy, tuy nh÷ng bao ®ùng nh÷ng tÊm ®Öm r¬m. Anh chµng Do Th¸i cßn kh«ng ph¶i chiÕc ch×a kho¸ ®Ých thùc cña chiÕc va li nä, lo l¾ng vÒ mét t×nh tiÕt n÷a, ngoµi kho¶n tiÒn 1700 p.xt. bÞ nh­ng dï sao vÉn lµ chiÕc ch×a kho¸ më ®­îc va li, vµ anh ta 1* Trong nguyªn b¶n M¸c dÉn tõ nµy theo c¸ch ph¸t ©m cña tiÕng Do Th¸i thÊy r»ng quÇn vµ ¸o vÐt kh«ng ¨n khíp víi nhau, cßn thiÕu (Betriegerei). 2* Trong nguyªn b¶n nh÷ng tõ sau cïng ®­îc dÉn theo c¸ch ph¸t ©m cña Do Th¸i 1* - mét c¸ch v¾n t¾t (Für einen der gescheidesten Handelsleit).
  6. 16 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 17 mÊt, vµ ®©y lµ ®iÒu lo l¾ng chñ yÕu: anh ta ®· viÕt th­ vÒ Trªn qu·ng ®­êng gi÷a Khuªn vµ Phran-phuèc (t«i kh«ng BÐc-lin cho anh b¹n cña m×nh lµ Noi-man vµ cho ng­êi em dõng l¹i ë ®©u c¶) cã mét linh môc c«ng gi¸o víi d¸ng vÎ thÕ trai cña m×nh biÕt vÒ viÖc ng­êi ta l¹i cã thÓ xá mòi mét tôc b­íc vµo toa xe. Qua c©u chuyÖn cña vÞ linh môc nµy víi th­¬ng gia kh«n ngoan nh­ anh ta. Ng­êi em trai ®¸nh ®iÖn nh÷ng ng­êi kh¸c, t«i hiÓu r»ng «ng ta trë vÒ Phran-phuèc - b¸o cho anh ta biÕt lµ ng­êi ta ®· ph¸t hiÖn ra BÐc-stanh ë n¬i th­êng tró cña m×nh - tõ §èp-blin, ë ®ã «ng ta ®· dù lÔ BÐc-lin, ®· b¸o cho c¶nh s¸t biÕt vÒ ®èi t­îng ®ã, c¶nh s¸t mõng ¤'C«-nen 8 . ¤ng ta kÓ chuyÖn rÊt s«i næi. §Õn C«-blen-x¬, ®· theo dâi h¾n, vµ b¶o anh ta ph¶i lªn ®­êng ngay lËp tøc. sau khi chuyÓn tµu, t«i ngåi mét ®èi mét cïng toa víi «ng ta. T«i hái anh ta: "¤ng cã ®Þnh ®­a «ng kia ra tßa kh«ng?". "T«i ¤ng ta ®i theo con ®­êng míi qua ng¶ Phli-xin-ghen: nhÊt tuyÖt ®èi kh«ng cã ý ®Þnh Êy 1 * , t«i muèn lÊy l¹i ë h¾n sè tiÒn thiÕt nªn chän ®i tµu thñy h¬n lµ ®i trªn chiÕc tµu buåm tåi cña t«i". T«i nãi: "Ch¾c h¾n ®· xµi hÕt sè tiÒn Êy råi". Anh ta tµn ë Kha-rÝt-gi¬. T«i thö l«i cuèn «ng ta vµo cuéc trao ®æi b¶o: "TuyÖt nhiªn kh«ng ph¶i thÕ 1 * . Nªn nhí r»ng ë khu Xi- vÒ cuéc ®Êu tranh v¨n ho¸ 9 , nh­ng lóc ®Çu «ng ta tá th¸i ®é ti (®Õn ®©y anh ta kÓ ra mét lo¹t tªn tuæi) h¾n ®· lõa nh÷ng ngê vùc vµ hÕt søc dÌ dÆt, nh­ng sau «ng ta nãi rÊt h¨ng say ngµi kh¸c víi sè tiÒn 1200 pao xtÐc-linh. H¾n sÏ ph¶i tr¶ l¹i vÒ tµi hïng biÖn cña ®øc «ng Ca-pe-l¬. Sau cïng ®· cã mét vÞ tiÒn cho t«i, cßn nh÷ng ng­êi kh¸c th× cø ®Ó tù hä suy nghÜ thÇn 1 * ®Õn gióp t«i. VÞ linh môc l«i b×nh toong cña m×nh ra, xem xö lý nh­ thÕ nµo víi h¾n". §iÒu thó vÞ nhÊt lµ khi chóng t«i ®Õn Rèt-xtÐc-®am míi vì nhÏ ra lµ anh ta chØ cã nã trèng rçng; ®Õn ®©y «ng ta kÓ cho t«i biÕt lµ tõ ngµy ®Õn thÓ ®Õn Min-®en th«i, tõ ®ã anh ta chØ cã thÓ ®i tiÕp vµo 11 Hµ Lan «ng ta bÞ ®ãi vµ kh¸t. T«i ch×a cho «ng ta chai r­îu giê s¸ng h«m sau. Nh­ th»ng ®iªn, anh chµng nµy chöi bíi c«-nh¾c, sau mÊy híp «ng ta phÊn chÊn h¼n lªn. ¤ng ta uèng nhµ chøc tr¸ch ngµnh ®­êng s¾t. Nh­ng chØ uæng c«ng. tháa thÝch. Khi c¸c hµnh kh¸ch b­íc vµo, «ng ta ®· ®ïa cît sç Trªn chiÕc tµu thñy cña chóng t«i cã mét hµnh kh¸ch kú l¹ - sµng víi hä b»ng tiÕng mÑ ®Î, nh­ng vÉn nãi tiÕng Anh khi mét x¸c chÕt. §i kÌm theo ng­êi nµy lµ mét ng­êi §øc tãc tiÕp chuyÖn t«i, «ng ta nãi tiÕng Anh rÊt th¹o. "ë ®Õ quèc hung. Anh chµng ng­êi §øc nµy kÓ cho t«i biÕt, hä cña ng­êi §øc chóng ta quyÒn tù do rÊt lín, ®Õn nçi khi nãi vÒ cuéc ®Êu qu¸ cè lµ N¸t-xau-¬, mét anh chµng 34 tuæi, quª ë Ma-in-x¬, tranh v¨n ho¸ th× ph¶i nãi b»ng tiÕng Anh". Tr­íc lóc chóng ®Õn Lu©n §«n th¨m ng­êi quen, xe ngùa ®· c¸n chÕt anh ta, t«i ra khái tµu ë Phran-phuèc, t«i cã nãi víi «ng ta - tuy vÉn gia ®×nh muèn anh ta ®­îc ch«n cÊt t¹i quª nhµ. Ng­êi hµnh giÊu tªn m×nh - r»ng «ng ta kh«ng nªn ng¹c nhiªn nÕu nh­ kh¸ch ®i theo x¸c chÕt Êy còng kh«ng thÓ ®i tiÕp ngay ®­îc. vµo nh÷ng ngµy s¾p tíi ®©y, «ng ta sÏ ®äc thÊy trªn c¸c b¸o VÞ thuyÒn tr­ëng cña tµu nµy tuyªn bè víi anh ta r»ng hä nãi ®Õn mét cuéc ©m m­u míi gi÷a Quèc tÕ ®en vµ Quèc tÕ kh«ng thÓ trao cho anh ta x¸c chÕt cho ®Õn khi lµm xong ®á 1 0 . §Õn Phran-phuèc t«i ®­îc biÕt (ë ban biªn tËp b¸o nh÷ng thñ tôc nhÊt ®Þnh víi viªn l·nh sù §øc. "Frankfurter Zeitung") r»ng ng­êi ®ång hµnh cña t«i lµ 1* Trong nguyªn b¶n nh÷ng tõ nµy ®­îc dÉn theo c¸ch ph¸t ©m cña Do Th¸i (Bei Laibe nicht). 1* Ch¬i ch÷: "Geist" nghÜa lµ "thÇn", còng cã nghÜa lµ "r­îu cån".
