Các tác phẩm điện ảnh có chủ đề
phật giáo của Im Kwon-Taek
(Lược thuật bài diễn giảng của GS. David James (University
of Southern California) tại Trường Đại học KHXH và NV TP.HCM
ngày 11 tháng 3 năm 2010)
ThS. Nguyễn Ngọc Bảo Trâm lược thuật
1. KHÁI QUÁT
1.1. Lịch sử Triều Tiên (Korea)
Joseon, triều đại cuối cùng trong lịch sử chế độ phong kiến Triều Tiên, đã
phát triển bền vững trong hơn năm thế kỷ ở Triều Tiên (1392-1910), cho đến trước
chiến tranh thế giới thứ hai, vẫn hầu như tồn tại biệt lập và khép kín với thế giới
phương Tây. Dưới triều đại này, Triều Tiên đã phát triển thành một quốc gia giàu
mạnh và có nền văn hóa độc đáo. Cho đến cuối thế kỷ XIX, Triều Tiên trở thành
mục tiêu cho tham vọng xâm chiếm thuộc địa của cả Nhật Bản và Nga.
Từ năm 1910 đến 1945, Triều Tiên bị Nhật Bản xâm chiếm và trở thành
một thuộc địa của đế quốc này. Trong giai đoạn này các phong trào yêu nước của
Triều Tiên bị Nhật Bản đàn áp dã man. Rất nhiều nhà yêu nước bị cầm tù hoặc bị
hành quyết. Về văn hóa, Nhật Bản nỗ lực thực hiện các chính sách phá hủy văn
hóa Triều Tiên; về ngôn ngữ, tiếng Hàn bị kìm nén và trở thành ngôn ngữ thứ yếu
so với tiếng Nhật.
Đến năm 1945 (năm kết thúc Thế chiến thứ 2), Triều Tiên đón nhận sự kiện
“một ngày tự do” để rồi sau đó bị chia cắt làm hai miền cho tới ngày nay. Ở miền
Nam, Mỹ hỗ trợ cho một chính phủ bao gồm cả những người từng cộng tác với
Nhật. Ở miền Bắc, nhà lãnh đạo Kim Nhật Thành liên minh với những người
Cộng sản.
Năm 1950, miền Bắc Triều Tiên thực hiện cuộc Nam tiến nhằm thống nhất
đất nước. Miền Nam Triều Tiên kháng cự lại với sự giúp đỡ của Mỹ. Chiến tranh
Triều Tiên đã diễn ra từ năm 1950 đến 1953, khiến cho Triều Tiên kiệt quệ và trở
thành một trong những nơi nghèo nhất thế giới, trong khi lãnh thổ vẫn bị chia cắt.
- Hàn Quốc
Nam Triều Tiên, tức Hàn Quốc, xây dựng một chế độ tư bản độc tài với
những nhà độc tài quân sự được sự ủng hộ của Mỹ. Một trong số đó là Park
Chung-Hee, làm tổng thống từ năm 1961 đến 1979. Trong những năm đó, đã diễn
ra những cuộc đàn áp tàn bạo đối với tầng lớp lao động, sinh viên và phong trào
dân chủ. Tuy nhiên, cũng chính trong thời gian này, kinh tế Hàn Quốc phát triển
và tăng trưởng nhanh chóng, đã vươn lên vị trí nền thương mại lớn thứ 12 trên thế
giới. Nhưng cũng chính sự phát triển kinh tế và sự hiện đại hóa này đã gây ra
những ảnh hưởng tiêu cực đối với văn hóa của Hàn Quốc.
Từ năm 1970 đến 1992, là sự xuất hiện của phong trào Minjung (quần
chúng) với sự tham gia của đông đảo trí thức, sinh viên, nhân dân lao động nhằm
đấu tranh đòi dân chủ và chống lại độc tài quân sự.
Cho đến năm 1993, chế độ dân chủ được thiết lập và Hàn Quốc đã thành
lập được một chính phủ dân sự.
Như vậy, lịch sử Triều Tiên thế kỷ XX là một giai đoạn nhiều đau thương:
vào nửa đầu thế kỷ, vùng đất này bị biến thành thuộc địa của Nhật Bản, còn ở nửa
sau của thế kỷ lại bị chia cắt làm 2 lãnh thổ riêng biệt, trong đó Nam Triều Tiên
nằm dưới sự ảnh hưởng của Mỹ còn Bắc Triều Tiên thì chịu ảnh hưởng của Liên
Xô và Trung Quốc. Trong bối cảnh ấy, văn hóa truyền thống Triều Tiên đã bị xâm
hại và bị tổn thương rất nhiều.