  7. 18 m¸c göi ¨ng-ghen, 21 th¸ng t¸m 1875 m¸c göi ¨ng-ghen, 8 th¸ng chÝn 1875 19 ngµi Mót-txen-bÐc-g¬ lµ nh©n vËt - ë møc ®é nµo ®ã - ®· thay ë tÊt c¶ c¸c trung t©m th­¬ng m¹i chñ yÕu kh¸c tåi tÖ h¬n thÕ vÞ gi¸o chñ c«ng gi¸o ë ®ã. Ch¾c h¼n «ng ta còng ®· thÊy møc ng­êi ta cã thÓ kÕt luËn qua c¸c b¸o §øc. tªn t«i trªn tê "Frankfurter Zeitung" (mµ «ng ta ®äc). B¸o Ng­êi b¹n cña anh lµ Ca-phi-ª-r« sèng ë chç Ba-cu-nin vµ nµy ®¨ng b¶n tin vÒ viÖc t«i ghÐ qua thµnh phè nµy 1 1 . thËm chÝ ®· mua mét ng«i nhµ cho «ng Êy ë Lu-ga-n«. T«i gÆp D«n-nª-man. ¤ng ta l¹i võa bÞ lÜnh ¸n v× kh­íc tõ Cßn t¹m thêi vale faveque 1 * . T«i l¹i ph¶i b¾t tay vµo kh«ng nªu tªn th«ng tÝn viªn vµ l¹i ®­îc ho·n thªm 10 ngµy, "c«ng viÖc". nh­ng ®©y lµ lÇn cuèi cïng 1 2 . D«n-nª-man lµ mét con ng­êi thÕ tôc, song, ë «ng ta thÊy râ ®­îc ý thøc vÒ tÇm quan träng Göi lêi chµo nång nhiÖt ®Õn bµ Li-di. cña b¶n th©n m×nh. Trong cuéc trao ®æi kÐo dµi «ng Êy ®· Mo-r¬ cña anh tr×nh bµy víi t«i nh÷ng ®iÒu sau ®©y. Môc ®Ých chñ yÕu cña C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay «ng ta lµ l«i cuèn giai cÊp tiÓu t­ s¶n vµo phong trµo d©n chñ s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc x· héi. Søc m¹nh tµi chÝnh cña tê b¸o cña «ng ta 1 * b¾t nguån und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; c«ng bè toµn v¨n trong Marx-Engels tõ chç nã lµ tê b¸o mang tÝnh chÊt cña së giao dÞch vµ th­¬ng Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, m¹i tèt nhÊt ®­îc mäi ng­êi c«ng nhËn ë Nam §øc. ¤ng ta 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t.XXIV, 1913 nhËn thøc hoµn toµn râ vÒ sù gióp ®ì cña tê b¸o cña «ng ta ®èi víi b¸o chÝ c«ng nh©n, víi t­ c¸ch lµ nguån th«ng tin nh÷ng tin tøc chÝnh trÞ. Nh­ng mÆt kh¸c, c¸i ®¶ng Êy ch¼ng lµm g× cho «ng ta c¶. VÝ dô, «ng ta mêi Van-tai-s¬ lµm th«ng tÝn viªn; nh­ng «ng ta ®· bÞ ban l·nh ®¹o cña ®¶ng hîp nhÊt 1 3 cÊm ®­a tin. Theo «ng ta th× LÝp-nÕch, t¹i quèc héi ®· ph¸t biÓu víi mét giäng ®iÖu qu¸ mÞ d©n; tr¸i l¹i, Bª-ben th× ®­îc mäi ng­êi thõa nhËn v.v.. - T«i sÏ cßn gÆp l¹i «ng ta trªn ®­êng quay trë vÒ. T«i còng ®· gÆp c¶ b¸c sÜ Gvi-®¬ V©y-x¬, «ng ta ®Õn chç con g¸i m×nh (lµ vî cña b¸c sÜ StÐc-n¬, mét trong sè nh÷ng ng­êi biªn tËp tê "Franfurter Zeitung") mÊy ngµy. NÕu nh­ t«i ®Õn ban biªn tËp cña b¸o sím h¬n vµi phót th× t«i ®· gÆp ph¶i ®iÒu bÊt h¹nh - cuéc gÆp mÆt víi C¸c May-¬ ng­êi miÒn Sva-bi-a (cùu chñ bót tê "Beobachter"). Còng xin nh©n tiÖn nãi thªm. T×nh h×nh ë Phran-phuèc vµ 1* - "Frankfurter Zeitung" 1* - t¹m biÖt vµ chóc søc khoÎ
  8. 18 m¸c göi ¨ng-ghen, 8 th¸ng chÝn 1875 19 3 m¸c göi ¨ng-ghen ë ram-xghÕt C¸c-xb¸t, 8 th¸ng ChÝn 1875 "Germania" PhrÕt th©n mÕn! Ch¾c h¼n lµ anh ®· ®­îc Tót-xi cho biÕt r»ng l¸ th­ ®Çu
  9. 20 m¸c göi ¨ng-ghen, 8 th¸ng chÝn 1875 m¸c göi ¨ng-ghen, 8 th¸ng chÝn 1875 21 cña t«i - l¸ th­ mµ chÝnh tay t«i, víi sù cã mÆt cña b¸c sÜ mét cèc n­íc kho¸ng l¹nh Sl«-x¬-brun-n¬ vµ mét cèc s÷a Han-x¬, ®· göi vµo ngµy 18 th¸ng T¸m t¹i trô së b­u ®iÖn tr­íc khi ®i ngñ buæi tèi. trung t©m ë ®©y, ®Ò tªn ch¸u ®· bÞ b­u ®iÖn Phæ chÆn l¹i, N­íc kho¸ng Spru-®en, theo sù ph©n tÝch cña gi¸o s­ ®iÒu ®ã kh«ng cßn nghi ngê g× c¶. Nh÷ng l¸ th­ göi muén PhÐc-®i-n¨ng Ra-g¬-xki, gåm thµnh phÇn sau ®©y 1 4 . h¬n th× ®· ®Õn n¬i; l¸ th­ cuèi cïng mµ t«i göi cho ch¸u vµo Trong 16 «n-x¬ = 7680 gr¨ng, cã: tuÇn tr­íc th× h×nh nh­ chÞu chung sè phËn nh­ l¸ th­ thø Xuyn-ph¸t ca-li ...................................................................... 1,2564 nhÊt, bëi v× nÕu kh«ng, hiÓn nhiªn lµ t«i ®· nhËn ®­îc th­ Xuyn-ph¸t na-tri ................................................................. 18,2160 tr¶ lêi cña ch¸u råi. Clo-rua ca-li .......................................................................... 7,9156 LÇn nµy viÖc ch÷a bÖnh ®· cã t¸c dông tuyÖt diÖu ®èi víi t«i; trõ ngo¹i lÖ h·n h÷u, t«i còng ngñ tèt. Kh«ng ph¶i v« cí C¸c-b«-n¸t na-tri ................................................................. 10,4593 mµ nhiÒu b¸c sÜ quen biÕt cña t«i tuyªn bè t«i lµ bÖnh nh©n C¸c-b«-n¸t can-xi .................................................................. 2,2870 g­¬ng mÉu ë C¸c-xb¸t. C¸c ngµi Êy tù b¶n th©n hä ®· cè C¸c-b«-n¸t ma-nhª ................................................................. 0,9523 1* g¾ng hÔ cã dÞp lµ ®Èy t«i chÖch ra khái con ®uêng "cøu vít" C¸c-b«-n¸t xt¬-r«n-ti ............................................................. 0,0061 d­íi c¸i cí lµ "sù hiÖn diÖn cña b¸c sÜ" v.v., nh­ng nh÷ng kÎ C¸c-b«-n¸t s¾t ....................................................................... 0,0215 c¸m dç ®· g¸nh chÞu sù thÊt b¹i. C¸c-b«-n¸t m¨ng-gan ............................................................. 0,0046 Víi t­ c¸ch lµ bÖnh nh©n ®Õn ch÷a bÖnh lÇn thø hai t«i Phèt-ph¸t-«-xÝt nh«m .............................................................. 0,0030 gi÷ mét cÊp cao h¬n trong viÖc h­ëng dông c¸c nguån n­íc Phèt-ph¸t-can-xi .................................................................... 0,0015 kho¸ng. N¨m ngo¸i nh÷ng nguån n­íc kho¸ng chñ yÕu cña t«i lµ: Tª-rª-di-en-brun-n¬ (41 0 Rª-«-muy-n¬), M¸c-c¬-t¬- Phlu-«-rua ca-li ..................................................................... 0,0015 brun-n¬ (39 0 ) vµ Muyn-brun-n¬ (43,6 0 ); lóc Êy t«i chØ uèng Xi-lÝch-®i-«-xÝt ....................................................................... 0,5590 hai lÇn mçi ngµy, mçi lÇn uèng mét cèc Spu-®en. N¨m nay, Tæng sè thµnh phÇn c¸c chÊt r¾n .......................................... 41,7099 tõ tuÇn lÔ thø hai, t«i sö dông nguån n­íc kho¸ng Phen- A-xÝt c¸c-bon tù do vµ b¸n liªn kÕt .......................................... 5,8670 den-quª-lª (45 0 Rª-«-muy-r¬, hµng ngµy uèng mét cèc), BÐc- Trong sè nh÷ng chµng trai ë ®©y ®· kªu gäi kû niÖm trËn na-brun-n¬ (53,8 0 , mçi ngµy hai cèc), vµ Spru-®en (59 0 - 60 0 Xª-®¨ng 1 5 , cã Gu-xt¸p QuÕt-ghen, mét th­¬ng gia ë B¸c-men; Rª-«-muy-r¬, mçi ngµy hai cèc), tæng céng mçi s¸ng uèng 5 kh«ng biÕt ®Êy cã ph¶i lµ l·o giµ ngu xuÈn kh«ng 1 6 ? cèc n­íc kho¸ng nãng, ngoµi ra cßn uèng thªm vµo s¸ng sím, Xin anh l­u ý: C¸c Grun c¹nh tranh víi anh, ®Õn mïa xu©n sang n¨m «ng ta sÏ xuÊt b¶n cuèn s¸ch vÒ triÕt häc tù 1* Ch¬i ch÷ "Heil" - "sù cøu vít" (t©m hån) nh­ng còng cã nghÜa lµ "ch÷a bÖnh.
  10. 22 m¸c göi ¨ng-ghen, 8 th¸ng chÝn 1875 23 nhiªn, «ng ta ®· cho in xong phÇn më ®Çu trªn t¹p chÝ "Wage", t¹p chÝ nµy do V©y-x¬ tõ BÐc-lin göi ®Õn cho t«i 1 7 . T«i rêi khái ®©y vµo thø b¶y 1 * , lóc ®Çu ®Õn Pra-ha, v× h«m nay t«i ®· nhËn ®­îc tõ ®ã l¸ th­ cña èp-pen-hai-m¬ 2 * . Tõ Pra-ha t«i sÏ ®i qua Phran-phuèc. B¸c sÜ Phle-cle-x¬ võa ghÐ qua, gäi t«i ®i ¨n tr­a. VËy lµ l¸ th­ dµi ®· kh«ng thµnh; v¶ l¹i Phle-cle-x¬ b¶o r»ng lµm nh­ thÕ c¶n trë viÖc ch÷a bÖnh. Göi lêi th¨m nång nhiÖt ®Õn bµ Li-di. Mo-r¬ cña anh C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc F.Engels und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; c«ng bè toµn v¨n trong Marx- Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng- ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t.XXIV, 1931 1* ngµy 11 th¸ng ChÝn 2* Xem tËp nµy, tr 212.
  11. 22 23 4 ¨ng-ghen göi m¸c ë lu©n ®«n 18 Ram-xghÕt, 24 th¸ng N¨m 1876 3, Adelaide Gardens Mo-r¬ th©n mÕn! T«i võa nhËn ®­îc hai l¸ th­ mµ t«i göi kÌm theo ®©y 1 9 . ë §øc ®¶ng ta ®ang bÞ ®Ì nÆng bëi lêi nguyÒn rña cña nh÷ng nh©n viªn cæ ®«ng ®­îc tr¶ l­¬ng vµ cña nh÷ng kÎ th«ng th¸i nöa vêi 1 * . NÕu cø tiÕp diÔn nh­ thÕ th× ph¸i L¸t-xan sÏ mau chãng trë thµnh nh÷ng c¸i ®Çu s¸ng chãi nhÊt, bëi v× hä hÊp thô nh÷ng ®iÒu ngu ngèc Ýt nhÊt, mµ c¸c t¸c phÈm cña L¸t- xan l¹i lµ ph­¬ng tiÖn cæ ®éng Ýt h¹i nhÊt. T«i muèn biÕt xem nh©n vËt M«-xt¬ Êy thùc ra muèn g× ë chóng ta, vµ chóng ta ph¶i lµm g× ®Ó tháa m·n «ng ta. Cã mét ®iÒu ®· râ: nh÷ng con ng­êi Êy quan niÖm r»ng tuång nh­ thÓ §uy-rinh, nhê 1* Trong nguyªn b¶n dïng thæ ng÷ BÐc-lin (Halbjebildeten)