1.2. Điện ảnh Triều Tiên (Korea)
Sự phát triển của điện ảnh Triều Tiên có sự phát triển song song với tiến
trình lịch sử của nó.
Trong giai đoạn khởi đầu, điện ảnh Triều Tiên hoàn toàn nằm dưới sự ảnh
hưởng và khống chế của Nhật Bản.
Giai đoạn từ năm 1926 đến 1935, là giai đoạn độc lập đầu tiên của điện ảnh
Triều Tiên. Trong đó, năm 1930 được xem là thời kỳ hoàng kim đầu tiên của điện
ảnh Triều Tiên.
Sau chiến tranh Triều Tiên, đất nước này bị chia cắt làm hai và vì vậy điện
ảnh cũng phân chia làm 2 trường phái riêng biệt.
- Bắc Triều Tiên
Điện ảnh hoàn toàn nằm trong vòng kiểm soát của nhà nước, các bộ phim
được sản xuất đều mang tính giáo dục và tuyên truyền. Phim ảnh xoay quanh các
chủ đề về Tổ quốc vĩ đại, về đất nước lý tưởng, sự vĩ đại của Kim Nhật Thành và
hệ tư tưởng Juche (chủ thể), bên cạnh đó là các chủ đề chống lại chiến tranh Nhật
Bản, chống Mỹ trong chiến tranh Triều Tiên, mong muốn thống nhất đất nước và
trục xuất các thế lực nước ngoài. Các tác phẩm điện ảnh trong giai đoạn này mang
đậm phong cách hiện thực xã hội chủ nghĩa được tiếp nhận từ Liên Xô.
- Nam Triều Tiên (Hàn Quốc)
Trong khi đó, ở Nam Triều Tiên, điện ảnh lại phát triển theo một chiều
hướng hoàn toàn khác. Thập niên 60, được xem là thời kỳ hoàng kim thứ 2 của
điện ảnh. Trong giai đoạn này, điện ảnh Hàn Quốc có nhiều tác phẩm được giới
thiệu ở các nước châu Á. Nhưng đến thập niên 70, sự xuất hiện của truyền hình
cũng làm cho ngành điện ảnh bị suy yếu phần nào.
Tuy vậy, đến thập niên 90, lại diễn ra sự phục hưng của điện ảnh Hàn Quốc
mới. Nét riêng của điện ảnh thời kỳ này đã được định hình từ ảnh hưởng của các
cuộc đấu tranh chính trị trong phong trào Minjung (những năm 80). Đầu tiên là
các phim ngắn do các tổ chức bí mật của sinh viên thực hiện.
Từ sau cái chết của Park Chung-Hee, vấn đề làm phim đã được cởi mở hơn.
Song song với tình hình chính trị, đây cũng là thời điểm đánh dấu một bước ngoặc
quan trọng của điện ảnh Hàn Quốc – Thời kỳ điện ảnh Hàn Quốc nhanh chóng
được thế giới biết đến qua các liên hoan phim Quốc tế.
Từ năm 2000, điện ảnh Hàn Quốc phát triển hơn nữa, đặc biệt với những bộ
phim mang tính nghệ thuật, phim truyền hình và phim giải trí. Giai đoạn này cũng
tạo nên một làn sóng mới, Làn sóng Hàn Quốc - Hallyu (Hàn Lưu), thuật ngữ
được các nhà phê bình Bắc Kinh dùng để chỉ những thành công to lớn trong các
chương trình truyền hình và âm nhạc hiện đại của Hàn Quốc.
Ngày nay, điện ảnh Hàn Quốc đã trở thành một nền điện ảnh lớn ở châu Á
cũng như là một nền điện ảnh hấp dẫn và sinh động nhất trên thế giới, thay thế cả
vị trí của điện ảnh Hồng Kông những năm 80-90. (Tham khảo thêm thông tin tại
địa chỉ: http://www.koreanfilm.org).
1.3. Im Kwon-Taek
Im Kwon-Taek là một đạo diễn điện ảnh nổi tiếng thế giới của Hàn Quốc.
Các tác phẩm của ông đã đưa điện ảnh Hàn Quốc trở nên nổi bật trong nhiều liên
hoan phim thế giới.
Bắt đầu từ những vị trí bình thường trong ngành điện ảnh, Im Kwon-Taek
đã dần dần trở thành một đạo diễn có tên tuổi. Từ những năm 60, ông đã sản xuất
rất nhiều phim, thuộc nhiều thể loại khác nhau, kể cả phim lá cải, phim có tính gợi
tình hay phim giải trí.