  12. 24 ¨ng-ghen göi m¸c, 24 th¸ng n¨m 1876 ¨ng-ghen göi m¸c, 24 th¸ng n¨m 1876 25 nh÷ng lêi «ng ta ®¶ kÝch anh mét c¸ch bØ æi, ®· biÕn b¶n T«i göi kÌm theo ®©y mét bµi tin ®¸ng chó ý göi tõ C«ng- th©n m×nh thµnh mét kÎ mµ chóng ta kh«ng thÓ x©m ph¹m xtan-ti-n«-pl¬ rót tõ sè ra ngµy h«m qua cña b¸o "Daily News", cµng cã thÓ tin vµo t¸c gi¶ bµi tin nµy v× cuéc c¸ch ®­îc, bëi v× nÕu chóng ta c­êi giÔu nh÷ng luËn ®iÓm lý luËn m¹ng cña c¸c viªn sinh Håi gi¸o 2 3 tuyÖt nhiªn kh«ng hîp víi phi lý cña «ng ta th× ®iÒu ®ã sÏ cã vÎ nh­ lµ sù tr¶ thï vÒ ý cña «ng nµy. LÞch sö ë ph­¬ng §«ng b¾t ®Çu ®i gÇn ®Õn nh÷ng lêi ®¶ kÝch cña c¸ nh©n «ng ta! Ho¸ ra §uy-rinh cµng khñng ho¶ng: m­u toan míi cña ng­êi XÐc-bi l¹i muèn cã th« bØ th× chóng ta cµng ph¶i tá ra ngoan ngo·n vµ e dÌ; vµ ®­îc kho¶n vay, nghÜa lµ ngõng thanh to¸n theo c¸c kú qu¶ thùc phÝa ngµi M«-xt¬ cã cö chØ nh· nhÆn lµ «ng ta ch­a phiÕu, vµ nh÷ng yªu s¸ch míi cña nghÜa qu©n HÐc-dª-g«-vi-na 24 ®ßi hái chóng ta ch¼ng nh÷ng ph¶i dïng giäng thiÖn c¶m vµ cho thÊy n­íc Nga ®ang bµy m­u vµ xói giôc ë ®ã nh­ thÕ víi t­ c¸ch riªng t­ mµ chØ ra cho ngµi §uy-rinh thÊy nh÷ng nµo. T«i nãng lßng chê xem t×nh h×nh sÏ tiÕp diÔn ra sao. sai lÇm cña «ng ta (tuång nh­ vÊn ®Ò chØ lµ nh÷ng sai lÇm H«m nay ë chç chóng t«i lµ ngµy ®Çu tiªn cã m­a, h«m qua mµ th«i), ®Ó trong lÇn xuÊt b¶n sau «ng ta söa nh÷ng sai chØ cã trËn m­a rµo ng¾n ngñi. T«i hy väng r»ng mäi chuyÖn 20 lÇm Êy , mµ ngoµi ra chóng ta cßn ph¶i h«n c¸i gãt ch©n «ng ®Òu æn víi Gien-ni 25 . Li-di vµ t«i göi lêi th¨m nång nhiÖt ®Õn ta n÷a. Con ng­êi nµy - t«i muèn nãi M«-xt¬ - khÐo t×m c¸ch tÊt c¶ c¸c anh chÞ, ®Õn L«ng-ghª vµ gia ®×nh La-ph¸c-g¬. tr×nh bµy tãm t¾t toµn bé t¸c phÈm "T­ b¶n" 21 mµ vÉn ch¼ng Ph.¡. cña anh hiÓu ®­îc ®iÒu g× trong t¸c phÈm Êy c¶. §iÒu nµy thÊy râ M·i b©y giê t«i míi chó ý thÊy Vin-hem ®· dïng gãi b­u qua l¸ th­ cña «ng ta, vµ ®iÒu ®ã nãi lªn tÝnh c¸ch cña b¶n kiÖn göi cho t«i toµn bé b¶n th¶o cña M«-xt¬ 2 6 . Ai biÕt cã th©n «ng ta. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu phi lý Êy lÏ ra ®· kh«ng thÓ ®­îc phÐp lµm nh­ vËy kh«ng xÐt trªn gãc ®é quèc tÕ vµ v× vËy nã cã ®Õn n¬i ®­îc kh«ng! Anh cã thÓ ghÐ xem ë ®ã cã nã cã ®­îc, nÕu nh­ thay v× Vin-hem 1 * ë c­¬ng vÞ l·nh ®¹o l¹i lµ hay kh«ng; nÕu b¶n th¶o Êy cã ë ®Êy th× anh göi nã cho t«i, mét nh©n vËt cã ®­îc chÝ Ýt mét sù hiÓu biÕt lý luËn nµo ®ã, t«i vÉn ë ®©y ®Õn thø s¸u tuÇn tíi 1 * . Bµ Li-d¬n sÏ cho anh mét nh©n vËt kh«ng thÓ vui vÎ cho in ®ñ mäi thø nh¶m nhÝ - thÊy bµ Êy l­u gi÷ ë ®©y nh÷ng giÊy tê ®· nhËn ®­îc dµnh cµng phi lý cµng tèt - vµ kh«ng dïng tÊt c¶ uy tÝn cña tê b¸o cho t«i. "Volksstaat" ®Ó giíi thiÖu thø nh¶m nhÝ ®ã víi c«ng nh©n. C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc Cuèi cïng th× c©u chuyÖn Êy ®· lµm cho t«i tøc ®iªn lªn, vµ F.Engels und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, thö hái, ph¶i ch¨ng ®· ®Õn lóc suy nghÜ nghiªm tóc vÒ th¸i 1913; c«ng bè toµn v¨n trong Marx- Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, ®é cña chóng ta ®èi víi c¸c ngµi Êy. Bd. 4, 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng- ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, §èi víi Vin-hem ngèc nghÕch th× tÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã chØ t.XXIV, 1931 lµ lý do ®¸ng mong muèn ®Ó ®ßi hái sím cã b¶n th¶o 2 2 . VÞ l·nh tô Êy cña ®¶ng lµ nh©n vËt g× vËy! 1*- V.LÝp-nÕch 1* ngµy 2 th¸ng S¸u
  13. 26 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng n¨m 1876 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng n¨m 1876 27 mµ hä biÕt rÊt râ. Tuy nhiªn, LÝp-nÕch cã bæn phËn - ph¶i nãi ®iÒu nµy víi «ng Êy - gi¶i thÝch cho c¸c chµng trai ®ã biÕt r»ng «ng Êy ®· nhiÒu lÇn ®ßi hái cã mét sù phª ph¸n nh­ vËy, vµ r»ng trong nhiÒu n¨m (bëi v× c©u chuyÖn Êy b¾t ®Çu tõ 5 thêi gian lÇn ®Çu tiªn t«i trë vÒ tõ C¸c-xb¸t27) chóng ta ®· tõ m¸c göi ¨ng-ghen chèi ®iÒu ®ã, coi ®ã lµ c«ng viÖc cã ý nghÜa thø yÕu. Nh­ «ng Êy ®· biÕt vµ nh­ nh÷ng l¸ th­ cña «ng Êy göi chóng ta ®· ë ram-xghÕt chøng minh sù nghiªm träng cña viÖc nµy chØ biÓu lé râ khi «ng Êy, qua viÖc nhiÒu lÇn göi ®Õn nh÷ng l¸ th­ cña nhiÒu kÎ v« häc lµm cho chóng ta chó ý ®Õn tÝnh chÊt nguy hiÓm cña viÖc [Lu©n §«n], 25 th¸ng N¨m 1876 truyÒn b¸ nh÷ng t­ t­ëng tÇm th­êng Êy ë bªn trong ®¶ng. PhrÕt th©n mÕn! Cßn in specia 1 * vÒ ngµi M«-xt¬ th× dÜ nhiªn «ng ta ph¶i coi §uy-rinh lµ nhµ t­ t­ëng tuyÖt vêi, bëi v× ch¼ng nh÷ng Cïng víi l¸ th­ nµy t«i göi ®Õn b­u ®iÖn b¶n th¶o ®· trong bµi gi¶ng tr­íc c«ng nh©n BÐc-lin, mµ c¶ sau nµy n÷a, nhËn ®­îc cña M«-xt¬ 2 6 ®Æt trong bao ®ùng cò cña nã. T«i ®· b»ng giÊy tr¾ng mùc ®en trªn b¸o chÝ 2 8 §uy-rinh ®· cã ph¸t bãc xem tµi liÖu r¸c r­ëi nµy - ®­îc göi kÌm theo ®©y - cña kiÕn cho r»ng chØ cã M«-xt¬ ®· lµm mét c¸i g× ®ã hîp lý tõ Vin-hem 1 * , v× t«i nghÜ r»ng nã cã liªn quan ®Õn M«-xt¬. quyÓn "T­ b¶n" 2 1 . §uy-rinh ®· lÊy lßng nh÷ng kÎ v« häc Êy Ngoµi ra, t«i cßn lÊy ë nhµ anh b¶n tãm l­îc ®Ó göi cho anh, mét c¸ch cã hÖ thèng, vÒ ®iÒu ®ã th× hä kh«ng thÓ nµo tr¸ch b¶n tãm l­îc nµy do c«ng ty §­êng s¾t lín miÒn B¾c göi ®Õn, cø chóng ta ®­îc. §iÒu thËt tiªu biÓu lµ sù tøc giËn cña «ng v× t«i t­ëng ®©y lµ mét tµi liÖu g× dã cã tÝnh chÊt thiÕt thùc, M«-xt¬ vµ ®ång bän ®èi víi ph­¬ng ph¸p mµ anh ®· dïng ®Ó nh­ng giê ®©y t«i thÊy r»ng b¶n tãm l­îc Êy chØ gåm Ch­¬ng buéc phÇn tö Pru-®«ng ë Sva-b¬ 2 9 ph¶i im lÆng. VÝ dô cã ý tr×nh tham quan dµnh cho kh¸ch du lÞch. nghÜa c¶nh c¸o nµy ®· g©y cho hä nçi lo ng¹i, vµ thÕ lµ hä ý kiÕn cña t«i lµ: "th¸i ®é cña chóng ta ®èi víi nh÷ng ngµi muèn dïng thñ ®o¹n ®¬m ®Æt, sù ng©y th¬ ®Çy thiÖn ý vµ Êy" chØ cã thÓ ®­îc bµy tá d­íi h×nh thøc phª ph¸n kÞch liÖt t×nh b¸c ¸i huynh ®Ö ®Çy tøc giËn ®Ó lµm cho vÜnh viÔn §uy-rinh. Râ rµng lµ «ng ta tiÕn hµnh trß m­u m« víi nh÷ng kh«ng thÓ thùc hiÖn ®­îc mét sù phª ph¸n nh­ thÕ. tay viÕt l¸ch v« häc mang ®Çu ãc h¸o danh trung thµnh víi Tuy nhiªn, gèc rÔ cña tai ­¬ng lµ ë chç LÝp-nÕch kh«ng cã «ng ta, nh»m môc ®Ých c¶n trë sù phª ph¸n nh­ vËy; vÒ phÝa ®ñ tµi liÖu, nãi ®óng ra, ®iÒu ®ã béc lé tµi biªn tËp cña «ng m×nh, hä ®Æt hy väng vµo tÝnh c¸ch mÒm yÕu cña LÝp-nÕch, Êy. Song, tÝnh nhá nhen cña «ng Êy ®· ®i ®Õn møc lµ mÆc dï 1* - V. LÝp-nÕch 1* - ®Æc biÖt
  14. 28 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng n¨m 1876 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng n¨m 1876 29 thiÕu tµi liÖu, nh­ng «ng Êy vÉn tr¸nh nh¾c ®Õn, dï chØ mét C¸c anh em ë C«-pen-ha-ghen ®· mêi t«i dù ®¹i héi c«ng lêi, t¸c phÈm "LÞch sö C«ng x· Ph¸p" cña BÕch-c¬ , hoÆc Ýt 1* nh©n (khai m¹c vµo ®Çu th¸ng S¸u) 3 1 , hä göi ®iÖn vµ göi th­ ra còng cho ®¨ng mét sè trÝch ®o¹n cña t¸c phÈm Êy. ®Õn Pi-« (®· lªn ®­êng vµo thø hai 1 * råi). ThËt lµ mét quan Anh cßn nhí c¸ch ®©y kh«ng l©u, khi chóng ta nãi vÒ Thæ niÖm ®Çy m¬ t­ëng h·o huyÒn nh­ thÓ t«i b©y giê cã thÓ thùc hiÖn nh÷ng cuéc l­u diÔn nh­ vËy. NhÜ Kú, t«i ®· chØ cho anh thÊy kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn ®¶ng Thanh gi¸o (dùa vµo Kinh C«-ran) cña ng­êi Thæ NhÜ Kú. C«ng viªn chç chóng t«i h«m nay ®· ®­îc rµo l¹i b»ng B©y giê th× ®iÒu ®ã ®· ®­îc thùc hiÖn. Theo bµi tin tõ C«ng- nh÷ng tÊm v¸n. ThËt nùc c­êi khi ë n­íc Anh vÉn tiÕp tôc xtan-ti-n«-pl¬ göi cho tê "Frankfurter Zeitung" th× ng­êi ta tån t¹i - nh­ mét ®iÒu nùc c­êi - nh÷ng tËp tôc cæ x­a cña cã ý ®Þnh lo¹i trõ vua Thæ NhÜ Kú, nÕu t×nh h×nh cø tiÕp ng­êi §øc. §ã lµ sù duy tr× "së h÷u thùc sù tù do" b»ng c¸ch diÔn nh­ thÕ, vµ ®Æt ng­êi em trai 3 0 vµo chç cña «ng ta. rµo t­êng vµ do ®ã b»ng c¸ch rót ra khái c«ng x· n«ng th«n chung. Th«ng tÝn viªn Êy biÕt nãi tiÕng Thæ NhÜ Kú vµ giao thiÖp nhiÒu víi ng­êi Thæ NhÜ Kú ë C«ng-xtan-ti-n«-pl¬, ngoµi ra Pum-px¬ ®· viÕt nh÷ng l¸ th­ dµi cho vî t«i vµ cho Tót- «ng ta cßn nhÊn m¹nh r»ng hä hiÓu râ trß ch¬i cña I-gna- xi. Tuy cã ®«i chç cßn trôc trÆc vÒ chÝnh t¶, tuy vËy c« Êy ®· chÐp, kÎ ®· tung ra mäi tin ®ån ®¸ng lo ng¹i trong giíi ®¹t ®­îc - ®iÒu nµy cßn quan träng h¬n nhiÒu - nh÷ng thµnh Thiªn chóa gi¸o ë C«ng-xtan-ti-n«-pl¬. Cã mét ®iÒu kh«ng qu¶ thËt sù ®¸ng kinh ng¹c vÒ v¨n phong vµ trong viÖc biÕt thÓ hoµi nghi n÷a: kh«ng thÓ thanh to¸n ng­êi Thæ NhÜ Kú c¸ch tr×nh bµy. ®­îc nÕu kh«ng kiÒm chÕ ®­îc hä, cßn ng­êi Nga th× kh«ng Göi lêi th¨m nång nhiÖt ®Õn bµ Li-di. d¸m (hoÆc v× kh«ng cã tiÒn nªn hä kh«ng thÓ) lîi dông thêi C.M¸c cña anh c¬ thÝch hîp ®Ó tung ra nh÷ng hµnh ®éng cã tÝnh chÊt quyÕt §i-di 2 * ®· trë thµnh mét con lõa nh­ thÕ nµo Êy! Trong ®Þnh, vµ b»ng cuéc phiªu l­u hiÖn nay cã lÏ hä cã thÓ lµm khi n­íc Anh hoµn toµn bÞ c« lËp th× «ng ta l¹i kh¨ng kh¨ng ®­îc nhiÒu h¬n cho viÖc lµm tan r· chÕ ®é cña chÝnh m×nh ®ßi gi÷ trong tï gÇn mét t¸ nh÷ng ng­êi thuéc phong trµo h¬n lµ g©y nªn sù ph¸ s¶n cña ng­êi Thæ NhÜ Kú ë ch©u ¢u. Phª-ni-¨ng 3 2 . Gien-ni c¶m thÊy khoÎ, nh­ng ch¸u nhá th× cã phÇn VÒ "RÝch-t¬" th× LÝp-nÕch, trong bèi c¶nh ®· cã nh÷ng lêi kh«ng ®­îc khoÎ; song theo lêi b¸c sÜ, kh«ng cã g× nghiªm nh¾c nhë nh­ vËy, lÏ ra kh«ng ®­îc chØ ra nh÷ng lêi ¸m trong c¶. Ch¸u sÏ ®­îc ®Æt lªn lµ Gi¨ng (tªn cña bè L«ng-ghª) chØ 3 3 . Kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng lµ quyÓn sæ ®Þa chØ cña t«i ®· L«-r¨ng (biÖt danh cña Lau-ra) Phrª-®ª-rÝch (®Ó tá lßng quý ®i theo RÝch-t¬ råi, nh­ng t¹m thêi t«i ch­a tin nh­ vËy. träng anh). 1* ngµy 22 th¸ng N¨m 1* B.BÕch-c¬. “LÞch sö C«ng x· c¸ch m¹ng nh÷ng n¨m 1789-1794" 2* - §i-xra-e-li
  15. 30 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 31 Ai-s¬-hèp lµm viÖc cho ¸c-nin, ®iÒu ®ã th× chóng ta ®· biÕt tõ l©u tr­íc khi LÝp-nÕch biÕt, vµ víi sù c¨m ghÐt cña Ai-s¬-hèp ®èi víi Bi-xm¸c vµ Sti-b¬ th× ®iÒu ®ã hoµn toµn kh«ng cã g× ®¸ng ng¹c nhiªn c¶. Notabene 1 * : b¸o "Frankfurter Zeitung" cã ®¨ng lÖnh cña Phæ vÒ viÖc b¾t giam ¸c-nin, theo lÖnh nµy ph¶i tÞch thu sè tiÒn cña «ng ta, cßn b¶n th©n «ng nµy ph¶i bÞ trao nép cho c¶nh s¸t BÐc-lin, phÝa c¸c nhµ ®­¬ng côc ngo¹i quèc ®­îc ®¶m b¶o hoµn bï c¸c kho¶n phÝ tæn vµ nh÷ng sù gióp ®ì lÉn nhau! (§ã lµ v× vô «ng ta ®¸nh c¾p tµi liÖu, vô nµy ®· ®­îc toµ ¸n xÐt xö.) 3 4 C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; c«ng bè toµn v¨n trong Marx-Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t.XXIV, 1931 1* - H·y l­u ý.
  16. 30 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 31 cøu quan hÖ ruéng ®Êt ë Nga nãi riªng vµ ®Þa t« nãi chung, vµ ch¼ng cã g× c¶n trë anh c¶. Cßn t«i th× ph¶i ngåi trªn chiÕc ghÕ cøng vµ uèng r­îu vang l¹nh, råi sau ®ã bçng nhiªn qu¼ng ®i mäi thø vµ l¹i b¾t tay vµo nh©n vËt §uy-rinh ch¸n ngÊy. Nh­ng biÕt lµm thÕ nµo ®­îc, mét khi b¶n th©n t«i còng bÞ l«i kÐo vµo cuéc luËn chiÕn mµ hoµn toµn ch¼ng thÊy lóc nµo kÕt thóc; ®»ng nµo t«i còng sÏ kh«ng thÓ yªn ®­îc. Thªm vµo ®ã amicus 1 * M«-xt¬, víi bµi t¸n tông "Gi¸o tr×nh triÕt häc" cña §uy-rinh 2 6 , ®· ®Ých th©n chØ râ cho t«i thÊy cÇn ph¶i tÊn c«ng tõ ®©u vµ nh­ thÕ nµo. Còng cÇn l­u ý ®Õn cuèn s¸ch nµy, bëi v× ë nhiÒu ®iÓm cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh nã béc lé râ h¬n nh÷ng mÆt yÕu vµ nh÷ng c¬ së cña c¸c suy luËn ®­îc dÉn ra trong cuèn "Kinh tÕ häc" 3 5 . T«i sÏ ®Æt mua ngay cuèn s¸ch nµy. Thùc ra, trong cuèn s¸ch Êy hoµn toµn kh«ng cã phÇn triÕt häc ®Ých thùc: l«-gÝch häc h×nh thøc, biÖn chøng häc, siªu h×nh häc v.v.; nãi ®óng h¬n, cuèn s¸ch nµy cã ý ®Þnh ®­a ra mét häc thuyÕt tæng qu¸t vÒ khoa häc, mét häc thuyÕt trong ®ã thiªn nhiªn, lÞch sö, x· héi, nhµ n­íc, ph¸p luËt v.v. ®­îc xem xÐt tuång nh­ trong mèi liªn hÖ néi t¹i nµo ®ã. Sau 6 n÷a, trong cuèn s¸ch ®ã cßn cã c¶ mét ch­¬ng m« t¶ t­¬ng lai, hoÆc c¸i gäi lµ x· héi "tù do", Ýt h¬n c¶ vÒ khÝa c¹nh kinh ¨ng-ghen göi m¸c tÕ, vµ ngoµi ra, còng v¹ch ra mét ®Ò c­¬ng gi¶ng d¹y cho ë lu©n ®«n tr­êng tiÓu häc vµ trung häc trong t­¬ng lai. Nh­ vËy, cuèn s¸ch Êy ®­a ra nh÷ng ®iÒu tÇm th­êng d­íi mét h×nh thøc cßn ®¬n gi¶n hãa h¬n lµ trong t¸c phÈm kinh tÕ cña «ng ta, Ram-xghÕt, 28 th¸ng N¨m 1876 vµ nÕu gép c¶ hai cuèn s¸ch ®ã l¹i ta cã thÓ v¹ch trÇn g· Êy ®ång thêi c¶ vÒ khÝa c¹nh nµy. §Ó phª ph¸n quan niÖm lÞch Mo-r¬ th©n mÕn! sö cña vÞ hiÖp sÜ cña chóng ta - quan niÖm cho r»ng tr­íc Víi anh th× dÔ nãi. Anh cã thÓ n»m trong ch¨n Êm, nghiªn 1* - anh b¹n
  17. 32 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 33 §uy-rinh chØ toµn lµ nh÷ng thuyÕt nh¶m nhÝ - quyÓn s¸ch kiÕn ph¶n b¸c cña ®¸m phi-li-xtanh vµ ®­a ra mét bøc tranh nµy cßn cã mét ­u ®iÓm lµ c¨n cø vµo ®ã cã thÓ trÝch dÉn ra vÒ x· héi t­¬ng lai, bëi v× phÇn tö phi-li-xtanh ®Æt ra cho hä nh÷ng ®iÒu th« bØ cña chÝnh «ng ta. B»ng c¸ch nµy hay c¸ch nh÷ng c©u hái c¶ vÒ ®Ò tµi nµy; ®ång thêi «ng Êy còng muèn kh¸c, giê ®©y h¾n ®· n»m trong tay t«i 1* . KÕ ho¹ch cña t«i ®· hÕt søc ®éc lËp víi chóng ta vÒ ph­¬ng diÖn lý luËn, ®iÒu ®ã chuÈn bÞ xong - J'ai mon plan. Tho¹t ®Çu t«i tiÕp cËn cuèn th× trong ®iÒu kiÖn «ng Êy hoµn toµn kh«ng cã mét thø häc thuyÕt nµo c¶, «ng Êy lu«n lu«n ®¹t ®­îc mét c¸ch tèt h¬n s¸ch nh¶m nhÝ Êy thuÇn tóy tõ gãc ®é thùc tÕ vµ tuång nh­ nhiÒu so víi møc mµ chÝnh b¶n th©n «ng Êy nghi ngê. Song t«i coi träng nã, nh­ng dÇn dÇn, t«i cµng v¹ch trÇn, mét mÆt, qua ®ã «ng Êy buéc t«i ph¶i thõa nhËn r»ng §uy-rinh, dï sao nh÷ng ®iÒu phi lý vµ, mÆt kh¸c, nh÷ng lý lÏ tÇm th­êng cña còng lµ mét ng­êi cã häc vÊn so víi nh÷ng lý luËn cµ mÌng «ng ta, - th× sù phª ph¸n cµng trë nªn gay g¾t h¬n, vµ cuèi cña tê "Volksstaat", vµ nh÷ng t¸c phÈm cña «ng ta dï sao cïng th× gi¸ng ®ßn tíi tÊp xuèng ®Çu «ng ta. Nh­ vËy, M«-xt¬ còng hay h¬n nh÷ng t¸c phÈm cña nh÷ng kÎ lÇm lÉn chñ vµ ®ång bän mÊt ®i c¸i cí ®Ó nãi ®Õn "sù tµn ¸c" v.v., cßn quan vµ kh¸ch quan Êy. §uy-rinh th× bÞ ®¶ kÝch mét c¸ch thÝch ®¸ng. Cßn chóng ta VÒ c¸c biÕn cè ë Thæ NhÜ Kú th× anh hoµn toµn cã lý; song th× ph¶i cho nh÷ng ngµi Êy biÕt r»ng chóng ta biÕt c¸ch t«i vÉn hy väng lµ t×nh h×nh sÏ tiÕn lªn phÝa tr­íc; vµo tuÇn trõng trÞ nh÷ng con ng­êi Êy b»ng nh÷ng ph­¬ng ph¸p hÕt lÔ gÇn ®©y nhÊt h×nh nh­ t×nh h×nh diÔn biÕn phÇn nµo chËm søc kh¸c nhau. l¹i, cßn c¸c cuéc c¸ch m¹ng ë ph­¬ng §«ng th× cßn ®ßi hái T«i hy väng r»ng Vin-hem 2* cho ®¨ng bµi cña M«-xt¬ trªn nhiÒu h¬n nh÷ng cuéc c¸ch m¹ng kh¸c lµ ph¶i cã mét kÕt côc t¹p chÝ "Neue Welt", mµ hiÓn nhiªn lµ bµi Êy ®­îc viÕt ra nhanh chãng. Vua Thæ NhÜ Kú 1 * ®· tÝch tr÷ trong cung ®iÖn chÝnh lµ ®Ó ®¨ng trªn Ên phÈm Êy. M«-xt¬ lu«n lu«n kh«ng nh÷ng kho b¸u to lín - ®ã lµ lý do t¹i sao cã nh÷ng lêi than biÕt c¸ch sao chÐp vµ «ng ta coi §uy-rinh lµ t¸c gi¶ cña phiÒn vÒ viÖc «ng ta liªn tôc ®ßi tiÒn - nh÷ng kho b¸u Êy to nh÷ng luËn ®iÓm phi lý nùc c­êi nhÊt trong lÜnh vùc khoa lín ®Õn nçi c¸c sinh viªn Håi gi¸o 23 ®ßi xuÊt ra 5.000.000 p.xt. häc tù nhiªn - vÝ dô, sù t¸ch l×a cña nh÷ng ®ai vßng trßn tõ nh÷ng kho b¸u Êy, nh­ vËy ë ®ã ph¶i cã nhiÒu h¬n thÕ (theo thuyÕt Can-t¬) khi nh÷ng ng«i sao bÊt ®éng! nhiÒu. Ph¶i chê ®îi t×nh huèng lµ viÖc Goãc-tra-cèp trao bÞ vong lôc cña ba vÞ hoµng ®Õ 3 6 sÏ ®Èy t×nh h×nh ®i ®Õn khñng VÊn ®Ò kh«ng chØ ë chç Vin-hem kh«ng cã ®ñ tµi liÖu, cã ho¶ng. thÓ gióp kh¾c phôc ®iÒu ®ã b»ng nh÷ng bµi viÕt kh¸c vÒ c¸c chñ ®Ò nãng hæi v.v., nh­ ®· lµm vµo thêi kú cßn HÐp-n¬ vµ Anh h·y chuyÓn lêi c¶m ¬n ch©n thµnh cña t«i ®Õn Gien- Bl«-x¬. §iÒu chñ yÕu lµ sù khao kh¸t cña Vin-hem muèn lÊp ni vµ L«ng-ghª vÒ vinh dù mµ hä ®· dµnh cho t«i, t«i sÏ cè chç trèng trong häc thuyÕt cña chóng ta, cã lêi ®¸p cho mäi ý g¾ng xøng ®¸ng víi vinh dù Êy. T«i hy väng r»ng ch¸u bÐ víi 3 c¸i tªn rÊt kªu Êy ®· b×nh phôc råi 2 * . 1* §©y lµ nh÷ng lêi l¸y l¹i lêi trong vë hµi kÞch cña SÕch-xpia "Ng­êi l¸i bu«n thµnh V¬-ni-d¬", håi IV, c¶nh thø nhÊt. 1*- ¸p-®un-A-gÝt 2* - V.LÝp-nÕch 2* Xem tËp nµy, tr 28.
  18. 34 ¨ng-ghen göi m¸c, 28 th¸ng n¨m 1876 ¨ng-ghen göi m¸c, 25 th¸ng b¶y 1876 35 §èi víi §uy-rinh 1 * th× nh÷ng viÖc trë l¹i nghiªn cøu lÞch Pum-px¬ ®· hoµn thiÖn ®­îc rÊt nhiÒu v¨n phong cña m×nh, sö cæ ®¹i vµ nh÷ng nghiªn cøu cña t«i vÒ khoa häc tù nhiªn dÜ nhiªn lµ t«i còng ph¸t hiÖn ra ®iÒu ®ã, nh­ng ë møc ®é ®· gióp Ých rÊt nhiÒu cho t«i, vµ vÒ nhiÒu mÆt ®ang t¹o ®iÒu Ýt h¬n. kiÖn dÔ dµng cho c«ng viÖc cña t«i. §Æc biÖt trong lÜnh vùc khoa häc tù nhiªn c¶m nhËn cã ®­îc mét nÒn mãng v÷ng Ph.¡. cña anh ch¾c h¬n nhiÒu vµ t«i cã thÓ tiÕn lªn trong lÜnh vùc nµy, mÆc dï víi mét th¸i ®é rÊt thËn träng, nh­ng dï sao còng víi C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc mét sù tù do vµ tù tin phÇn nµo. Tr­íc m¾t t«i ®· b¾t ®Çu und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; hiÖn ra phÇn kÕt thóc cña c¶ t¸c phÈm nµy 2 * . Trong ®Çu t«i c«ng bè toµn v¨n trong Marx-Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, nã b¾t ®Çu mang mét h×nh thï nhÊt ®Þnh, vµ së dÜ cã ®­îc 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t.XXIV, 1931 ®iÒu ®ã lµ nhê t×nh tr¹ng v« c«ng råi nghÒ cña t«i ë ®©y, trªn bê biÓn, khi mµ t«i cã thÓ tho¶i m¸i suy nghÜ mäi chi tiÕt. Trong lÜnh vùc lín lao nµy rÊt cÇn ph¶i thØnh tho¶ng dõng c«ng viÖc nghiªn cøu cã kÕ ho¹ch ®Ó suy ngÉm nh÷ng g× ®· ®­îc nghiªn cøu. Tõ n¨m 1853 ngµi Hem-h«n-tx¬ kh«ng ngõng loay hoay víi vÊn ®Ò vËt tù nã vµ kh«ng thÓ nµo gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò ®ã. Con ng­êi nµy, c¶ giê ®©y n÷a, vÉn b×nh th¶n cho in l¹i - mµ l­¬ng t©m kh«ng hÒ bÞ c¾n røt - c¸i tµi liÖu nh¶m nhÝ mµ «ng ta ®· in tr­íc §¸c-uyn 3 * . Li-di vµ t«i göi lêi th¨m nång nhiÖt ®Õn tÊt c¶ nhµ ta. Thø s¸u 4 * chóng t«i sÏ trë vÒ Lu©n §«n. T«i rÊt mõng thÊy 1* Ph.¡ng-ghen. "Chèng §uy-rinh" 2* Ph.¡ng-ghen. "BiÖn chøng cña tù nhiªn” 3* NghÜa lµ tr­íc khi xuÊt hiÖn, vµo n¨m 1859, t¸c phÈm chñ yÕu cña S.§¸c-uyn "VÒ nguån gèc c¸c loµi qua con ®­êng ®µo th¶i tù nhiªn" 4* ngµy 2 th¸ng S¸u
  19. 34 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng b¶y 1876 35 7 ¨ng-ghen göi m¸c ë lu©n ®«n 37 Ram-xghÕt, 25 th¸ng B¶y 1876 11, Camden Sq. Mo-r¬ th©n mÕn! T«i ®· viÕt th­ cho La-ph¸c-g¬ yªu cÇu th«ng b¸o cho chóng ta biÕt ngµy anh Êy ®Õn ®©y, anh Êy sÏ ®Õn vµo thø s¸u hay thø b¶y.
  20. 36 m¸c göi ¨ng-ghen, 25 th¸ng b¶y 1876 m¸c göi ¨ng-ghen, 26 th¸ng b¶y 1876 37 KÌm theo ®©y lµ th­ cña Vin-hem 1 * cïng víi phÇn phô lôc t¸c gi¶ biÕt rÊt râ, c¸i ®¸m c«ng chóng Êy l¹i muèn dùa vµo cña M«-xt¬. Anh thÊy ®¸m ng­êi Êy lµ ai - c¶ ng­êi nµy vµ mãn canh thõa dµnh cho ®¸m ¨n xin 1 * , vµ muèn ch¼ng ph¶i ng­êi kia. Vin-hem ®· cã th¸i ®é quan träng biÕt bao ®èi víi mÊt nhiÒu c«ng søc mµ mau chãng häc ®­îc c¸ch bµn vÒ mäi “nh÷ng cè g¾ng xÝch l¹i gÇn"! Tuång nh­ cã thÓ - nghÜa lµ chuyÖn. Con ng­êi Êy tuång nh­ ®­îc t¹o ra cho chñ nghÜa tuång nh­ mét ai ®ã cã thÓ - giao thiÖp víi nh÷ng ®å v« l¹i x· héi vµ cho triÕt häc cña thêi ®¹i nh÷ng tØ b¹c 3 9 . ®· bÞ v¹ch mÆt vÒ sù ph¶n béi nh­ thÕ. Vµ tuång nh­ mét sù xÝch l¹i gÇn nµo ®ã cã thÓ dÉn ®Õn bÊt kú mét ®iÒu g× ®ã. Thùc Ph.¡. cña anh ra, ®iÒu g× sÏ x¶y ®Õn nÕu nh­ gi÷a hä sÏ cã sù xÝch l¹i gÇn C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay nhau? Trong ®iÒu kiÖn vµ t×nh huèng hiÖn nay nÕu nh÷ng con s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc ng­êi Êy muèn ch¬i trß Quèc tÕ mét lÇn n÷a th× cø ®Ó cho hä und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; h­ëng c¸i thó vui Êy, nh­ng chóng ta sÏ quay l­ng l¹i víi hä. c«ng bè toµn v¨n trong Marx-Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, Sù thÊt b¹i cña XÐc-bi thËt tuyÖt vêi 3 8 . ChiÕn dÞch nµy 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t.XXIV, 1931 nh»m môc ®Ých lµm cho toµn bé Thæ NhÜ Kú ch×m trong ngän löa khëi nghÜa, nh­ng ë ®©u chÊt ch¸y còng bÞ tÈm n­íc råi; xø TrÐc-n«-g«-ri-a ®· ph¶n béi XÐc-bi nh»m nh÷ng môc ®Ých riªng, B«-xni-a th× kh«ng muèn ph¸t ®éng mét cuéc khëi nghÜa nµo c¶, mét khi XÐc-bi cã ý ®Þnh gi¶i phãng nã, cßn ng­êi Bun-ga-ri dòng c¶m th× kh«ng ®éng ®Ëy g× c¶. Qu©n ®éi gi¶i phãng cña XÐc-bi ph¶i tù nu«i b¶n th©n m×nh ngay c¶ sau cuéc tÊn c«ng mang tÝnh chÊt khoe khoang, ch¼ng tiÕn hµnh mét trËn ®¸nh nghiªm chØnh ë bÊt cø n¬i nµo, vµ ph¶i trë vÒ víi c¸i tæ ¨n c­íp cña m×nh. Ph¶i nghÜ r»ng ®iÒu ®ã còng sÏ lµ bµi häc cho c¶ ng­êi Ru-ma-ni, lóc ®ã c¸c kÕ ho¹ch cña ng­êi Nga sÏ bÞ thÊt b¹i. Tuy nhiªn, ë ®©y t«i ®ang tù an ñi m×nh b»ng triÕt häc cña §uy-rinh 2 * - ch­a bao giê cã ng­êi nµo viÕt mét tµi liÖu nh¶m nhÝ nh­ vËy. Ch¼ng cã g× c¶ ngoµi nh÷ng ®iÒu tÇm th­êng khoa tr­¬ng ®­îc bäc bªn ngoµi b»ng nh÷ng luËn ®iÖu nh¶m nhÝ tr¨m phÇn tr¨m, nh­ng tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã l¹i ®­îc nhåi nhÐt mét c¸ch kh¸ tinh x¶o ®èi víi ®¸m c«ng chóng mµ 1* Trong nguyªn b¶n lµ: "breite Bettelsuppen" ("mãn xóp lo·ng dµnh cho ng­êi ¨n 1* - V.LÝp-nÕch xin") - c©u nãi nµy rót tõ vë bi kÞch cña G¬-t¬ "Phau-xt¬", phÇn I, c¶nh 6 ("C¸i bÕp cña 2* O. .§uy-rinh. "Gi¸o tr×nh triÕt häc" mô phï thñy").
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2